Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 1strona oryginału ↗

Prawda i miłość są po naszej stronie

Слово Просвіти, №23 за 2021 рік

w narodowej przestrzeni duchowej i informacyjnej; język ukraiński a konsolidacja narodowo-państwowa; lekceważenie imperatywnego prawa narodu, zgodnie z którym „Ziemia, jej trzewia… są przedmiotem własności Narodu Ukraińskiego”. (Naprawdę, jak można było oddać w ręce oligarchów i obcokrajowców narodowe bogactwo Ukrainy – naftowo-gazowy obszar Prikerczeński z przewidywanymi zasobami o wartości ponad 470 mld dol. USA, „opłacając” licencję zaledwie 1 mln 360 tys. dol.?! Minęło 14 lat od tej niesłychanej afery wieku, lecz poza reklamowym samouwielbieniem polityków, prześladowaniem tych, którzy zwrócili państwu i narodowi jego narodowe bogactwo, nic się nie wydarzyło. Sprawa „spoczęła” za kulisami „umówionych” układów możnych tego świata). Spotkanie coraz bardziej przekonywało: nie tam szukamy prawdy i siły do przezwyciężenia sztucznych „Rubikonów”. Są one w naszej młodzieży. W tym środowisku warto kształtować przyszłość państwa i narodu. Słusznie twierdził wielki Jan Amos Komeński, że największym darem dla państwa jest wykształcona młodzież. A do tego trzeba włożyć niezwykłe wysiłki o charakterze państwowo-społecznym i osobistym. „Kto” i „co” sprawi, że młodzież będzie wykształcona, patriotyczna, obywatelska? Wychowawca (wykładowca, nauczyciel, nauczający) i środowisko. A także ona sama, jej wola, samoofiara, samodoskonalenie, opętana i ofiarna praca. Uniwersytety jako instytucje edukacyjne kształtujące człowieka odgrywają w tym szczególną rolę, ponieważ ich główną misją jest służba własnemu narodowi i kulturze narodowej. Przez cały czas pozostawały one najpotężniejszym czynnikiem cywilizacyjnego, wysoko patriotycznego, głęboko narodowego rozwoju społecznego. Dzięki dobrom powszechnej kultury duchowej i materialnej, narodowym wartościom ojczystego języka, literatury, prawdy historycznej oraz duchowym twórczym wzlotom szkoły i uniwersytety prowadziły naród ku własnemu „Ja”. Wyznając wielkie testamenty Szewczenki, J. Fedkowycz pisał: „On nam kazał uczyć się i innych uczyć; On nam kazał po swojemu prowadzić swoje sprawy; a w swoim domu i w szkole zdobywać swoje szczęście, i siły, i wolność”. Staje się oczywiste, że postęp narodów i ludów jest niemożliwy poza kulturą, oświatą, nauką. Powstaje on w szkołach, uniwersytetach, laboratoriach naukowych i twórczych pracowniach. Pożądana jest taka jakość kształcenia, która odpowiadałaby potrzebom społecznym jednostki, społeczeństwa i państwa. Bo tanie i pozostawione na uboczu uwagi państwa wyższe (i nie tylko) uczelnie są jak tanie pierogi – przeczyszczające, nienasycające, mało pożyteczne. Siła, sława i duma narodów skupione są w ich wspaniałych uniwersytetach. Dlatego kształtowanie ambitnej i podmiotowej Ukraińskiej Republiki może się urzeczywistnić jedynie na podstawie realnej (a nie deklaratywno-populistycznej!) modernizacji oświaty, z odrzuceniem zgubnego i nieodpowiedzialnego modelu – „mniej państwa”. Władcy muszą wreszcie otworzyć oczy i zapytać samych siebie, z jakich powodów następuje „ucieczka mózgów” – naukowców, profesorów, studentów, młodzieży. Zakończenie na str. 2 Serhij Prysuchin Wadym Kryszczenko

