Strona · s. 3strona oryginału ↗
Nostalgia zrodzona z niepokojącej teraźniejszości
Слово Просвіти, №23 за 2021 рік
Witalij ABLICOW. Na początku emocjonalny wybuch autorskich myśli. Mieszkańcem miasta zostałem w wieku osiemnastu lat. Potem przyszło mi być na Dalekim Wschodzie (Nadmorskie), na Północy (Tajmyr), na Syberii. Da Bóg, może w końcu zakończę wspomnienia, które póki co noszą tytuł „Od Amsterdamu do Władywostoku”. Ale jakkolwiek nie zachwycałbyś się wspomnieniami o przeszłości i tym, co widziałeś, jakkolwiek nie starałbyś się zrozumieć niepokojącej teraźniejszości, myśli zawsze wracają do rodzinnej Nowoukrainki – nie tej, która jest dobrze znana wszystkim na Ukrainie – kirowohradzkiej, a zaporoskiej, która znajduje się w rejonie połohowskim (wcześniej – kujbyszewskim). Co może być najdroższym wspomnieniem z rodzinnej wsi? Moja odpowiedź – oczywiście szkoła. Kogo wspomina się najpierw, po bliskich i rodzinie? Nauczycieli. To dzięki nim wielu z nas miało szczęście osiągnąć coś w życiu. Jestem stale „w kontakcie” z małą ojczyzną – otrzymuję gazetę rejonową, którą wraz z osobami o podobnych poglądach już nie od dziesięciu lat wydaje utalentowany dziennikarz Kostiantyn Prycynenko. Ktoś będzie ironizował, ale uważnie zapoznając się z informacjami międzynarodowymi, tak samo z entuzjazmem dowiaduję się o tym, czym żyją rodacy, co ich niepokoi. Wśród pochodzących z naszej Nowoukrainki – zwykłej stepowej wsi – są akademicy i doktorzy nauk, generałowie i pułkownicy, urzędnicy państwowi, pisarze. Niestety, już nie od roku czytam kronikę mojego rodzinnego kraju ze smutkiem i beznadzieją. Trzy dekady budujemy niepodległą Ukrainę, ale coraz jaśniej rozumiesz, że w naszej historii i teraźniejszości wszystko się powtarza. Wbrew chęciom częściej wspomina się wydarzenia sprzed stu lat, kiedy na ruinach moskiewskiego imperium powstała i przez trzy lata istniała Ukraińska Republika Ludowa, którą cynicznie zagarnęli północni kolonizatorzy-sąsiedzi. Smutno, że znów przeżywamy wydarzenia, dla których wyjaśnienie jest jedno – mało tego, że nie dają spokojnie żyć moskiewscy najeźdźcy, to jeszcze nie otrzymują godnej odpowiedzi wewnętrzne antyukraińskie siły polityczne. Szczególnie trudna sytuacja jest w regionach lewobrzeżnych. Wyludnia się i moja rodzinna Nowoukrainka. Ale czy tylko ona? I przyczyn tego jest niemało. Przede wszystkim niepokoją mnie problemy edukacyjne. Uczelnie wyższe teraz, okazuje się, nie są dla wiejskich dzieci. Jak inaczej można powiedzieć o tym, że Nowoukraińska szkoła średnia przekształca się w gimnazjum, gdzie odtąd nauka będzie trwała 9 lat (?!). Coś dziwnego w myśleniu prowincjonalnych (rejonowych, obwodowych, a nawet kijowskich) urzędników: gimnazjum – to przecież coś bliższego wyższej uczelni, a 9-letnia placówka oświatowa dotąd uważana była za niepełną instytucję średniego kształcenia. Jeśli na wsiach, gdzie gwałtownie zmniejszyła się liczba mieszkańców, będą działać 9-klasowe gimnazja, to wtedy w bliższych im pod względem odległości trzeba otwierać internaty, gdzie mogliby kontynuować naukę gimnazjaliści przed wstąpieniem na uczelnię. Zrozumiałe, że obecna ukraińska wieś, jak i cała Ukraina, przeżywa radykalne reformy: odeszły w przeszłość radzieckie kołchozy i sowchozy; stepowe przestrzenie, zbiory z których prawie przez setki lat karmiły Ukrainę (i nie tylko!), przeszły na własność prywatną. W ostatnich latach rolnictwo, jak i edukacja, też doznaje niepowodzeń. Powszechnie wiadomo, że w czasach radzieckich całą produkcję rolną Ukraina była zmuszona wywozić do Rosji, a już stamtąd otrzymywała ziarno, które sama republika uprawiała. Tak było i z inną produkcją rolną. Dlatego też złości się kremlowski niezmordowany lider-agresor: dzisiaj Rosja kupuje za granicą do 60 procent żywności (niektórych rodzajów – do 80). Tragedia jest w czymś większym: zarówno za władzy radzieckiej, jak i dzisiaj, na Ukrainie jest dość najętych zwolenników północnego imperium, którzy, co dziwne, nie zamierzają przechodzić na moskiewski chleb. A nasze „humanitarne” ustawodawstwo jeszcze broni zagorzałych ukrainofobów. Ale wróćmy do rodzinnej Nowoukrainki, do naszej niezapomnianej szkoły. Dramaty, które ona obecnie przeżywa, nie są jedynymi w rejonie, obwodzie zaporoskim i całej Ukrainie. Wieś Husarka i miasto Połohy. Niedaleko od naszej wsi ponad sto lat temu powstało osiedle Husarka. Mieszkańcy jej – przybysze ze Smoleńszczyzny. W czasach radzieckich kompartyjni przywódcy obwodu zaporoskiego, jak mogli, narzucali daleką od prawdy fałszywą wersję, że husarczycy – to Rosjanie (w rzeczywistości Litwini). A tragedia smoleńców w tym, że ich kraj powstał blisko od Moskwy, dlatego ich zaliczyli do Moskali; wspomnijmy, że tak ucierpieli, w szczególności, Karelowie i Finowie, których terytoria zagarnęli najeźdźcy w celu „odsunięcia” od Leningradu możliwych „agresorów” (w 1939 roku właśnie Związek Radziecki napadł na Finlandię). Dziwnego tu nie ma nic: spójrzcie uważnie na mapę geograficzną czy polityczną Eurazji, a potem przejrzyjcie podręcznik historii. Ze wszystkimi sąsiadami Moskwa przez wieki prowadziła wojny i zagarniała cudze terytoria. Nie dziwi, że w ostatnich latach kolej przyszła nie tylko na Ukrainę, ale i na Kazachstan. Okazuje się, jak krzyczą twardogłowi kremlowscy możnowładcy, terytorium tego azjatyckiego kraju też należy do Rosji. Dlaczego wspomniałem właśnie Husarkę, chociaż to, co przeżywa nasza Nowoukrainka i jej szkoła, dotyczy nie tylko obwodu zaporoskiego, ale i całej Ukrainy. W tym osiedlu jest trzypiętrowa szkoła, obliczona na pół tysiąca uczniów. Zrozumiałe, że takiej liczby uczniów w Husarce nigdy nie było. A podarował ten zakład nauczania zwykłej wsi były kierownik obwodu, który w tym stepowym osiedlu przyszedł na świat. Dzisiaj w trzypiętrowej szkole wykorzystywane jest tylko pierwsze piętro, a dwa górne są zakonserwowane. Nieznaczną liczbę uczniów starszych klas codziennie wożą na naukę do sąsiedniej wsi – byłego centrum rejonowego. O czym myślą-zgadują miejscowi kierownicy? To, co stało się w Nowoukraince (i w tysiącach wsi i miasteczek Ukrainy), zaczęło się nie dzisiaj. I winni w obecnej sytuacji nie tylko byli rejonowi i obwodowi przywódcy. Przez trzy dziesiątki lat były możliwości osiągnąć pewne sukcesy. Dzięki Bogu, na kijowskich wzgórzach władzy obudzili się i wreszcie ogłosili walkę z tymi, którzy nielegalnie posiadają narodowe bogactwa, tak zwanymi oligarchami. Powszechnie wiadomo, że ten okres przeżyły wszystkie cywilizowane państwa świata, zaczynając od Stanów Zjednoczonych Ameryki. Po co nam patrzeć aż za ocean – sąsiednia Polska daje przykład, jak powinny były rozwijać się wydarzenia w Kijowie po 1991 roku. Sytuacja, w którą trafiła moja Nowoukrainka i jej szkoła, nie jest bez wyjścia, jeśli nie będziemy czekać na cud, a działać. Cel reform, które są wprowadzane w życie niepodległej Ukrainy, wtedy dadzą rezultaty, kiedy będą realizowane, a nie tylko po raz kolejny omawiane z wysokich trybun parlamentarnych. Nie w nieustannych dyskusjach politycznych rodzi się prawda, a w konkretnych sprawach. Neienlagowcy działali, a nie tylko dyskutowali i wiecowali. Ostatni przykład, oczywiście, nie do końca udany do publikacji, ale konkretny. Część Nowoukrainki (na początku XX wieku wieś nazywała się Hajczuł), która obecnie nazywa się Hoholówką, prawie sto lat temu była niemiecką kolonią Neienlage. Do dziś zachowała się ulica z kilku ceglanych wielorodzinnych budynków, przedsiębiorstw miejscowego przemysłu.
Wraz z dojściem do władzy na Ukrainie moskiewskich bolszewików Niemcy menonici opuścili Ukrainę. Wędrówki po świecie przywiodły ich do Kanady, gdzie szczęśliwie żyją do dziś (ich przedstawiciele wchodzą w skład struktur władzy i parlamentarnych potężnego zamorskiego państwa). Ciekawe, że rozpowszechnionym za oceanem wśród byłych mieszkańców Hajczula jest nazwisko Wiebe. A Nejenlage kierował ktoś z kanadyjskich przodków o podobnym nazwisku. Zatem nowoukraińcy, podobnie jak mieszkańcy Zaporoża (zarówno miasta, jak i regionu), mają jedno wyjście – wykorzystać doświadczenie poprzedników. I wtedy nowoukraińcy oraz ich sąsiedzi będą mieli i prawdziwe gimnazjum, i optymistyczne życie. Innego wyjścia nie tylko mieszkańcy Zaporoża, ale i wszyscy Ukraińcy, po prostu nie mają.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
