Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №23 за 2019 рік

16 s. · 35 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 23 (1023), 6–12 czerwca 2019. Mykoła Hołomsza: Mykoła Hołomsza: «Idea lustracji została wypaczona przez ignorantów i upolitycznienie procesu oczyszczania władzy»

Myrosław Lewycki Kiedy na duszy niepokój, na myśl przychodzą bardzo proste, a zarazem niezwykle głębokie słowa z pieśni-modlitwy Teodora Kukuruzy: „Żeby ocenić ciepło, trzeba poczuć zimno, żeby zrozumieć dobro, trzeba przetrwać zło”. W innej jego pieśni z albumu „Tobi” poeta stawia narodowi bardzo aktualny w obecnych czasach zarzut: „Obcemu oddają cześć, a swoich poniżają. Tak już u nas bywa – swoich nienawidzą”… I choć od znaczącego dla ukraińskich losów dnia 21 kwietnia 2019 roku minęło bardzo niewiele czasu, jest wiele powodów do niepokoju o to, czy Ukraina będzie się rozwijać jako państwo europejskie, czy też stanie się strefą „ukrainy” do zarabiania pieniędzy, z powolnym zsuwaniem się w putinowską przestrzeń? Ta kwestia budzi także obawy w Europie. Polskie media nazywały planowaną na 31 maja wizytę na Ukrainie w celu spotkania z prezydentem Zełenskim ministrów spraw zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej Jacka Czaputowicza i Królestwa Szwecji Margot Wallström swoistą inspekcją człowieka spoza systemu. Przybyli na Ukrainę jako przedstawiciele państw, które zainicjowały przyjęte w Pradze w 2009 r. na szczycie UE Partnerstwo Wschodnie. Miało to być niewielką formą moralnego zadośćuczynienia za porażkę w 2008 r. PDCz z NATO. Przyjazd tych polityków miał rzekomo być formą delikatnego rozpoznania, czy nie będzie żadnych niespodzianek podczas podróży W. Zełenskiego 4–5 czerwca do Brukseli na spotkanie z przywódcami UE i NATO. Jeśli rzeczywiście taka obawa istniała, jak mówi się w Polsce, to wynika ona nie tylko z zachowania, nietypowego dla europejskich elit, szóstego prezydenta Ukrainy, lecz także z konieczności ustalenia, na ile ulega on presji sił prorosyjskich. Te, niestety, nie porzucają zamiaru zmiany wektora rozwoju Ukrainy. Interesującym szczegółem jest tu opublikowany 3 czerwca w polskojęzycznej putinowskiej tubie propagandowej „Sputnik” materiał Temat lustracji znów znalazł się na czołowych miejscach w wiadomościach. Wyciągnęły go ze starej szafy informacyjnej oddziały „porochobotów”, które kiedyś właśnie tam go schowały. „Oczyszczenie władzy” było modnym trendem na początku procesu wchodzenia do władzy tych, którzy przebiegle obrócili na swoją korzyść wyniki Rewolucji Godności. Potem wiadomości o lustracji jakoś ucichły, i jest to zrozumiałe: społeczeństwo zobaczyło, że pod młot „rewolucyjnej zemsty” trafiają czasem nie zupełnie ci ludzie, którzy byli „rjeszałami” za władzy Janukowycza. Co więcej — wielu z nich, wręcz przeciwnie, znalazło sobie miejsce w nowej pionie władzy. Dziś natomiast — nowa fala lustracyjnej histerii, która powstała z powodu niezadowolenia społeczeństwa z niektórych nominacji prezydenta Zełenskiego, zwłaszcza dotyczących szefa Administracji Prezydenta. Pytanie o to, kogo lustrowała sama władza Poroszenki, a kogo zostawiała „do współpracy”, w ten sposób nabiera szczególnego znaczenia, ponieważ doświadczenie pokazało, że pod hasłami lustracji z służby państwowej metodycznie wymywano profesjonalistów. Smutne doświadczenie ma jeden z najbardziej znanych „zlustrowanych” — byłego pierwszego zastępcy prokuratora generalnego Mykoła Hołomszę. Obecnie prawnik i wpływowy polityk, lider partii „Patriot”, twierdzi, że ustawę o lustracji dawna władza stosowała wybiórczo, a w niektórych przypadkach — bezpodstawnie i niezgodnie z prawem. Właśnie taka jest historia zwolnienia samego byłego pierwszego zastępcy prokuratora generalnego, którą zgodził się opowiedzieć w dotąd nieznanych szczegółach. Zakończenie na str. 2

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Zerwali Noworosję — zatrzymamy też Małorosję!

z „przestrogą”, że ta wizyta jest przedwczesna i szkodliwa zarówno dla Ukrainy, jak i dla Europy… Kolejnym interesującym szczegółem wizyty ministrów Partnerstwa Wschodniego była praktycznie pełna zgodność informacji o tym spotkaniu, zamieszczonych na stronie internetowej prezydenta Ukrainy oraz na polskiej stronie portalu internetowego „Niezależna”. „Przyjechaliśmy razem z ministrem spraw zagranicznych Szwecji — powiedział po zakończeniu spotkania z prezydentem Ukrainy szef polskiej dyplomacji — aby wyrazić nasze poparcie dla Ukrainy, jej suwerenności i integralności terytorialnej. W imieniu Unii Europejskiej wyraziliśmy także nasze poparcie dla reform na Ukrainie”. Oceniając spotkanie z prezydentem Ukrainy, polski minister powiedział: „Wnioski są pozytywne, zobaczyliśmy u prezydenta determinację, chęć przeprowadzenia zapowiedzianych reform, a także kontynuację (dotychczasowej) polityki (zagranicznej). Zadanie jest trudne, ale ten optymizm, który emanuje od prezydenta, napawa nas pewnymi nadziejami na zmiany. Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski zapewnił, że władze w Kijowie będą kontynuować reformy i integrację z UE i NATO. Prezydent zapewnił, że jest gotów do reform, aby sprostać oczekiwaniom ukraińskiego społeczeństwa”. Niestety, komentarze polskich czytelników do tej pozytywnej interpretacji spotkania nie są do końca pozytywne. Domagają się w nich (nawet z obraźliwymi epitetami), aby polscy urzędnicy wymusili na nowym prezydencie Ukrainy ustępstwa w zakresie polityki historycznej, których Polacy nie zdołali uzyskać od Petra Poroszenki. W tym zakresie historia prezydentury dniepropetrowskiego Leonida Kuczmy, który był dalekim od głębokiego zrozumienia ukraińskich procesów historycznych w ogóle, a zachodnioukraińskich w szczególności, daje podstawy do obaw, że również Wołodymyra Zełenskiego będzie się tu próbowało przechytrzyć. Natomiast w sferze polityki wewnętrznej, po dwóch tygodniach realnego prezydentury, nazbierało się już sporo powodów do niepokoju. Szczególnie wypowiedzi, które już padły albo ze strony Administracji Prezydenta Ukrainy, albo od ludzi, którzy przed wyborem Wołodymyra Zełenskiego na prezydenta kraju byli jego partnerami biznesowymi lub po prostu przyjaciółmi. O niebezpiecznych tendencjach, które mogą doprowadzić do politycznych burz, nie po raz pierwszy od 20 maja mówi przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy Andrij Parubij. Według jego oceny, wygłoszonej 31 maja na sesji Rady Najwyższej, Ukraina weszła obecnie w trudne czasy. „W kraju, niestety, trwa kryzys związany z działaniami Prezydenta, a niedawne upublicznienie stenogramu (konsultacji prezydenta Zełenskiego z kierownictwem Rady Najwyższej i liderami frakcji w sprawie rozwiązania parlamentu. — M. L.) to potwierdziło. Co więcej, właśnie usłyszeliśmy, jak przedstawiciele prezydenta, członkowie jego zespołu, znów mówią o tym, że trzeba znieść ustawę o języku, znieść kwoty, znieść dekomunizację, i niestety, to dziś staje się dla nich zwyczajną polityką. Dlatego chcę powiedzieć w imieniu zarówno Rady Najwyższej, jak i rządu: naród ukraiński wam na to nie pozwoli, ziemia zacznie palić się wam pod nogami. Nie pozwolimy ani znieść ustawy o języku, ani znieść kwot, ani znieść dekomunizacji. Naród ukraiński dążył do tego przez dziesięciolecia, wielu synów i córek Ukrainy oddało za to życie. Dlatego musimy się jednoczyć wobec tych wyzwań, które stoją przed Ukrainą, musimy stać ramię przy ramieniu. I jestem pewien: rewanż nie przejdzie”. Zakończenie na str. 3 MISJA JĘZYKA — TWORZYĆ PAŃSTWO W DUCHOWYM ŚWIECIE WIELE ZAGADEK...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

«Idea lustracji została wypaczona przez ignorantów i upolitycznienie procesu oczyszczania władzy»

Zakończenie. Początek na str. 1. — Główna intryga procesu mojej „lustracji” polega na tym, że nie podlegałem pod działanie ustawy „O oczyszczeniu władzy” — opowiada Mykoła Hołomsza. — Ale pan Jarema zaraz po przyjściu Poroszenki na stanowisko prezydenta, mnie, że tak powiem, zlustrował. Nie uważam tego za zbieg okoliczności, wszak mam długą historię relacji z Poroszenką. Starałem się nie wspominać o tych subtelnościach, zrobiłem to tylko raz dwa lata temu w programie „Prawo do władzy”… Sądzę, że swoją rolę odegrał ten fakt, iż kierowałem śledztwem w sprawie karnej, która legła u podstaw skandalicznej konferencji prasowej Zinczenki (byłego szefa sekretariatu prezydenta Juszczenki) w 2005 roku, kiedy oskarżył on Poroszenkę o systemową korupcję… To był bardzo głośny skandal korupcyjny, po którym Juszczenko zwolnił Poroszenkę ze stanowiska Sekretarza RBNiO. — Ciekawe. Czym zakończyła się ta historia? Wszak do sfery publicznej żadne szczegóły nie trafiły. — Zakończyła się ona, szczerze mówiąc, w najlepszych „tradycjach”. Zostałem oddelegowany dosłownie na trzy dni do Francji, gdzie odbywało się międzynarodowe forum antykorupcyjne. Kiedy wróciłem, dowiedziałem się, że sprawę… zamknięto! I mnie więcej do niej nie dopuszczono. — Uważa Pan, że ta historia mogła być zapalnikiem Pana zwolnienia pod przykrywką lustracji? — Rzecz w tym, że nie widzę żadnego powodu zastosowania wobec mnie ustawy „O oczyszczeniu władzy”. Wszak jej postanowienia wyraźnie wskazują na przypadki i warunki, w których może być ona zastosowana. Zgodnie z wymogami cz. 1, 2 art. 1, oczyszczenie władzy (lustracja) — to ustanowiony przez tę ustawę lub decyzję sądu zakaz zajmowania przez określone osoby fizyczne pewnych stanowisk (przebywania w służbie) (oprócz stanowisk wybieralnych) w organach władzy państwowej i organach samorządu terytorialnego. Lustracja jest przeprowadzana w celu niedopuszczenia do udziału w zarządzaniu sprawami państwowymi osób, które swoimi decyzjami, działaniami lub zaniechaniem podejmowały środki (i/lub sprzyjały ich podjęciu), skierowane na uzurpację władzy przez prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza, podważenie podstaw bezpieczeństwa narodowego i obronności Ukrainy lub bezprawne naruszenie praw i wolności człowieka. Przy tym ustawa wskazuje, że proces lustracji ma opierać się na zasadach praworządności i legalności; otwartości, przejrzystości i jawności; domniemania niewinności; indywidualnej odpowiedzialności; gwarantowania prawa do obrony. W moim przypadku żadnych przesłanek do zastosowania lustracji nie było, a co do zasad, na których ma opierać się proces — o nich nawet nie było mowy. Jarema nawet nie zaprosił mnie do złożenia wyjaśnień. Po złożeniu przeze mnie raportu z wyjaśnieniem — dlaczego nie podlegam pod działanie ustawy o lustracji — on po prostu wziął i „zlustrował”! Dlatego przyczyna tego czynu, jestem pewien, leży daleko poza granicami ustawy lustracyjnej… Wszak przypisanie mnie do procesu uzurpacji władzy przez Janukowycza — to po prostu śmieszne. Do podważenia podstaw bezpieczeństwa narodowego i obronności, tym bardziej do naruszenia praw i wolności ludzi — to nonsens! Cała moja biografia służbowa jest publiczna i otwarta, i świadczy o tym, że wszystko jest wręcz przeciwnie… — Tak, z Panem wiążą się śledztwa niemal wszystkich najgłośniejszych spraw w najnowszej historii Ukrainy. Przy czym przeważnie do „epoki” Janukowycza… — Powiem więcej: we wszystkich czasach byłem w otwartej opozycji do Janukowycza. Historia mojego osobistego sprzeciwu zaczęła się jeszcze podczas Pomarańczowej Rewolucji, kiedy Janukowycz próbował sfałszować wyniki wyborów. Pracowałem jako zastępca prokuratora generalnego i byłem obecny na posiedzeniu, gdzie postawiono kwestię wszczęcia sprawy wobec Juszczenki i Tymoszenko oraz wydano postanowienia o rozpędzeniu Majdanu. Wtedy publicznie odmówiłem wykonywania takich rozkazów i podałem się do dymisji. I oświadczyłem w telewizji, że w rzeczywistości do odpowiedzialności karnej powinni zostać pociągnięci Janukowycz i Kuszniariow. Pierwszy za fałszowanie wyborów, drugi — za separatyzm. Moje wystąpienie było transmitowane na Majdanie. Takim był początek serii moich ciągłych konfliktów z ekipą Janukowycza. Przywrócono mnie na stanowisko już po Pomarańczowej Rewolucji. I w momencie „drugiego przyjścia” Janukowycza byłem już zastępcą prokuratora generalnego. I miałem kilka prawdziwych wojen z „donieckimi”. W szczególności w 2007 roku, kiedy prezydent Juszczenko swoim dekretem ogłosił przedterminowe wybory parlamentarne. Prokuratura Generalna wtedy już była uformowana z dominacją „donieckich”, którzy uciekali się do otwarcie marazmatycznych wariantów: powiedzmy, wydawali opinie o tym, że prokuratura nie jest zobowiązana do zapewnienia wykonania dekretów prezydenckich, że nie ma podstaw do rozwiązania parlamentu, że środki na przeprowadzenie wyborów zostały wydzielone nielegalnie… Idiotyzmu było ponad miarę, bo chcieli utrzymać władzę wykonawczą w rękach Janukowycza. Byłem jedynym, który na Kolegium Prokuratury Generalnej oświadczył, że proces odpowiada wymogom obowiązującego ustawodawstwa, po czym moje stanowisko natychmiast zlikwidowano… Wysłano mnie do pracy jako prokuratora obwodu lwowskiego, gdzie przepracowałem tylko pięć dni. Nastąpiła zmiana prokuratora generalnego i przywrócono mnie na stanowisko. Ale „wysokie relacje” z PR na tym się nie zakończyły. Miała miejsce znana próba zajęcia Prokuratury Generalnej przez „Berkut” pod kierownictwem ówczesnego ministra spraw wewnętrznych — zagorzałego „regionalisty” Cuszki. Właśnie mój gabinet szturmowali sługusy Janukowycza, wszak nie wykonywałem rozkazów już zwolnionego w tamtym czasie prokuratora generalnego, którego oni, z przyzwyczajenia, uważali za „prawowitego”… Byłem zmuszony tymczasowo przenieść się w celu wykonywania swoich obowiązków do budynku Sekretariatu prezydenta, dopóki „elity” nie znalazły porozumienia i nie przywrócono normalnego procesu. Druga „wielka wojna” z ekipą Janukowycza zaczęła się, kiedy wraz z Wałentynem Naływajczenkiem zainicjowałem śledztwo w sprawie Hołodomoru — ludobójstwa narodu ukraińskiego. Prokuratura, która w tamtym czasie znów miała wielką dominację przedstawicieli donieckiego regionu o odpowiednich prokomunistycznych poglądach, oczywiście nie zgadzała się na wszczęcie takiej sprawy. Ale my rozpoczęliśmy śledztwo siłami Służby Bezpieczeństwa, która, bez przesady, wykonała tytaniczną pracę, zbierając dowody, których wystarczało do rozpoczęcia procesu sądowego. I ja osobiście podpisałem postanowienie o skierowaniu sprawy do sądu, pomimo wytycznych z Prokuratury Generalnej, by nikt tego nie robił. Uzyskano historyczne orzeczenie sądowe, w którym w imieniu Ukrainy uznano ludobójstwo narodu ukraińskiego i zniszczenie milionów ludzi przez reżim stalinowski. Oczywiście, tego mi nie zapomniano… Przecież Rosja po prostu szalała z powodu takiej decyzji, a kiedy Janukowycz był już prezydentem Ukrainy, na moskiewskie polecenie oświadczył na arenie międzynarodowej, że żadnego ludobójstwa nie było. Po czym zaproponowano mi opuszczenie stanowiska zastępcy prokuratora generalnego. Były też natrętne propozycje wycofania podpisanego przeze mnie postanowienia, aby z datą wsteczną anulować decyzję o uznaniu ludobójstwa. Nie zgodziłem się. Zdegradowano mnie, przenosząc na stanowisko prokuratora wojskowego centralnego regionu Ukrainy. Ale i na tym stanowisku, tak się złożyło, byłem dla „donieckich” stałym źródłem kłopotów. Powiedzmy, aresztowaliśmy szefa służby żywnościowej wojsk pogranicznych — złapaliśmy na gorącym uczynku, podczas przyjmowania łapówki. Druga analogiczna sytuacja była nawet zabawna — zaplanowałem aresztowanie przez Służbę Bezpieczeństwa podczas przyjmowania łapówki starszego oficera Ministerstwa Obrony, i wyszło to w dniu urodzin ministra obrony Sałamatina… To przypadki, ale „prezent” wyszedł głośny. Skandal również. Potem zlikwidowano prokuratury wojskowe jako takie… — Jakaż była logika Jaremy, który dokonał Pana lustracji, zrównując Pana z tymi, którzy pomagali Janukowyczowi uzurpować władzę? To przecież nonsens! — Próbowałem wyjaśnić panu Jaremie, że ani co do istoty, ani co do formy nie podlegam działaniu ustawy lustracyjnej. Że nie jestem podmiotem jej stosowania. Nawet biorąc pod uwagę to, że byłem w tamtych czasach prokuratorem wojskowym, na których ustawa o oczyszczeniu władzy w ogóle się nie rozciągała. I biorąc pod uwagę to, że dwukrotnie byłem degradowany na stanowiskach przez tamtą władzę… Ale najważniejsze nawet nie w tym. Ten „akt lustracji” w rzeczywistości był imitacją: Jarema, wbrew zdrowemu rozsądkowi, po prostu wydał rozkaz, nie powołując się w nim ani na normy kompetencyjne, które dawałyby podstawy do zwolnienia, ani na normy specjalne, które wskazywałyby na popełnienie przeze mnie, powiedzmy, jakiegokolwiek naruszenia! I zlekceważył przy tym wszystkie przewidziane przez Ustawę normy, o których już wspominałem — zasadę praworządności i legalności, otwartości, przejrzystości i publiczności, domniemania niewinności, indywidualnej odpowiedzialności, gwarantowania prawa do obrony. Zwróciłem się do sądu i ta sprawa ciągnie się do dziś. Biorąc pod uwagę te „szczegóły”, mam wszelkie podstawy uważać, że moje zwolnienie było motywowane wyłącznie tym, że swego czasu prowadziłem sprawę korupcyjną przeciwko Poroszence. — Jeśli abstrahować od Pana osobistej historii i spojrzeć na Ustawę „O oczyszczeniu władzy” czysto z prawnego punktu widzenia, jak Pan uważa, było z niej więcej pożytku czy szkody? Czy ma ona prawo do istnienia w takiej postaci, jak obecnie? I co w rzeczywistości jest problemem w tym temacie — sama ustawa czy to, jak ją stosują? — Moja historia jest rzeczywiście ekskluzywna i różni się od każdej innej sprawy lustracyjnej. Bo byłem znany ze swojego wieloletniego konfliktu z „regionalami”, brałem udział w Rewolucji Godności, po której zostałem przywrócony na stanowisko zastępcy prokuratora generalnego z rekomendacji Koalicji Demokratycznej, a potem mianowany pierwszym zastępcą. I przy takich danych jestem uważany za lustrowanego — to dzika, jedyna w swoim rodzaju sytuacja! Kiedy za moją aktywną postawę w obronie Krymu przed rosyjskim agresorem oraz inicjowanie pociągnięcia do odpowiedzialności dowódcy Floty Czarnomorskiej FR na Krymie, zostałem aresztowany przez Sąd Basmański w Moskwie i ogłoszony listem gończym, a przez Putina włączony do listy sankcyjnej przeciwko Ukrainie! Dlatego charakteryzując Ustawę „O oczyszczeniu władzy”, rzeczywiście nie mogę opierać się na własnym doświadczeniu. Chyba że w jednym momencie — tę ustawę stosują ignoranci. Tenże pan Jarema nie jest profesjonalnym prokuratorem, nie ma praktyki prawniczej, co przejawiło się w mechanizmie mojego zwolnienia. O samej ustawie muszę powiedzieć co następuje. Zasady prawa szanuje się na całym świecie. Jeśli te zasady nie działają lub są naruszane, to to już nie jest system i to nie jest prawo. Mówię to w tym sensie, że jak widzimy, ta Ustawa przeważnie jest stosowana niezgodnie z prawem. A ponieważ jest tak napisana, że kręcą nią jak dyszlem, to gwarantowane są negatywne skutki. W obecnej redakcji Ustawa „O oczyszczeniu władzy” nie odpowiada Konstytucji Ukrainy i wymogom międzynarododawstwa w dziedzinie zapewnienia praw człowieka. Komisja Wenecka w swoich rekomendacjach dotyczących tej ustawy uznała jej sprzeczność z zasadami prawa. Dlatego uważam, że powinna zostać uznana za niekonstytucyjną. A głównym problemem jest upolitycznienie pojęcia lustracji jako takiej, procesu lustracji i odpowiednio tego aktu prawnego, który ma realizować ten mechanizm. Właśnie wpływ polityki i ingerencja politycznej celowości zawierają w sobie naruszenia praw człowieka i obywatela. Ale przecież Ukraina jest państwem, gdzie praworządność jest zapisana na poziomie Konstytucji. I musimy pamiętać, że organy państwowe na poziomie prezydenta i innych urzędników nie mogą kręcić ustawą jak dyszlem. Nie mogą frakcje parlamentarne, siły polityczne wbrew zdrowemu rozsądkowi upolityczniać odpowiedzialnych dla państwa procesów i zdobywać punktów na tym, na czym zdobywać je jest niemoralnie i niebezpiecznie. W państwie musi być szanowane prawo i muszą efektywnie działać organy ścigania. Gdyby tak było — wszystkie pytania z uzurpacją władzy i innymi przestępstwami Janukowycza i jego otoczenia powinny być dawno zamknięte, a winni i współwinni — ukarani i odsunięci od władzy. Ale to się nie stało. Zamiast tego otrzymaliśmy pięć lat manipulacji i otwarcie przestępczych, bezprawnych ingerencji w kwestie prawne oraz wypaczania tejże Ustawy o lustracji. Rozmawiał Ihor JURCZENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Zerwali Noworosję — zatrzymamy też Małorosję!», s. 1

Zerwali Noworosję — zatrzymamy i Małorosję!

Zakończenie. Początek na str. 1 Żądanie przyjaciół prezydenta, by uchylić ustawę o funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego, dotknęło do żywego nie tylko przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy, ale także wielu polityków, działaczy oświatowych i miliony ukraińskich patriotów. W imieniu polityków zszokowanych „językowymi propozycjami” przyjaciół prezydenta 31 maja w parlamencie występował radykał Ołeh Laszko. Fragmenty jego wystąpienia są warte uwagi: „(...) Chcę powiedzieć, że najwyraźniej to, co u Zełenskiego na myśli, to u jego partnera biznesowego Szefera (chodzi o skandaliczny wywiad Borysa Szefera na stronie detector.media, opublikowany 30 maja. — M. L.) na języku. Dlatego, że kiedy pytałem Zełenskiego, jaki jest los ustawy o języku, jaki jest los ustawy o ziemi, czy zamierza rewidować warunki współpracy z MFW, po stenogramie widzicie, że nie odpowiedział. Wywiady jego partnera biznesowego dowodzą, że ich planem jest – oto dowody prorosyjskiego rewanżu w nowym parlamencie, które zamierzają realizować: uchylenie ustawy o języku, specjalny status dla Donbasu, sprzedaż ziemi. Dlatego, że dla nich najważniejsze są zarobki w Rosji. Nie przywrócenie pokoju na Ukrainie, nie zarobki dla Ukraińców w ojczystym kraju, a ich własne zarobki w Rosji, które potem wyprowadzają do rajów podatkowych. Spójrzcie na deklarację Zełenskiego, śmiał się z Poroszenki, a sam jaki jest – 20 spółek offshore. Dlatego niczym nie różni się od Poroszenki. (...) Co więcej, całe otoczenie biznesowe, które Zełenski teraz mianował na stanowiska, to bezpośrednie naruszenie ustawodawstwa antykorupcyjnego, ponieważ nikt z nich nie zgłosił konfliktu interesów. Wymagam od NAZK sporządzenia protokołu o korupcji przeciwko prezydentowi Zełenskiemu”... Zarówno Ołeh Laszko, jak i wielu innych polityków poruszało w wystąpieniach kwestię skandalicznego, redagowanego stenogramu z konsultacji w sprawie rozwiązania parlamentu. Frakcje „Front Ludowy” i „Blok Petra Poroszenki” złożyły w tej sprawie oświadczenie i zapowiedziały wniosek do Sądu Konstytucyjnego Ukrainy. Wszystkie te problemy, wszystkie jawne i ukryte niebezpieczeństwa prorosyjskiego rewanżu, drogi i środki przeciwstawiania się mu były głównym przedmiotem dyskusji na zjeździe partii „Europejska Solidarność”, który rozpoczął się (odbył się pierwszy etap) 31 maja 2019 r. w Kijowie, w pomieszczeniach Mysteckiego Arsenału. Jest to nowa z nazwy i dość stara wiekiem (zarejestrowana 5 maja 2000 r.) partia polityczna. 25 maja 2019 r. Rada partii „Blok Petra Poroszenki »Solidarność«” z myślą o nowej przyszłości politycznej zmieniła nazwę partii na „ES”. Jej zjazd był ważnym na Ukrainie wydarzeniem przede wszystkim dlatego, że ta siła, na której czele przy jednomyślnym poparciu delegatów stanął 5. prezydent Ukrainy Petro Poroszenko, może bardziej profesjonalnie od innych pokazywać wszystko, co dobre i niedobre w działaniach obecnego prezydenta Ukrainy. Jego poprzednik powiedział, że jest gotowy poprzeć każde dobre – państwowotwórcze – działanie swojego następcy. I bezlitośnie krytykować za złe działania, za populistyczne gry. Jak świadczy doświadczenie takich krajów jak Wenezuela, populizm staje się siłą bardziej niszczycielską niż wszechobecna korupcja. Sądząc po wystąpieniach na zjeździe „ES”, zjednoczonym w niej politykom jak dotąd nie udało się dostrzec realnego państwowego konstruktywizmu w działaniach Wołodymyra Zełenskiego. Na razie dominuje kurs na konfrontację wewnątrz państwa, demonstracyjne odrzucenie obietnic, na których bazowała kampania wyborcza, oraz podział stanowisk w administracji według już tradycyjnej w ukraińskiej rzeczywistości zasady „drogich przyjaciół”. Coraz silniejsze stają się rewanżystowskie nuty przy milczeniu lub wirtualnych komentarzach nowego ukraińskiego gwaranta. „Językowy” wywiad Borysa Szefera to tylko jeden przykład niebezpieczeństwa rewanżu. Społeczeństwo zszokował komentarz w sprawie tego wywiadu nowego sekretarza Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ołeksandra Danyliuka. To człowiek, który w realnej polityce jest od 2005 roku (zaczynał jako doradca premiera Jechanurowa, później, w 2010 r., wylądował jako doradca prezydenta Janukowycza, od którego przeszedł do Administracji Poroszenki, by wypłynąć w przystani Zełenskiego). To już wystarczająco długi czas, aby sekretarz RBNiO zrozumiał, że język jest ważnym elementem bezpieczeństwa narodowego. I nie o wiele mniej ważnym od armii. Aby to pojąć, nie trzeba wielkiego analitycznego umysłu. Wystarczy poczytać wywiady i komentarze prezydenta Kuczmy. On w 1994 r. proponował drugi „język urzędowy”. A już w 2000 r., uwolniwszy się od odrażających Wołodymyra Małynkowycza i Dmytra Tabacznyka, pisał o niebezpieczeństwie wielojęzyczności dla istnienia państwa. Ołeksandr Danyliuk, komentując „propozycje” B. Szefera, powiedział: „Jest nas wielu. Wszyscy mogą mieć zupełnie różne punkty widzenia. Bądźmy tolerancyjni”. Wyobraźmy sobie na chwilę sytuację, że człowiek odpowiedzialny za bezpieczeństwo na drogach państwa zacznie nawoływać: „Bądźmy tolerancyjni wobec tych, którzy siadają za kierownicę pod wpływem alkoholu”. A to prawie jedno i to samo, bo i tu, i tu istnieje wielkie niebezpieczeństwo! Ton na zjeździe „Europejskiej Solidarności” nadała bardzo emocjonalnym wystąpieniem pierwsza wiceprzewodnicząca Rady Najwyższej Iryna Heraszczenko. Do największych, prawdziwie historycznych osiągnięć 5 lat prezydentury Petra Poroszenki zaliczyła to, że „udało się zatrzymać projekt Noworosja – jeden z najstraszniejszych, najkrwawszych scenariuszy, zaplanowanych przez Putina”. To wcale nie oznacza, że Putin uspokoił się w zamiarach zawrócenia Ukrainy na „właściwą drogę”. Według twierdzeń I. Heraszczenko, „dzisiaj w tej wojnie hybrydowej Putin i jego kamaryla mają inny scenariusz: nie udała się Noworosja – zbudujemy Małorosję”. Tym bardziej, że na Ukrainie są siły, które w odbiorze społecznym utożsamia się z ekipą prezydenta Zełenskiego, które nie widzą nic strasznego w zamiarach Putina podbicia Ukrainy i nawet już deklarują się jako adwokaci Putina. Chodzi tu o wspomniany już skandaliczny wywiad B. Szefera, w którym stawia on przed ukraińskim społeczeństwem nie do końca retoryczne pytanie: „Wy co, myślicie – Putin to maniak?”. I zaraz odpowiada na nie: „On jest mądrym człowiekiem. Tak, ma imperialne ambicje. Ale można się przecież dogadać”... Polemizując nie tylko z autorem wywiadu, ale z całym środowiskiem politycznym, które zrodziło prezydenta Zełenskiego, Iryna Heraszczenko powiedziała: „Tak, uważam, że Putin to maniak. Dlatego że tylko maniak może planować rozczłonkowanie przyjaznego kraju, ukraść Krym, odciąć Donbas. Tylko maniak może przetrzymywać zakładników i więźniów politycznych. Tylko maniak może napawać się łzami ich rodzin. Tylko maniak może spokojnie wiedzieć o tym, że Donbas dzisiaj wchodzi do piątki (a według niektórych rodzajów min nawet do trójki) najbardziej zaminowanych części świata. Przed nim tylko Somalia i Afganistan”... Polityk na zjeździe „ES” oświadczyła: „Uważam, że kluczowym wyzwaniem, które stoi przed Poroszenką i jego ekipą, jest zatrzymanie Małorosji”. Choć ja osobiście uważam, że to wyzwanie i zadanie nie tylko ekipy Poroszenki, ale całej trzeźwo myślącej i odpowiedzialnej Ukrainy. Gnębi mnie, że wielu ukraińskich polityków, zasłaniając się różnymi banalnymi, często wymyślonymi przyczynami, unika odpowiedzialności przed narodem i przed historią. Odpowiadając na swoje własne pytanie: „Czym jest Małorosja w tej wojnie hybrydowej?”, Iryna Heraszczenko odpowiedziała: „Kropla po kropli trucizną, w szczególności przez media – będą zatruwać społeczeństwo replikami w rodzaju »Jaka różnica?«, »Dajcie nie dzielić kraju« itp. dla jednego i kluczowego celu: zabić naszą ideę narodową, że to jest Ukraina. I nie po prostu silna i niezależna, a Ukraina w UE i NATO”. Według słów polityk, odnowiona partia chce naprawić minione błędy (przede wszystkim kadrowe i komunikacyjne), ale nie niszczyć tego, co osiągnięto. Obecnie niektórzy liderzy próbują napiętnować słowa „polityk” i „deputowany”, obrócić je w obelgę, choć polityk to zawód, którego trzeba się długo uczyć. A od siebie dodam, że polityk-mąż stanu to dar Boży. Tak jak nie wszyscy, którzy mają dyplom medyczny, są dobrymi lekarzami, tak i nie wszyscy, którzy przebywają w górnych szczeblach władzy, są odpowiedzialnymi politykami-mężami stanu. I Heraszczenko wyraziła pewność, że nie minie wiele czasu, a wielu deputowanych VIII kadencji będzie powodem do dumy, ponieważ przeprowadzili dekomunizację, uchwalili ustawę o języku, ustawy dla formowania organów antykorupcyjnych, dla ratyfikacji umowy o stowarzyszeniu z UE, dla ruchu bezwizowego. „My nikomu nie damy zrewidować ustawy o języku, nikomu nie pozwolimy zniszczyć Tomosu. Nikomu nie damy krok po kroku zrezygnować z umowy o stowarzyszeniu i kursu do NATO”. Te deklaracje w takiej czy innej formie brzmiały we wszystkich wystąpieniach na zjeździe „ES”. Nie ominęła I. Heraszczenko także stenogramu konsultacji prezydenta Zełenskiego z kierownictwem RN oraz liderami frakcji w przedmiocie rozwiązania parlamentu, bo i do wystąpienia tej polityk trafiły „arcydzieła”. „Informowała” Zełenskiego, jak wiele RN zrobiła „dla adaptacji ustaw do Senatu”. „Chwała Bogu, że nie do Dumy” – ironizowała polityk. Przy śmiechu sali powiedziała, że chodziło o UE i NATO. Naturę tej pomyłki w stenogramie tłumaczy panicznym strachem obecnej Administracji prezydenta Zełenskiego przed tymi skrótami. Te dwa skróty będą założone w fundament ideologii „ES”. Jednak w leksykonie nowego prezydenta jak dotąd tych słów nie było. Były natomiast takie słowa: szawarma (arabskie słowo, przyniesione do ukraińskiego leksykonu wraz z wejściem na ukraiński rynek arabskiego tak zwanego „szybkiego jedzenia”), chłopaki, hantle. I nie było słów „Putin”, „rosyjska agresja”. A co najważniejsze – nie było słowa „zwycięstwo”. I tego krótkiego czasu wystarczyło, żeby od narodu zaczęto Zełenskiemu stawiać pytania: „Czyż ty, (...), też zarabiasz na wojnie?”. Wpłynął na to także fakt, że w ciągu tygodnia od historycznej decyzji hamburskiego Międzynarodowego Trybunału Prawa Morza nie było żadnego oficjalnego apelu od prezydenta Ukrainy do Wołodymyra Putina z żądaniem uwolnienia ukraińskich jeńców. Na szczególną uwagę zasługuje wystąpienie na zjeździe „ES” przedstawiciela organizacji społecznej „Sprawa Społeczna”, dziennikarza telewizyjnego Witalija Hajdukewycza. Według jego słów, właśnie „Sprawa Społeczna” jest w stanie zapewnić polityce jakościową rezerwę kadrową. „Kiedy własne wąskie interesy stawia się wyżej niż państwowe, to grozi utratą języka, samoidentyfikacji, kultury i państwowości. To udowodnione historią. Państwo bardzo trudno budować, ale łatwo stracić. Dlaczego krytykują ukraińską politykę? Bo dość często interesy państwowe ustępują przed prywatnymi. Pewna zamkniętość i brak jakościowej komunikacji prowadzi do tego, że społeczeństwo nie rozumie, o czyje dokładnie interesy chodzi – poszczególnych polityków czy państwa w ogóle. Kiedy społeczeństwo nie rozumie, to zaczyna dokonywać błędnego wyboru. W rezultacie – zasady dyktują polityczni macherzy” – powiedział dziennikarz, a od teraz – polityk, członek prezydium „ES” Witalij Hajdukewycz. Myrosław ŁEWYCKYJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Do Prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego

Szanowny Panie Wołodymyrze Ołeksandrowyczu! Z upoważnienia sesji Rady Głównej Organizacji Społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki” wyrażam Panu swoje poważanie i gratuluję wyboru na urząd Prezydenta Ukrainy. Zwracamy się do Pana w następującej sprawie. Ludzie z Pana otoczenia pozwalają sobie na podważanie celowości ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, ignorują język państwowy podczas wystąpień publicznych. Prosimy Pana, Panie Prezydencie Ukrainy, o wyjaśnienie im następujących kwestii: 1. Ustawa „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” została uchwalona w celu wykonania artykułu 10 Konstytucji Ukrainy, w którym w szczególności zaznaczono: „Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy”. W pierwszej części artykułu 11 na organy państwowe nakłada się obowiązek wspierania formowania narodu ukraińskiego: „Państwo wspiera konsolidację i rozwój narodu ukraińskiego, jego świadomości historycznej, tradycji i kultury”. Dlatego jakiekolwiek przeszkadzanie w tym procesie jest antykonstytucyjne. Kierunek ustawy odpowiada również normom międzynarodowym. Ponieważ zgodnie z art. 1 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych, przyjętego przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 16 grudnia 1966 roku, „Wszystkie narody mają prawo do samostanowienia. Na mocy tego prawa swobodnie ustalają one swój status polityczny i swobodnie zapewniają swój rozwój gospodarczy, społeczny i kulturalny”. Dotyczy to również Ukraińców. 2. Trybunał Konstytucyjny Ukrainy 14 grudnia 1999 roku wydał oficjalną wykładnię artykułu 10 Konstytucji Ukrainy: „Postanowienie części pierwszej artykułu 10 Konstytucji Ukrainy, zgodnie z którym »językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński«, należy rozumieć tak, że język ukraiński jako państwowy jest obowiązkowym środkiem komunikacji na całym terytorium Ukrainy przy wykonywaniu uprawnień przez organy władzy państwowej oraz organy samorządu terytorialnego (język aktów, pracy, kancelaryjny, dokumentacji itp.), a także w innych sferach publicznych życia społecznego, które określa ustawa (część piąta artykułu 10 Konstytucji Ukrainy)”. Przy tym „orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy jest obowiązkowe do wykonania na terytorium Ukrainy, ostateczne i nie podlega zaskarżeniu”. 3. Konstytucja Ukrainy jest jedna i jednakowa dla wszystkich obywateli Ukrainy. W związku z powyższym prosimy Pana, Szanowny Panie Prezydencie, o wydanie polecenia odpowiednim służbom w sprawie kontroli bezwarunkowego przestrzegania ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” wśród urzędników państwowych oraz o utworzenie specjalnej komisji przy Prezydencie Ukrainy w celu kontroli wykonania tej ustawy we wszystkich sferach życia społecznego. Rada Główna OS „OT »Proświta« im. Tarasa Szewczenki” rekomenduje włączenie do składu komisji: Pawła Mychajłowycza Mowczana — deputowanego ludowego Ukrainy I—VI kadencji, przewodniczącego OS „OT »Proświta« im. Tarasa Szewczenki”; Heorhija Heorhijowycza Filipczuka — akademika Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy; Iwana Ołeksandrowycza Zajcia — deputowanego ludowego Ukrainy I—VI kadencji; Wołodymyra Iwanowycza Kmetyka — dyrektora kanału telewizyjnego „Malatko”; Mykołę Stepanowycza Tymoszyka — doktora nauk filologicznych, profesora Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki. Z poważaniem, z upoważnienia sesji Rady Głównej OS „OT »Proświta« im. Tarasa Szewczenki, Pawło MOWCZAN, przewodniczący Towarzystwa, deputowany ludowy Ukrainy I—VI kadencji

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Misja języka — tworzyć państwo. Notatki na marginesie „Biobibliograficznego wskaźnika Iryny Farion”

Zazwyczaj biobibliograficzne wskaźniki jako rodzaj wydawnictw informacyjnych to lektura nieco nudnawa i szara. Przecież główną częścią ich treści jest zestaw krótkich i bezstronnych ogólnych informacji o szeregu tekstów różnych rodzajów i gatunków, które stworzył i opublikował ten czy inny autor. Zazwyczaj wydawane są na określone daty życia i działalności osobistości. Wskaźnik, który mam zaszczyt przedstawić czytelnikom nieobojętnym na problematykę ukrainoznawczą, całkowicie łamie utarte stereotypy dotyczące tego podręcznikowo suchego i jednostajnie ustrukturyzowanego według określonego zestawu tematycznych lub chronologicznych cech rodzaju wydawnictw. Wyjaśnię dlaczego. W tym przypadku mamy do czynienia nie z trywialnym wykazem tytułów różnorodnych w czasie i tematyce publikacji. Jeśli mówić obrazowo, tutaj wyraźnie, już od pierwszych stron, wyłania się rozłożony na atrakcyjnych i tajemniczych półkach wielocyfrowy szereg oblicz talentu nieprzeciętnej Osobowości. I na każde z tych oblicz nawleczone są czystymi i jasnymi paciorkami tytuły licznych tekstów. Niezwykłych pod względem formy, ale połączonych jedną treścią. Główna dominanta znaczeniowa określa ich rdzeń, istotę, duszę ukraińskości — Język Ukraiński. A za tą istotą — tak głęboko znaczeniowe koncepty, jak naród, lud, państwo. Jeszcze nie znasz takich tekstów. Ale już pojawia się pragnienie, by je odnaleźć, zanurzyć się w ich treść, zobaczyć między wierszami obraz twórcy. Osobliwość ich wyczuwa się już z tytułów: wycierpiane, wymęczone, przemyślane, odziane w szaty prawdy, napełnione świeżością, niezwykłością, wzmocnione nieoczekiwanymi objawieniami i wzbogacone odkryciami. Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych. Charyzmatyczna osobowość. Osobowości, której poświęcono Wskaźnik, przedstawiać nie trzeba. Spośród licznej kohorty ukraińskiej inteligencji nowej doby, której losem było dane pracować na do niedawna całkowicie zaminowanym wobec całego narodu polu ukrainoznawczym, czyż można odnaleźć taką, która przez wiele lat tak ofensywnie i konsekwentnie, z taką determinacją i bezkompromisowością broniłaby jednego z ostatnich bastionów ukraińskości — jego języka. I jest to Iryna Farion. Można wymienić dziesiątki rezonansowych wystąpień niedawnej deputowanej ludowej, a obecnie doktor nauk, profesorki z najważniejszej państwowej trybuny sali sesyjnej parlamentu, setki artykułów i wywiadów w prasie, radiu i telewizji, kilka autorskich projektów oświatowych, szereg samodzielnie napisanych książek. To, właściwie, główne z tego, co korzystnie wyróżnia charyzmatyczną Osobowość w każdym środowisku społecznym, zwłaszcza w takim, które ma związek z kręgiem naukowym, ukrainoznawczym, oświatowym. Nie jest to zwykła autorka. Nie jest zwykły także Wskaźnik jej prac. Przede wszystkim zwracam uwagę na tematyczną i gatunkową różnorodność tekstów. Umownie podzieliłbym je na takie bloki: pierwszy — monografie, wydawnictwa popularnonaukowe, artykuły naukowe, tezy takich artykułów; drugi — podręczniki i prace metodyczne; trzeci — artykuły dziennikarskie, publicystyczne i popularnonaukowe w gazetach i czasopismach; czwarty — wywiady w wydawnictwach drukowanych i elektronicznych; piąty — projekty kulturologiczne, z których arcyważnie jest wyróżnić dwa najbardziej rezonansowe: akademicki masterclass „Od książki — do celu”, który w wersji elektronicznej na platformie sieciowej YouTube za każdym razem bije rekordy oglądalności, oraz teleprojekt „Wielkość Osobowości” na parlamentarnym kanale „Rada”. A do tego jeszcze zupełnie niezwykła płaszczyzna dla naukowca-filologa — plakaty językowo-polityczne, których siła znaczeniowa „zmusiła” licznych nieukrywających się wrogów ukraińskości na Ukrainie do nieudolnej i bezsławnej pod względem wyników sądowej awantury. Narodowa profesorka. Ciekawe: czy wielu z naszych współczesnych kandydatów i doktorów, docentów i profesorów może pochwalić się taką wielostronnością zainteresowań naukowo-oświatowych? Jestem przekonany, że odpowiedź nie będzie twierdząca. Przecież zazwyczaj uczeni-akademiccy i uczeni-wykładowcy (mam na myśli nie tylko kierunki przyrodniczo-techniczne, ale i humanistyczne) dziesięcioleciami pracują nad jednym wąskoprofilowym tematem. Ilościowo w większości taki „urobek” stanowi jakieś kilkanaście publikacji. U Iryny Farion ta liczba po prostu „przekracza skalę”: tylko w każdym rozdziale wskaźnika są dziesiątki, a nawet setki pozycji. Z wskaźnikami ilościowymi jest prosto: można je policzyć według poszczególnych rozdziałów tego Wskaźnika. I po raz kolejny przyjemnie zdziwić się pracowitością, wytrwałością, skrupulatnością autorki jako badaczki i popularyzatorki. Trudniej z parametrami jakościowymi. Jak określić skuteczność tekstów na temat, który przez dziesięciolecia na wszystkich możliwych oficjalnych szczeblach poniżano, zakazywano, fałszowano, przemilczano? Jak ocenić miarę potrzeby takich tekstów, do tworzenia których, ze względu na tak zwaną nieprestiżowość, niedysertacyjność, nieperspektywiczność, przyłącza się niewielu ochotników-pasjonatów? Jak zrozumieć siłę woli autorki, która w pełni świadomie, dobrowolnie wzięła na siebie ciężar, który powołana jest nieść (ale przecież nie niesie) szereg poszczególnych instytucji, organizacji, placówek? W nieogarnionym problemie ochrony i utwierdzania języka ukraińskiego jako państwowego, który stał się podstawą tego Wskaźnika, można wyodrębnić kilka znakowych kierunków zainteresowań naukowych i oświatowych autorki: — współczesny stan „duszy narodu”, jak obrazowo wyraził się o naszym języku wielki Ukrainiec Iwan Ohijenko; — historyczny kontekst fenomenu niepowtarzalności, a przez to niezniszczalności języka ukraińskiego, jego kosmicznej niezdolności do bycia zakazanym, poniżonym, marginalnym, przemianowanym; — wybitne postacie ukraińskiej historii — strażnicy języka, twórcy narodu. Krótko spróbuję scharakteryzować te kierunki. O współczesnym stanie języka, spisanym z natury. O statusie i stanie języka państwowego w póki co nieukraińskiej Ukrainie; o ubóstwie myśli, ograniczeniu intelektu, zaśmieceniu obcymi językowymi potworkami leksyki, niskiej kulturze wewnętrznej obciążonego władczymi stanowiskami mówcy; zagrażającej surżykizacji społeczeństwa w ogóle; jawnym i ukrytym oporze wysokich rangą urzędników w centrum i na miejscach wobec utwierdzania języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach społecznego bytu narodu. O tym u językoznawczyni Iryny Farion są setki artykułów. Wymienię tylko najbardziej znaczącą drukowaną lekturę w tym kontekście: „Norma językowa: zniszczenie, poszukiwanie, odnowa (kultura mówienia ludzi publicznych)”. Ta książka już doczekała się trzeciego i, jestem przekonany, jeszcze nie ostatniego wydania. Uważnie, bezstronnie przeczytać te teksty poleciłbym przede wszystkim licznym politycznym oponentom zarówno samej Iryny Dmytriwny, jak i wszystkiego, co ukraińskie na Ukrainie, którzy przypominają podręcznikowych naczelników-ignorantów epoki radzieckiej z ich niekulturalnymi frazami w stylu „ja tego nie czytałem, ale kategorycznie potępiam”. Właściwie większość przykładów z książki autorka po prostu „spisała z natury”, słuchając owego przerażająco ubogiego mówienia ukraińskich wysokich urzędników. Ją to bolało i ona nie męczyła się, a i nigdy nie bała się o tym przypominać. Z szczególną ofensywnością robiła to, przebywając przez ostatnie lata w rozbudzonym namiętnościami ulu wyższego ukraińskiego politycznego świata, który, jak się okazało, w znacznej swojej części był, a i teraz pozostaje, duchowo ograniczony i narodowo zdegradowany. Rdzeniem swoich współczesnych badań autorka uczyniła temat, który przez długie okresy istnienia Ukrainy pod panowaniem rosyjskim, radzieckim i poradzieckim był nieaktualny, niepodlegający dysertacji, niepożądany ani przez władzę, ani przez sterników nauki, a co więcej — nienaukowy. Chodzi o źródła naszego języka. Chodzi także o fenomen istnienia języka państwowego w warunkach bezpaństwowości, o świadomość językową wiodących środowisk rządowych oraz duchowo-oświatowych jako czynnik rozkwitu lub zamierania języka narodu, którego imieniem nazwano państwo. Za reżimu totalitarnego w ukraińskiej nauce dominował zatwierdzony w Moskwie schemat ideologiczny, według którego ukraińska oświata, nauka i kultura rzekomo zawsze rozwijały się tylko w ścisłym powiązaniu z rosyjską, a ponadto stale uważane były za drugorzędne, przypadkowe, pozbawione samodzielnych cech. Ten schemat w latach 30. ubiegłego wieku nabrał obrazowej metafory w postaci pnia drzewa z trzema odgałęzieniami, które symbolizowały jedność i współzależność trzech narodów słowiańskich — rosyjskiego, ukraińskiego i białoruskiego. Według tej obrazowej teorii, rdzeń tego drzewa — jego pień, którego korzenie sięgały czasów Rusi Kijowskiej, bezapelacyjnie przywłaszczała Rosja. A dwa jego odgałęzienia, które wyrosły według tego schematu dopiero po XIV wieku, oddawano Ukrainie i Białorusi. Wszystko, co nie „wpisywało się” w taki schemat ideologiczny, jeszcze do niedawna uważano za antynaukowe, a zatem szkodliwe. Autorka uparcie torowała nikomu dotąd nieprzetartą drogę i zdołała przełamać starą rosyjsko-radziecką koncepcję badania języka jako abstrakcyjnego studium liter, przedrostków, końcówek. Jej próba zbadania fenomenu języka przez pryzmat duchowego bytu narodu „w kontekście formowania nowej ukraińskojęzyczno-etnicznej jedności” okazała się skuteczna. Wtedy ujrzała światło dzienne niemal 700-stronicowa monografia „Społeczny status staroukraińskiego (ruskiego) języka w XIV—XVII w.: świadomość językowa, rzeczywistość językowa, perspektywa językowa”. Skuteczna okazała się także próba rehabilitacji i potwierdzenia aresztowanego przez reżim totalitarny i wysłanego na wiele dziesięcioleci do koncentracyjnych magazynów funduszy specjalnych terminu „staroukraiński język”. Jest on w tej pracy używany nie tylko jako synonim, a raczej jako spóźniony, lecz sprawiedliwy zamiennik narzuconego przez zwolenników „wspólnej kolebki” terminu „język ruski”. Kluczowym w badaniu jest uzasadnienie tezy o sile i misji języka w tworzeniu narodu i państwa. W ogólnych zarysach tę tezę nakreślił Iwan Ohijenko: „I dopóki żyje język — będzie żył i naród jako narodowość. Nie stanie języka — nie stanie i narodowości: ona całkowicie rozproszy się pomiędzy silniejszym narodem…”. Krótko o obrońcach naszego języka. Im autorka poświęca zarówno obszerne monografie, jak i mistrzowsko napisane eseje. Z monografii warto wyróżnić: „Ojciec Markijan Szaszkewycz — ukraiński twórca języka” (2007) oraz „Portret językowy Iwana Puluja (według listów myśliciela)” (2017). O autorskim projekcie „Od książki do celu” Najwyraźniej, najbardziej odczuwalnie przejawia się życiowe credo, zasadnicza postawa życiowa, wierność wybranemu rzemiosłu Iryny Farion w jej rezonansowych oświatowych projektach autorskich. Najszlachetniejszy, który ożywia tysiącletnią tradycję ukraińskiego tworzenia książek, podgrzewa wykrwawione, nie bez udziału władzy, zainteresowanie czytaniem, to „Od książki — do celu”, gdzie Iryna Farion występuje jako autorka idei, organizatorka i prowadząca projekt. W nim zaprezentowano około sześciu dziesiątek znaczących postaci współczesnej przestrzeni informacyjnej Ukrainy wraz z ich najlepszymi osiągnięciami książkowymi. Nie chodzi po prostu o systemowe prezentacje książek znanych na Ukrainie i poza jej granicami autorów w przepełnionych lwowskich salach. To specjalnie przygotowane tego samego dnia audycje radiowe i telewizyjne. To pełne zapisy z takich prezentacji, które stały się poszukiwane w sieci. To coroczne albumy książkowe o projekcie w działaniu. Merytoryczną dominantę ich stanowią oto takie wymowne tytuły: „O ruchu świadomości narodowej w pionie, albo O zakończeniu pierwszego sezonu projektu „Od książki do celu” (2012); „Kto czyta, ten ponad czasem” (2013); „Prawa umierają — książki nigdy” (2014); „Książka — rozmowa przez wieki:

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dialog z doświadczeniem, monolog z samym sobą” (2016); “Jesteśmy tym, co czytamy” (2018). Teleprojekt “Wielkość osobowości” na parlamentarnym kanale “Rada” zasługuje na osobną rozmowę. Tutaj tylko krótko. Jest to popularna autorska audycja Iryny Farion na parlamentarnym kanale “Rada”. Od 2013 roku do dziś autorka przygotowała i poprowadziła ponad półtorej setki programów. Faktycznie jest to nowe odczytanie wielu znanych, mało znanych, a nawet zupełnie zapomnianych postaci naszej historii narodowej. Pisarze, uczeni, oświatowcy, działacze społeczni, polityczni, mężowie stanu. Pozbawieni nałożonego przez poprzednie reżimy ideologicznego lukru, uczłowieczeni i uszlachetnieni, z nowymi wyrazistymi i nieznanymi dotąd faktami biografii. Ich wielkie i tragiczne losy przepuszczone przez nieobojętne serce prowadzącej i podane nam do przemyślenia w konkretach dawno upragnionej ukrainocentryczności. Takie audycje stały się świeżym powiewem na tle całkowicie zrusyfikowanego i narodowo wykastrowanego kontentu prasowej, radiowej i telewizyjnej przestrzeni nowoczesnej Ukrainy. Czy nie w każdej opowieści o wielkiej postaci — szereg niespodzianek i zaskoczeń dla telewidzów. Oto jak, na przykład, w audycji o Mykole Hoholu, którą autorka uważa za jedną z najlepszych. A o tej postaci powiedziano tak: “Od dawna organicznie nie odbierałam Hohola przez jego moskowojęzyczność. Uważałam to po prostu za dzikość! Dlaczego Ukrainiec pisze po obcemu? Jest chory czy jest odszczepieńcem? Jak się okazało, i jedno, i drugie. Stał się dla mnie głównym motywem odepchnięcia od ugodowości”. “Idę przez życie, jakby przez pole minowe” I na koniec jeszcze o jednej niezwykłości tego Indeksu. Zazwyczaj taki rodzaj literatury zakłada obecność autobiografii czy chronologii głównych dat życia osobistości. Jest i tutaj ten element. Ale jaki? Autobiograficzny szkic Iryny Farion nazywa się “Idę przez życie, jakby przez pole minowe…”. I to, bez przesady, siła bomby. Prawdziwie, dawno nie czytałam w opublikowanych autobiografiach tak obnażonej prawdy o sobie i o czasie. Chyba że u Iwana Franki z jego niezwykłymi ocenami ówczesnego ukraiństwa oraz zastarzałych duchowych chorób tak zwanej elity narodu. Iryna Farion uczciwie i wprost pisze o tych, których ze łzami w oczach i ciasno związanymi snopami ciepłych wspomnień wspomina z wdzięcznością całe życie. Także i o tych, którzy meteorem zaznaczyli się na jakimś odcinku życiowej drogi i coś pozostawili. O uczciwych i podłych, zdrajcach i konformistach. O wszystkich, których czyny i działania kształtowały, wypróbowywały, hartowały, wykrystalizowywały charakter, wpływały na los. To też dobra i pouczająca lektura, która daje możliwość w pełni poznać i godnie docenić przedstawiony dorobek. Jestem przekonany, że wysoki obywatelski, profesjonalny, patriotyczny czyn Iryny Farion, który przebija dosłownie z każdego wiersza tego obfitego w pozycje Indeksu, mimowolnie będzie utwierdzał w czytelniku nie poczucie chochoła z wykastrowaną świadomością narodową, nie małorusa z poniżającym kompleksem niższości, a Ukraińca. Tego Ukraińca, który nie tylko nigdzie i nigdy nie wstydzi się i nie ukrywa swojego pochodzenia, swoich korzeni, nie lekceważy ojczystego języka, ale i utwierdza siebie, podnosi się z kolan, aby wyprostować się, wyjść wreszcie na dawno wymarzoną drogę swojego godnego rozwoju. Indeks pojawił się na świecie z okazji nie całkiem “okrągłej” i daleko nie poważnej daty urodzin Iryny Dmytriwny Farion. Dla czytelników to wydanie stanie się niespodziewanym odkryciem wielu oblicz talentu prawdziwej orędowniczki na skrajnie zaniedbanym ukrainoznawczym polu. Jak i drogowskazem, bodźcem, aby i samemu wyjść na to pole w roli niezawodnych pomocników i współmyślicieli zauważonych przez Boga prawdziwych jego Oraczy. młodzieży. Nadano mu tytuł generała-chorążego i odznaczono orderem Ukraińskiego Kozactwa IV stopnia “Wiara”, orderem “Za budowę Ukrainy”. O tym opowiedział przewodniczący SOU obwodu Iwan Łazor. M. Kardaszczuk jest inicjatorem wzniesienia pomnika bohaterom-podziemnikom OUN, którzy nie oddali się żywi w ręce enkawudzistów i zginęli 6 kwietnia 1949 roku. Jest członkiem Rady obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Związku Weteranów. Powitał go przewodniczący Wasyl Sawjuk, a od Ukraińskiego Kozactwa “Halicka Sicz” Mykołę Kardaszczuka pozdrowił Mykoła Bodnar, który wręczył mu order “Rycerz Ukrainy” I stopnia. Przewodniczący OO WUT “Proświta” Stepan Wołkowecki nagrodził jubilata medalem pamiątkowym “Proświcie — 150”. Dumą Mykoły Dmytrowycza są dzieci: syn Ihor ukończył uniwersytet w Czerniowcach, córka Marianna ma dyplom Kijowskiego Instytutu Ekonomicznego, pracuje jako ekonomistka. Pan Mykoła jest najstarszy w rodzinie. Pomógł wyjść na ludzi swoim trzem braciom i siostrze. Nikt nie był członkiem partii komunistycznej, a osiągnęli swój życiowy cel własną niełatwą pracą. Życzenia, które wybrzmiały, zostały zebrane w jeden bukiet dla szanownego Mykoły Dmytrowycza Kardaszczuka. Niech one wszystkie się spełniają i przypominają, że obok nas jest taki niestrudzony człowiek, który przeżył 90 lat. Wielu i błogich lat!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Abba, ojczyzna żyła...

Mychajłyna BODNAR, kierowniczka działu pracy kulturalno-oświatowej Lwowskiej Obwodowej „Proświty” O kandydacie nauk medycznych, docencie, profesorze katedry ukrainoznawstwa Instytutu Europy Wschodniej (Lwów) Mykole Kardaszczuku na scenie Proświty, gdzie świętowano jego 90-letni jubileusz, rozbrzmiewały słowa: „Święta ziemio, gdzieś się urodził, // Gdzieś chrzcił się i zmężniał, // Gdzie rozum twój, jak kwiat, rozwinął się, // Gdzie między ludźmiś rozbłysnął”. A między ludźmi, gdzie rozbłysnął, to wśród nas, proświtian, naukowców i wykładowców Narodowego Uniwersytetu Medycznego, w środowisku Związku Oficerów Ukrainy, w szeregach organizacji weteranów, wśród patriotów regionu, do których przyszedł na spowiedź. Życie jego nie podlega czasowi. Już w tak poważnym wieku podarował nam wielkie, na 400 stron, badanie „Od Scytii do ATO (medycyna i armia w przestrzeni i czasie)”, przydatne obecnie do zdobycia zwycięstwa w wojnie ukraińsko-rosyjskiej. A przedtem — badanie „Kim jesteśmy, kim są nasi przodkowie, skąd wzięła się i powstała Ukraina”. W nim na szerokiej bazie dokumentalnej, wielkim materiale ilustracyjnym naświetla w porządku chronologicznym źródła, które odkrywają kulturę medyczną i wojskową Ukraińców, którą posiadali i którą stosowali w czasie pokoju oraz w czasie wojen od najdawniejszych czasów. Swoją pracę adresuje nowemu pokoleniu ukraińskich uczonych, młodzieży, której przedstawiciel — przewodniczący „Korpusu Narodowego” w obwodzie iwanofrankiwskim Serhij Sywaczuk dziękował mu za wychowanie. Zatem, jak jubilat szedł do tego, co sprzyjało jego duchowemu i patriotycznemu wzrostowi, jak zmierzał do wolności i niepodległej Ukrainy przez 63 lata swojego życia i już teraz 27 lat w Niepodległej Ukrainie? O tym opowiedział on sam, przyjaciele, towarzysze broni, współpracownicy, proświtianie. Zdjęcia na projektorze multimedialnym świadczyły o tych wydarzeniach. Urodził się Mykoła Dmytrowycz we wsi Stare Kuty w rejonie kosowskim. Obecnie — lekarz, pedagog, kandydat nauk medycznych, docent, uznany za najlepszego uczonego-wynalazcę Przykarpacka, działacz społeczno-polityczny, pułkownik Sił Zbrojnych Ukrainy, generał-chorąży UK „Halicka Sicz”. Wychowywał się w wielodzietnej rodzinie chłopskiej. Ojciec zginął od faszystowskiej kuli. Wszyscy w wielkiej rodzinie byli aktywnymi członkami „Proświty”, założonej w Starych Kutach w 1902 roku. Miała ona wielki wpływ na kształtowanie świadomości narodowej chłopca. O tym później opisze w swoich sztukach „Jesteśmy żywi”, „Symfonia karpacka”. W kwietniu 1946 roku, podczas nocnej obławy, Mykołę Dmytrowycza wraz z innymi chłopcami enkawudziści zabrali na Donbas, ale z trzema towarzyszami udało mu się uciec. ...Od 1988 roku włącza się w działalność społeczno-polityczną, bierze udział w akcjach politycznych w Kijowie, Dnieprze, Charkowie, Zaporożu, Iwano-Frankiwsku, organizuje komórkę „Proświty” w zakładzie „Induktor”, był mentorem „Młodej Proświty”, razem z męską kapelą chóralną „Czerwona kalina” bierze udział w działalności koncertowej, występuje z wykładami na tematy polityczne. Zespół folklorystyczno-etnograficzny „Pszeniczne przewiesło” organizacji społecznej „Wspólnota Kobieca” przypomniał mu o tamtych czasach. Podbudowało kozackiego ducha patriotycznymi pieśniami trio „Grono kaliny” i solistka Domu Narodowego „Proświta” Łesia Melnyk. W 1991 roku M. Kardaszczuk złożył przysięgę wojskową na wierność Ukrainie i wstąpił do Związku Oficerów Ukrainy, kierował Komitetem wychowania wojskowo-patriotycznego. Wręczenie wysokiego odznaczenia

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Prezentacja twórczego dorobku Kateryny Susak

W kosowskiej izbie Centralnej Biblioteki Rejonowej pod koniec maja panowała radosna i wesoła atmosfera. Uczestnicy świątecznego zebrania – członkowie Klubu Inteligencji, Proświty, Związku Ukrainek, studenci i wykładowcy Kosowskiego Instytutu Sztuki Użytkowej i Dekoratywnej, pracownicy wydziału oświaty rejonowej administracji państwowej, bibliotekarze zebrali się… Maria POROCH, członkini Klubu Inteligencji im. I. Pelypejka oraz RO „Proświta” W bibliotece zaprezentowano wystawę twórczego dorobku Kateryny Romanivny, studenckich prac kursowych i dyplomowych, których kierowniczką była K. R. Susak. Opowieści o życiowej drodze i twórczym dorobku Kateryny Romanivny udało się połączyć w harmonijną kompozycję z koncertowym występem ludowego zespołu amatorskiego „Jesienne Złoto”, studenckiego zespołu „Barwa” oraz słowami powitania gości. Adelia Hryhoruk, była prorektor instytutu, serdecznymi słowami opowiedziała o niepospolitej osobowości twórczej, członkini Krajowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy, badaczce artystycznej, zebrali się na prezentację bibliograficznego słownika, poświęconego 80-leciu urodzin Kateryny Romanivny Susak – zasłużonej pracownicy oświaty, inicjatorki utworzenia i pierwszej rektorki Kosowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Dekoratywnej, która zdobyła na ziemi kosowskiej uznanie i autorytet jako pedagożka, artystka, działaczka społeczna. wyszywanek, która «wciąż owocnie pracuje nad badaniem i zachowaniem tradycji regionu, odradzaniem pamięci o wybitnych, najbardziej utalentowanych ludziach Huculszczyzny». Wiele ciepłych i szczerych słów pod adresem jubilatki wypowiedzieli koledzy, wykładowcy Kosowskiego Instytutu, pracownicy bibliotek oraz liczni szanowani goście… Prezentacja bibliograficznego informatora «Kateryna Romaniwna Susak», opracowanego przez Walentynę Dmytriwnę Moliń, stała się prezentem dla jubilatki. Ta książka to informacja o najważniejszych etapach życia i działalności, dydaktyczno-metodyczne prace K. Susak, artykuły naukowe w specjalistycznych wydawnictwach i publikacje w prasie, referaty na konferencjach naukowych; twórcza praca oraz kierowanie pracami dyplomowymi studentów, udział w wystawach i innych kulturalno-artystycznych wydarzeniach, członkostwo w związkach zawodowych i organizacjach społecznych, artykuły naukowców o jubilatce, fotografie z różnych lat. Nowe wydanie nikogo nie pozostawiło obojętnym. Kateryną Romanriwną powitali ludowy zespół folklorystyczny «Jesienne złoto», studencki zespół «Bravo» i inni. Na koniec z słowami podziękowania wystąpiła sama jubilatka. Podarowała bibliotece zaprezentowane wydanie, a zespół «Jesienne złoto» wraz z obecnymi odśpiewał «Mnohaja lita».

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Zwięzły przegląd głównych zmian w nowej redakcji „Ukraińskiej pisowni” (2019) 1. BEZ WARIANTÓW

Od trzeciego czerwca weszła w życie nowa redakcja „Ukraińskiej pisowni”, którą niedawno zatwierdził Gabinet Ministrów Ukrainy. Pełny tekst nowej redakcji „Ukraińskiej pisowni” opublikowano na stronie Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy. Zatem odtąd zaleca się stosowanie norm i zasad nowej redakcji pisowni „we wszystkich sferach życia społecznego, w szczególności w oficjalno-urzędowym stylu wypowiedzi”. Jednocześnie trwa praca nad planem implementacji nowej redakcji pisowni. Dokument ten określi terminy i etapy wprowadzania zmian w procesie edukacyjnym. W Ministerstwie Oświaty przypomniano, że w sierpniu-wrześniu 2018 roku odbyły się konsultacje społeczne dotyczące zaproponowanych zmian, podczas których wpłynęło ponad 3 tysiące propozycji od instytucji naukowych, placówek oświatowych, organów władzy państwowej i samorządu terytorialnego, a także od poszczególnych obywateli. Nową redakcję pisowni przygotowała specjalnie powołana Ukraińska Narodowa Komisja ds. Pisowni, w skład której weszli uczeni językoznawcy Narodowej Akademii Nauk oraz szeregu uniwersytetów narodowych z różnych regionów Ukrainy. Zmiany w pisowni można podzielić na dwie części: właściwe zmiany w pisowni słów oraz wariantowe uzupełnienia do obowiązującej normy. projekt, projekcja (tak samo jak iniekcja, trajektoria, obiekt oraz inne słowa z łacińskim rdzeniem -ject-) plejer (play+er), konwejer (convey+er), fejerwerk, Soyer, Chajjam, Feuerbach, „Dźwięk [j] zazwyczaj oddajemy zgodnie z wymową słowa obcojęzycznego literą j, a w składzie zbitki dźwiękowej [je], [ji], [ju], [ja] literami e, i, ju, ja: bujer, konwejer, plejer, flajer, lojalny, paranoja, plejada, rojal, sakwojaż, sekwoja, fajans, fejerwerk, iniekcja, projekt, projekcja, subiekt, trajektoria, foje, jeti, Goya, Sabaudia, Feuerbach, Mayer, Kajenna, Izajasz, Johann, Rambouillet, Soyer, Chajjam, Heyerdahl, Junona, Yeats”. Dickens, Thackeray, Becky (bez podwojenia spółgłosek -kk-) „Zbitkę liter ck, która w języku angielskim, niemieckim, szwedzkim i niektórych innych językach oddaje dźwięk [k], odtwarzamy w języku ukraińskim literą k: Dickens, Dickinson, Jackson, Thackeray, Becky, Buckingham, Bismarck, Bruckner, Brookes, Lamarck, Stockmann, Sztokholm, Rudbeck, Sherlock”. PISOWNIA ŁĄCZNA: minisukienka, wiceprezydent, eksminister, witryna „Łącznie piszemy: …………………….. słowa z pierwszym komponentem obcojęzycznym, który określa ilościowy (wyższy od zwykłego, bardzo wysoki lub słaby, szybki itd.) przejaw czegoś: archi-, archy-, blitz-, hiper-, ekstra-, makro-, maksi-, midi-, mikro-, mini-, multi-, nano-, poli-, premium-, super-, top-, ultra-, flash-: archiskomplikowany, hipermarket, ekstraklasa, makroekonomia, mikrofale, multimilioner, premiumklasa, supermarket, topmenedżer, topmodelka, ultramodny, flashinterview. …………………………. g) słowa z pierwszym komponentem obcojęzycznym anty-, kontr-, wice-, eks-, leib-, ober-, sztabs-, unter-: antywirus, kontruderzenie, wicepremier, wicekonsul, eksmistrz, eksminister, eksprezydent, leibgwardzista, leibmedyk, obermajster, oberoficer, oberlejtnant, oberprokurator, sztabskapitan, unteroficer, ale zgodnie z tradycją kontradmirał”. pół minuty, pół jabłka, pół Kijowa (piszemy rozdzielnie bez łącznika) ale jednym słowem jako całościowe pojęcie półwysep, pomocnik, półksiężyc „Nieodmienny liczebnik pół o znaczeniu „połowa” z następującym rzeczownikiem — nazwą pospolitą oraz własną w formie dopełniacza liczby pojedynczej piszemy oddzielnie: pół arkusza, pół godziny, pół wiadra, pół miasta, pół ogórka, pół wyspy, pół jabłka, pół skrzynki, pół jamy, pół Europy, pół Kijowa, pół Ukrainy. Jeśli zaś pół z następującym rzeczownikiem w formie mianownika stanowi jedyne pojęcie i nie wyraża znaczenia połowy, to piszemy je łącznie: półarkusz, południe, pomocnik, półkole, półkula, półksiężyc, półobrót, połowa wału, półwysep”. ROSYJSKIE NAZWISKA ros. Donskoj → Donskyj, ros. Trubeckoj → Trubeckyj wyjątek Lew Tołstoj „Przymiotnikowe końcówki rosyjskich nazwisk oddajemy tak: Końcówkę –oj oddajemy przez -yj: Donskyj, Krutyj, Łuhowskyj, Polewyj, Sołowjow-Siedyj, Bosyj, Trubeckyj, ale Tołstoj”. ZMIANY W POSZCZEGÓLNYCH SŁOWACH kapłan (jak pisarz) „Podwojenie spółgłosek jako skutek ich zbiegu. 1. Podwojenie liter na oznaczenie spółgłosek mamy, jeśli zbiegają się jednakowe spółgłoski: ……………………………………. w) rdzenia lub podstawy na -n- (-ń-) i przyrostków -n-(yj) -n-(ij), -nyk, -nyc-(ja): deń — dennyj, zakon — zakonnyj, kiń — kinnyj, osiń — osinnij, tuman — tunannyj; basztannyk, hodynnyk, pysmennyk, swiaszczennyk; wikonnycia, Winnycia; dwie litery n zachowujemy również przed przyrostkiem -ist w rzeczownikach i przysłówkach, utworzonych od przymiotników z dwoma n: zakonnyj — zakonnist — zakonno, tunannyj — tunannist — tunanno”. Wigilia „Łącznie piszemy: a) słowa skrócone (mieszane i skrótowce) oraz pochodne od nich: adminresurs, ….. Minoswity, …………. związek zawodowy, Wigilia, ……”. WIELKA LITERA Nazwy znaków towarowych, marek wyrobów Samochody marki „Żyguli” produkowano od 1970 do 2014 roku. Małą literą, jeśli używa się jako nazwy pospolitej, na przykład: Przyjechał starymi obdrapanymi „żygulami” (… nowym błyszczącym „volkswagenem”). 2. WARIANTY (dopuszcza się wariantywność pisowni) SŁOWA POCHODZENIA OBCEGO Wergiliusz i Wergiliusz, Georg i Georg, Gulliver i Gulliver „W nazwiskach i imionach ludzi dopuszcza się oddawanie dźwięku [g] dwoma sposobami: drogą adaptacji do systemu dźwiękowego języka ukraińskiego — literą h (Wergiliusz, Garcia, Hegel, Georg, Goethe, Gregoire, Gulliver) i drogą imitacji obcojęzycznego [g] — literą g (Wergiliusz, Garcia, Hegel, Georg, Goethe, Gregoire, Gulliver itd.)”. audiencja i awdiencja, laureat i ławreat (por. ławr), audytorium i awdytorium „W słowach pochodzących z języków starogreckiego i łacińskiego, zbitkę liter au zazwyczaj oddaje się przez aw: autentyczny, autobiografia, automobil, autor, autorytet, autochton, ławra, Aurora, Mauretania, Pawło. W zapożyczeniach ze starogreckiego, które mają trwałą tradycję oddawania zbitki liter au drogą transliteracji jako au, dopuszcza się warianty ortograficzne: audiencja i awdiencja, audytorium i awdytorium, laureat i ławreat, pauza i pawza, fauna i fawna.”. katedra i katedra, eter i eter, mit i mit, Borysfen i Borysten „Zbitkę liter th w słowach pochodzenia greckiego oddajemy zazwyczaj literą t: antologia, antropologia, apteka, astma, biblioteka, katolicki, teatr, teoria, ortodoks, ortopedia, Amaltea, Prometeusz, Tekla, Taisja, Teodor. W słowach przyjętych w języku ukraińskim z f, dopuszcza się wariantywność ortograficzną typu: anafema i anatema, dytyramb i dytyramb, eter i eter, katedra i katedra, logarytm i logarytm, mit, mitologia i mit, mitologia, Agatangel i Agafangel, Ateny i Ateny, Borysfen i Borysten, Demostenes i Demostenes, Marta i Marta, Tesalia i Tesalia itd.”. SŁOWA UKRAIŃSKIE I DAWNO PRZYJĘTE irij i irij, irod i irod Na początku słowa zazwyczaj piszemy i … Niektóre słowa mają warianty z samogłoską y: irij i irij, irod i irod (bardzo okrutny człowiek). WARIANTOWE FORMY DOPEŁNIACZA radości i radosti, lubowi i lubowy, Białorusi i Białorusy “Rzeczowniki zakończone na -ć po spółgłosce, a także słowa krow (krew), lubow (miłość), osin (jesień), sil (sól), Ruś, Białoruś w dopełniaczu liczby pojedynczej mogą przybierać jako wariant końcówkę -y: hidnosty, nezałeżnosty, radosty, smerty, chesty, chorobrosty; krowy, lubowy, oseny, soly, Rusy, Białorusy”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wszystkich nas czyhają. Przy całym zaufaniu do nich ze strony ludności, proszę się zgodzić, ryzyko strat jest całkowicie realne. Nowy gwarant przytoczył pozytywny przykład sukcesu drużyny piłkarskiej Islandii. I u nas kijowskie „Dynamo” miało chwalebne karty historii. Doświadczenie odnoszącej sukcesy Szwajcarii jest pouczające. Wszakże nieporównywalne. Jestem przekonany, że w Szwajcarii z jej mądrymi gnomami rzeczywiście byłoby nam wesoło. Jednak realny kontekst geopolityczny, którego nie można nie brać pod uwagę, nie dodaje optymizmu. Rozważmy razem: zakończyć wojnę na wschodzie może przede wszystkim kraj-agresor. Militarnie póki co nie jesteśmy gotowi na siłowe scenariusze. Nasi partnerzy natomiast, najwyraźniej, nie będą mieli zapału do takich scenariuszy. Możliwości dyplomatyczne podczas wojny są ograniczone i mało efektywne. Trzeba mieć potężne dyplomatyczne dźwignie wpływu, doborowe kadry i efektywną obsługę informacyjną. A Kremlowi zakończenie konfliktu nie opłaca się bez jeszcze większych ofiar z naszej strony. UE wcale nie wygląda na twardy orzech do zgryzienia. Główni nasi partnerzy z formatu normandzkiego mają wystarczająco dużo wewnętrznych problemów, aby odwracać od nas uwagę i woleliby pójść na ustępstwa wobec agresora. Powrót Rosji do Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy to dokonany fakt. Merkel kończy kadencję. Nord Stream 2, najwyraźniej, powstanie. W Stanach Zjednoczonych Ukraina już wpadła w wir przedwyborczych wewnątrzpolitycznych intryg między Republikanami a Demokratami, jak Odyseusz między Scyllą a Charybdą. Na Bliskim Wschodzie prognozowany jest konflikt zbrojny między USA a Iranem, który może doprowadzić do nieprzewidywalnych skutków. W szczególności do możliwego osłabienia USA. Do wzrostu cen ropy. Wzrostu sprzeczności między USA a UE, która nie jest nastawiona na eskalację napięcia w tym regionie, nie mówiąc już o nowym „gorącym” konflikcie. Z uwagi na potrzebę legitymizacji swojego prawdopodobnego udziału w konflikcie, USA będą potrzebować neutralnej pozycji Federacji Rosyjskiej. Dwie ostatnie wypowiedzi K. Volkera (dotyczące konieczności autonomizacji Donbasu i nieoczekiwana pochwała działalności Medwedczuka), wypowiedziane po rozmowach między Trumpem a Putinem oraz między Pompeo a Ławrowem w Soczi, świadczyły o pewnej przewartościowaniu podejść USA do sytuacji na wschodzie Ukrainy. Bardziej wyraźne kropki nad „i” może postawić planowane spotkanie Trumpa z Putinem w Osace (Japonia) w czerwcu br. I wygląda na to, że Wenezuela, a przede wszystkim Iran, mogą przeważyć kwestię ukraińską dla USA w wielkiej grze interesów. Dla Rosji natomiast Ukraina stanowi „fundamentalny interes”, oświadczył ponownie przed kilkoma dniami Putin. Więc walka między gałęziami władzy, albo też możliwe wyzerowanie struktur władzy na Ukrainie — to woda na młyn wroga. Technologia, aby wprowadzić potężniejszą frakcję do parlamentu? Beztroska, za którą być może przyjdzie zapłacić niewspółmierną cenę? Jak wyraził się nowy gwarant, apelując do sumienia każdego Ukraińca: „Każdy z was jest prezydentem”. Ja osobiście przyzwyczaiłem się nie polegać w życiu na nikim. W trudnym położeniu, jak pouczał bajkowy baron Münchhausen, każdy szanujący się mężczyzna powinien samodzielnie wyciągać się z bagna za włosy. Co zresztą robi większość Ukraińców, którzy nie dorobili się spółek offshore, kont w bankach, nieruchomości za granicą itd. Sądzę, że większość narodu mimo wszystko jest gotowa podstawić ramię nowo wybranemu głowie państwa, ale prawdopodobnie pod realne programy i działania. Zbliżają się wybory polityczne do Rady Najwyższej. Wiemy, każdy wybór ma swoje trajektorie. Mamy szanse na zmiany. Ceremonia inauguracyjna, która odbyła się 20 maja, tak czy inaczej znamionuje przyszłość. Odbyła się inauguracja nowej ery. Ery dalszych zmagań, konfrontacji, turbulencji. I nadziei. Kto z kim, kto przeciw komu? Kurzawa. Zapach prochu i siarki. Słychać szelest anielskich skrzydeł, szuranie szczurzych nóżek. Tętęt kopyt... Orda? Czy jeźdźcy innych czasów? Oby nie ostatnich... Szanujmy się! Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Słownik epoki