s. 2 · strona oryginału ↗

Jeśli nadal uznajemy naszą „samoutalentowanie”, to dlaczego finansowanie nauki z budżetu na Ukrainie w ostatnich latach osiągnęło historyczne minimum (0,16–0,2% PKB), co jest najniższym światowym wskaźnikiem? Na tle tej nędzy jeszcze bardziej niepokojąco wygląda stan „nauki uniwersyteckiej”. W ogólnym finansowaniu prace naukowe uczelni stanowią zaledwie 3%, co jest wynikiem 7–10 razy mniejszym niż w krajach przodujących. Wydatki na jednego studenta na Ukrainie są o 2–4 rzędy wielkości mniejsze niż, na przykład, w Finlandii czy USA, dokąd „jeżdżą” po doświadczenie poważne ministerialne zespoły. Ale „Gdybyście uczyli się tak, jak trzeba…”. Na powierzchni zawsze pojawia się utarty argument o braku środków, ponieważ trwa wojna. Prawdę mówiąc, sytuacja nie była lepsza pod względem wsparcia nauki także w przededniu rosyjskiej agresji. Nasuwa się naturalne pytanie: dlaczego więc naród wciąż utrzymuje na karku całe klany „krwiopijców” – od Tupyckich, Wołkowych, Medwedczuków po członków rad nadzorczych (zbankrutowanych przedsiębiorstw państwowych) z ich wielosettysięcznymi pensjami? Dlaczego środki narodowe wykorzystywane są nie na edukację, a na setki ukrainofobów typu „bużanińskiego”? Dlaczego „offshore’owcy” nie płacą miliardowych długów budżetowych? Czyż nie jest wstyd mówić o tym, że zgodnie z Konstytucją Ukrainy (art. 3), „Człowiek, jego życie… uznawane są na Ukrainie za najwyższą wartość społeczną”, kiedy odpłatność za szkolnictwo wyższe doszła do swojej absurdalnej granicy, a jakościowa i dostępna edukacja w większości szkół wiejskich (około 9 tys.) staje się niedostępna. Wiedza z podstawowych dyscyplin uczniów wiejskich jest trzykrotnie słabsza niż miejskich. Brak szybkiego Internetu, bibliotek wyposażonych w literaturę, należytej infrastruktury socjokulturowej. Na badania, prace naukowe i naukowo-techniczne MON (przede wszystkim uniwersytetów) z budżetu 2018 r. wydzielono zaledwie 1,047 mld hrywien (połowę środków wydanych na partie parlamentarne). Tę samą tendencję utrzymano także w latach 2019–2020. „Ubogozdolność” uczelni demonstrowana jest znikomością własnego finansowania nauki (mniej niż 0,5% wydatków ogólnych, a w latach 2016–2017 – 0,06–0,07%). Za to, począwszy od 2016 r., państwowe (narodowe) utrzymanie partii politycznych wyniosło: 2016 – 167,6 mln hrywien; 2017 – 442,4; 2018 – 513,7; 2019 – 565,7; 2020 – 283,5. Łącznie – prawie 2 mld hrywien. Tworząc nowy uniwersytet pod egidą Prezydenta, warto ustalić, co będzie ze „starymi” (ponad 600 uczelni, 1,5 mln studentów). Bo jedynym „uniwersytetem słońca” (według Campanelli) nie zmieni się sytuacji. Postęp nastąpi, gdy intelekt i wykształcenie narodu zostaną postawione u podstaw polityki państwowej. Pamiętajmy słowa Atatürka, wyryte na bramie uniwersyteckiej, które stały się filozofią życia narodu: „Prawdziwym drogowskazem jest wiedza i nauka”. Ignorować uznane przez świat wartości mogą tylko trzy kategorie rządzącej „elity”: despoci, najeźdźcy, lichwiarze. W okresie odnowionej ukraińskiej niepodległości udało się „pożyć” ze wszystkimi. I zadaniem społeczeństwa obywatelskiego jest pozbycie się władczo-oligarchicznej zakrzepicy. Wierzę, że Ukraińcy są w stanie to zrobić, „bo prawda i miłość są po ich stronie”. Tetiana DIHAJ, m. Tarnopol. Literacki kontekst książki. Książka, o której mowa, należy do gatunku notatek autobiograficznych, oparta jest na subiektywno-retrospektywnych wspomnieniach autora, przy czym zrozumienie pewnych wydarzeń życiowej drogi, czynów i decyzji jest również czysto autorskie i odbywa się z wykorzystaniem dużej liczby dokumentalnych fotografii. Kilka słów o autorze. Stepan Stepanowycz Kostyszyn od 1987 do 2001 roku zajmował stanowisko rektora Czerniowieckiego