Strona · s. 5strona oryginału ↗
PRZECIWANGIELIZM od Iryny FARION
Слово Просвіти, №23 за 2021 рік
33. Bukcrossing „Bukcrossing: przemieniamy świat w jedną wielką bibliotekę” – taki jest tytuł tekstu do analizy w wariancie ZNO (Zewnętrznej Niezależnej Oceny) z języka i literatury ukraińskiej. Czy istnieje potrzeba, aby na przedmiocie z języka i literatury ukraińskiej proponować tekst, w którym słowem kluczowym analizy semantycznej jest nowoanglicyzm, mający rodzimy ukraiński odpowiednik: knyhoobih, knyhoobert, knyhoobmin, knyhoruch? Pytanie jest retoryczne, bo coż wtedy analizować w angielskich tekstach na egzaminie z angielskiego, jeśli nie angielskie jednostki leksykalne? Zamiast pokazywać bogactwo i samowystarczalność naszego języka choćby w tekstach na ZNO z języka i literatury ukraińskiej, jakieś podległe i zależne głowy „wbijają” nam językowy surogat lub hybrydę. Skąd więc wzięły się realia i słowo? Bukcrossing (anglojęzyczny neologizm bookcrossing) to proces obiegu książek na zasadzie pozostawiania książek i rejestrowania ich na określonej stronie internetowej w celu obserwacji ich ruchu lub wzajemnego obiegu. Człowiek, przeczytawszy książkę, zostawia ją w miejscu publicznym (park, kawiarnia, pociąg, stacja metra), aby inna osoba mogła tę książkę znaleźć i przeczytać, a z kolei powtórzyć ten proces wzajemnego ruchu książki. Obserwację „podróży” książki prowadzą specjalne strony internetowe. Ideę obiegu książek w maju 2002 roku zaproponował Ron Hornbaker, którego nazwisko zazwyczaj zapisuje się w rosyjskiej transliteracji jako Chornberg. Za przykładem różnych rzeczy zostawił 20 książek z objaśniającymi napisami w holu swojego hotelu. Po pół roku na jego stronie było około 300 aktywnych użytkowników, którzy „wypuszczali” książki i przyprowadzali nowych uczestników. W kwietniu 2003 roku strona liczyła 113 tysięcy uczestników, a w 2004 roku Krótki słownik Oksfordzki zawierał już słowo „bukcrossing”, czego jeszcze nie zawiera nasz Angielsko-ukraiński słownik przekładowy (Horot 2006), obejmujący około 100 000 angielskich słów i zwrotów. Natomiast warto przypomnieć znaczenie w języku angielskim wieloznacznego słowa crossing [ˈkrɒsɪŋ] n: 1. przekreślanie, wykreślanie; 2. przecięcie; skrzyżowanie; krzyżowanie; 3. skrzyżowanie; przejście (przez ulicę); rozdroże; 4. przeprawa przez wodę; przeprawa; 5. przecięcie torów kolejowych; mijanka; 6. tech. krzyżownica; 7. krzyżowanie; ~ over krzyżowanie czynników przy dziedziczności (AUS, s. 323), podczas gdy bookcrossing to „praktyka celowego zostawiania książek tam, gdzie znajdą je i przeczytają inni ludzie”. Zatem, zanim zapożyczy się słowo, należy wyraźnie zrozumieć realia, które ono nazywa, a następnie, w razie potrzeby, nadać tym realiom własne rozumienie i interpretację. 34. Freelancer Nasza literatura, a zatem i język, jest hojna w niepowtarzalne talenty. Jednak wśród tego bogactwa wyjątkowa jest filozoficzno-literacka i artystyczna twórczość genialnej Emmy Andijewskiej – obywatelki USA, mieszkanki Niemiec i Ukrainki z takim zapasem ukraińskości, że starczyłoby go dla każdego mieszkańca planety Ziemia. Swobodnie porozumiewa się po angielsku i niemiecku, jej utwory są tłumaczone na angielski, niemiecki, francuski, polski, rosyjski, esperanto, hebrajski, portugalski, ale ona tworzy i żyje tylko po ukraińsku: „Ja po raz pierwszy w swoim życiu usłyszałam ukraińskie słowo w Wyszogrodzie, dokąd przeprowadziliśmy się z Donbasu (1936 r. – I.F.). Tam ze mną, pięcioletnim dziecięciem, mówiły 16-letnie dziewczęta w wyszywanych koszulach. Mówiły po ukraińsku z taką godnością, jak nikt. I kiedy mamie zademonstrowałam, jak podchwyciłam ów nieznany język, mama powiedziała: “Nie śmiej! Dziecko się zamężczyźnia!” ˂…˃ Mnie uczyniła Ukrainką niesprawiedliwość. Ja nie cierpię niesprawiedliwości. Nieważne, wobec kogo. Jak to tak – “pfe” tylko dlatego, że te dziewczęta mówiły tym językiem? Ha, ja wam