Wołodymyr KARACZYNCEW — ukraiński poeta, dyplomata, kulturoznawca. Redaktor naczelny historyczno-kulturoznawczego czasopisma „Puls Stawropigii”. Autor książki esejów „Włochy — stan duszy”, książki poezji „Chromosomy” oraz „Widzialne-niewidzialne”, przekładów z języka włoskiego, francuskiego, norweskiego. Członek korespondent Akademii Literackiej im. Mallarmégo (Francja). Proponujemy uwadze czytelników kilka esejów ze „Słownika epoki”. lizmu, komunizmu. Jednym z ideologicznych trendów lat 30. była ideologia nacjonalizmu. Bezpaństwowi Ukraińcy również nie stali z boku głównych nurtów epoki. Książka Mykoły Sciborskiego, czołowego ideologa OUN „Nacjokracja” (Paryż, 1935) akcentuje, że naród — to wieczność, a państwo — optymalna forma istnienia narodu. „Tylko przez własne państwo naród staje się twórczym czynnikiem historii i pełnoprawnym gospodarzem swojego własnego losu. Bez tego naród zawsze i nieuchronnie staje się przedmiotem zniewolenia i wyzysku innych państwowych narodów”. „Władza należy do narodu przez jego najbardziej utalentowanych, idealistycznych oraz narodowo-altruistycznych przedstawicieli, którzy są zdolni zapewnić należyty rozwój narodu i jego konkurencyjność”. Główne zasady tworzenia państwa, zaproponowane przez M. Sciborskiego: solidarność narodowa (ponadklasowość i ponadpartyjność); jakościowa hierarchia społeczna, osobista odpowiedzialność kierowników wszystkich szczebli za swoje czyny; samorządność. Ukraińcy tak i nie poczuli smaku takiej państwowości. Zważcie, dzisiaj w Europie trend narodowy odtwarza się jako reakcja na globalistyczne (multikulturalistyczne) projekty. Większość współczesnych rozwiniętych państw uformowana jest na demokratycznych zasadach i rządach prawa. Państwo ma zapewniać prawa obywateli do wolności słowa, wolnej działalności politycznej, gospodarczej; bierze na siebie obowiązek ochrony granic i ładu konstytucyjnego, prowadzenia działalności międzynarodowej, funkcje ochrony porządku prawnego oraz socjalno-humanitarne itd. Jeśli władza nie jest zdolna zapewniać tych funkcji, to jest demokratycznie wybierana ponownie albo wyganiana. Majdanowo. Oczywiście, z ryzykiem dla państwa. W imię czego i dla kogo my, Ukraińcy, budujemy państwo? „Dla ludzi” — raczej taka będzie odpowiedź. Za czasów Janukowycza żartowano: „my nawet znamy tych ludzi” (nawiasem mówiąc, w żargonie przestępczym „ludzie” — to złodzieje w prawie). Póki co dla większości Ukraińców państwo pozostaje potworem. Obywatele poprzez organizacje społeczne, media, wiece majdanowe itd. mają prawo regulować potworności. Od nas samych zależy uczynienie państwa funkcjonalnym dla nas wszystkich. Bo przecież my wybieramy gwaranta naszych praw i wolności. Może nie byłoby źle opracować i przyjąć (ustawowo) umowę społeczną między narodem a tym, kogo wybierają najwyższym władcą. Umowę „państwa”. Z planem pracy krok po kroku. Ze zobowiązaniami sprawozdawczymi. Z prawem odwołania w razie niewypełnienia zobowiązań. Zapisać i przyjąć taki mechanizm. Łatwo. Żeby nie majdanować za każdym razem. A wysiłki zachować dla walki z wrogiem. P. S. Wtedy przyśni się! Lód puści. Będą świergotać ptaki. Od machnięcia ich skrzydeł będzie zmieniał się świat. Nie! On zmieni się od lekkich machnięć rąk milionów świadomych obywateli, którzy świadomie wrzucają karty do głosowania do przezroczystych urn. I wszystkim wyrosną skrzydła. Latać. Wszystkim zachce się latać... W każdym razie to przecież nam wybierać sługi narodu. Państwa Ukraina. Lepiej czynić to nie w stanie letargu. Szanujmy się. Inauguracja Inauguracja — od inauguratio (łac.) — poświęcenie. Uroczysta ceremonia objęcia urzędu przez nowo wybranego głowę państwa, koronacji monarchy, a także z okazji poświęcenia osób duchownych i świeckich w jakiś stan lub na urząd. Słowo inauguratio pochodzi od — augure — wróżbita. W czasach starorzymskich byli to dożywotnio wybrani członkowie kolegium kapłanów, którzy określali przyszłość (los) władców, wysokich urzędników, sędziów właśnie w trakcie rytualnych ceremonii ich poświęcenia na urzędy. Interpretując wolę bogów, augurowie wróżyli na podstawie „analizy lotów” ptaków (stąd często używane do dziś wyrażenie). Niestandardowo, ale przecież wiemy, ile w naszym życiu jest nieprzewidywalności. Do dziś takie wydarzenia komentują zastępy politologów, molfarów, jasnowidzów i numerologów itd. (tym razem jakoś szczególnie aktywnie). Ten nasz raz wolą różnych sił przypadł na 20 maja. Z powodu dat inauguracji nowo wybranego szefa państwa były rozmaite spekulacje. Dwudziesty dzień, powiedzmy, powinien był ucieszyć prezydenta W. Juszczenkę, wszak właśnie tego dnia obchodzony jest Światowy Dzień Pszczoły (World Bee Day). Prawda, nie wyglądał na ucieszonego podczas ceremonii inauguracyjnej. Na tę datę przypada także święto pracowników bankowych. Żartów i komentarzy z tego powodu jakby nie słyszano. Ta data zapamiętała się jeszcze miłośnikom prostej odzieży roboczej — niebieskich dżinsów, z miedzianymi guzikami i nitami, przeszytych pomarańczowymi nićmi i oznaczonych charakterystyczną czerwonawą metką Levi’s®. Właśnie tego dnia 1873 roku amerykański przedsiębiorca Levi Strauss sprzedał pierwszą partię swoich „levisów”. Sto lat później ten element odzieży stał się kultowym atrybutem pokolenia radzieckiej młodzieży epoki dżinsowej rewolucji. Dżinsy były symbolem buntu, nonkonformizmu. Nosili je idole młodzieży — muzycy rockowi, hipisi. Natomiast w Związku Radzieckim dżinsy uważano jednocześnie za symbol zamożności i sukcesu. Mieć „levisy” było fajnie. Przetarte dżinsy i rock and roll okazały się bardziej przekonującymi argumentami na korzyść wolnego zachodniego świata niż zatarła „antymieszczańska” radziecka propaganda. I system nie wytrzymał. Od młodego niesystemowego prezydenta niektórzy nawet oczekiwali nonkonformistycznego przyjazdu na ceremonię do Rady Najwyższej na rowerze i właśnie w dżinsach (nawiasem mówiąc, na rowerze do parlamentu przyjechał kijowski mer W. Kliczko). Natomiast Wołodymyr Zełenski miał protokolarnie nienaganny wygląd, co nie przeszkadzało mu czuć się swobodnie. Tak w drodze do RN odwracał uwagę na krótkie uściski dłoni z ludem i nawet zdołał w skoku pocałować swojego przyjaciela z „Kwartału” w łysinę. Ceremonia inauguracji przeszła tradycyjnie, według wypracowanego protokołu. W każdym razie „było wesoło”, podsumował spiker RN A. Parubij. Brzmiały hymny Ukrainy w wykonaniu chóru, przysięganie na Konstytucji i Ewangelii, były przekazane buława, pieczęć i legitymacja, która, według słów przewodniczącej CKW, która wręczyła ją prezydentowi, symbolizuje nadzieje i marzenia obywateli... Były zwrócenia do wszystkich Ukraińców (powrót Ukraińców jako idea narodowa) i propozycje dla członków rządu napisania oświadczeń, mowa była o rozwiązaniu Rady Najwyższej. Akcentowano priorytet: przerwanie ognia (wojny) w Donbasie. Uznając wady i błędy urzędników, byłego prezydenta, ustawodawców, funkcjonariuszy siłowych, trzeźwo rozumiem, że statek ma lada moment odpłynąć. Bez sterników. Nie mówię o personaliach, a o legitymowanych gałęziach władzy. Wyobrażam sobie przy tym, jak czyjeś czujne oczy tylko czekają momentu, żeby podnieść te upadłe gałęzie. I wtedy będzie śpiewało się nie o czerwonej kalinie. Nowy prezydent i jego drużyna (o której chyba tylko augurowie wiedzą dokładnie) rzucili wyzwanie zagrożeniom, które na

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Państwo

Naród to wieczność, a państwo to optymalna forma istnienia narodu. „Tylko poprzez własne państwo naród staje się twórczym czynnikiem historii i pełnoprawnym gospodarzem własnego losu. Bez tego naród zawsze i nieuchronnie staje się przedmiotem zniewolenia i wyzysku innych państw narodowych”. Mykoła Sciborski, ideolog OUN, „Nacjokracja” (Paryż, 1935). „Państwo” (ukr. derżawa) — od „derża”, w języku starosłowiańskim — „nadział ziemi w posiadaniu”. W języku polskim — „dzierżawa” — umowa najmu, gospodarczego dzierżawienia. Ogólnie zrozumiały jest wektor rozszerzenia znaczenia „ziemia, którą dzierżysz” na znacznie szersze terytorium, którym „władają”, „trzymają”, „dzierżą” (etnos, naród). Dodając do wspólnego terytorium jednolity język i wiarę, otrzymamy klasyczną niemiecką interpretację narodu-państwa, sformułowaną przez Fichtego (1762–1814). Takimi samymi były kluczowe hasła na przedwyborczych billboardach Petra Poroshenki: archetypiczna wizja państwowotwórcza. Co prawda, państwo to „codzienny plebiscyt”, lubił powtarzać francuski filozof Ernest Renan (1823–1892). I wspólne pragnienie życia razem wczoraj, dziś, jutro. W nowoczesnym rozumieniu państwo to polityczna forma organizacji rządów, charakteryzująca się suwerenną władzą, realizacją swoich uprawnień na określonym terytorium poprzez system utworzonych organów i struktur... Państwo Ukraina. To, o co walczyli nasi przodkowie od czasów Rusi Kijowskiej, epoki kozactwa, Ukraińskiej Republiki Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, żołnierze UPA i czerwonoarmiści (oczywiście nie wszyscy), miliony ludzi na majdanach lat niepodległości. To, za co giną tysiące patriotów w konfrontacji z agresją Moskwy na wschodzie Ukrainy, za co cierpią setki Ukraińców – więźniów rosyjskich więzień... To, co ma tysiąclecia cywilizacyjnej głębi. To, co kremlowscy władcy po imperialnemu pogardliwie nazywają niedopaństwem. Pierwsze państwa powstały na Bliskim Wschodzie. W starożytnych Atenach, Sparcie, w Rzymie powstały państwa niewolnicze. Państwa feudalne powstały w epoce średniowiecza i, mutując, przetrwały do dziś, pomimo przemysłowego i naukowo-technicznego rozwoju ludzkości. Historia zna utopijne opisy państw: „Miasto Słońca” albo „Abraxas” Campanelli, „Utopia” More’a, „Lewiatan” Hobbesa (1588–1679). Mądre dzieło, w którym mowa była o umowie społecznej. Politycy do dziś debatują na ten temat. Hobbes zaproponował idealny wariant państwa, w którym rządzić będzie rozum. Był wizjonerem? (Zważywszy na plany stworzenia sztucznej inteligencji właśnie w tym celu). Uważał, że dzięki przyswojeniu nauki politycznej społeczeństwo zdoła z czasem pozbyć się wojen i zapanuje dobrobyt. Za podstawę polityki uważał wiedzę naukową. Hobbes wyobrażał sobie państwo jako mitycznego potwora — Lewiatana. Unikalnie postrzegał jedność ciała państwowego: duszą państwa jest władza zwierzchnia, sędziowie i urzędnicy to stawy, doradcy to pamięć, prawa to rozum i wola, nagrody i kary to nerwy, smuta w państwie to choroba Lewiatana, a wojna domowa to jego śmierć; dobrobyt to siła potwora... XX wiek zaznaczył się ostatecznym rozpadem absolutystycznych monarchii i powstaniem państw totalitarnych, kierowanych przez dyktatorów. Te państwa formowały się na podstawie ideologii faszyzmu, narodowego socjalizmu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

od Jarosława Mądrego, Daniła Halickiego, Bohdana Chmielnickiego, Iwana Mazepy do przedstawicieli drugiej połowy XX wieku — Mychajła Brajczewskiego, Iwana Switlicznego, Alli Horskiej, Wasyla Stusa. Realizacji tego wielkiego zamysłu sprzyjały rozmowy i konsultacje z autorytatywnym historykiem Mychajłem Brajczewskim, wycieczki po wybitnych miejscach historycznych i kulturowych Ukrainy, które prowadził historyk sztuki Hryhorij Łohwyn, życzliwe rady literaturoznawcy Iwana Switlicznego, zapoznawanie się w gościnnym mieszkaniu z unikatowymi książkami jego wielkiej biblioteki dotyczącymi twórczości działaczy „Rozstrzelanego odrodzenia”, a także niedrukowanymi poezjami Liny Kostenko, Wasyla Symonenki, Mykoły Winhranowskiego, Iwana Drača, które rozpowszechniały się w samizdacie. Halina Siewruk miała szczęście do przyjaciół i dobrych doradców. Monumentalista Serhij Kyryczenko został jej nauczycielem w opanowaniu techniki mozaiki i w 1963 r. Halina Siewruk stworzyła pierwsze monumentalne dzieło mozaikowe „Leśna pieśń”, zakupione przez państwo dla Uniwersytetu Lwowskiego, gdzie do dziś jest przechowywane w muzeum uniwersyteckim. Po ukończeniu w 1964 r. kolejnego monumentalnego dzieła mozaikowego „Lilia” Siewruk w latach 1964—1985 pracowała w eksperymentalnej warsztacie ceramicznym, położonym na terenie Zapowiednika Sofijskiego, gdzie duszą i sercem zbliżyła się do swojej utalentowanej kierowniczki, entuzjastki ukraińskiej ceramiki Niny Fiodorowej (1907—1993). Poznawszy tajemnice i twórcze możliwości gliny, opanowawszy technikę ceramiki, artystka zwróciła się ku tworzeniu w ceramice obrazów dawnoukraińskiej mitologii („Swarog”, 1966, „Perun”, 1984) oraz wyrazistych postaci Rusi Kijowskiej. W ciągu tych lat stworzono setki kameralnych ceramicznych płaskorzeźb z historii Ukrainy i dziesiątki monumentalnych ceramicznych paneli w obiektach architektonicznych Kijowa i innych miast. Nad odtworzeniem w technice ceramiki działaczy dawnoukraińskiego państwa pracowała przez wiele lat. Pierwszym twórczym sukcesem, w którym połączył się jej talent grafika z nowym fachem ceramika, stała się płaskorzeźba „Płacz Jarosławny” (1964). Kolejne portretowe przedstawienia („Jarosław Mądry” (1970), „Lekarz Agapit” (1974), „Anna Jarosławna” (1975), „Elżbieta Jarosławna”, „Anastazja Jarosławna”, „Księżna Olga”, „Mituisa”, „Boian” — wszystkie 1979 r.) budzą zachwyt mistrzostwem plastycznego oddania postaci przy udanym zastosowaniu kolorowych polew. Siewruk nie porzuciła tematu Rusi Kijowskiej również w późniejszych latach. Stworzyła wspaniały monumentalny panel „Miasto na siedmiu wzgórzach” (Kijów, hotel „Turyst”, 1985—1987), w którego kompozycji wykorzystano (zacytowano) wcześniej wykonane prace na temat Rusi Kijowskiej. Kolejnym tematem, nad którym przez lata pracowała artystka, były czasy kozackiej wolności. Prace „Koszowy Samijło Kiszka” (1969), „Bohdan Chmielnicki z wojskiem” (1969), „Kozak-Netiaha” (1969), „Kozak na warcie” (1969) wyróżniają się lakoniczną budową kompozycyjną, wysoką kulturą plastyczną i wyrazistością artystycznych obrazów. Z okazji 150-lecia urodzin Tarasa Szewczenki Halina Siewruk wraz z Opanasem Zalywachą, Allą Horską, Halyną Zubczenko i Ludmiłą Semykiną stworzyła w westybulu Czerwonego korpusu Uniwersytetu Kijowskiego witraż na motywach Tarasa Szewczenki „Wywyższę małych tych niewolników niemych” (z wizerunkiem Szewczenki i Matki-Ukrainy). Na mocy rozkazu partyjnych urzędników 18 marca 1964 r. witraż zniszczyła administracja uniwersytetu. Na specjalnej dyskusji w Związku Artystów witraż określono jako dzieło „szkodliwe”, niezgodne z oficjalną interpretacją twórczości Szewczenki. Współautorki witrażu Allę Horską i Ludmiłę Semykinę wykluczono ze Związku Artystów (wkrótce przywrócono). Gdy rok później przez Ukrainę przetoczyła się fala represji, Siewruk nie bała się podpisać się pod zbiorowymi listami-protestami przeciwko politycznym prześladowaniom na Ukrainie w latach 1965—1966, w tym pod apelem z 20 kwietnia 1966 r. do Sądu Najwyższego URSR z żądaniem ponownego rozpatrzenia sprawy karnej O. Zalywachy, a w 1968 r. przyłączyła swój podpis do „Listu-protestu 139” przeciwko represjom wobec inteligencji. Wśród 139 sygnatariuszy było 15 artystów, których wezwano do KGB i postawiono im ultimatum: jeśli nie wycofają podpisów, zostaną wykluczeni ze Związku. Nie ugięły się jedynie Halina Siewruk, Alla Horska i Ludmiła Semykina — wszystkie trzy pozbawiono członkostwa w Związku. Oprócz ceramiki Halina Siewruk na przemian zajmowała się grafiką i malarstwem olejnym. Wiele jej prac graficznych i malarskich ma symboliczne brzmienie. Skłania do zastanowienia nad przeżytymi latami sowieckiego totalitaryzmu graficzne dzieło „Rozpacz” (1972), które stało się odpowiedzią na nową falę represji, jaka przetoczyła się przez Ukrainę w styczniu 1972 r. Wówczas za kratami znalazło się wielu przyjaciół artystki, bez kontaktów z którymi trudno jej było wyobrazić sobie dalsze życie. W dziele uderza kompozycyjna pomysłowość, podniesienie treści utworu do poziomu symbolicznego brzmienia. W centrum kartki przedstawiono leżącą w rozpaczy kobiecą postać. Kim ona jest? Żoną aresztowanego, autorką dzieła czy symbolem Ukrainy? Czworoboczną przestrzeń kartki obramowuje olbrzymich rozmiarów wąż. Między jego zwiniętą paszczą a ogonem znajduje się niewielki prześwit, przez który nie sposób się prześlizgnąć, nie zostając użądlonym. Dzieło „Rozpacz” to los człowieka i los Ukrainy w komunistycznym totalitarnym reżimie. Wśród malarskich prac artystki wyróżnia się przepełniony symbolicznym brzmieniem obraz „Na cmentarzu” (1973) przedstawiający siedzącego wśród grobów Iwana Switlicznego. Kompozycja mimowolnie przywodzi na myśl wiersz Wasyla Symonenki: „Na cmentarzu rozstrzelanych iluzji nie ma już miejsca na mogiły”. Wielowymiarowa twórczość Haliny Siewruk należy do złotego skarbca kultury ukraińskiej, jej dzieła godnie reprezentują ukraińską sztukę za granicą. Dzieła wybitnej artystki przechowywane są w wielu muzeach Ukrainy: Narodowym Muzeum Historii Ukrainy, Muzeum Łesi Ukrainki, rezerwacie „Sofia Kijowska”, w muzeach sztuki Kijowa i Lwowa, a także w prywatnych kolekcjach — w USA, Kanadzie, Czechach, Bułgarii, Polsce i innych krajach.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Z Ukrainą w sercu

Zasłużonemu artyście Ukrainy, autorowi ponad 500 kameralnych ceramicznych płaskorzeźb z ukraińskiej historii oraz ponad 30 monumentalnych ceramicznych paneli w obiektach architektonicznych kilku miast, autorowi licznych dzieł graficznych i malarskich, 18 maja br. stukrotnie... Poprawka: 18 maja br. ukończył 90 lat. Tego dnia w Muzeum Ruchu Szestdziesiątników, będącym filią Muzeum Historii Miasta Kijowa, odbyła się prezentacja malarstwa i grafiki Haliny Siewruk z okazji 90. rocznicy urodzin artystki, uczestniczki ruchu szestdziesiątników, Klubu Twórczej Młodzieży „Suczasnyk”. Halina Siewruk — szanowana na Ukrainie postać — laureatka nagrody Ukraińskiego Stowarzyszenia Niezależnej Twórczej Inteligencji im. W. Stusa (1991), nagrody im. Metropolity A. Szeptyckiego (1994). Oceny twórczości artystki oraz jej miejsca w kulturze ukraińskiej dokonał znany pisarz-dokumentalista, krytyk sztuki, aktywny uczestnik Ruchu Szestdziesiątników, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Bohdan Horyń. Bohdan Horyń W świecie duchowym jest wiele zagadek, na które dawno zwrócili uwagę badacze. Przypomnijmy, że w 1929 roku nastąpił pierwszy wielki cios w ukraińską inteligencję: proces sądowy przeciwko uczestnikom Związku Wyzwolenia Ukrainy (SWU), wymyślonego przez czekistów. 45 wybitnych osobistości siłą usunięto z życia twórczego. Z jakichś nieznanych praw wyższej siły właśnie w 1929 roku rodzi się grono talentów, którym przypadł los wyrównać te straty. We Wschodniej i Zachodniej Ukrainie, jako jednej narodowej wspólnocie, w 1929 roku urodzili się Iwan Switlyczny, Alla Horska, Roman Iwaniczuk, Dmytro Pawłyczko, Emmanuił Myśko, Wołodymyr Patyk i jeszcze wiele innych, nie mniej wybitnych nazwisk. Właśnie dzięki tej tajemniczej kompensacji (regulacji strat i zdobyczy) Ukraina od wieków istnieje jako całość narodowa. Prawda, Halyna Sewruk urodziła się nie na Ukrainie, lecz w Samarkandzie (Uzbekistan), ale jest ściśle związana z ukraińskimi korzeniami. Ojciec, Syłwestr Martynowycz Sewruk (1891–1971), z zawodu był architektem, matka, Iryna Dmytriwna (1899–1989), pochodziła z sławnego i dawnego kijowskiego rodu szlacheckiego Hryhorowyczów-Barskich. Podczas rewolucji dziadek Halyny, adwokat Dmytro Hryhorowycz-Barski, wyemigrował do Francji wraz z synem Hlibem. Córka adwokata, Iryna (matka Halyny), odmówiła emigracji i była prześladowana przez władzę sowiecką, została relegowana z uniwersytetu, na którym studiowała na wydziale prawa. Aby być z dala od oczu czekistów, wyjechała do Uzbekistanu, wstąpiła na uniwersytet, ale i tam czekiści przerwali jej naukę, dowiedziawszy się, że utrzymuje korespondencję z ojcem-emigrantem. Wyszła za mąż za architekta Syłwestra Sewruka, w 1928 roku urodziła córkę Oleńkę, a 18 maja 1929 roku – Halynę. Rok później przeprowadzili się na Ukrainę, mieszkali w Charkowie, gdzie ojciec Halyny, Syłwestr Sewruk, otrzymał pracę w instytucie projektowym „Hiprohrad”. Po wojnie – w Kijowie. Przez dziesięć lat mieszkali w klasztornej celi przy Sofii Kijowskiej. Halyna uczyła się w szkole plastycznej przy Kijowskim Instytucie Sztuk Pięknych, a następnie na wydziale malarstwa Kijowskiego Instytutu Sztuk Pięknych, który ukończyła w 1959 roku. Wejście Halyny Sewruk na arenę artystyczną zbiegło się z początkiem krótkotrwałej odwilży w życiu społecznym, publicznym, politycznym i kulturalnym Ukrainy. W latach krytyki kultu jednostki Stalina na świadomość młodzieży twórczej, wychowanej w czasach stalinowskich, wpływało kilka czynników. Przede wszystkim wstrząsała informacja o gehennie represji w latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku na Ukrainie. Selektywna rehabilitacja ofiar stalinowskiego terroru, pojawianie się ich nazwisk w gazetach i czasopismach zmuszały ukraińską inteligencję twórczą do innego spojrzenia na historię i kulturę rodzimego narodu. W takim klimacie społeczno-politycznym rodził się ruch szestdziesiątników, który objął literaturę, sztukę, teatr, kino, sprzyjał przebudzeniu aktywności społecznej. Skupiskiem energii młodych talentów stał się Klub Młodzieży Twórczej „Suczasnyk”, jednym z założycieli którego była Halyna Sewruk. W podwyższonej emocjonalno-patriotycznej atmosferze Klubu kształtowała się narodowa świadomość Halyny, zrozumienie, że sztuka powinna zapewniać wysoki poziom duchowy narodu. Właśnie w Klubie Młodzieży Twórczej poznała wielu jego wybitnych uczestników – artystów, pisarzy, reżyserów, aktorów, historyków, literaturoznawców i krytyków sztuki – Iwana Switlycznego, Nadiję Switlyczną, Lesia Taniuka, Ludmyłę Semykinę, Wasyla Stusa, młodego Serhija Biłokonia – pierwszego redaktora zestawienia jej dzieł – oraz wielu innych. Działaczkę Klubu Allę Horską znała już z instytutu sztuk. Wtedy też pod kierunkiem Nadiji Switlycznej zaczęła wspólnie z Allą uczyć się języka ukraińskiego, historii i kultury Ukrainy, zapoznawała się z materiałami samizdatu. Klub stał się środowiskiem, w którym żywo wymieniano informacje, poglądy, krystalizowały się spojrzenia na współczesność i zadania kultury. W tak wysokoduchowym klimacie nie można było być drobnostkowym, czas wymagał przemyślenia historii Ukrainy, szerszego i głębszego spojrzenia na zadania sztuki, poszukiwania własnej drogi i własnego miejsca w procesie historycznym odrodzenia ukraińskiego. Z przeczytanej (zakazanej) literatury przed wewnętrznym wzrokiem Halyny Sewruk wyłaniała się cała historia Ukrainy – od jej prastarych czasów aż po współczesność. Artystka postawiła przed sobą wielki cel: w różnych rodzajach i gatunkach sztuki – malarstwie, grafice, ceramice, mozaice, rzeźbie – oddawać ducha historii Ukrainy. W kolejnych latach zrealizowała swój zamysł, tworząc obrazy-symbole wybitnych postaci historycznych i kulturalnych Ukrainy różnych okresów jej dziejów –

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

o. Jurij MYCYK, dr hab., prof. Autor tych słów zajmuje się przede wszystkim czasami kozackimi, ale czasem przychodziło mu pisać o wydarzeniach XX wieku i pracować w odpowiednich archiwach. W dniepropetrowskim archiwum partyjnym pracował już w latach 1976–1977, gdy pisał o przeszłości obwodu dniepropetrowskiego w „Historii miast i wsi”. Wtedy zwróciłem uwagę na to, że jedna trzecia dokumentów Dniepropetrowskiego Komitetu Miejskiego Partii Komunistycznej została zniszczona; w maszynopisowym opisie zespołu za lata 20.–40. przy tych sprawach widniała pieczątka „уничтожено” (przeważnie były to sprawy dotyczące „niebieskich kopert”, w których najwyższym rangą działaczom partyjnym wypłacano podwójną lub potrójną pensję, ponad oficjalną, która nie przewyższała zarobków wykwalifikowanego robotnika). Ciekawsze i ważniejsze były sprawy innej trzeciej części zespołu, przy których w opisie widniała pieczątka „В читзал не выдавать”. Były to sprawy dotyczące ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego, przede wszystkim organizacji podziemnych UNR i OUN. Kiedy w niepodległej Ukrainie archiwum partyjne zaprzestało istnienia i było O. V. MOTRUK, młodszy pracownik naukowy Muzeum O. Dowbusza Na skraju Dubowyciї, pod lasem, do dziadka ze strony matki zachodził krajowy przewodnik OUN Iwan Szkondejuk, syn Wasyla „Sławycz”, „Swiatosław” (1917–1945), rodem z Sokołówki na Kosowszczyźnie, syn księdza, z którym mógł czasem rozmawiać także osiemnastoletni Dmytro i jego rówieśnicy-przyjaciele. W 1943 roku na bazie samoobronnego krajowego oddziału Ukraińskiej Ludowej Samoobrony (UNS) utworzono setnię, którą przejął podoficer Družyn Ukraińskich Nacjonalistów, chorąży UPA Mychajło Moskalniuk, syn Jury „Spartan” (1921–1950), a „Sławycz” objął karną setnię 21. odcinka taktycznego „Huculszczyzna” i przeszedł na rodzinne tereny. Do UPA wstąpiło prawie 100 mieszkańców Pecze­niżyna w wieku od 17 do 45 lat, łącznie z dziewczętami, które pełniły rolę sanitariuszek i łączniczek. Przeważająca większość to młodzi mężczyźni, przed którymi stanął wybór: iść do Armii Czerwonej czy zasilić „Armię Nieśmiertelnych” i walczyć o Ukraińską Samodzielną Soborną Państwowość. Dmytro Kozjmenko został żołnierzem Ukraińskiej Powstańczej Armii pod pseudonimem „Listok”. Wraz ze zbliżaniem się frontu setnia „Spartana”, która otrzymała szyfr WD 59 i strukturalnie wchodziła w skład kurenia „Karpacki”, manewrowała między węgierskimi a radzieckimi oddziałami, toczyła walki pozycyjne, atakowała eszelony i składy z bronią i amunicją. 22 marca 1945 roku oddział setni „Spartana” wysadził w powietrze trzema potężnymi wybuchami więzienie NKWD w Peczeniżynie. W tej akcji uczestniczyli prawie wszyscy powstańcy z Peczeniżyna. Później Dmytro został zwiadowcą, a dowódca bardzo go cenił. Tylko dzięki idei i sile woli powstańcom udało się przetrwać w dotkliwie mroźne zimy. Powstaniec z dobrym słowem wspominał swojego bezpośredniego dowódcę — Josypa Pryjmaka „Nieczaja” z Mołodiatyna, jednego z trzech braci, którzy polegli w walkach o Ukrainę. Prawie wszyscy rówieśnicy i przyjaciele Dmytra Kozjmenka zginęli w licznych bojach.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