Uniwersytetu Państwowego imienia Jurija Fedkowycza. Jest on naszym rodakiem, pochodzi ze wsi Zwyniacza w rejonie czortkowskim obwodu tarnopolskiego („byłem i zawsze pozostanę przedstawicielem unikalnej rodziny – „zwyniackiej konglomeracji” …Zwyniacka hart to jest to, co dodawało mi siły i pomagało pokonywać trudności w każdej sytuacji”). Oto jak przedstawia zaszczytne regalia naszego znanego rodaka dziennikarz i krajoznawca Mychajło Onyskiw w swojej książce „Życie w alfabecie I-Ja”: akademik wyższej szkoły i Akademii Ekologicznej Ukrainy, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, doktor honoris causa uniwersytetów w Saskatoon (Kanada) i Suczawie (Rumunia), członek honorowy Międzynarodowej organizacji uniwersytetów „Phi Beta Delta” (USA), honorowy obywatel miast Czerniowce i Lock Haven (USA), uznany za „Człowieka roku 2000–2001” przez Międzynarodowe Centrum Biograficzne w Cambridge, Wielka Brytania. Przez długi czas Galicja była pod władzą kilku państw: Austro-Węgier (do 1918 roku), do 1939 roku panowała tu Rzeczpospolita, a później na zmianę okupowały ją władze radzieckie i niemieckie. Autor urodził się 7 lutego 1932 roku, za czasów Polski, a jesienią 1939 roku do wsi przyszła władza radziecka. „Zamiast „Rodzimej szkoły” poszedłem do pierwszej klasy szkoły radzieckiej, w której uczyłem się przez dwa lata szkolne. Latem 41-go roku do wsi weszli Niemcy, więc zostałem uczniem trzeciej klasy „Publicznej szkoły ludowej z ukraińskim językiem nauczania”. Po odwrocie wojsk radzieckich… Georgij FILIPCZUK. Tytaniczna praca i zachowanie sakralnego dziedzictwa. W drugim rozdziale – „Naukowe marzenie i realia życia” Stepan Stepanowycz wspomina lata studenckie: jak marzył o geologii, a los, zamiast marzenia, skierował go na biologa, z humorem opisuje kurioza praktyk studenckich, podsumowuje to, że zajmował się stadionami, parkami i zamiast nauką „orał” dziewicze ziemie w kazachskich stepach… „Udane kroki wspólnymi siłami” – trzeci rozdział życiorysu i najważniejszy, gdyż mowa tu o pracy, a później o kierowaniu uniwersytetem w najtrudniejszym okresie kształtowania się i zdobywania państwowej niepodległości. W 1965 roku z powodzeniem obronił pracę kandydacką, a w 1985 roku uzyskał stopień doktora nauk biologicznych. Piętnaście lat był prorektorem, we wrześniu 1987 roku po raz pierwszy wybrany przez kolektyw na zasadzie alternatywnej rektorem CzUP, który od 1989 roku nosi imię wybitnego pisarza Bukowiny Jurija Fedkowycza. Od 2001 roku – profesor honorowy rodzinnej Alma Mater. Trzeba oddać sprawiedliwość panu Stepanowi: w notatkach tego rozdziału czytelnik nie znajdzie płaczów i narzekań o tym, jak niełatwo było kierować uczelnią w tym okresie, ile zdrowia i nerwów poszło na rozwiązywanie ogólnych problemów oraz działalność skierowaną na dalszy rozwój i rozkwit uczelni! Pozwolę sobie zacytować wersy z dawnego wywiadu Stepana Kostyszyna (czasopismo „Tarnopol”, nr 33/1991): „A jeśli chodzi o to, jak lekko mi się tu żyje, to zapytał pan nie bez powodu… Bardzo zazdroszczę moim poprzednikom, którym udawało się tak długo pracować na tym stanowisku”. Praca została wykonana tytaniczna! Nie ma tu możliwości wymienić wszystkich kierunków działalności rektora, ale przynajmniej niektóre zaznaczę: zachowanie sakralnego dziedzictwa, w wyniku czego zespół architektoniczny CzUP został włączony do Listy Światowego Dziedzictwa UNESCO; odrodzenie wydziału prawniczego i ekonomicznego, wznowienie wydziałów filozoficzno-teologicznych; stworzenie pierwszej w klasycznych uniwersytetach katedry muzyki. A jeszcze wzruszające chwile listopada 1990 roku, kiedy na głównym budynku CzUP została ustanowiona Flaga Narodowa Ukrainy!

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn