Strona · s. 11strona oryginału ↗
Rozjaśniać życie prawdą
Слово Просвіти, №23 за 2021 рік
Bohdan DIACZYSZYN, laureat nagrody im. Iwana Ohijenka, doktor filozofii, docent
Wierzyłem drzewu i bezimiennemu kwiatowi, i bezbronnej, zdeptanej trawie; zrozumiały był ten bezsłowny świat, w którym wszystko rosło i żyło.
A słowo „śmierć” skąd się wzięło na czubku cierpkiego języka, dlaczego do dziś nie zostało wykreślone z cierpliwego ludzkiego słownika?..
W jednej ze swoich książek pisałem, że szczęście to wtedy, gdy ktoś o nas myśli, modli się za nas i jest połączony z naszym sercem niewidzialną duchową nicią życia... Połączony... Człowiek jednak tak bardzo oddalił się od Bożych praw, że myślicielom niemożliwe jest wyprowadzenie wszechogarniającego wzoru szczęścia. Sądzę, że także taka myśl ma prawo do życia: pełnia szczęścia to wtedy, gdy nie zdarza się to, czego nie powinno się zdarzyć... Nasza cywilizacja wybrała technologiczny kierunek rozwoju, choć był i duchowy, odsunięty w niebyt: „– Wszystko On pięknym uczynił w swoim czasie, a wieczność włożył im w serce, choć człowiek nie pojmuje dzieł, które Bóg uczynił, od początku aż do końca...” (Eklezjastes 3:11). I rzeczywiście nie pojmuje i wiedzieć nie chce, bo za „kawałek zgniłej kiełbasy” sprzedaje i duszę, i ciało... Niedawno w „Nowej Poczcie” otrzymałem książkę Pawła Movczana „Materik”, którą zamówiłem w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”. Czytałem i czytam poezję Pawła Michajłowicza w Internecie, ale to nie jest „przeczytanie”: „Bo czytać i nie przeczytywać – to nie poczytać” („Dystychy Katona”). Czytanie – to człowiek z rozłożoną książką. Człowiek z książką... Właśnie ten obraz kojarzy mi się w wyobraźni z czytaniem. To, co piszę, nie są recenzjami tych czy innych tekstów, które dotknęły mojego serca – to raczej rozważania o tym, co autor chciał przekazać czytelnikowi, bo „Siła i zbawienie leżą w nas samych, w pracy nad oświatą i dobrobytem narodu” (Iryna Farion, „Portret językowy Iwana Puluja”). Mimo to pamiętajmy także o twierdzeniu Iwana Puluja, że „Bóg stoi za tym, ...za kim kultura i cywilizacja!”, bo misją Ukrainy, Ukraińca, jest nieść światu ducha prawdy, by ożywić społeczeństwo zamarłe dla życia: „Prawo, że siła nie znika, ma znaczenie powszechne, bo rządzi nie tylko światem fizycznym, ale i intelektualnym” (Tamże):
Zamieranie śpiewu kalinowego, rozlewanie się krwi w złoto, krzyk zmieszany z trwogą: coś na świecie dzieje się nie tak...
Dlaczego w tym życiu wszystko jest nie tak i nie tak? (Właśnie tą ułomnością charakteryzuje się stan cywilizacji w „Myślach” Pascala.) Kiedy to wyjaśniono i czy coś się zmieniło? A dalej ludzkie życie jest niepojęte i niezbadane: „Dążymy do prawdy, a znajdujemy w sobie tylko niepewność” (Blaise Pascal, „Myśli”). Słowo artystyczne w języku ukraińskim ma świecić prawdą, budzić naród ze snu zapomnienia: „W języku każdego narodu zapisana jest zarówno droga do Prawdy, jak i droga do istoty” (Pawło Mowczan):
Pod kalinowym listowiem śpi towarzystwo, a kobza wydobywa dźwięki czystym łonem... Kajdanami gra kobzarz smutną pieśń; w mosiężnych ustach język metaliczny, jak dzwon w dzwonnicy, drga i dzwoni, lecz towarzystwo się nie budzi – śpi... Cóż jeszcze? Czy trzeba to komentować? Poezja klasycznej jasności musi być właśnie taka! Nasza teraźniejszość leży na dłoni obojętności i ignorancji! Może w kobzie struny nie są te właściwe?.. Czytając i przeczytując ponownie recenzje tomików poetyckich, zauważasz, że pisze je rzekomo ten sam recenzent: jest metafora albo jej nie ma, są porównania, które się podobają, i czy są udane... Autorzy recenzji nie spieszą się z cytowaniem fragmentów wierszy – więc jakie wyobrażenie o istocie tego poetyckiego słowa może zbudować czytelnik? W tekstach jest wtedy poezja, gdy dotykają serca, gdy obserwujemy w nich jedność słowa i myśli, szacunek dla słowa (twórczość i moralność – siostry,
