Strona · s. 2strona oryginału ↗
Wspomnienia rektora-Galicjanina Stepan Kostyszyn. Melodia starej fisharmonii: Życie na przełomie wieków. – Czerniowce: Wydawnictwo „Bukrek”, 2021, 336 s., il.
Слово Просвіти, №23 за 2021 рік
Dawno wiadomo, że ludzkie losy piszą się w Niebiosach, jednak za szczegóły ziemskiego scenariusza odpowiada sam człowiek. Szczerze wyznaję: przeczytałam wspomnienia byłego rektora sławnej uczelni z wielkim zainteresowaniem. Opowiedziano mi złożoną, pełną sprzeczności historię formowania się ukraińskiego intelektualisty, naukowca, patrioty, którego rolę w tworzeniu i zachowaniu dziedzictwa naukowego, kulturowego i narodowego trudno przecenić. Niemców w 1944 roku – dalsza nauka w szkole średniej w sąsiednim miasteczku Budzanów. „Trzeba było i zimą, i latem iść przez las, dwie góry i niewielką rzeczkę Perejmę… kiedy przychodziła jesień, zima, deszcze, śniegi, to często mokry przychodziłem do szkoły. Przy piecyku wszyscy stawali dookoła plecami i podsuszali odzież”. Potem – student Czerniowieckiego Uniwersytetu Państwowego: „W 1950 roku z drewnianą walizką na plecach… przyjechałem tutaj, aby zdobyć wyższe wykształcenie… Wtedy jeszcze nie wiedziałem, że los zwiąże mnie z tym miastem i z tym uniwersytetem na całe życie i że przyjdzie mi być rektorem tej sławnej uczelni”. Fisharmonia i legendy starców Pierwszy rozdział książki – „Szkolne lekcje i niezapomniane burzliwe lata” – to osobne kadry taśmy pamięci, otulone idyllicznym flairem, dlatego autor słusznie nazywa je „wstępowaniem Bożej łaski”, wszak mowa o jasnych wspomnieniach wczesnego dzieciństwa: jeszcze całkiem młodzi, fajni i uśmiechnięci tata i mama, błogosławieństwo ojca na naukę w pierwszej klasie. „Wszyscy byli w białych świątecznych ubraniach, jakby zgromadzenie aniołów… Nigdy nie zapomnę momentu, kiedy po raz pierwszy usłyszałem dźwięk fisharmonii… podczas jakiejś defilady nagle usłyszałem, że z kościoła płyną dźwięki niezwykłej muzyki… potem dowiedziałem się, że to fisharmonia. I zawsze starałem się podejść bliżej kościoła, żeby posłuchać tej głębokiej i złożonej muzyki, od której niemiałem, a moje serce napełniało się to tęsknotą, to niewysłowioną radością… minęły lata, a ja nie mogę zapomnieć tego potężnego, nasyconego i niemal medytacyjnego brzmienia zwyniackiej fisharmonii. Nigdzie i nigdy więcej nie słyszałem i nie widziałem tego unikalnego instrumentu. Dlatego fisharmonia przede wszystkim kojarzy mi się z rodzinną wsią i latami mojego dzieciństwa. Czy jest jeszcze żywa? Czy ktoś na niej gra?”. O wydarzeniach okresu austriackiego w rodzinnej wsi, które przekształciły się w legendy, autor dowiedział się z opowieści starców. Na przykład o historii drogi prowadzącej do wsi, którą urządzili dziedzice i nazwali Cesarską: „Z obu stron wzdłuż drogi rosło wiele różnych czereśni: z czarnymi, różowymi i żółtymi owocami… czereśnie wolno było zrywać ile się chciało, ale zabraniano łamać gałęzie… obficie obsypane śnieżnobiałymi kwiatami, drzewa czereśniowe stały niczym narzeczone, ubrane w wykwintne suknie ślubne”. Bardzo atrakcyjne szkice, które bardziej przypominają badania zwyniackiej gleby, na której wyrosło rozłożyste drzewo rodzinne z okazałym i imponującym jego pędem. Autor wspomina dziadka Stefana – Polaka, babcię Nastię – Ukrainkę. W mieszanej polsko-ukraińskiej rodzinie było dużo dzieci i zgodnie z tradycją żeńska połowa była chrzczona po matce i wyznawała wiarę greckokatolicką, a męska – rzymskokatolicką. I chociaż dziesięcioro mieszkało w jednej chacie, byli zżytą i pracowitą rodziną, która przestrzegała chrześcijańskich tradycji. „Jakąś niepowtarzalną duchową aurę, jej domowy przytulny klimat w chacie tworzyły rzeczy ozdobione haftem… wianuszki kwiatów, łańcuszek winogron, złożony geometryczny ornament… dziwisz się, ile fantazji i wyrafinowanego smaku miały babcia, mama, wszystkie moje ciotki i siostra Zośka”. Z ciepłem wspomina autor, jak na Boże Narodzenie robili pająka, którego zawieszali u belki stropowej, co było centrum uwagi i szacunku, uważano to za rodzinny amulet. Lampa naftowa – nieodzowny artefakt tamtych czasów – zapewniała światło i dla autora na zawsze pozostała symbolem światła wiedzy. Jeszcze jeden niezapomniany zapach dzieciństwa – kiedy mama przygotowywała susz, w chacie unosił się silny słodkawo-dymny aromat! Samogon i wiśniówka – tradycyjna „waluta” w wiejskim bycie; mak jako kulinarny przysmak i konopie, które służyły tkaczom do wytwarzania płótna; wiejska tłoka – do wykonywania złożonych, obszernych prac… „W 1941 roku nastały niemieckie porządki. Oczekiwano czegoś lepszego. Ale już od pierwszych dni ludzie bardzo szybko zrozumieli, że to nie wybawca przyszedł, a drugi okupant”. 1944 rok – drugie przyjście władzy radzieckiej. Cerkwie zamknięto, na własność kołchozową zabrano pola, cały inwentarz, znaczną część bydła, zaczęło się tak zwane życie zbiorowe, tak zwane rozkułaczanie i przymusowe wysiedlanie rodzin na Syberię. Autor wspomina licznych miejscowych rzemieślników: kowali, stolarzy, krawców, szewców, murarzy, młynarzy, rzeźników, pszczelarzy, fryzjerów, muzyków, poetów. „Czasem myślę: gdyby wieś nie miała własnych mistrzów, jak mogłaby przetrwać?”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
