Strona · s. 9strona oryginału ↗
Prawo było poprzednikiem i sługą Łaski. Prawda i Łaska – słudzy przyszłego wieku, życia niezniszczalnego” (Ilarion Kijowski. Z dzieła „O prawie i łasce”)
Слово Просвіти, №23 за 2021 рік
trypolskiej kultury, kultur Scytów, Sarmatów, Połowców, Pieczyngów, Gotów, a także kultury greckiej, rzymskiej, prasłowiańskiej; „anteizm” – dominacja żeńskiej zasady w światopoglądzie Rusinów, a potem Ukraińców; idea nierozerwalnej jedności człowieka i przyrody; „kordocentryzm” – orientacja światopoglądowa na wewnętrzny świat człowieka (serce). Z czasem wymienione cechy zostały uzupełnione ideami egzystencjalnymi (wartość wolności i wolnej woli), które stały się kluczowe dla ukraińskiej filozofii w ogóle.
Do charakterystycznych cech rozwoju ukraińskiej filozofii należała dominacja w niej wartości chrześcijańskiej kultury prawosławnej, ponieważ większość problemów filozoficznych rozwijano i interpretowano w kontekście chrześcijańskiej nauki antropologicznej, czemu potwierdzenie stanowiła twórczość I. Wyszeńskiego, P. Mohyły, F. Prokopowycza, H. Skoworody, P. Jurkewycza i innych myślicieli, [...] mądrości czynów człowieka, które znalazły swoje odbicie w „filozofii serca” H. Skoworody i P. Jurkewycza. Właśnie „filozofia serca” stała się wizytówką, duchowym modelem działalności i czynów osoby na drodze do zdobywania szczęścia, poszukiwania i realizacji sensu życia. Niewątpliwie na kształtowanie ukraińskiej filozofii, zarówno bezpośrednio, jak i pośrednio, wpłynęła renesansowa kultura Europy Zachodniej XVI w., filozofia czasów nowożytnych i epoka Oświecenia, niemiecka filozofia klasyczna, a w późniejszym czasie osiągnięcia światowej filozofii najnowszych czasów.
Podsumowując, rodzimy historyk filozofii W. Horski (1931–2007) wyodrębniał trzy główne okresy kształtowania się i rozwoju myśli filozoficznej na Ukrainie: pierwszy okres – doba książęca, począwszy od czasów chrystianizacji Rusi Kijowskiej, a skończywszy na utracie niepodległości przez Księstwo Halicko-Wołyńskie (XI–XIV w.). Drugi okres – czasy kozaczyzny (XVI–XVIII w.), inna nazwa – filozofia epoki baroku. Trzeci okres otrzymał nazwę „filozofia ukraińskiego romantyzmu” (XIX–XX w.). Zgodnie z podejściem klasyfikacyjnym W. Horskiego scharakteryzujemy te okresy dokładniej.
Pierwszy okres rozwoju filozofii ukraińskiej, którego początek wyznacza data chrystianizacji Rusi Kijowskiej (988 r.), odzwierciedlał próby przezwyciężenia sprzeczności między słowiańskim poganством a wartościami chrześcijańskiego nauczania wiary. W takich warunkach myśl filozoficzno-teologiczna o charakterze apologetycznym nabierała jakościowo nowej treści. Wiadomo, że pierwszymi filozofami byli teolodzy, którzy bronili możliwości poznania prawdy wyłącznie za pomocą wiary; co więcej, uważali oni, że prawdy poznania świata i miejsca ludzi
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