«Niestandardowe» dokumenty

połączony z obwodowym archiwum państwowym, pospieszyłem do niego (1992 r.), aby popracować z zakazanymi sprawami. Ku mojemu zdziwieniu, zamiast zamówionego spisu spraw miejskiego komitetu partii wydano mi nowy spis, w którym nie było nawet wzmianki o sprawach, na których widniały pieczątki. Jasne, że zostały zniszczone. Musiałem zadowolić się tym, co „Bóg zesłał”. Ale i tutaj było niemało ważnych rzeczy. Kiedy mój były student Dmytro Meszkow wyciągnął sprawę o działalności UPA w latach 1943—1944 na terytorium obwodów dniepropetrowskiego i kirowohradzkiego, a ja natychmiast wydrukowałem je na łamach dniepropetrowskiej gazety Ruchu „Wilna dumka”, praca w dawnym archiwum partyjnym stała się niemożliwa. Meszkowa wkrótce zwolniono i teraz pracuje naukowo w Niemczech, a mnie zaczęto wydawać nie wszystkie sprawy i zabraniano kopiować nawet telegramy. Musiałem opuścić niegościnne mury archiwum partyjnego, którym, widać, niejawnie nadal kierował „podziemny obkom”, i powrócić do swoich kozaków… Ale co nieco wtedy udało się jednak wyciągnąć. Dotyczy to spraw o chłopskie rozruchy w 1930 r., o sprawę braci Bynat (w kołchozie „Czerwona zirka” w obwodzie zaporoskim) z tego samego okresu, o czystki „nacjonalistów” w szkołach Dniepropetrowska w 1934 r., o podziemną antyradziecką ulotkę z 1947 r… O niektórych sprawach warto przypomnieć. Mała sensacja. Odkąd pamiętam, książki z „Polityzdatu”, podręczniki szkolne, a także współczesne rosyjskie filmy nieustannie utwierdzały w przekonaniu, że hitlerowcy totalnie wyniszczali komunistów i komsomolców na okupowanych ziemiach. Tym większe było zdziwienie prawdą, którą starannie ukrywano przed ludźmi w archiwalnym kurzu. Okazuje się, że gestapo brało komunistów do ewidencji i represjonowało ich tylko wtedy, gdy były jakieś dodatkowe podstawy, przede wszystkim udział w ruchu Oporu. Po wygnaniu hitlerowców kompartia zaczęła przeprowadzać „czystki” wśród tych ludzi. Tak, w grudniu 1944 r. z szeregów WKP(b) wykluczono D. J. Tarasowa, który był w ewidencji gestapo i przez całą okupację pracował w zajezdni tramwajowej oraz w zakładzie im. Pietrowskiego. Tak samo wykluczono z partii M. I. Rolendera. Ten był Niemcem z pochodzenia i gestapo pozwoliło mu nawet nie meldować się… Ciekawe, a jak to było z komsomolcami? Niektóre „dzielności” NKWD. Rycerze berijowskiego resortu do swoich heroicznych czynów zaliczali także walkę z powracającymi — byłymi rozkułaczonymi. Ludzie ci podczas wojennej zawieruchy powracali w miarę możliwości do rodzinnych domów, a ponieważ po wsiach nie było już „sowieckiej” władzy, zajmowali swoje chaty za zgodą sołtysa. Oto, na przykład, Serhij Mychajłowycz Iwanczenko powrócił z zesłania do wsi Sołowianka w rejonie meżiwskim obwodu dniepropetrowskiego. Tutaj „przy sożdieistwii okkupacjonnoj własti”, czyli współmieszkańca-sołtysa, zajął swoją chatę. Większego kompromatu NKWD nie znalazło. Skutek: 10 lat łagrów, z których Iwanczenko miał wyjść (czy wyszedł?) akurat na swoje 70-lecie. 10 lat „przypieczętowała” kompartyjna władza także Pawłowi Doncewi, który nie tylko zajął swoją chatę, ale i „klewetał” na sowwładzę, czyli mówił prawdę o niesprawiedliwych represjach. Były też trudniejsze historie. Tak, Iwan Szwajka też powrócił do swojej chaty, też „klewetał”, ale jeszcze i „zanimałsja priedatielstwem”. Prawda, z jakiegoś powodu nie skonkretyzowali, na czym polegało to „priedatielstwo”, ale dorzucili za to jeszcze 5 lat: 10+5=15. Jeszcze trudniejsza była historia Romana Iwanowycza Łychmana, ur. w 1894 r. W 1930 r. rozkułaczyli jego ojca i wysłali wraz z rodziną. Powróciwszy w latach wojennych do swojej wsi, Łychman zwrócił się do policji, bo w jego chacie mieszkał komunista-NKWDzista Nietesow. Niemcy aresztowali Nietesowa, a Łychman zajął swoją chatę. Nietesowa po jakimś czasie rozstrzelali. W 1944 r. Łychmana skazano za to na rozstrzelanie, ale on oświadczył, że dwóch jego braci i dwóch synów walczy w szeregach Armii Czerwonej. Wtedy podjęto taką samą decyzję, jaką podjął biały oficer wobec brata swojego ordynansa — Mitki (w filmie „Czapajew”). Na znak wielkiej łaski ten zamienił karę śmierci na chłostę rózgami, od czego Mitka zmarł. Łychmanowi humanitarny sąd dał 20 lat katorgi, z której on, widać, już nie powrócił. Sąd nie wziął pod uwagę, że Łychman powrócił do swojej chaty, z której go za nic wygnano wraz z rodzicami… Takich znalezisk archiwa kryją bez liku. Dlatego komunoidzi utajniali i utajniają je nawet teraz. Ale prędzej czy później cała prawda wyjdzie na światło dzienne!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Nie upadł „Lystok”

Dmytro Ołeksijowycz Kozmenko, „Lystok”, urodził się 28 listopada 1925 roku w rodzinie chłopów Ołeksy Kozmenki i Nasti Jakubjak. Dmytro poszedł do państwowej polskiej szkoły, choć marzył o nauce w Szkole Ojczystej, gdzie nauka była płatna i uczęszczały do niej dzieci zamożnych gospodarzy. Ukończył 7 klas i chciał kontynuować naukę w seminarium duchownym, lecz wybuch wojny rozwiał te marzenia. 19 września do Galicji wkroczyły wojska radzieckie — i w centrum Peczeniżyna od razu odbudowano więzienie NKWD, w którym do czerwca 1941 roku zamęczono wielu niewinnych Ukraińców, a w lipcu 1941 roku przyszli nowi „wyzwoliciele”, którzy to więzienie przebudowali na pomieszczenia oddziału budowlanego — tak zwanego „baudienstu”. Młodzieńcy zaczęli coraz bardziej nienawidzić okupantów i skłaniać się ku podziemnej OUN, a dokładniej jej młodzieżowemu skrzydłu — Młodzieży OUN. 10 maja 2012 roku zgasło życie przeżyte dla Ukrainy — do lepszego świata odszedł Dmytro Kozmenko, syn Ołeksy, strzelec sotni WD 59 im. Mychajła Kołodzinśkiego „Lystok”, członek kołomyjskiej stanicy Bractwa Wojowników OUN-UPA Kraju Karpackiego im. płk. „Hroma”. W jednej z bitew w lasach za Słobodą „Lystok” otrzymał dwie kule w prawe przedramię. Lecz to zranienie nie było śmiertelne. W marcu 1946 roku Dmytro Kozmenko w Iwaniwcach stoczył swoją ostatnią w szeregach UPA, lecz daleko nie ostatnią walkę o Ukrainę. Siły były nierówne, nie na korzyść powstańców. Dmytro został ranny w nogę i z powodu utraty krwi stracił przytomność. Ocknął się już na wozie razem z zabitymi i rannym w pierś chłopcem w drodze do Lanczyna. Z tyłu, na koniu, oficer NKWD pilnował, aby ten, z przestrzeloną piersią, nie zeskoczył z wozu. Woźnica — znajomy „strebok” z Iwaniwiec. „Wasylu! Jedź lżej, jesteśmy ranni!” — „Jadę tak, jak mi rozkazano!”. Kilka razy Dmytro tracił przytomność, gdy odzyskiwał świadomość — myślał o tym, co go czeka. Dojrzała decyzja, by umrzeć w drodze, dlatego poluzował opaskę uciskową na nodze, aby wypłynęła krew, lecz czujne oko oficera to zauważyło — opaskę zaciągnięto, silne uderzenie wybiło z głowy myśli o samobójstwie i resztki świadomości. Później nogę amputowano. Wydawało się, że szans na przeżycie jest minimum, ale on jednak przeżył! Chirurg-Gruzin był dość ludzki. Leków banderowcom „nie przysługuje”, więc lekarz mówił: „Tego chłopca leczy jego młodość i silny organizm”. Dwa lata w więzieniach przejściowych, a potem jeszcze długich 8 lat obozu koncentracyjnego w Mordowii. W GUŁAG-u więźniowie umierali od nadludzkiej pracy, głodu, dystrofii, a on, bez nogi, przeżył, pracując na równi z innymi katorżnikami. Na wolność wyszedł w 1956 roku, przyjechał do Peczeniżyna. Radośnie powitała go rodzina, a współmieszkańcy — różnie. Pewnego razu Dmytro usłyszał muzykę i poszedł popatrzeć na tańce na placu. Patrzył na cudzą młodość, bo własna minęła za drutem kolczastym, i gorzko było, że obok w grupce stali jego rówieśnicy-frontowcy i nikt nie podszedł, nie podał ręki. Uważali go za przeciwnika ideowego? Wątpliwe. Raczej bali się o siebie… A w tym samym 1956 roku musiał wynosić się z Peczeniżyna, bo wszystkich uczestników walki narodowowyzwoleńczej „troskliwe” KGB zebrało i niedwuznacznie „doradziło” wyjechać poza granice Zachodniej Ukrainy, ponieważ zaczęło się powstanie na Węgrzech, a radzieckie kierownictwo bało się, by byli powstańcy nie wsparli Węgrów lub nie zaczęli powstania u siebie w domu. Pojechał w obwód mikołajowski, tam spotkał Hannę Horodenko z Mołodiatyna — wdowę z czworgiem dzieci, która również przebywała na specjalnym osiedleniu, ponieważ była z rodziny powstańczej — siostra Nastia była w UPA. Ożenił się z nią i powrócił w 1961 roku do Peczeniżyna. Wkrótce urodziła im się córka. Dmytro przez 20 lat woził drewno w leśnictwie. Na ojcowskim podwórku zbudował dom, pomógł wybudować się córce. Co niedzielę, bez względu na pogodę, chodził kilometr do cerkwi pieszo, dopóki nie położył się do łóżka. Wystawał całą liturgię, stawiał świece za towarzyszy broni i dowódców, modlił się za Ukrainę i naród. Zawsze odwiedzał uroczystości upamiętniające bojowników o wolność Ukrainy, występował z przemówieniami przed młodzieżą. Interesował się sytuacją polityczną na Ukrainie, potępiał tych, którzy zgięli kark i opuścili ręce. Jego niezmiennymi słowami były: „My wywalczyliśmy dla was Ukrainę, a wy ją rozbudujcie, bo nikt tego za nas nie zrobi!”. Dmytro Kozmenko nie chciał dla siebie ani ulg, ani nagród, ani pochwał, jego jedynym pragnieniem było doczekać się, kiedy na szczeblu państwowym zostanie uznana walka OUN-UPA. Bardzo cieszył się z nadania honorowego tytułu „Bohater Ukrainy” dowódcy Romanowi Szuchewyczowi i przywódcy Stepanowi Banderze, do ostatnich dni nazywał siebie „chłopcem Stefana”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ukraińska demografia: wysokie wzniesienia, strome urwiska. W stulecie pierwszego na świecie Instytutu Demograficznego (1919—2019)

Minione stulecie (1918—2018) pod względem skali zniszczeń, masowości wyniszczania narodów oraz doniosłości wstrząsów społecznych nie ma analogii w całej historii świata. Na nieszczęście Ukraińców, to właśnie ich Ojczyzna stawała się epicentrum planetarnych katastrof (zagłada Dniepru, Czarnobyl) oraz poligonem najcięższych prób dla narodu: wojen światowych, niekończących się wielkich głodów-ludobójstw, które pod względem liczby ofiar przewyższają wszystkie inne znane na świecie ludobójstwa i holokausty, wzięte razem. Tylko między 1914 a 1922 rokiem z ciała narodu ukraińskiego wyjęto 9 milionów istnień (URE. — 1984. — T. 11. — Ks. 2. — S. 22. — Tabela 2). To znaczy: w 1913 roku było 36,2 mln osób, w 1922 roku — 27,2 mln osób. Znamienne, że minione stulecie (1918—2018) zarówno się zaczęło, jak i zakończyło (i trwa!) agresją przeciwko Ukrainie tej samej imperium-terrorysty, imperium-killera — Federacji Rosyjskiej. I kiedy w warunkach ekstremalnych, w okolicznościach absolutnie niesprzyjających twórczości, zostaje założona Ukraińska Akademia Nauk (UAN), a w jej strukturze, w szczególności, najbardziej humanitarna jednostka naukowa — pierwszy na świecie (!) Instytut Demograficzny, to już sam ten fakt świadczy o fizycznym potencjale i intelektualnej niezniszczalności Ukraińców jako Narodu. Zaprawdę, utworzona w 1918 roku za czasów Państwa Ukraińskiego hetmana Pawła Skoropadskiego Ukraińska Akademia Nauk (UAN) stała się twierdzą ducha, ostoją godności narodowej narodu ukraińskiego. Maryna IHNATENKO, doktor nauk historycznych, profesor, m. Perejasław Chmielnicki. Godnym uczczeniem stuletniego jubileuszu Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz stulecia Instytutu Demograficznego stało się wydanie monografii M. I. Szpital i N. I. Kocur „Akademik M. W. Ptucha (1884—1961). Życiorys: szczyty i przepaście” (Żytomierz. – Wyd. O. O. Yevenok. — 2018. — 436 s.). Jednocześnie jest to wyraz głębokiego szacunku dla pamięci inicjatorów i budowniczych nauki demograficznej, dzięki którym ta dziedzina w pierwszej trzeciej XX wieku zajęła priorytetowe miejsca w europejskim świecie naukowym. Triumfalne wznoszenie się ukraińskich demografów zostało przerwane ciężkimi ciosami stalinowskiego totalitaryzmu, których skutki są odczuwalne do dziś. Publikacja ta jest jedyną obecnie pracą monograficzną, która w sposób uogólniony i analityczny odtwarza specyfikę działalności pierwszego na świecie Instytutu Demograficznego, który w systemie wiedzy akademickiej stał się klasyczną szkołą naukową akademika M. Ptuchy. Od 1919 do 1938 roku ta szkoła naukowa była ośrodkiem odkrywania najskuteczniejszych idei demograficznych, wyznaczała najbardziej perspektywiczne kierunki rozwoju poszukiwań demograficznych. Jakaż potrzeba powołała do obiegu naukowego pracę o takiej treści? Wszechstronne i naukowo głębokie uzasadnienie tematu tej monografii widzimy już w „Przedmowie” oraz „Wstępie”. Potrzeba ta jest skrajna: jest ona uwarunkowana katastrofalnym charakterem sytuacji demograficznej we współczesnej Ukrainie. Jak zaznacza w „Przedmowie” Wiktor Kocur, doktor nauk historycznych, profesor, akademik NAPN Ukrainy, rektor Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Hryhorija Skoworody w Perejasławiu Chmielnickim, „ta sytuacja jest tak niepokojąca, że zagraża już samemu istnieniu Ukraińców jako narodu” (s. 9). Stoimy nad przepaścią demograficzną. Jeśli w 1919 roku Ukraina pod względem liczby ludności zajmowała 10. miejsce na planecie, to w 2015 r. — 32. Na początku 1993 roku odnotowano 52,244 mln osób. A już według stanu na 1 kwietnia 2016 roku liczba ludności Ukrainy, według danych Państwowej Służby Statystyki Ukrainy, wynosiła 42,708 mln osób (bez uwzględnienia tymczasowo okupowanej Republiki Autonomicznej Krym oraz miasta Sewastopol). Zatem zachowanie i kardynalna poprawa fizycznego i duchowego zdrowia narodu wymaga wzmocnienia społecznej orientacji rozwoju gospodarczego, pierwszoplanowej uwagi dla aspektów społecznych. Dzisiaj te czynniki muszą być najważniejszymi wyznacznikami polityki demograficznej. „Demografizacja” społeczeństwa, czyli wychowywanie w społeczeństwie zasad moralnych i ideałów humanistycznych jako codziennych norm, którymi przesiąknięta jest cała spuścizna naukowa akademika M. W. Ptuchy i którymi żył oraz kierował się uczony i stworzony przez niego Instytut Demograficzny, jest obecnie zadaniem o nadzwyczajnej wadze państwowej i społecznej. Musi zostać odrodzona i powołana do wcielenia w codzienne życie najbardziej humanistyczna filozofia, której wiodącą ideą jest, według definicji M. W. Ptuchy, „człowiek jako nieskończona wartość”. Właśnie pod kątem antropocentryzmu badają zarówno całą drogę życiową M. W. Ptuchy, jak i całą jego działalność naukową, naukowo-organizacyjną oraz pedagogiczną autorzy monografii. Wśród najważniejszych kierunków, na których skupili uwagę badacze, widzimy cztery: a) w dziedzinie ogólnej teorii statystyki; b) w dziedzinie demografii teoretycznej i stosowanej; c) w specjalnych opracowaniach ogólnej i krajowej historii statystyki; d) w pracy zbiorowej akademickiego Instytutu Demograficznego. Studiując osiągnięcia naukowe akademika M. Ptuchy, autorzy monografii wyciągają wniosek, że w osobie tego uczonego Ukraina intelektualna ma szlachetny przykład całkowitego oddania „świętej i czystej pracy naukowej”. Tak wysokie poszanowanie nauki uwieńczone zostało wybitnymi osiągnięciami, które wyprowadziły ukraińską myśl ekonomiczną, w szczególności dziedzinę demograficzną, nie tylko na czołowe pozycje w całym ZSRR, ale także ugruntowały ukraińskie priorytety, ukraińskie pierwszeństwo na światowym obszarze gospodarczym. Do decydujących osiągnięć akademika należą: 1) założenie i rozwój teoretycznych i metodycznych kierunków w demografii. Główny wkład twórczy w naukową wiedzę i poznanie demograficzne polega na fundamentalnym uzasadnieniu istnienia statystyki demograficznej jako odrębnej dziedziny współczesnych nauk o tym, co humanistyczne, społeczne i publiczne. Mychajło Wasylowycz wypracował taką definicję przedmiotu statystyki demograficznej, której precyzja nie rodzi pytania: co realnie ta nauka bada. Uważał on: przedmiot statystyki demograficznej tworzą „konkretne zjawiska masowe życia społecznego, które dotyczą osobowości człowieka lub jego czynów”. Wartość definicji przedmiotu („materiału”) statystyki demograficznej autorstwa M. W. Ptuchy polega także na tym, że orientuje ona na dalsze i nieprzerwane rozszerzanie jej przedmiotu. 2) Naukowiec udoskonalił metodykę analizy demograficznej w części dotyczącej budowy indeksów zawierania małżeństw, opracowania krótkich tablic trwania życia oraz wskaźników umieralności niemowląt według miesięcy roku, rozwiązywania kwestii metodycznych dotyczących perspektywicznych obliczeń ludności, spisów ludności itp. 3) Na wielką skalę i w sposób naukowo głęboki (do tej pory najgruntowniej) zbadano historię statystyki demograficznej krajów Zachodu, co uwieńczone zostało wydaniem „Szkiców z historii statystyki XVII–XVIII wieków” (1945) oraz dwutomowej fundamentalnej pracy „Szkice z historii statystyki w ZSRR” (1955 i 1959). Pierwsza praca poświadcza przychylność M. W. Ptuchy do zachodniego wektora badań naukowych, druga odkrywa oryginalną drogę rozwoju krajowej myśli ekonomicznej. Zespół pierwszego na świecie Instytutu Demograficznego głęboko naukowo przeanalizował procesy demograficzne badania specyfiki umieralności ludności Ukrainy i europejskiej części Rosji, umieralności 11 narodowości europejskiej części Rosji pod koniec XIX w.; ewolucji umieralności na Ukrainie do początku pierwszej pięciolatki; realizacji perspektywicznych obliczeń ludności Ukrainy do 1960 roku. W przedstawieniu M. I. Szpital i N. I. Kocur biografia naukowa akademika M. W. Ptuchy wzbogacona jest o cenne cechy autentyczności, w której uczony jawi się jako równie atrakcyjny i wysoko ceniony w świecie naukowym jako ukraiński Europejczyk i jako europejski Ukrainiec. Po raz pierwszy w sposób przekonujący i dowodowy spisano karty biografii M. W. Ptuchy jako uczonego, wyraźnie i konsekwentnie zorientowanego na najlepsze wzorce nauki europejskiej i światowej. Tym poświadczono właściwą ukraińskiej nauce cechę: bycie na wysokości interesów ogólnoludzkich, zorientowanych na humanizm, wysokie zasady duchowe. Recenzowane przez nas badanie opiera się na potężnej bazie źródłowej. Są to przede wszystkim prace naukowe akademika oraz zbiór unikalnych materiałów dokumentalnych, zgromadzonych w archiwach Instytutu Archiwistyki (748 jednostek przechowywania), Instytutu Rękopisów Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia W. I. Wernadskiego NAN Ukrainy, Państwowym Archiwum miasta Kijowa, Branżowym Państwowym Archiwum Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, Archiwum Naukowym Prezydium Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Orientacja autorów monografii na dokumenty pierwotne dała możliwość uniknięcia nieścisłości i błędów, a także obalenia nienaukowych interpretacji niektórych faktów z życia uczonego, czego nie uniknęli niektórzy poprzedni badacze. Wiele stron monografii staje się cennych ze względu na to, że rehabilitują one dobre imiona wielu uczonych, niesprawiedliwie zniesławionych przez ideologów bolszewizmu, w szczególności narkoma oświaty W. P. Zatońskiego i innych „czystych marksistów”. Cenne pierwszeństwo: nim oznaczone są wszystkie rozdziały książki; przy tym poszczególne podrozdziały zbudowano na materiałach, które w ogóle nie trafiały w pole uwagi poprzednich badaczy. Takimi są na przykład podrozdziały „Ideologiczny pogrom WUAN w kontekście programu 'narodowo-kulturalnego budownictwa i walki przeciwko nacjonalizmowi'”; „Praca naukowa i naukowo-organizacyjna akademika M. W. Ptuchy na stanowisku Przewodniczącego Oddziału Nauk Społecznych AN USRR (1944—1950)” itp. Po raz pierwszy szeroko wykorzystano materiały sprawy karnej („Sprawa nr 830”), założonej na M. W. Ptuchę w 1938 roku jako na „wroga ludu”. Szczególną wartość stanowią „Dodatki”, gdzie zgrupowano różne dokumenty z „Archiwum domowego”, a także z akt osobowych różnych placówek oświatowych, w których pracował Mychajło Wasylowycz. Cenną częścią „Dodatków” są „Raporty” Ptuchy jako kierownika katedry statystyki w Kijowskim Instytucie Handlowym, potem Instytucie Gospodarki Narodowej, a także programy wykładowe z przedmiotów, które opracowywał osobiście i wykładał profesor M. W. Ptucha. Po raz pierwszy w „Dodatkach” opublikowano listy Mychajła Wasylowycza do byłego sekretarza naukowego Instytutu Demograficznego M. M. Tracewskiego, zesłanego na piętnaście lat do Kraju Krasnojarskiego. Listy te przekazują stan duszy i samopoczucie uczonego w ostatnich latach jego życia. Starannie zachowane przez doktor nauk ekonomicznych, profesor W. S. Steszenko i jej męża, kandydata nauk ekonomicznych W. P. Piskunowa, te unikalne dokumenty przekazano do przechowywania autorom monografii. Na cześć W. S. Steszenko, ostatniej aspirantki akademika M. W. Ptuchy, należy przypisać jej wytrwałą inicjatywę dotyczącą pilnej potrzeby wznowienia działalności Instytutu Demograficznego w systemie Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz pełnej rehabilitacji pracowników, którzy ucierpieli w wyniku rozgromienia tej instytucji przez reżim totalitarny w 1938 roku. Świadczy o tym naukowe uzasadnienie konieczności odrodzenia instytutu pod nazwą Narodowy Instytut Demografii imienia M. W. Ptuchy, opracowane przez kierownika działu demografii i odtwarzania zasobów pracy Instytutu Ekonomii NAN Ukrainy W. S. Steszenko 23 marca 2001 roku. Wałentyna Petriwna opracowała nawet strukturę najważniejszych podrozdziałów naukowych, określiła treść badań i liczbę pracowników w nich. Ponadto profesor W. S. Steszenko, zaznaczają autorzy monografii, zainicjowała także konieczność ustanowienia nagrody imienia akademika M. W. Ptuchy w systemie NAN Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Co robić z ukraińską demokracją?

Pierwszorzędne znaczenie monografii polega na tym, że jej autorzy zbadali życiorys i spuściznę naukową M. W. Ptuchy wielostronnie i dogłębnie, w całej złożoności jego losów życiowych — i przed naszymi oczami staje nie szczęśliwy pod każdym względem, lojalny wobec władzy radzieckiej uczony, a człowiek fenomenalny, tytan pracy, którego wielkość poraża oryginalnością i unikalnością, a nawet tragizmem. Im więcej nowego, nieznanego, poznawczego wprowadzają autorzy do swojej książki, tym bardziej atrakcyjny, porywający staje się obraz uczonego, tym większy szacunek budzi ogólnie cała ukraińska nauka. I rzeczywiście, oryginalność M. W. Ptuchy poraża. Fenomenalną pracowitość i wydajność pracy, jego przywództwo jako szefa szkoły naukowej wysoko ocenił prezes Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, akademik B. J. Paton. M. W. Ptucha godnie wznosi się w kręgu takich wielkości, jak akademicy M. I. Tuhan-Baranowski, K. H. Wobłyj, J. J. Słucki, R. M. Orżencki, O. W. Korczak-Czepurkiwski, A. P. Chomienko i inni. Szczególnie ważną rolę w życiu i działalności naukowej M. W. Ptuchy odegrali akademicy M. I. Tuhan-Baranowski oraz K. H. Wobłyj. Ponieważ wcześniej w szeregu publikacji z szacunku dla M. W. Ptuchy twierdzono, że Instytut Demograficzny został założony z inicjatywy Mychajła Wasylowycza, autorzy monografii usuwają tę historyczną niesprawiedliwość, powołując się na przyznanie samego Ptuchy, że tę pierwszą na świecie placówkę naukowego badania ludności założono z myślą M. I. Tuhan-Baranowskiego, którego Mychajło Wasylowycz w artykule „Akademik M. I. Tuhan-Baranowski jako ekonomista” nazwał swoim wielkim nauczycielem. To właśnie docent Petersburskiego Uniwersytetu Cesarskiego M. I. Tuhan-Baranowski, profesor I. H. Kaufman oraz profesorowie Uniwersytetu Berlińskiego W. J. Bortkiewicz i K. M. Ballod wywarli decydujący wpływ na kształtowanie się światopoglądu naukowego M. W. Ptuchy, utwierdzenie jego zasad życiowych, określenie kręgu jego zainteresowań naukowych, zorientowanych na zachodnie wartości naukowe. Przy tym autorzy monografii znaleźli wiarygodne materiały do pełnej rehabilitacji imion wymienionych uczonych, zniesławionych w latach 30. XX wieku przez grupę kijowskich ortodoksyjnych marksistów. Wszechstronnie naukowo zweryfikowany życiorys akademika M. W. Ptuchy daje podstawy, by widzieć go w kręgu uczonych-działaczy, godnych naśladowania przez współczesne i przyszłe pokolenia. Bogactwo duchowe tego człowieka to najbardziej humanitarna na świecie idea: człowiek jako nieskończona wartość. Ta wysoka, ludzka idea, która najpełniej wyraża całą istotę twórczości naukowej akademika M. W. Ptuchy, nabiera szczególnego znaczenia, jeśli zauważyć, że została wypowiedziana w złowrogiej godzinie — w godzinie totalnego niszczenia samego ludzkiego życia i znieważania ludzkiej godności. Był to czas niespotykanego rozkwitu w Ukrainie terroru moralno-psychologicznego, nakręcania w społeczeństwie strachu, podejrzeń, nieufności wobec siebie nawzajem. I właśnie w tym czasie, zachowując w duszy jako najskrytszy skarb poczucie ludzkiej godności, M. W. Ptucha kładzie na papier takie słowa: „Większą uwagę, jaką zwraca się na człowieka jako takiego, należy wyjaśnić wzrostem wartości człowieka jako bezpośredniej siły produkcyjnej, a po drugie, coraz większym rozpowszechnieniem poglądu na człowieka samego w sobie jako nieskończoną wartość” (1928 rok, w monografii „Śmiertelność w Rosji i na Ukrainie”). Z drugiej strony, trzeba było przezwyciężać niewiarygodne trudności finansowe, materialne, bytowe. Przez lata działalności (1919—1938) Instytut Demograficzny, kierowany przez niezmiennego dyrektora, akademika M. W. Ptuchę, wydał 14 tomów materiałów statystycznych, zebranych i naukowo opracowanych wysiłkiem niewielkiego zespołu (w 1926 r. było 11 pracowników etatowych i nieetatowych; w 1934 r., kiedy do Instytutu przyłączono katedrę zdrowia ludowego, higieny i sanitariatu, która wcześniej była w składzie Wydziału Fizyczno-Matematycznego AN USRR — około 30 pracowników). Ale czy dzisiejszy uczony statystyk, uczony demograf, który pracuje w modnych gabinetach, zawalonych najnowocześniejszą techniką obliczeniową, jest w stanie choćby wyobrazić sobie, w jakich warunkach, w jakich okolicznościach pracował M. W. Ptuha i jego współpracownicy?! Autorzy monografii zamieścili wyciągi ze sprawozdania M. W. Ptuhy za 1929 rok: „Skład osobowy Instytutu” za czas jego istnienia, na dzień 1.X. 1929 r. przedstawia się następująco: Dyrektor Instytutu — akad. M. W. Ptuha. Etatowi pracownicy naukowi: P. I. Pustochod, M. M. Tracewski i W. F. Reznikow. P.o. etatowego statystyka P. S. Hołowin. Nieetatowi stali współpracownicy — P. I. Wikuł, J. O. Korczak-Czepurkiwski, J. M. Masiutin, K. K. Chłopik (Kateryna Kostiantyniwna — żona M. W. Ptuhy. — M. Sz., N. K.), A. P. Chomenko oraz E. Szebyszewa. „Jeśli chodzi o wyposażenie i pomieszczenie, to od początku pracę w Instytucie prowadzono bez specjalnego wyposażenia, potem kupiono 1 arytmometr. W r. 1927 z Niemiec sprowadzono dwa arytmometry systemu „Triumfator”, w r. 1929 nabyto jeszcze dwa systemu „Adler”. W ten sposób inwentarz naukowy Instytutu liczy 5 arytmometrów, oprócz których jest jeszcze 8 suwaków logarytmicznych. Instytut Demograficzny do połowy 1925 roku zajmował 2 pokoje w bud. nr 54 przy ul. Korolenki, obecnie zaś ma 3 pokoje w budynku akademickim nr 23 przy ul. Ofiar Rewolucji” (monografia; s. 112). Do wiadomości studentów (i nie tylko profilu ekonomicznego), którzy obecnie uczą się w przestronnych, jasnych audytoriach, w laboratoriach wypełnionych najnowocześniejszymi wzorami techniki: oto na jakim technicznym „wyposażeniu” uczyli się studenci, którym wykładał profesor Kijowskiego Instytutu Handlowego, a potem Instytutu Gospodarki Narodowej M. W. Ptuha (z jego sprawozdań za lata 1923—1924 oraz 1925—1926): „Główną przeszkodą dla normalnej pracy katedry w roku sprawozdawczym były następujące okoliczności. Na pierwszym miejscu należy postawić niezaopatrzenie w książki i przyrządy liczące, a także w pomieszczenia. W odniesieniu do książek wystarczy wskazać na ten fakt, że w Gabinecie statystyki nie tylko nie ma ani jednego nowego zagranicznego źródła statystycznego, ale z powodu braku środków nie ma nawet moskiewskich i innych wydawnictw statystycznych, których nie udało się otrzymać bezpłatnie. Chociaż w Gabinecie jest 5 maszyn liczących, jednak tylko 2 z nich są mniej lub bardziej zadowalające, a i one od ciągłej intensywnej pracy często się psują. Jednak praktycznie największe trudności dla normalnej pracy sprawiało pomieszczenie. Samo czytanie kursu ogólnego często było przerywane z powodu braku audytorium (po tym, jak 1. audytorium zalała woda). W jeszcze większym stopniu cierpiały z powodu pomieszczenia zajęcia praktyczne. Na początku roku akademickiego katedrze przydzielono 2 audytoria i 3 pokoje na księgozbiór, później jedno z audytoriów oddano gabinetowi księgowości. Przy obecności 3 asystentów, którzy w istocie codziennie prowadzili bądź laboratoryjne, bądź praktyczne zajęcia, pomieszczenie Gabinetu okazało się całkowicie niezadowalające...” Oto one, lekcje akademika M. W. Ptuhy i jego czasów: lekcje wysokiej pracowitości i efektywności w warunkach najbardziej niesprzyjających pracy twórczej. Jakże dziś na Ukrainie brakuje takiego uczonego-demografa, jakim był on! Właśnie dziś i właśnie takiego. Na Ukrainie, gdzie obecnie nic nie mówi o człowieku jako o nieskończonej wartości. Na Ukrainie, gdzie społeczeństwo, w tym także uczeni-demografowie, pogodziło się z fizycznym i duchowym niezdrowiem człowieka, które nie oburza się i nie wymaga od władzy nawet przeprowadzenia Ogólnoukraińskiego spisu ludności, którego nie było od samego 2001 roku! Jakie inne, droższe, władcze interesy zastąpiły pierwszorzędny strategiczny problem, jakim jest problem samego istnienia Ukraińców jako narodu?! Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk. Dotychczas orientowano nas na zmianę formalnych instytucji demokracji, ale bez znajomości natury naszej demokracji nie będziemy w stanie korzystać z niej w sposób cywilizowany i godny dla siebie. W rezultacie będziemy manipulowani przez obcych oraz tych, którzy należą do klasy polityków i właścicieli polityki. W ukraińskim wydaniu władza z woli arytmetycznej większości to jeszcze nie demokracja. Taras Woźniak mówi o władzy niekompetentnych prostaków, a filozof Wołodymyr Sabaducha uważa za problem współczesności dominację przeciętnego człowieka, który utracił zrozumienie i potrzebę osobistej hierarchii. O fatalnej utracie organicznej osobistej hierarchii mówił znany teoretyk ukraińskiej państwowości Wiaczesław Łypynski w swoim artykule „Hierarchia”. Jeśli powrócimy do historycznych podstaw filozofii, odkryjemy coś zupełnie nieoczekiwanego — Arystoteles uważał demokrację jako władzę liczebnej większości za przeciwieństwo politei, władzy większości, która ma jeden cel. W nowoczesnym sensie politeia to prawdziwa demokracja, która osiąga cel społeczeństwa, która uznaje osobistą hierarchię i wsłuchuje się w głos osobistości, elity. Jesteśmy narodem zatwardziałych indywidualistów-zazdrośników, który nie uznaje autorytetów z własnego środowiska, rzadko i nietrwale jest gotowy podporządkować się dyscyplinie społecznej i w większości uważa osobistą hierarchię za wymysł filozofów. Było to aktualne dla przetrwania etnosu w warunkach stuleci bezpaństwowości, ale zgubnie działa w warunkach niepodległej Ukrainy. Doświadczenie współczesnej niepodległości pokazało, że samodzielnie, bez wsparcia własnego państwa, terminowe przezwyciężenie tej słabości Ukraińców jest niemożliwe. Niestety, dotychczas we władzy dominowali ci, którzy odkryli dla siebie nieograniczone możliwości zarabiania na odruchowej słabości Ukraińców. Tak powstało błędne koło ukraińskiej demokracji, którego konieczność przerwania stała się teraz szczególnie paląca. Możemy to zrobić tylko licząc na własne siły i ufając osobistościom z własnego środowiska. Tak zwana postępowa światowa opinia publiczna w rzeczywistości jest środowiskiem ściśle konkurencyjnym i również rozwiązuje, czy wkrótce będzie rozwiązywać, podobny problem słabości społeczeństwa obywatelskiego. Nasz problem jest odziedziczony, niemal genetyczny, a świat przeżywa to już jako skutek, jako efekt uboczny globalizacji oraz informacyjnego samoizolowania się w wirtualności sieci społecznościowych i przez nadmierną racjonalizację współczesnego życia. Świat walczy o prawa wszystkich i wszystkiego, uważając za cel maksymalną niezależność jednostki, mimowolnie tracąc główną istotę człowieka, który jest przede wszystkim istotą zależną, czyli taką, która żyje dzięki przyjęciu osobistej hierarchii, dzięki zasadzie działania „rozsądnego ludzkiego ula”. O szczególnej ważności emocjonalnego komunikowania się w społeczeństwie, które ratuje przed informacyjną atomizacją, przeczytałem niedawno w jednym z wywiadów znanego francuskiego filozofa Petera McCormicka i to naprowadziło mnie na myśl: tam, gdzie żyjemy, nikomu zebrać chętnych do żywego komunikowania się o celu i możliwościach naszego wspólnego życia w państwie. Partie „typu miejskiego” i organizacje bez żywych komórek komunikacji, grantojedna imitacja samoorganizacji — to cena, którą zapłaciliśmy, aby stać się formalnie demokratycznym społeczeństwem przy oligarchicznej władzy przeciętności, dla których cel i wartości społeczeństwa są realnie „poza nawiasem”. Przy demokracji społeczeństwo powinno znać swój cel — i wtedy wynik wyboru arytmetycznej większości będzie generował władzę, która ten cel będzie przybliżać i utwierdzać. Społeczeństwo powinno działać kompetentnie, choć nie każdy człowiek z osobna może być do tego zdolny. Język, wiara, ukraińska siła są wartościami, bez których nie ma wspólnego języka o narodowym celu, ale koncentracja uwagi narodu musi być na celu, inaczej nie da się go osiągnąć. Naród musi codziennie słyszeć to od autorytatywnych osobistości, rozumieć potrzebę podporządkowania się osobistej hierarchii, nauczyć się słuchać swojej elity. A to wielki problem, bo w kwestii demokracji Ukraińcom wyraźnie brakuje uczciwego oświecenia, opartego na prostej filozofii życia. Starożytni filozofowie nazywali demokrację najgorszym ustrojem, który prowadzi do despotyzmu. Współczesny postęp technologiczny znacznie ułatwia degradację demokracji, zawężając pole żywego komunikowania się osobistości i komplikując realizację narodowej polityki osiągania wspólnego celu. Chodzi o informacyjne kampanie wyborcze, głosowanie online i referenda niemal codziennie. Dlatego ryzyko zastąpienia demokracji despotyzmem grupy osób lub niekompetentnej, informacyjnie manipulowanej większości jest bardzo duże. Zawsze dzieje się to niezauważalnie i nieoczekiwanie dla wszystkich, kiedy zatrzymać już jest niemożliwe i błędny wybór na szkodę wspólnego celu został już dokonany. Okazuje się, że rosnący postęp automatycznie nie poprawia demokracji, bo to sprawa nie biznesu, a sposób życia ludzkiej wspólnoty, niezależnie od jej zamożności i wyposażenia w gadżety. Bez dominacji wspólnego czynnika wartościowego i uznania zasady osobistej hierarchii formalna demokracja bardziej ludzką i prawdziwą się nie stanie. Ludzie, których wybieramy do władzy, zawsze kierują się własnymi wartościami. To aksjomat. Realną władzę nad masą zawsze mieli i będą mieli ludzie z dominującym statusem społecznym — bogaci, popularni i wyraziste osobistości. Naród musi umieć rozpoznawać w człowieku osobistość zdolną do władzy. To jedyne, w czym obywatele muszą być kompetentni. Przezwyciężanie emocjonalnego infantylizmu i ignorancji masy to wielkie pole dla pracy oświeceniowej elity narodu. Oczywiście nikt z apologetów fałszywej demokracji nie jest tym zainteresowany, bo to działa przeciwko ich sposobowi wzbogacania się kosztem ludzkiej masy. Jeśli sztucznie ograniczyć formowanie elitarnych osobistości (duchowej arystokracji) i ich wpływ na masę, to demokracja prędzej czy później przestaje nawet w przybliżeniu przypominać demokrację, przekształcając się w rytuał zaklinania masy na posłuszeństwo władczej wierzchołce. Możemy nieoczekiwanie dla siebie głosować przeciwko własnym wartościom, w nieświadomości, jaki jest cel naszego narodu w rzeczywistości. Tak nie powinno być, jeśli chcemy dla siebie dobra. Wnioski: 1. Ukraińskie społeczeństwo samodzielnie nie może zmienić przestarzałego paradygmatu przetrwania bez głębokiego i masowego oświecenia o prawach korzystania z własnej demokracji dla osiągnięcia prostego, jednakowego dla wszystkich mieszkańców planety celu — dobra, sprawiedliwości, ochrony i duchowej satysfakcji na swojej, przez Boga danej ziemi. 2. Oświecenie o prawdziwej demokracji obiektywnie nie może odbywać się pod niszczycielską presją informacyjną tych, którzy zarabiają na słabości Ukraińców, dlatego ważne jest żywe komunikowanie się, kompetencja informacyjna oraz wolność informacyjna. 3. Biedna elita i biedna masa narodowa nie są zdolne do komunikacji i formowania jednolitego społeczeństwa. Dlatego sprawiedliwość społeczna poprzedza samoorganizację i stworzenie warunków dla pełnowartościowego odtwarzania obywatelstwa oraz osobistej elity. 4. Jeśli to nie stanie się w ciągu półwiecza, ukraińskiemu etnosowi grozi krytyczna utrata siły państwowotwórczej i wynarodowienie. Nie cieszy nas to, że minione wybory uznano za demokratyczne. Rezultat ogólnonarodowego głosowania zmusza do zastanowienia się nad głębokim procesem władzy ludu. Bo na powierzchni ludzkiej percepcji znajduje się jedynie wyświechtany slogan „demokratyczne wartości”. W rzeczywistości demokracja nie jest wartością, a jedynie jednym z niedoskonałych sposobów publicznej realizacji przez naród całej pełni władzy. A wartości to wszystko to, co czyni naród godnym posiadania władzy dla ułatwienia codziennego życia, a w ideale – szczęścia życia na swojej, przez Boga danej ziemi. Każdy naród tworzy demokrację w szczególny sposób, zgodnie z tradycją i orientacjami wartościowymi. Jeśli dziwi nas lub smuci nasza demokracja, to nie „system przestępczej władzy” jest winny, a nieszczęście czy zagadka kryje się w naszym „szczególnym sposobie” realizacji władzy ludu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie traktował poważnie. Stevenson pisał dramaty historyczne, skomplikowane teksty filozoficzne, oddawał hołd najnowszym ówczesnym poszukiwaniom literackim. A żeby zabawić swojego pasierba, wymyślał niesamowitą historię o egzotycznych piratach, o ukrytych skarbach i wszelkich innych tajemnicach oraz dziwach, które bezgranicznie intrygują i poruszają młodą duszę. I stał się cud: Stevenson znany jest na świecie przede wszystkim dzięki „Wyspie skarbów”, przetłumaczonej na dziesiątki języków. Tendiuk opowiedział w wywiadzie Julii Kosynskiej o miejscu pochówku Stevensona: „Tutaj, na łonie natury, w ciszy i spokoju znalazł prawdziwe szczęście w ostatnich latach swojego życia. „Morze, wyspy, tubylcy, miejscowy klimat dają mi absolutną rozkosz” — pisał. Ciekawe, że na pamiątkowej granitowej bryle wyryte są słowa: „Pod niebem przestronnym i gwiaździstym pochowajcie mnie. Ja radośnie żyłem i radosny umarłem. Tutaj spokojnie będę leżał. Marynarz powrócił z morza, myśliwy zszedł ze wzgórz”. Byłem tam razem ze swoimi przyjaciółmi Ukraińcami Ernstem Hurtowenkiem i Kostią Skorykiem… Złożyliśmy kwiaty i zaczęliśmy czytać wiersze Tarasa Szewczenki, Wołodymyra Sosiury, Pawła Tyczyny, własne poezje. „To był niepowtarzalny i, być może, jedyny wieczór ukraińskiej poezji na dalekiej polinezyjskiej ziemi…” A oto — Tahiti. Tutaj uciekł z Francji postimpresjonista Paul Gauguin. Artystycznie wyraziste całą tę epopeję buntowniczego artysty w powieści „Księżyc i miedziaki” opisał Somerset Maugham (w powieści artysta figuruje jako pan Strickland). Tendiuk wszystko to wie i szuka na wyspie śladów obecności Gauguina. Znajduje tutaj muzeum Gauguina na przedmieściach Papeete i poznaje syna Gauguina, którego ten spłodził z Tahitanką. Kogo tylko nie spotkał w swoich niekończących się wędrówkach Łeonid Tendiuk. W kenijskiej Mombasie poznał legendarnego Cousteau. W Tokio spotkał się z żoną radzieckiego szpiega Richarda Sorge Hanako Ishii, a w kanadyjskim Vancouver trafił na wykład Aleksandra Kiereńskiego, eks-premiera Rządu Tymczasowego Rosji. Julia Kosynska przypomniała Tendiukowi jego powieść „Atol Tuamako” i poprosiła, aby opowiedział, jak wszystko było w rzeczywistości. To było w archipelagu Fidżi. Okazało się, że to również jedno z najbardziej wyrazistych wrażeń Łeonida. Żeglarze postanowili odwiedzić wodza miejscowego plemienia, który ucieszył się z tak szanownych wizytatorów. I oto przyjmuje ich na najwyższym poziomie — w swojej rezydencji, która okazała się czymś na wzór chatki na kurzych łapkach, a do tego bez ścian i drzwi. Dookoła wodza — cały jego gabinet rządowy. „My, oczywiście, liczyliśmy na egzotykę, ale na takie coś nawet nie liczyliśmy — opowiedział Tendiuk. — Wybiegły trzy miejscowe piękności: w nozdrzach perłowe odłamki, uszy też przekłute, na szyi — wieńce z wonnych kwiatów. Postawiły przed sobą duże drewniane makitry, obok położyły garście jakiegoś ziela. Usiadły i zaczęły żuć tę florę oraz wypluwać do makitry. Dolały wody i, wziąwszy tłuczki, zaczęły tłuc. Kilka minut dały naciągnąć — i napój gotowy”. Od razu upoiły szanownych gości. Tendiuk przyznaje, że od napoju z makitry zakręciło im się w głowach. Zapamiętał, że aborygeni nazywali ten napój kava-kava. „Dalej zaczął się słynny polinezyjski taniec hula-hula. Mnie zaprosiła do tańca córka wodza o imieniu Amalani. Nazywałem ją po naszemu Małanka, a ona, nie wymawiając „Łonia”, mówiła „Łona”. Przed tym piękność narzuciła poecie na szyję ciężki wieniec z tropikalnych kwiatów. Poecie od razu otarło szyję i zginał się pod ciężarem wieńca. Dlatego przewiesił wieniec na szyję Amalani, ani trochę nie podejrzewając, jaki sygnał w ten sposób daje całej publiczności. Okazuje się, że oznaczało to, iż prosi o rękę piękności. Wódz, oczywiście, ani trochę nie sprzeciwiał się temu, żeby

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Leonid TENDIUK

„Słowo Proświty” kontynuuje publikację fragmentów nowej książki Mychajła Słaboszpyckiego „Z pamięci lustra”, która wieńczy swoisty cykl autorskiej pamiętnikarstwa, z którego światło dzienne ujrzały już „Przecieranie lustra” oraz „Cienie w lustrze”, z uwagi na to, że publikacje te budzą wzmożone zainteresowanie naszych czytelników. Zakończenie. Pocz. w nr 22 z 2019 r. Fiedorowska oskarżała poetę o wszelkie grzechy śmiertelne. Jej krytycznej frazeologii pozazdrościliby pogromcy z czasów niesławnych „Proletkultu” i RAPP-u. W odpowiedzi na inwektywę Lady ze stron „Litobozrienija”, które tak przygarniało Fiedorowską, wydrukowałem w „Lit. Ukrainie” ostry artykuł „Symptom krytycznej aberracji”, w którym oskarżyłem ją o estetyczny daltonizm. To znaczy zarzuciłem wybitnej krytyczce elementarny brak profesjonalizmu. U Lady znaleźli się adwokaci w kierownictwie Związku Pisarzy. Próbowano mnie reedukować, jednak obstawałem przy swoim. Co więcej, w obronę wziął mnie Pawło Zahrebelny, który znał historię matrymonialną Tendiuka, szczerze mu sympatyzował i nie ukrywał swojej antypatii do Fiedorowskiej. Gdzieś już w latach niepodległości Łada Kostiantyniwna zaczęła wydawać jeden po drugim zbiory wierszy. Oczywiście, w języku rosyjskim. Któraś z książeczek wpadła mi w ręce. Przeczytałem i nie uwierzyłem sobie: rymowanie na amatorskim poziomie. I ta osoba uczyła wszystkich pisać?! Fiedorowska-krytyk nie podpowiedziała Fiedorowskiej-wierszopisce, że to wierszydło po prostu nie może być pokazywane ludziom. A teraz znów powracam w tej historii do jasnej postaci Leonida Tendiuka, który świeci mi z pamięci przyjaznym uśmiechem i brzmi dowcipnymi anegdotami, których znał niesamowicie wiele i bardzo lubił je opowiadać. Na długo znikał z Kijowa. A potem ktoś zawiadamiał: „Tendiuk wrócił!” I było przyjacielskie biesiadowanie. Szumiało w kieliszkach szampan, uderzał do głowy koniak, a Lonia opowiadał nam o dalekich odysejach, o koralowych atolach, o egzotycznych tubylcach, o pasatach i monsunach. Patrzyliśmy na niego, opalonego tropikalnym słońcem, owianego słonymi wiatrami, i nijak nie mogliśmy zrozumieć, co go goni gdzieś na koniec świata. Ma już niemało zarobionych pieniędzy. Może nigdzie nie iść do służby. Siedź i pisz wspomnienia o całej egzotyce, którą udało ci się poznać naocznie. Ale on przecząco kręcił głową i mówił, że oto już czeka na wezwanie do nowej wyprawy, która potrwa pół roku. Jakoś zacytował nam z Maksyma Rylskiego: W dalekich dżunglach siwieje fakir Pod słońcem różowieje Honolulu, I dalekich harf nieznany dobór Poecie dotyka duszę czułą… Wtedy jeszcze nie czytałem Josepha Conrada, który opisał ten magiczny wpływ, jaki ma na ludzką duszę morze. Oczywiście, nie na każdą ono działa. Ale są tacy, którzy od razu stają się jego dożywotnimi więźniami. Ciekawe, że najbardziej beznadziejnymi morzomanami stają się ci, którzy urodzili się i wychowali na lądzie. Kto tego morza nawet w oczach nie miał do pewnego czasu. A potem z człowiekiem coś się stało — i przepadł dla lądu. Został zainfekowany morzem nieuleczalnie. Myśląc o Tendiuku, zacząłem w myślach przeglądać imiona znanych mi marynistów. Wydaje się, że wszyscy oni są z beznadziejnie lądowych rodzin i dalekich od mórz krain. I sam Polak Korzeniowski z Żytomierszczyzny, który stał się klasykiem literatury angielskiej Josephem Conradem. I Jurij Janowski z południowych ukraińskich stepów, gdzie zawsze nawet brakowało wody. A on stworzył natchniony hymn morzu i jego ludziom — powieść „Mistrz okrętu”, a do tego książkę „Hollywood na brzegu Morza Czarnego”, gdzie również słychać plusk fal i burzliwą morską atmosferę, która otula sobą wieczne brzegi. To przecież młody stepowiec Janowski włożył w usta swojego bohatera te słowa: „Ty myślisz, że my nie możemy podnieść kotwicy swojego okrętu i postawić żagli”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Odysee jednego życia