bliźnięta, które mogą żyć tylko i wyłącznie razem), która skłania do myślenia i wychowuje czytelnika. Myśląca poezja zdolna jest obudzić duchowy świat otoczenia, uśpiony obojętnością… Żaden poeta nie byłby poetą, gdyby jego wewnętrzna istota, dotykając słowa, nie podzieliła się przeżyciem, przemyśleniem niepoznanych biblijnych prawd. Z pamięci wypłynął fragment rozważań: Wołodymyr Bazylewski. Impresje i medytacje. „Ukraińska Gazeta Literacka”, nr 1 [293] z 15 stycznia 2021 roku. Poeta, prozaik, myśliciel spogląda na poezję nie tylko z wysokości życiowego doświadczenia czy pracy włożonej w rozwój ukraińskiej literatury, ale z pozycji człowieka zdolnego do krytycznego myślenia: „Literatura ukraińska zginie przez przeciętność... Talent jest samotny, cierpi i męczy się w poszukiwaniu odpowiedzi na pytania życia i śmierci. Samodzielnie stara się przełamać mury niedoskonałości świata”. Religia – rzecz społeczna. Wiara – rzecz indywidualna. Wiara to całościowy kompleks naszej wiedzy i rozumienia przedmiotów niewidzianych oczami; to coś, czego nie sposób w całości odebrać za pomocą naszych pięciu zmysłów postrzegania otaczającego świata, do końca zrozumieć i przemyśleć: Jaka na ziemi moja wina? I czym zawiniło małe dziecko? Głośno wołam Ciebie, wzywam, Mój Boże, a echa nie ma, nie ma... Być może nie Tego wzywamy i nie rozumiemy, do Kogo się zwracamy: „Wołaj do Mnie – a Ja odpowiem tobie i opowiem tobie o wielkim i niezrozumiałym, czego ty nie znasz” (Jeremiasza 33:3). Czy uświadamiamy sobie głęboką istotę Boga? Ludzie zazwyczaj nie skłonni są do przemyśleń o niepojętym i żyją ustalonymi myślami, tradycjami i obrzędami, które przemienili w obrzędowierstwo. Myślenie wyczerpuje, męczy... Czy jesteśmy gotowi przemyśleć informację na potrzeby myślenia? Żyjemy w wieku informacji. Pole informacyjne tworzy materię żywą – a nie odwrotnie. Myślę, że wszystkie procesy we Wszechświecie zachodzą automatycznie (niezależnie od nas). I co?.. We Wszechświecie – Bóg, Jego Duch wszędzie i we wszystkim, i mamy możliwość współpracować z Nim, korzystać z Jego działania, jeśli nasze myśli nie przeczą logice bytu. Bóg – Absolut, skupisko energii idealnej próżni; Nim jest i za jego pomocą wszystko tworzy. W polu informacyjnym Ziemi Bóg stworzył środowisko energii wzajemnych relacji. Współpracujemy z tym polem. Są ludzie, którzy emitują energię, zwiększając gęstość tego pola, inni zaś przyjmują energię – każdy zależnie od swojej duchowości, wiary. Bez wątpienia są ludzie zdolni „zanieczyszczać” to pole informacji. Zadanie ludzi duchowo silnych to strzec go, a w nim zachowywać stabilną równowagę (dobro musi zwyciężać zło; myślmy o wysokim i dobrym). Boga nie widzimy, ale widzimy Jego dzieło!!! Co jeszcze?
ślepa modlitwa każdego... ...śpiewamy hosannę Nie-zdjętemu-z-krzyża (Lubow Benedyszyn, „Dar Syzyfa”)
Chce się także myśleć i myśleć nad wersami wiersza Myhajła Sytnyka (1919–1959), które Taras Salyha cytuje w swoim artykule „…Ciężkim kłosem powstanę z grudy ziemi rodzinnej…” („Ukraińska Gazeta Literacka”, nr 1 [293] z 15 stycznia 2021 roku):
Kiedy patrzę na ukrzyżowanie w smutnej i bezludnej samotności, to dusza mi mówi, że Zbawiciel ze swego krzyża ani na chwilkę nie zszedł…
Jak to było, jak będzie? Myśli snują się pamięcią minionych czasów, pracują w teraźniejszości. Myśli, dumy, Taras Szewczenko posyłał na Ukrainę „pod ścianami sierotami” – to znaczy bez oparcia, jak toczydło. Pod ścianami znajdą swoich – ktoś ich zawsze przygarnie, wychowa, wyhoduje, i z nich będą inne światy: „Tam znajdziecie szczerą prawdę, / A jeszcze może i sławę… (Taras Szewczenko, „Dumy moje, dumy moje…”):
Pożyczywszy nieba, przywykły do zmiany, do ostrej przestrzeni, do Ukrainy...
Bo przecież ukraińskie słowo, język ziemi ojczystej ma właściwość tworzenia atmosfery empatii – rozumienia relacji, uczuć, stanów psychicznych drugiego człowieka w formie
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