dam “pfe”! Ja całe życie tylko w języku ukraińskim piszę. Tylko! A mogłabym pisać, gdybym chciała, kilkoma innymi językami” (Emma Andijewska. Dla tego, żeby istniała Ukraina, trzeba języka). I oto o tej samowystarczalnej Ukraince i myślicielce na emigracji, której prawdziwym domem jest język, w Wikipedii zaznaczono, że pracowała jako “freelancer w radiu “Swoboda” w ciągu 1959–1963 lat”. Nie wiem, jak odniosłaby się pani Emma do tego nowoanglicyzmu w ukraińskim tekście, ale ona, z krwi i przekonań ukraińska myślicielka i pisarka, dokładnie znałaby rodzimy odpowiednik. Zatem angielski zwrot free lancer to: 1. najemnik; 2. polityk lub dziennikarz, który nie należy do jakiejś partii lub redakcji (AUS, s. 531), gdzie przymiotnik free 1. wolny; 2. swobodny; 3. dobrowolny; 4. niezajęty, zwolniony; 5. hojny, bogaty, znaczny; 6. bezpłatny, otwarty, dostępny (AUS, s. 531). Drugi składnik zwrotu – lancer ˂ lanc n 1. włócznia, pika; 2. wojownik z włócznią; 3. oścień (narzędzie rybackie w postaci włóczni); 4. lancet (narzędzie chirurgiczne z dwusiecznym ostrzem); 5. zwycz. kawalerzysta (z piką) (AUS, s. 773). Po raz pierwszy słowo-kompozyt freelancer użył szkocki pisarz Walter Scott w słynnej powieści “Ivanhoe” w znaczeniu wojownika z włócznią, który walczy jako najemnik z własną bronią, czyli – wolny strzelec. Z uwagi na współczesne okoliczności, nastąpiła desemantyzacja tej historycznej jednostki leksykalnej, która nabrała znaczenia pokojowego zawodu – samowolnego poszukiwania pracy (lub jednocześnie kilku prac) bez zawierania długoterminowej umowy jako pracownik pozapetatowy – wolnonajemnik. Na Ukrainie wolnonajemnicy zazwyczaj wykonują pracę zdalnie, przez Internet. W przypadku Emmy Andijewskiej: ona, będąc geograficznie oddaloną od Ukrainy, żyje w samym sercu jej wielkiego języka, z którego, jak nikt z wszystkich naszych pisarzy, tworzy jądra sensów: Wiodły sztylety w mózgu gwałtownie zginąć. Zmęczyło się ciało od wiecznych wyścigów Dobra i zła: dusza – w ciągłych guzach, Same piaski, ciągła niemota, Ani wzlotów, ani olśnień, ani celu, – Wszystko – od zera. I głupek, co celuje w strzelnicę. (“Zbędne przypomnienie”, Zb. “Kawiarnia” 1983, s. 69) Emma Andijewska słusznie mówi nam, że “każda epoka inaczej kieruje swoje latarnie na te same zjawiska (jak w przypadku historyzmu “freelancer” – I.F.). Masowości nie zawsze dostępny jest duch. Do ducha idą tylko jednostki, choć teoretycznie może to robić każdy. I wciąż nie każdemu może być zrozumiałe to coś, co ma wielką wartość. Ja uważam, że nie trzeba pisać wszystkim dla wszystkich, a pisać tak, jak każdy z osobna ma w tym swoją potrzebę” (“Byt uchylił się na oścież…” Emma Andijewska (do 80-lecia od dnia urodzin). Bibliografia biograficzna. Kijów 2010, s. 35–36). Zatem nie każdy umie odnaleźć swój dom przez swoje słowo, bo nie każdy jest wolnym i szczęśliwym właścicielem. Echo straty na świecie Przeżywamy w dalekiej Australii Z wielkim smutkiem wyrażamy nasze głębokie współczucie żonie Switłanie Koronenko, synom, córce i całej rodzinie, Lidze ukraińskich mecenasów, przyjaciołom i bliskim w tym ciężkim i bolesnym czasie straty Waszego drogiego niezapomnianego męża i ojca, wielkiego Ukraińca i przyjaciela, świętej pamięci Mychajła Słaboszpyckiego. Zasłużonego pisarza, literaturoznawcy i językoznawcy, wielkiego mistrza pióra, działacza społecznego, bojownika o niepodległą Ukrainę, o zachowanie i utwierdzenie języka ukraińskiego, wsparcie oraz Córka Petra Jacyka i ukraińsko-kanadyjska społeczność Drodzy przyjaciele! Fundacja edukacyjna Petra Jacyka jest szczerze zasmucona wieścią o śmierci Mychajła Słaboszpyckiego.
Był wybitnym ukraińskim krytykiem literackim, publicystą, prozaikiem, pisarzem dla dzieci i działaczem społecznym. Fundacja Edukacyjna Petra Jacyka oraz ukraińsko-kanadyjska społeczność nigdy nie zapomną jego książek o Petrze
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