...czy nie jesteśmy dość silni duchem i czynami, by zaśpiewać wesołą pieśń o dalekich krajach, o błękitnych wyżynach nieba, o bodrych chimerach odnowionego ducha?” A młody syn lądu, głuchy Oleksa Wlyzko, którego zahipnotyzował bezmierny żywioł wodny, wybuchnął fenomenalnie ekspresyjnymi „Balladami morskimi”! Skąd one się w nim wzięły?! Czy to kolejny beznadziejny lądowiec — Geo Szkurupij, „król futuroprerii”, ekstrawagancki współtowarzysz ekscentrycznego Mychajły Semenki, którego również dotknęła ta piękna bacyla, i on sam to wyznał: W krainy nieznane popłynęli, Gdzie słońce pieści smaczny banan, Gdzie w duszne, pachnące dni Przytłumiony jęczy „tam-tam”... Mrugają tam ogniami dale I morze jak zielona łąka, Gdzie pluska omdlała leniwość Od słonecznych wysiłków. Pod okrętem szemrze woda, Dookoła zaś głębinę rozcina Iskrzącobarwna gra delfinów I trzepot latających ryb... I nagle gdzieś daleki grzmot I prąd jak wodospad, Z chat słup kędzierzawego dymu I obok wysoki szereg palm. Szum przypływu i ryk raf Huczy dokoła okrętu, A z najwyższego masztu bodry okrzyk: — Ziemia!.. Ziemia!.. Znana dziennikarka i utalentowana poetka Julia Kosynska, która wraz z mężem Ołehem Krukiem objechała bóg wie ile krajów, dopytywała Tendiuka, jak u niego zaczęło się wszystko to, co stało się główną kartą księgi jego życia. Na początku nic szczególnego. „O morzu i wędrówkach marzyłem od dziecka, pewnie jak każdy chłopiec. Chociaż nigdy go nie widziałem, bo urodziłem się na ukraińskich stepach. A impulsem do działania stała się moja niespodziewana podróż na Daleki Wschód, kiedy to jako korespondent gazety „Молодь України” wziąłem udział w otwarciu powietrznej trasy „Odessa–Władywostok”. Wróciłem do Kijowa, zdałem relację serią szkiców i znów ruszyłem tam, gdzie słońce wschodzi… Zachwyciła mnie przyroda tych stron – bezkresna tajga, wspaniałe sopki, groźne morze. Więc szybko dokonałem wyboru… Tak wyruszyłem na statku łowieckim w swój pierwszy rejs…” To był start do nowego życia. Zaraza, która wywołuje mandromanię. I jeden rejs ciągnął za sobą kolejny. Seliuk, stepowiec, na zawsze zaprzyjaźnił się z morzem. Żeby już nigdy nie pozbyć się tego uzależnienia. U Tendiuka jest sporo wierszy, w których zwierza się ze swoich uczuć i wrażeń, przywiezionych z dalekich wędrówek, oraz o tym, że niepojęte, tajemnicze siły przykuły go do mórz i oceanów. Przecież nikt nie zmuszał go do takiego życia. Sam je wybrał i jeśli człowiek w ogóle bywa szczęśliwy, to w tym życiu był szczęśliwy. Oto jeden z takich wierszy: Kiedy kończysz wędrówki — O ciałach w kolorze brązu, młodzi, Na ciche trawy, czyste wody Wracamy wtedy. Jestem stepowcem. Lecz od dziecka bije Morska stychija u dushi. Sztormami chreszczeni rybalky — Moi braty i tovarysze. Błukaw iz nymy, szcho y kazaty! — I do putia y ne do putia. Ukłin tobi, staren'ka maty, — Moje zbentezhene żyttia! W 1981 roku miał jubileusz. Zustriw swoje 50-ty ljittia. Wtedy była tradycja: na kożen jubileusz „Lit. Ukraina” widhukuwałasia statteju pro winuwatcia torżestwa. Tendiuk czomuś poprosyw, szczob pro nioho napysaw ja. Może, wychodyw iz toho, szcho ja — na protywahu dejkym z joho koła — wse-taky czytaw knyżky. Ne buło charakternoju tradycieju naszoho pysmennyctwa czytaty odne odnoho. Zdebilszoho obchodylysia wysłuchowuwanniam łakonichnych awtokomentariw i z nych wy nosyly jakeś wrażennia pro knyżku kolehy. Leonid rehuliarno daruwaw meni swoji wydannia zi zworusznymy dedykacijamy. Ja szczo iz nych czytaw i kazaw joho wrażennia. Win, peweno, wierył, szcho znajdu szcho ważlywe u joho poezii i prozi. Otodi ja y pocznaw czytaty Tendiukowi knyhy mandriw: „Odissieja schidnych moriw”, „Szukaczi tajfuniw”, „Ljudy z planety okean”, „Albatros — błukacz moriw”, „Polinezijśke rondo”, „Ekspedycija »Hondwana«”, „Hołowa drakona”, „Slid Barakudy”… I koły win use ce wstyhw ponapysuwaty? Matros Tendiuk maw na kożnomu korabli, de win buw czlenom ekipażu, masu obowjazkiw. A wakaciji na suszi, jak prawylo, buły korotkymy. Tilky-no opynywszys w Kyjewi, Leonid uże pocynaw nostalhuwaty za morem. Okeany y mora ozywalysia y u joho wirszach. Ce widczutno w poetycznych zbirkach „Berehy mojiej zemli”, „Tyszа, stryworzena sztormom”, „Hołos morja i stepu”. Ale pro za w noho braw horu nad poezijeju. Wirsziw Leonid pysaw dedali menszе. Podekoly misiacjamy w noho ne zjawlaloszia żodnoho rjadka. Natomist dokumentalna proza wylitała mowby z konwejera. Win pospiszaw rozpowisty pro wse, szo jomu poszczastyło pobaczyty. Kolyś tak pysaw swoju znamenytu „Lodowu knyhu” estonec Juchan Smuul. Ale win odbuw lyshe odyn rejs, a Tendiuk plawaw kilka desiatyrich. Ja toді — naskilky ce meni wdałosia — peredaw u statti swoje zaczudowannia „trudamy i dniamy” nevhamownoho Leonida Tendiuka. Radiw, szcho widkryważ takoho znajuczoho i ciekawoho ołowidacza tym bahatioma czytacziam, jaki ne znajut joho. Wirju, szcho chtoś i spravdi stav czytaty joho z moiej pidkazky. (Wrachujmo ż: todi nakład „Lit. Ukrainy” buw pid 80 tysiacz! Ce ż szchoważyło!) Tendiuk, oczewydno, jedynyj iz ukrajinciw, chto pobuw na ostrowi Upolu (archipelah Samoa) na mohyli Roberta Luisa Stiwensona, czyim „Ostrowom skarbiw” zczytujutsia os uże stilky pokoliń. Tut dojywał swij nedowhyj wik popularnyj pysmennyk. Do reczi, „Ostriw skarbiw” win sam

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

otrzymać takiego zięcia. I piękność była kategorycznie za. Wódz uroczyście ogłosił, że posagiem dla córki będzie cała laguna i wielkie gaje kokosowe. Zrozpaczony i zaniepokojony taką perspektywą poeta użył całej swojej elokwencji, aby wyjaśnić: to dla niego zbyt wielki zaszczyt, nie zasługuje na niego, bo to przecież krzyczący mezalians. Ledwo udało się załagodzić tę sytuację. A gdyby kawaler Tendiuk skusił się na ów posag i poślubił Amalani, to może kiedyś stałby się autorytatywnym wodzem aborygeńskiego ludu wyspiarskiego. Na Hawajach, w Honolulu, na pokład statku, na którym był marynarz Tendiuk, nagle weszła jasnowłosa kobieta, która przywitała się w języku ukraińskim. Opisał ją w swojej książce pod imieniem Olgi Stepiuk (w świecie była Olgą Dawydiuk). Pochodziła z Wołynia. Przymusowo wywieziono ją podczas wojny do Niemiec. Z czasem ostarbeiterka przez obóz dla osób przemieszczonych wyjechała do USA. A dalej gwiazdy na niebie ułożyły się tak, że studiując w college'u, wyszła za mąż za księcia z Samoa Zachodniego, który później odziedziczył tron królewski. Olga z Ukrainy została królową. Królewska para urządziła załodze statku przyjęcie, na którym król i śpiewał im, i tańczył, a nawet zagadywał ukraińskimi frazami. Swój wspaniały wywiad z Julią Kosynską Tendiuk zakończył takimi słowami: “Joseph Conrad, kiedy wrócił ze swoich rejsów, pisał: “Powiedzcież mi: czy nie najlepszy był ten czas, kiedy byliśmy młodzi i błąkaliśmy się po morzach?” Nawet teraz, kiedy zamykam oczy, przede mną kołysze się południowe łagodne morze, wieje lekkoskrzydły pasat, trzepoczą żagle, widnieją rozsypane koralowe wyspy i atole, bajkowej urody gaje palmowe, błękitne laguny, śniadzi rybacy i poszukiwacze pereł, słychać westchnienia fal i tubylcze melodie…” Ileż jasnej nostalgii jest w tych słowach poety morza Leonida Tendiuka! Wydaje mi się, że kiedy przestał pływać, zamieszkało w nim gorzkie poczucie sieroctwa. Jestem absolutnie przekonany: Julia Kosynska, która błyskotliwie pisała we współautorstwie z Ołehem Krukiem o wielkich podróżnikach Thorze Heyerdahlu, Miroslavie Zikmundzie, Juriju Sienkiewiczu oraz Stanisławie Lemie, postawiła w ich rzędzie także Leonida Tendiuka. Rozumiem — i podzielam — jej zachwyt nad nim. To człowiek, którego my należycie tak i nie oceniliśmy. “Nie ma proroka we własnej Ojczyźnie”? Sądzę, że właśnie Tendiuk i jego przesiąknięte słonym głosem fal i surowymi nadmorskimi wiatrami książki natchnęły Julię do napisania takiego wiersza, który mógłby być epigrafem do życia Tendiuka czy do wszystkich jego “odyseicznych” książek. Gdzieś tam, za szmaragdowym morzem, gdzie trawy — wzrostu człowieka, Gdzie chodzi na palcach wieczór w purpurowo-niebieskim płaszczu, Żyje niepojęta radość, nie widziana jeszcze do dzisiaj, I woła mnie, i wabi, i śni się mojej duszy. Ta radość — za każdym razem inna, ma wiele twarzy, Z nią — jaśniejsze słońce, od niej — bielszy śnieg... I ja wyruszam w dal, marzę ją poznać, Muszę znaleźć jedyną ze wszystkich możliwych dróg. ...Tam księżyca srebrne ostrze drży w oceanicznych falach, Tam bajkę prastarych dżungli niosą na grzbietach słonie, Tam moją mimowolną wątpliwość zmywa tropikalna ulewa, I w cieniu palm flamingi pilnują różowych snów. Tam magię zmierzchu kołyszą piaski pustyni,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Strażnicy muzealnych skarbów

Tam gwiazdy — prosto w dłonie. A niebo — zawsze błękitne — Strumieniami wodospadu zrywa się w dół ze skały... ...Szukam w wędrówkach radości. Znajduję w nich siebie. Kiedy wspominam Leonida, znów i znów staje mi przed oczami ten obraz. Gwarny letni dzień, ryk samochodowych silników na Besarabce. Przed centrum wystawowym Wiktora Pinczuka (tam był wtedy przystanek autobusu 156, który jechał do „Feofanii”) stoi Tendjuk. Jest niezwykle smutny, ramiona przygarbione. Twarz wychudzona. Myślałem, że tak wpłynęła na niego śmierć Piradowej — zdaje się, niedawno został wdowcem. Już nie pływa, a więc wyrwany ze swojego zwykłego żywiołu. Dusza sparaliżowana samotnością. Oto i popada w depresję człowiek. Ale kiedy zaczęliśmy rozmawiać, powiedział, że ma raka. Jest oszołomiony, jak to bywa z każdym, na kogo jak grom z jasnego nieba spada ten wyrok. Nie diagnoza, a wyrok. Komuś gdzieś udaje się przeżyć, mając tę diagnozę, ale dla zdecydowanej większości to powolne (i w strasznych męczarniach) czekanie na bliską śmierć. Pochowałem zabitych przez raka matkę i brata oraz jeszcze kilku przyjaciół. Zatem z bliska widziałem, co to jest. Nie wiedziałem, jakich słów wsparcia użyć, by pocieszyć Leonida. Wymamrotałem coś niewyraźnego. On milczał w odpowiedzi. Podjechał jego autobus. Pospiesznie się pożegnaliśmy — i więcej go już nie zobaczyłem. Przypomniało się: jeszcze nawet kiedy pływał, opowiadał, że ma marzenie. Kiedy skończą się wszystkie odyseje, zbuduje w rodzinnej wsi dom. Duży, prawdziwy pałac. I posadzi koło niego sad. I będzie dożywał wieku tam, wśród południowych stepów. I będzie pisał, pisał… Bo ma jeszcze tak wiele do opowiedzenia. Nie opowiedział jeszcze dziesiątej części tego wszystkiego, co zobaczył w swoich wędrówkach. Nie wyszło mu z domem we wsi. Nie przeszła z jego wyobraźni w rzeczywistość chata w otoczeniu sadu. Marynarz wrócił na brzeg. Ale jego ostatnia przystań okazała się nie taka, jak sobie wymarzył. Przypomniało się: „Jeśli chcesz rozśmieszyć Boga, opowiedz o swoich planach…” W końcu wiele wszelkiego rodzaju mistyki przychodzi do głowy, jeśli chodzi o odwieczną zagadkę śmierci w jej konkretnym wyrażeniu, kiedy zabiera ona twojego przyjaciela czy dobrego znajomego. Czasami biorę do rąk książki Tendjuka. Przeważnie wychodziły w „Weselce” — tam szczególnie cenili tego autora. Bo był jednym z tych niewielu autorów, których chętnie zamawiały biblioteki i księgarnie. Czytano go nie mniej niż Mayne Reida, Fenimore’a Coopera, Ernesta Setona-Thompsona, Thora Heyerdahla, Sabatiniego czy Stevensona. Zdaje się, że po śmierci Tendjuka (stało się to 12 lipca 2012 roku) nic z jego utworów nie było wznawiane. I, niestety, został już zapomniany. Czy trzeba dodawać, że to wielka niesprawiedliwość. Cały szereg jego utworów to absolutna klasyka gatunku. Tendjuk czeka na swojego Kolumba, który odkryje go na nowo dla współczesnego czytelnika. Wierzę, że wtedy pojawi się i jego wydawca, który wznowi zbiór tych pasjonujących dzieł. W historii literatury nie raz bywało, że pisarza po śmierci czy nawet jeszcze za życia zapominano, wydawałoby się, na zawsze, a potem niespodziewanie wzlatywał na wysoką orbitę popularności. Odbywały się jakby jego drugie literackie narodziny. Jestem święcie przekonany, że tak będzie i z Leonidem Tendjukiem. Właśnie takiego jak on, więcej nikogo w naszej literaturze nie było. Leonid Tendjuk — to unikalne życie i unikalny talent, by przeżyć właśnie tak, jak się zapragnęło, podążać za swoją gwiazdą przewodnią i tak niepowtarzalnie oraz pasjonująco opowiedzieć o egzotycznych zakątkach świata i egzotach rodzaju ludzkiego. Marina MARCZENKO Towarzystwo Naukowe Ciekawą niespodzianką było to, że podczas wycieczki postacie historyczne, które wiele zrobiły dla rozwoju muzealnictwa, jakby ożyły i można było zobaczyć je na żywo, a nawet usłyszeć ich myśli i dyskusje. To Mykoła Biliasziwski i Danyło Szczerbakiwski — fundatorzy kolekcji Kijowskiego Muzeum Artystyczno-Przemysłowego i Naukowego, która z czasem stała się podstawą trzech wiodących muzeów Ukrainy. To Ołena Pcziłka i Pełahija Łytwynowa — ukraińskie etnografki i folklorystki, Warwara i Bohdan Chanenkowie — znani kolekcjonerzy dzieł sztuki i starożytności, mecenasi oraz inne znane osobistości. Ich wizerunki odtwarzali podczas teatralizowanego widowiska nie aktorzy i nie pracownicy muzeum, a studenci, doktoranci i młodzi naukowcy Uniwersytetu Kijowskiego imienia Borysa Hrinczenki, który został partnerem muzeum w tym projekcie. Wszyscy oni są uczestnikami Towarzystwa Naukowego tej placówki, wśród których są i „pierwszoroczniacy”, i kandydaci nauk. Mało znane badaczki „Dla nas ważne było opowiedzieć nie tylko o znanych, ale i o mało znanych badaczach sztuki ludowej końca XIX — początku XX wieku, w szczególności o Pełahii Łytwynowej. Wbrew przekonaniom rodziny i męża, kolekcjonowała ona ludowe wzory i dywany, wspierała badania naukowe, których rezultatem stała się jej praca — „Obrzędy weselne i zwyczaje we wsi Zemlianka w powiecie głuchowskim na Czernihowszczyźnie” — opowiada Olha Musijaczenko, przewodnicząca Towarzystwa Naukowego i jedna z autorek projektu. Uczestnicy wycieczki dowiedzieli się również o tym, że znana pisarka Ołena Pcziłka (Olha Petriwna Kosacz) także troszczyła się o zachowanie tradycyjnego haftu, a książka „Ukraiński ornament ludowy” przyniosła jej sławę pierwszej na Ukrainie badaczki haftu. Jeszcze jedna ciekawa osobistość, o której mowa była podczas „podróży” w przeszłość, to Natalija Jaszwil. Mąż pozostawił jej w spadku zaniedbany majątek we wsi Sunky w pobliżu Smiły na Czerkaszczyźnie. A księżna urządziła go i odrodziła starodawne rzemiosła chałupnicze malowanej ceramiki i haftu. Co ciekawe, w swoim majątku otworzyła warsztat haftów, których wzorami służyły muzealne przedmioty z XVII—XVIII wieku. Właśnie Nataliję Jaszwil wybrano na przewodniczącą specjalnej komisji ds. przygotowania i przeprowadzenia w Kijowie Pierwszej Wystawy Chałupniczej, która odbyła się w 1906 roku. Jak tę decyzję podejmowano na posiedzeniu zarządu Kijowskiego Towarzystwa Starożytności i Sztuki, pokazali aktorzy Towarzystwa Naukowego w jednej z centralnych scen. Wystawa chałupnicza Rozpoczyna się ona tym, że Mykoła Biliasziwski w wykonaniu Maksyma Łeontjewa opowiada o swoim pomyśle przeprowadzenia wystawy chałupniczej i podkreśla: „Głównym jej zadaniem będzie zebranie kolekcji dzieł ukraińskich twórców ludowych (snycerstwa, tkactwa, haftu, garncarstwa) w celu ich dalszego zachowania, badania osobliwości „ukraińskiego stylu ludowego”, specyfiki rzemiosł artystycznych końca XIX — początku XX wieku, wykorzystania tradycji sztuki ludowej we współczesnym procesie artystycznym”. A dalej wykładowczyni Uniwersytetu Hrinczenki i współautorka projektu Olha Dudar, która odgrywała rolę Przewodniczki, opowiedziała o tym, że wystawa chałupnicza odniosła ogromny sukces. Po raz pierwszy eksponowano na niej wyroby sztuki ludowej niemal całego terytorium etnograficznego Ukrainy, a część obecnej kolekcji muzealnej zebrano właśnie w procesie przygotowań do wystawy chałupniczej. „Intensywność działalności zbierackiej potwierdza lista rzeczy, które Danyło Szczerbakiwski przekazał do muzeum w 1905 roku. Lista zawiera 386 pozycji, wśród których znaczące miejsce zajmują zabytki sztuki ludowej, w szczególności wspomina się tu 55 ręczników, 86 prostych haftów, ponad 100 misek, 2 zapaski, 2 wybijanki oraz inne przedmioty. A dywanów — 48 (całych i fragmentów)” — zaznaczyła. Ciekawostki muzeum Mnóstwo ciekawych faktów o kolekcji muzealnej i jej historii dowiedzieli się uczestnicy nocnego wydarzenia zarówno od przewodnika, jak i od bohaterów teatralnego przedstawienia. Zarówno o stroju „jednej skrzyni”, jak i o tym, jak na skrzynię „zakładano koszulę”, i o prawdziwej stuletniej koszuli — rukawiance, wewnątrz rękawa której wstawione są nici regulujące jego długość, i o drewnianych formach do pierników z Czernihowszczyzny, podarowanych muzeum przez Bohdana Chanenkę, oraz rzadkiej kolekcji starodawnych dywanów. Wzruszyła również finałowa scena przedstawienia, podczas której widzowie zobaczyli, jak przyszłą malarkę Katerynę Biłokur, której dziełami zachwyca się dziś cały świat, strofowała matka, potępiając ją za malowanie. Wrażenia były niezwykłe, gdyż ten epizod rozgrywał się wśród prawdziwych dzieł wybitnej artystki, w sali stałej ekspozycji twórczości Kateryny Biłokur. Muzeum — idealne środowisko „Ważne jest to, że wcielając się w postać swojego bohatera, studenci musieli głębiej zagłębiać się w historię życia tych, których grali. W tym bardzo pomogły nam konsultacje specjalistów muzeum” — opowiada przewodniczący Towarzystwa Naukowego. Ogólnie rzecz biorąc, według uczestników nocnej wycieczki, Narodowe Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej Dekoracyjnej to idealne środowisko do odtworzenia epoki XIX i początku XX wieku oraz idealna przestrzeń dla twórczych eksperymentów. Znajdując się wśród przedmiotów starodawnych, można naprawdę poczuć historię, o której się opowiada. Narodowe Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej Dekoracyjnej tradycyjnie dołączyło do akcji „Noc Muzeów”, którą muzealnicy z całego świata świętują swoje święto zawodowe w maju. Tym razem na zwiedzających czekało niezwykłe wydarzenie — nocna teatralizowana wycieczka „Strażnicy muzealnych skarbów”. Głównymi bohaterami przedstawienia stali się znani badacze sztuki ludowej, słynni mecenasi i etnolodzy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ukraińska awangarda Ołeksandra Bohomazowa

W Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy otwarto wielki projekt wystawienniczy, poświęcony twórczości najwybitniejszego eksperymentatora ukraińskiej awangardy, Ołeksandra Bohomazowa. Na wystawie zaprezentowano nie tylko najpełniejszą wersję jego dorobku, opartą na pracach wyselekcjonowanych z muzeów i prywatnych kolekcji Ukrainy, ale także znaczący zasób prac przygotowawczych i szkiców. Po raz pierwszy szkice i obrazy wraz z opracowaniami teoretycznymi zostały wystawione jako jednolity kompleks. Ponadto widzowie po raz pierwszy od niemal 90 lat mogą zobaczyć odrestaurowany obraz „Piłarze”. Ołeksandr Bohomazow (1880—1930) to wybitny ukraiński malarz-awangardzista, teoretyk sztuki, pedagog; jego twórczość kształtowała współczesną epokę modernizmu i stała się dziedzictwem światowej kultury. Niepowtarzalne, rozpoznawalne od pierwszego wejrzenia dzieła artysty zachwycają swoją malarską śmiałością, a prace graficzne imponują wyrafinowaną artystycznością i potężnym temperamentem twórczym. Wystawa „Ołeksandr Bohomazow: laboratorium twórcze” proponuje widzowi zanurzenie się w głębię procesu twórczego artysty. Liczne szkice i rysunki prezentowane wraz z obrazami dają możliwość dostrzeżenia wewnętrznych procesów twórczych, narodzin idei plastycznych, które przekształcają się w niedoścignione obrazy artystyczne, a także pozwalają zrozumieć miejsce artysty w światowym ruchu awangardowym. „Jestem artystą. W tym tkwi moja słabość i siła. Zrezygnować z tego nie mogę, bo już wiem, że przy pierwszej okazji we mnie znów zapłonie pragnienie z jeszcze większą siłą. To nie kaprys, a konieczność, sens życia. Wzgardziłem wszystkimi innymi karierami, które zapewniłyby mi dobrobyt materialny, zamieniłem je na sztukę i myślę, że postępując tak, nie kierowałem się jedynie swoim kapryśnym pragnieniem. Miałem możliwość porównywać i mogę z dumą powiedzieć, że się nie pomyliłem: lepszego nie znam!” — zaznaczył Ołeksandr Bohomazow w swoim dzienniku w latach 1910—1911. Latem 1911 roku Ołeksandr Bohomazow jako korespondent gazety „Kijewskaja mysl” wyruszył do Finlandii. Odwiedza fińskie miasta i miasteczka Imatra, Vuoksenniska, Punkaharju, Lappeenranta, Savonlinna, okolice jeziora Saimaa. Podczas podróży artysta tworzył pejzaże akwarelą, tuszem i farbami olejnymi. „Dino, Dino! Jak pięknie, gdybyś wiedziała!.. Siedzę teraz przy falach Małej Imatry, jak przykuty… Patrzę — i nie mogę się napatrzeć: jakie zdumiewające refleksy kolorów, jaka potęga, bystrość! Białe kłęby piany, wznosząc się wysoko w górę, płoną i mienią się, spadają i znów powstają, oczarowane!” — pisał Bohomazow w liście do swojej żony Wandy Monastyrskiej-Bohomazowej 24 czerwca 1911 roku. Bohomazowa przyciągają różnorodne momenty życia miasta. Jednym z ulubionych tematów stało się przedstawianie różnych scen z kijowskiego targu, gdzie kipi różnorodne codzienne życie. Pierwsze znane prace na ten temat pojawiły się w ilustrowanym dodatku do gazety „Kijewskaja mysl” (1912). W dalszej kolejności widzimy wariacje tego tematu w różnych formach stylowych — od arkuszy graficznych wykonanych tuszem w stylu modern, po kubofuturystyczny szkic ołówkiem (1914) i płótno malarskie „Bazar”, którym otwierała się wystawa „Pierścień” w 1914 roku. Ołeksandr Bohomazow „Piłarze”. Zorganizowali ją Ołeksandr Bohomazow, Mychajło Denysow, Kateryna Wasyljewa, Ołeksandra Ekster oraz członkowie koła „Sztuka” przy Kijowskim Instytucie Politechnicznym. Dla Ołeksandra Bohomazowa wystawa ta stała się początkiem nowego etapu twórczości, swoistym manifestem artystycznym. W recenzji z wystawy Mykoła Foregger pisał: „Bogaciej i jaśniej niż wszyscy zaprezentowany jest Bohomazow. Jest najbardziej spójny wśród artystów „Pierścienia”; całkowicie świadomie odchodząc od testamentu Cézanne’a, szuka jeszcze większej materialności, jeszcze większej strukturalności portretów. Widać u niego zamiłowanie do nowych form kompozycji, poszukiwanie całościowej wyrazistości obrazu. I przy tym nie popada w skrajności… Bohomazow szuka, i to rozsądnie, w tej sferze, która jest przypisana sztuce, a o powadze jego poszukiwań świadczy szereg rysunków. Jego „Święty kącik” i „Bazar” są arcydziełami, godnymi zajęcia miejsca w każdej kolekcji współczesnego malarstwa”. Oryginalny styl twórczy Ołeksandra Bohomazowa ukształtował się w latach 1913—1916 podczas pracy nad rozprawami teoretycznymi „Malarstwo i elementy” (1914) oraz „Myśli o sztuce” (1915—1916). Krótki, ale nasycony czas praktycznych i teoretycznych poszukiwań artysty wcielił się w oryginalny styl twórczy, który definiował „firmowy” wewnętrzny dynamizm różnorodnych form malarskich, rozwinął się w kierunku dalszych eksperymentów formalistycznych i w najbardziej radykalnych z nich przekroczył granicę bezprzedmiotowości. Dzieła wystawione w salach Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy świadczą o znajomości przez Ołeksandra Bohomazowa różnych kierunków europejskiej sztuki awangardowej, w tym futurystycznej koncepcji odzwierciedlenia świata poprzez demonstrację ruchu obiektów, z których się składa. Artysta odkrywa szereg własnych środków artystycznych, które pozwalają mu nie tylko przekazywać dynamiczne stany przedstawianych obiektów, ale także położyć akcent na psychologicznym odbiorze przez widza odczucia tego ruchu. Centralną część ekspozycji poświęcono cyklowi malarskiemu „Praca piłarzy” (1927—1930), programowemu dziełu Bohomazowa, w którym autor najpełniej ujawnił swoje osiągnięcia teoretyczne i praktyczne. Artysta zdążył stworzyć dwa obrazy z cyklu — „Piłarze” (1927—1929) i „Ostrzenie pił” (1927). Druga praca przez blisko wiek znajdowała się w zniszczonym stanie w zamkniętym „specfunduszu” muzeum, jej renowacja trwała prawie trzy lata. Trzeciego obrazu „Transport kłody” (1927—1930) artysta nie zdążył namalować z powodu przedwczesnej śmierci, wiadomo o nim z licznych szkiców, które również znajdują się na ekspozycji. Na wystawie zgromadzono i zaprezentowano dzieła z kolekcji państwowych muzeów ukraińskich, zbiorów prywatnych oraz funduszy Centralnego Państwowego Archiwum-Muzeum Literatury i Sztuki Ukrainy, gdzie przechowywane jest dziedzictwo artystyczne Bohomazowa. kijowskiego zjazdu — opowiedziała historyk sztuki Ałła Rewenko. — On jest rzemieślnikiem w wysokim znaczeniu tego słowa. Właśnie takimi rzemieślnikami byli wielcy artyści epoki Odrodzenia. Artysta zachwyca swoim malarstwem, grafiką. Ale przede wszystkim jest monumentalistą, który myśli środowiskiem i kategoriami syntetycznymi. Niestety, wiele jego prac monumentalnych, podobnie jak dzieł jego kolegów, zostało zniszczonych w ostatnich latach. — W sztuce trzeba czuć, wiedzieć i umieć, plus — specjalne wykształcenie — zaznaczył artysta Swiatosław Kłymczenko, który zna O. Miłowzorowa jeszcze ze studenckich lat. — Wszystkie te cechy posiada Ołeksandr. Dziennikarka Wiktorija Łyszczenko opowiedziała o cyklu filmów poświęconych Ołeksandrowi Miłowzorowowi, które powstają w studiu „Tołoka”. Przyjaciele mistrza podzielili się wspomnieniami i przeczytali wiersze poświęcone artyście. Podczas otwarcia wystawy odbyła się prezentacja albumu „Ołeksandr Miłowzorow. Kijów”, wydanego przy wsparciu finansowym Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy. Laureatka wielu międzynarodowych konkursów Anastasija Szanskowa mistrzowsko wykonała utwory Josepha Haydna, Ferenca Liszta i Pawła Kołpakowa. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Tajemnice rodziny Miłowzorowych

Ołeksandr Miłowzorow to ukraiński artysta, rzeźbiarz, galerzysta. W jego wieloaspektowym dorobku twórczym znajduje się stworzenie aparatury oświetleniowej dla konsulatu Bułgarii, Pałacu Uroczystych Wydarzeń, pamiątkowego Domu-Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie; aranżacja wnętrz Narodowej Filharmonii Ukrainy, Narodowej Biblioteki Ukrainy dla Dzieci, stacji stołecznego metra — „Taras Szewczenko”, „Stadion Republikański” (obecnie „Olimpijska”). Prace artysty przechowywane są w muzeach sztuki naszego państwa i za granicą, a także w kolekcjach prywatnych. Ołeksandr Petrowycz ma barwną biografię twórczą. Studiował w Kijowie i Petersburgu, przyswoił naukę różnych szkół artystycznych, spotkał ludzi, którzy pomogli mu zakochać się w zawodzie, opanować jego tajniki. Podczas służby wojskowej w NRD odwiedzał muzea, widział prace europejskich mistrzów. Powrócił do rodzinnego Kijowa już z ukształtowaną wizją artystyczną i palącym pragnieniem twórczej samorealizacji. Pracował w wydziale monumentalnym Kombinatu „Chudożnyk”. Jego dzieła zaczęły ożywiać Kijów, nadawać miastu nowoczesne brzmienie. Ołeksandr szukał siebie w najróżniejszych technikach. Razem z osobami o podobnych poglądach organizuje „Tryptyk” — spółdzielcze zrzeszenie kilku artystów w dziedzinie sztuki użytkowej. Stworzona siłami zespołu galeria stała się „pierwszą jaskółką”, centrum twórczego impulsu na Andrijiwskim Uzwozie w Kijowie. Marka „Tryptyk” zabrzmiała jako znak wysokiego poziomu profesjonalizmu, dobrego smaku, ekskluzywnej marki narodowej. Doświadczenie pracy galeryjnej pomogło podczas tworzenia „Galerii-36”, która została otwarta 6 grudnia 1995 roku. Starsza córka artysty, Oksana, to ukraińska artystka, ceramiczka, projektantka przedmiotów. Obecnie mieszka we Włoszech. Przez dziesięć lat pracowała z porcelaną. A kiedy fabryki porcelany zaprzestały produkcji, zaczęła szukać siebie w projektowaniu wyrobów jubilerskich. Z czasem poszukiwania doprowadziły do grafiki. Jej „Weneckie okna” to połączenie zewnętrznych monochromatycznych fragmentów z soczystymi malowniczymi wstawkami kompozycji owocowych lub kwiatowych. Ołeksandra Szechiriewa to młoda artystka-poszukiwaczka. Po ukończeniu Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury zajmuje się ilustracją i projektowaniem książek. Odbyła staż w Instytucie Inżynierii Informacyjnej w Quanzhou (Chiny). Była wolontariuszką-architektem na festiwalu dziecięcym „ArchiKids”. Prowadziła dla dzieci wykłady z historii mody, stylistyki, modelowania kostiumu, a także warsztaty z tworzenia kolekcji kapsułowych. — Tak dużej wystawy nie mieliśmy od bardzo dawna, nawet wtedy, gdy przygotowywaliśmy ekspozycje ze zbiorów muzeum — podkreśliła historyk sztuki Iryna Aleksiejewa. — Tutaj zaprezentowano ponad 250 prac, w których Ołeksandr Miłowzorow przemawia językiem zrozumiałym i logicznym dla niego — metaforą. — Ołeksandr stworzył pierwsze dwie niezależne galerie, które definiowały twórcze oblicze Andrijiwskiego Uzwozu. Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy prezentuje wystawę rodziny Miłowzorowych „Kroniki dynastyczne”, która jest częścią wielkiego projektu muzealnego „Wartości rodzinne — więzi rodzinne”. Zaprezentowano prace Ołeksandra Miłowzorowa oraz jego córek — Oksany Miłowzorowej i Ołeksandry Szechiriewej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

„Hryhorij Skoworoda to moje czyściec”

W „Słowie Proświty” (nr 20 z 2019 r.) pisaliśmy o monodramie Petra Prystupowa „Widaju ludynu” („Znam człowieka”), który niedawno zaprezentował w Kijowskiej akademickiej pracowni sztuki teatralnej „Suzirja”. Dzisiaj pan Petro jest gościem „Słowa Proświty”. — Jak Hryhorij Skoworoda wszedł w Pana życie? — Wszystko zaczęło się od aktywnej kampanii propagandowej w Ukraińskim Radiu w 1972 roku, poświęconej 250. rocznicy urodzin Hryhorija Sawycza. A radio było wtedy moim głównym rozmówcą informacyjnym. Coś widziałem w telewizji: wtedy właśnie wyświetlano film Iwana Kawaleridzego „Hryhorij Skoworoda”. Wszystko to odłożyło się w mojej świadomości. W następnym roku szedłem jakoś do metra przez Chreszczatyk. Po prawej stronie na stoisku z książkami zobaczyłem książkę z piękną, ascetyczną twarzą. Zachwyciła mnie. Był to dwutomnik Hryhorija Skoworody. Przyniosłem książki do domu i zacząłem czytać. A czytać początkowo mogłem tylko artykuł wstępny akademika Szynkaruka, bo był napisany współczesnym językiem ukraińskim. Wszystko inne — w języku staroukraińskim, teksty bardzo ciekawe, ale nie do końca zrozumiałe. Pod numerem pierwszym znajdował się tam „Sad Boskich Pieśni”. Tak właśnie poznałem Hryhorija Skoworodę na Chreszczatyku. — Kiedy zaczął Pan tworzyć pieśni do jego utworów? — Utwory Hryhorija Skoworody zacząłem wykonywać od 1974 roku. Wcześniej w moim dorobku twórczym były pieśni do wierszy Mykoły Rudenki, Liny Kostenko, Hanny Czubacz, a także Pasternaka, Mandelsztama, Achmatowej, innych ukraińskich i rosyjskich poetów. Ale już ponad czterdzieści lat spuścizna Hryhorija Sawycza jest wiodąca w mojej twórczości. Jako pierwszą napisałem muzykę do 24. pieśni „Sadu Boskich Pieśni”. W ciągu pięciu lat stworzyłem jeszcze sześć czy siedem śpiewanek. Pokazywałem swoje dzieła bliskim przyjaciołom, a do szerokiej publiczności wychodzić jeszcze nie miałem odwagi. Przyznam szczerze, nie zawsze dokładnie rozumiałem treść wszystkiego tego, o czym śpiewam. W 1979 roku zawitałem do akademickiego Instytutu Literatury, aby pokazać swoje pieśni. Poradzono mi, bym zwrócił się do Ołeksy Myszanycza, który był wtedy sekretarzem naukowym instytutu. Spodobało mu się i zaproponował, bym przyszedł na zebranie wydziału literatury dawnej, na które zapraszano wykładowców uczelni wyższych. Na zebraniu był Wołodymyr Krekoteń, inni znani uczeni. Powiedzieli, że muzyka bardzo pasuje do słów. Ale w jakim języku śpiewam? Zgłoszono się, by nauczyć mnie poprawnej wymowy tekstów Skoworody. Pomagać zaczął znany obecnie uczony Mykoła Sulyma, który wtedy był aspirantem. Również do tej sprawy dołączyli Myszanycz i Krekoteń. Przychodziłem do nich niemal codziennie. W tym czasie dobrze opanowałem wymowę. W moim dorobku twórczym było już 12 pieśni do utworów Skoworody. Byłem pewien, że śpiewam już poprawnie. To był ważny etap w moim życiu. Jeden z moich występów wybrzmiał w Ukraińskim Radiu. Zaproszono mnie do redakcji młodzieżowej, ale powiedziano, że nie będą nagrywać moich pieśni przy akompaniamencie gitary elektrycznej, trzeba wybrać jakiś inny instrument muzyczny. Kiedyś przedstawiono mnie docentowi Kijowskiego Konserwatorium (obecnie Narodowa Akademia Muzyczna im. P. I. Czajkowskiego) Mykole Prokopence, który robił kobzy. Dzwonię do niego, chcę zamówić kobzę, ale on odmawia (w tym czasie robił kobzy dla całego orkiestry dla Ukraińskiego Radia i był bardzo zajęty). Ale kiedy powiedziałem, że wykonuję pieśni do słów Hryhorija Skoworody, zgodził się. Tak imię wybitnego ukraińskiego pisarza i myśliciela stało się tym kluczem, który otwiera ludzkie serca. W latach 80. dużo występowałem. Wśród moich słuchaczy byli naukowcy akademickich instytutów literatury i filozofii, uczestnicy odczytów skoworodynowskich, wydarzeń naukowych. Widziałem, że ludzie słuchają, ale nie śledzą tekstu. Postanowiłem tłumaczyć teksty na współczesny język ukraiński. W 1994 roku przetłumaczyłem 16 pieśni. A wiosną tego samego roku pojawiło się harwardzkie wydanie tekstów Hryhorija Skoworody w języku ukraińskim. Dalej zacząłem współpracować z tłumaczem tych utworów Wałerijem Szewczukiem, który stał się dla mnie nauczycielem i mentorem. Po tym, jak zacząłem wykonywać utwory Skoworody we współczesnym języku ukraińskim, wszedłem na zupełnie inny poziom komunikacji z publicznością. Zaczęły się występy na festiwalach. Zostałem laureatem „Czerwonej Ruty”, innych forów muzycznych. — Kilka lat współpracował Pan z Kijowską Akademicką Pracownią Sztuki Teatralnej „Suzirja”. — Właściwie Hryhorij Skoworoda przyprowadził mnie do tego teatru. W tym czasie wystawiano tu spektakl o nim. W samym spektaklu nie grałem, ale wykonywałem pieśni przed rozpoczęciem i w antrakcie. Jednocześnie pracowałem tam jako reżyser dźwięku. Znałem na pamięć wszystkie role. Po trzech latach zostawiłem pracę w „Suzirji”, ale nauczyłem się tam aktorskiej dyscypliny. Widziałem, jak pracują aktorzy i reżyserzy, widziałem, czym jest prawdziwe wcielenie. Rolę Hryhorija Skoworody grał Bohdan Stupka. W spektaklu on jakby schodził ze ściany i to już nie był zwykły wykonawca, a prawdziwy Skoworoda. W spektaklu mówił dawnym językiem. Trudno było zrozumieć treść, ale grał tak, że każde wypowiedziane słowo wkładał w serca ludzi. Pamiętam jeden ciekawy przypadek. Do spektaklu zostawało pięć minut, a młodzi aktorzy spóźniali się. Bohdan Sylwestrowycz powiedział: „Stupka i przystupka już tu są, zaczynajmy”. Poprosił mnie, abym przeciągnął wstęp jak mogłem, więc wykonałem nie jedną, a cztery lub pięć pieśni. Również zdarzało mi się pracować z wielkimi ukraińskimi aktorami Mykołą Ruszkowskim i Adą Rohowcewą. — Obecnie mieszka Pan w Niemczech. — Początkowo była to swoista delegacja twórcza do tego kraju. Udało mi się odwiedzić miasto Erfurt, które znajduje się niedaleko miasteczka Halle. Według podań, Skoworoda bywał w tym mieście i poznał tu znanego filozofa Christiana Wolffa. Zatrzymaliśmy się tu z żoną już na 15 lat. Wykładałem muzykę. Tworzę ukraińskie programy dla radia. Mam ścisłe związki z ukraińskim towarzystwem. To towarzystwo już nie pierwszy rok udziela pomocy humanitarnej Centralnemu Szpitalowi Sił Zbrojnych Ukrainy. W latach 2014—2015 przeprowadzaliśmy wiece na wsparcie Ukrainy. Z koncertami występowałem w Berlinie, Monachium, innych miastach Niemiec. Teraz umawiam się na wyjazdy do Czech i Francji. Przeważnie występuję przed ukraińskimi społecznościami. Niemcy też przychodzą na moje koncerty, tłumaczę im treść. Ale moja twórczość jest przede wszystkim właśnie dla Ukraińców. W zeszłym roku wydałem zbiór. Już napisane są wszystkie 30 pieśni do utworów Skoworody. Książka wyszła dzięki wsparciu finansowemu moich dobrych przyjaciół, wśród których jest Serhij Kanduł. Wcześniej mieszkał obok nas w Niemczech, teraz żyje w Szwajcarii. W 2011 roku zostałem laureatem nagrody imienia Hryhorija Skoworody, a w 2019 — im. Iwana Ohijenki. Moim uniwersytetem jest czas. Z czasem zmieniam się ja i pojawiają się nowe rzeczy, które zaczynają mnie interesować i których nie mogę zostawić bez swojej twórczej uwagi. W ciągu ostatnich 15—20 lat zrobiłem spektakl, który nazwałem „Widaju ludynu” („Wiem człowieka”). To fragmenty z utworów Skoworody. Skomponowałem je, dodałem muzykę. Fabuła spektaklu odkrywa pojęcie — „poznaj siebie”. Tutaj mowa o szczęściu, o świętościach, o narodzinach dziecka i o narodzinach Twórcy. Przyjeżdżam do Ojczyzny raz w roku. Ukraina teraz jak nigdy aktywnie komunikuje się ze światem. Wydaje mi się, że w planie kulturalnym nasze państwo obecnie się podnosi. Ostatnio zdarzyło mi się występować w jednej z organizacji weteranów. Wykonywałem Skoworodę, widziałem oczy ludzi. Oni są gotowi przyjmować głębokie rzeczy. Już kilka lat dzięki kierownikowi artystycznemu Kijowskiej Akademickiej Pracowni Sztuki Teatralnej „Suzirja”, narodowemu artyście Ukrainy Ołeksijowi Kużelnemu, mam możliwość występować w tym teatrze z programem „Widaju ludynu”. Dla mnie Skoworoda to moje czyściec, moja szkoła, moje dobro, którymi chcę się podzielić. Skoworoda jak żył, tak i nauczał, jak nauczał, tak i żył. To nie filozof-teoretyk, a filozof-praktyk. Jak i, powiedzmy, Sokrates. Znał cenę i życia, i śmierci. Chcę ze skoworodyńskim programem przejechać przez całą Ukrainę, aby zapoznawać ludzi z prawdziwym Skoworodą. Gotów jestem występować niemal codziennie. Również mam program dziecięcy. Ale na realizację takiego projektu potrzebne są środki, których ja, niestety, nie mam.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Kino z Mykołą Winhranowskim

Narodowa Filharmonia Ukrainy zaprosiła na koncert poetycki „Mykoła Winhranowski. Kino, które zwie się życiem”. Autorem pomysłu koncertu jest Ołeksandr Rudko. Podstawą scenariusza koncertu poetycko-filmowego stał się cykl sonetów „Wieniec na brzegu młodości”, który Mykoła Winhranowski stworzył w wieku dwudziestu lat. 15 sonetów ucieleśnia marzenia młodego człowieka o przyszłym życiu, o miłości, przyjaźni, losie własnego narodu i ojczyzny. Każdy sonet odtwarza głęboko filozoficzne rozważania o tym, jak należy przeżyć swoje życie. Tematycznie koncert poetycko-filmowy podzielono na epizody „Wspomnienia o dzieciństwie”, „W Kijowie stało się strasznawo”, „Moskwa. Rok z Dowżenką”, „Powieść kijowskich płomiennych lat”, „Słyszycie? To mój naród”, „Ani myśli, ani obrazów…”, „Teraz wiem, jak będę pracował”, w których odzwierciedlono znaczące epizody życia i twórczości artysty. Poezje „Twój brzeg przeszedłem, moja rzeko!..”, „W duszy mojej smutek stoi niespodziany”, „Wiosna moja owocami zaciążyła”, „Błogosławiony, kto może nie śpieszyć” porażają głębią myśli młodego Winhranowskiego. A kulminacją cyklu staje się 15. sonet, który niczym puzzle składa się z pierwszych wersów poprzednich sonetów, podkreślając ideę, że każdy krok w naszym życiu musi być wyważony, gdyż właśnie z naszych czynów i decyzji pisze się historia naszego życia. Mykoła Stepanowycz Winhranowski w pełni ujawnił wszystkie swoje talenty: aktorski (Iwan Orluk, „Powieść płomiennych lat” (1961), Donczak, „Sejm wychodzi z brzegów” (1962)); reżyserski (filmy fabularne nakręcone w Kijowskiej Wytwórni Filmowej im. O. Dowżenki: „Córka Stratona” (1964), „Eskadra zawraca na Zachód” (1966), „Brzeg nadziei” (1967), „Duma o Britance” (1970), „Ciche brzegi” (1973), „Kłymko” (1984) oraz filmy dokumentalne „Słowo o Andriju Malyszce” (1983), „Dzienniki O. P. Dowżenki” (we współautorstwie z Leonidem Osyką), „Dziennik. Dowżenko. 1941—1945” (1993), „Czyhyryn — stolica hetmana Bohdana Chmielnickiego” (1993), „Baturyn — stolica hetmana Iwana Mazepy” (1994), „Halicz — stolica księcia Daniela Halickiego” (1995), „Hetman Sahajdaczny” (1999). Lecz najpełniej Mykole Winhranowskiemu udało się wybrzmieć w swoich utworach poetyckich i prozatorskich: „Z księgi pierwszej, jeszcze niewydanej” (1961), zbiorach „Atomowe preludia” (1962), „Sto poezji” (1967), „Na srebrnym brzegu” (1978); utworach dla dzieci — opowiadaniach „Byn-byn-byn” i „Czorty”, zbiorze „Andrijko-howorijko”, tomikach poezji „Mak”, „Letni poranek”, „Letni wieczór” i innych. Mykoła Winhranowski jest laureatem Nagrody Szewczenkowskiej. Rolę Mykoły Winhranowskiego w koncercie filmowym odgrywał Ołeksandr Rudko. Oprócz sonetów i wierszy pisarza z jego ust wybrzmiały zapiski dziennikowe M. Winhranowskiego, a także fragmenty utworów prozatorskich „Rok z Dowżenką” i „W Kijowie stało się strasznawo”. Na wielkim ekranie wyświetlano fragmenty filmów fabularnych „Kłymko”, „Powieść płomiennych lat” i „Zaczarowana Desna”. Uzupełnieniem wersów poetyckich i prozatorskich stały się kołysanka „Oj chodzi sen koło okien”, ukraińskie pieśni ludowe „Oj w gaju, przy Dunaju” oraz „Oj leciały gęsi”, a także „Gdzie wiatr ziemię całuje” I. Karabycia i W. Hubarcza, „Smutna pieśń” S. Ludkewycza, „Pieśń o malwach” W. Iwasiuka w wykonaniu Iryny Uszaniowej (sopran) oraz Marii Wichlajewej (fortepian). Na zakończenie koncertu w wykonaniu Kameralnego Chóru Dziewczęcego Kijowskiej Średniej Specjalistycznej Szkoły Muzycznej z internatem im. M. W. Łysenki (dyrygent — zasłużony działacz sztuk Ukrainy Julia Puczko-Kołesnyk, chórmistrz — Wira Szemczuk) wybrzmiały „Hymn Ukrainy” (muz. M. Werbyckiego, sł. P. Czubynskiego) oraz „Modlitwa za Ukrainę” (muz. M. Łysenki, sł. O. Konyskiego). Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„Bidenko-Fest”—II

W osadzie Stawyszcze w obwodzie kijowskim odbył się drugi Międzynarodowy festiwal eklektycznej poezji awangardowej „Bidenko-fest”, poświęcony pamięci Mykoły Bidenki — poety, tłumacza, dziennikarza, laureata nagrody im. Wasyla Symonenki. W ramach festiwalu odbyły się pojedynki poetyckie oraz konkurs tłumaczeń z wręczeniem zwycięzcom nagrody imienia Mykoły Bidenki, występy muzyczne bardów, śpiewaków oraz ludowych zespołów folklorystycznych. „Bidenko-fest” założyli przyjaciele i wielbiciele twórczości jednego z najbardziej kreatywnych ukraińskich poetów-werlibrystów Mykoły Bidenki w celu rozwoju młodzieżowego ruchu festiwalowego oraz popularyzacji twórczości artysty, a także włączenia osób z niepełnosprawnościami w społeczne życie kulturalne. Georgij ŁUK’JANCZUK Mykoła Bidenko urodził się w 1951 roku we wsi Hejsycha w rejonie stawyszczeńskim w rodzinie nauczycieli. Jako szesnastolatek z powodu urazu został przykuty do łóżka. Mimo to ukończył szkołę średnią, potem wydział dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Tarasa Szewczenki, uczył się języków (tłumaczył z czeskiego, polskiego, słowackiego) i tworzył poezję... Autor pięciu zbiorów poetycko-filozoficznych „Ważkyj metał” (1993), „Skełet błyskawky” (1995), „Myslite” (2000), „Uswidomłena neobchidnist” (2004), „Liky zi smerty” (2010), laureat nagrody Wasyla Symonenki walczył przeciwko wieloliczemu moskiewskiemu „ruskiemu mirowi” i uczył ludzi bycia sobą — „swoją ziemię nie otrzymaliśmy w spadku // my pożyczyliśmy ją od dzieci // i może okradliśmy wnuków”. Z życia autor tych wersów odszedł w 2016 roku. Członek komitetu organizacyjnego festiwalu, który odbył się przy wsparciu deputowanego ludowego Ukrainy Witalija Hudzenki (frakcja „Blok Petra Poroszenki”), deputowany rady rejonowej w Stawyszczach Jurij Derkacz podkreślił: „Mykoła Bidenko był wspaniałym, bardzo utalentowanym człowiekiem, wiernym przyjacielem i towarzyszem. I choć poruszał się na wózku inwalidzkim (a na duże odległości „Zaporożcem”), — zawsze zbierał wokół siebie wielu ludzi. Swoim słowem wytrwale walczył o język ojczysty i Ukrainę. Zarówno podczas Euromajdanu, jak i już wtedy, gdy zaczęła się wojna z moskalami na wschodzie, ze swojego „Zaporożca” rozdawał ulotki i ukraińskie gazety patriotyczne. Mówił, że do władzy muszą dojść ludzie świadomi narodowo, inaczej w państwie nigdy nie będzie porządku”. A prezes Fundacji Charytatywnej „Forteceja” Ołeksandr Ferenec zaznaczył, że Mykoła Bidenko był prawdziwym koryfeuszem współczesnego słowa, który promował i rozwijał ukraińską poezję. Przewodniczący rady rejonowej w Stawyszczach Wiktor Małasz oraz przewodniczący rady osiedlowej w Stawyszczach Wołodymyr Koszynski podkreślili, że Mykoła Bidenko był nieprzeciętnym poetą i osobowością, a festiwal literacko-artystyczny jego imienia nabiera tempa. Przed gośćmi występowali wychowankowie domu kultury w Hejsysze z rodzinnych stron Mykoły Bidenki: dziecięcy zespół taneczny „Makiwka” pod kierownictwem Iryny Sutkowej; dziecięcy zespół wokalny „Namysto”; amatorski zespół wokalny „Kryła” pod kierownictwem Leonida Twerdostupa. Wśród ponad 150 młodych poetów, którzy nadesłali na konkurs swoje utwory, zwycięzcami konkursu i laureatami nagrody im. Mykoły Bidenki zostali Wiktor Szuper oraz Iryna Nowynśka w kategorii „Poezja autorska”, a także Mykoła Adam z Białorusi w kategorii „Tłumaczenie”. Nagrody wręczył i pogratulował zasłużonego zwycięstwa Jewhen Hudzenko, asystent deputowanego ludowego Ukrainy Witalija Hudzenki (Witalij Iwanowycz był honorowym przewodniczącym jury „Bidenko-FEST—2019” oraz sponsorem generalnym tegorocznego festiwalu). Witaliję Borysenko, uczennicę 6 klasy Zespołu Szkół nr 1, wyróżniono specjalną nagrodą jako najmłodszą utalentowaną uczestniczkę konkursu poetyckiego. Wiktor Owczarenko wręczył dyplom oraz pomoc finansową utalentowanej dziewczynie. Pisarka, członkini jury konkursu imienia Mykoły Bidenki Raisa Tałałaj podarowała Witaliji symbol twórczego natchnienia — Pegaza oraz książki znanych poetów, w szczególności laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Leonida Tałałaja. Szczerze cieszyła się z sukcesów i wyróżnień młodej poetki jej mentorka Hałyna Kułikowa. A dalej aż do samego wieczora przyjaciele i wielbiciele twórczości ukraińskiego Prometeusza (tak nazywają Mykołę Bidenkę ci, którzy go dobrze znali) oraz eklektycznej, awangardowej czy alternatywnej poezji, którzy zebrali się z Kijowa i Kijowszczyzny, Podkarpacia, Zaporoża, Zakarpacia, Chmielniczyzny, Odessy, Ługańszczyzny i innych regionów (w szczególności także Ruch Artystyczny „MIT”, SIM — Związek i Młodzież) dzielili się wspomnieniami o poecie. Z Białorusi do Stawyszcz przybyła duża grupa literatów: Janka Łajkou, Maryna Łajkowa, Tacciana Budowicz-Baradula, Paweł Astrauchou. Poeta-zwycięzca konkursu Wiktor Szuper oraz uczennica 6 klasy Zespołu Szkół nr 1 osiedla typu miejskiego Stawyszcze Witalija Borysenko Bądźmy razem! PRENUMERATA—2019 PRENUMERATA—2019 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

(z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi): Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 79

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła CYMBALUK Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek. na pół roku na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok na rok 195 hrn 02 kop.

Odpowiedzialność za rzetelność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn