Niedawno w sali konferencyjnej Domu Uczonych we Lwowie odbyła się uroczysta ceremonia wręczenia nagród laureatom dziecięco-młodzieżowego konkursu artystycznego „Tarasowymi ścieżkami”, zorganizowanego przez Lwowskie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Na konkurs zgłoszono ponad 400 prac, w których odzwierciedlono karty życia Tarasa Szewczenki, jego utwory, marzenia o przyszłości – współczesnej Ukrainie. Jury konkursu wyłoniło 94 laureatów trzech stopni w różnych kategoriach wiekowych i nominacjach. Uczestnicy ceremonii uczcili minutą ciszy Bohaterów i odśpiewali Hymn Ukrainy. Zwycięzców powitali przewodniczący komitetu organizacyjnego, przewodniczący Lwowskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Jarosław Pitko oraz przewodniczący jury konkursu, profesor katedry Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk Roman Jaciw; ponadto zabrzmiało pieśniowe powitanie od laureatów międzynarodowych konkursów pieśni, kwintetu „Kalinowe namysto”. Zwycięzcom wręczono dyplomy laureatów 1–3 stopnia oraz nagrody (książki), ufundowane jako wsparcie mecenasowskie przez Fundusz Kozyckiego (kierownik Andrij Matolicz). W wręczaniu nagród udział wzięli: naczelniczka Wydziału Edukacji miasta Lwowa Olesia Mandzjuk oraz członkowie jury: Rostysława Hrymaluk – starsza pracownica naukowa Wydziału Sztuk Pięknych Instytutu Ludoznawstwa NAN Ukrainy, Sofija Korol – kierowniczka Wydziału Sztuk Pięknych Instytutu Ludoznawstwa NAN Ukrainy oraz członkini zarządu Lwowskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Ołeksandra Wowczowska. Niezwykłe emocje laureatów, ich rodziców i nauczycieli wspierała prowadząca imprezę – solistka Lwowskiej Narodowej Filharmonii Oksana Mota.
Własn. inf.
Halina Datsiuk
Oksana Hordijec
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy
W cywilizacyjnej hierarchii, skażonej nieustannymi wojnami, kłamstwem i złem, to właśnie Książka wśród najwyższych wartości i dorobku ludzkości zajmuje (mimo wszystko) najgodniejsze miejsce. Jest ona przechowalnią i motorem myśli, uczuć, duchowej wolności, podtrzymując krzepiący ogień wiary w lepszą przyszłość, postęp, w triumf powszechnego prawa do życia. Taka była pierwotna emocja podczas prezentacji w Uniwersytecie Perejasławskim im. Hryhorija Skovorody dwóch tomów przyszłego pięciotomowego dzieła „Ilustrowana historyczno-teologiczna encyklopedia” z udziałem uczonych-teologów Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej, autorskiego zespołu naukowców z Uniwersytetu Czerniowieckiego i Perejasławskiego oraz społeczeństwa. Będziemy żyć, gdy w czasach brutalnej agresji zdziczałego moskala naród nadal tworzy, wierzy, walczy, a nauka sumiennie stara się „mówić” prawdą do swojego narodu. Idea stworzenia takiego wydawnictwa zasługuje na uwagę, gdyż uważa się ją za społecznie potrzebny, cenny wkład w ewolucję naukowego kształtowania się i rozwoju ukraińskiej encyklopedystyki. Ponieważ obecnie potencjał wiedzy encyklopedycznej służy przeciwdziałaniu antyukraińskim wpływom w przestrzeni naukowo-edukacyjnej, kulturowo-historycznej, cerkiewno-teologicznej, politycznej i światopoglądowej, które przez stulecia były czynione przez Moskwę niezależnie od zmian epok, ustrojów społecznych i reżimów politycznych. Ta potrzeba jest szczególnie odczuwalna we współczesnych realiach geopolitycznych, charakteryzujących się egzystencjalną konfrontacją dwóch nieprzejednanych substancji – Ukrainy i rosji rasistowskiej, gdy na szali postawiono ontologiczne istnienie ukraińskiego Narodu, jego państwowość, tożsamość, duchową suwerenność. Wielki zasób wiedzy, informacji, faktów, zjawisk i tendencji narodowych oraz ogólnocywilizacyjnych procesów, odzwierciedlonych w książce przez pryzmat światopoglądowego postrzegania i działania wielu znanych i mało znanych osobistości, dogmatów i teorii naukowych, został uporządkowany w odpowiedni system, z zasadami historyzmu, zgodności z kulturą, uniwersalności, przystępności, realizując przy tym ukrainocentryczne spojrzenie na wszechświat, człowieka, jego duchową istotę. I choć historyczno-teologiczny wektor poznania istoty i pierwopoczątku wszystkiego, co istnieje, zasad bytu świata, człowieka, społeczeństw koncentruje się przede wszystkim na „zachodniej” tradycji duchowo-intelektualnej, to jednak można stwierdzić, że zawarte koncepcyjne wnioski teoretyczne, informacyjne, kulturowe i teofilozoficzne charakterystyki zawierają ważne wymiary wiedzy o ogólnoludzkim zasięgu, sięgając głębokich źródeł i cywilizacyjnych pierwowzorów. Wartość wydania polega na syntetycznym ujęciu świata przez Ukraińca, co oznacza zarówno postrzeganie narodowego bytu przez pryzmat „wiecznych” prawd, ustalonych uniwersalnych norm i duchowych zasad, jak i ukształtowane spojrzenie na naturę kosmosu życia oczami własnego „Ja”. Takie podejście określa najbardziej istotną cechę zaproponowanego przez autorski zespół dorobku encyklopedycznego, gdyż radykalnie odrzuca utrwalony zgubny i fałszywy „światopogląd”, który przez wieki narzucała moskwa wraz ze swoim „imperialnym prawosławiem”, współbrzmiąc z ostrzegawczym i prawdziwym stanowiskiem M. Drahomanowa
Ciąg dalszy na str. 2
14–15
PRENUMERATA—2025
Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy” na 2025 rok (str. 22).
Ceny są następujące: 1 mies. — 65 hrn. 3 mies. — 195 hrn. 6 mies. — 390 hrn. Będźmy, przyjaciele, razem!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
oddzielenie Kościoła od życia świeckiego, polityki, edukacji, kultury… Obecne niezwykle okrutne czasy egzystencjalnych prób dla narodu ukraińskiego i państwa wymagają jakościowo innej paradygmatu światopoglądowego i społeczno-politycznego. Jego istotą jest to, że Ukraiński Kościół, teologia, prawoznawstwo, pedagogika chrześcijańska muszą być wplecione w aktywne procesy tworzenia narodu i państwa, stając się tym kamieniem węgielnym, który uniemożliwi „budowanie na piasku” ukraińskiego domu. Bo w rzeczywistości wszystko, co ludzkie, jest polityczne, twierdził Arystoteles. Sądzę, że u podstaw zaproponowanego dla szerokiego i profesjonalnego środowiska wydania historyczno-teologicznego leżą te wartości i cnoty, które zostały ukształtowane nie tylko przez nauki teologiczne i historyczne. Kierunki filozoficzne, literackie, pedagogiczne, kulturoznawcze, polityczne i inne znacznie wzbogaciły i poszerzyły obszar treści i znaczenia społecznego encyklopedii, czyniąc ją elementem i narzędziem oporu wobec agresji Moskwy. Bezpośrednio i pośrednio wyodrębniła ona, oprócz wspomnianego, niezwykle ważne zadanie strategiczne – tworzenie niezależnego Ukraińskiego Kościoła dla duchowo suwerennego Narodu, dla Zwycięstwa nad złem. Książka jest swoistym drogowskazem dla naszej narodowej Pamięci i Przyszłości, przypominając obecnym „dokąd zmierzamy” i skąd bierze się nasz początek, w czym tkwi siła i niezwyciężoność naszego Ducha i gdzie szukać nieskażonych źródeł narodowej Wiary. Wzywa ona dzwonem ukraińskość do powrotu do rodzimych źródeł, nie zapominając o testamentach wielkich, gdy S. Petlura w liście do I. Ohijenki z 19 grudnia 1921 r. zaznaczył: „Nadając sprawie organizacji ukraińskiego kościoła wielkie znaczenie z punktu widzenia państwowego, trzeba nadać takie formy w samodzielności naszego kościoła, które odpowiadałyby interesom państwowym Narodu Ukraińskiego… Ukraiński Kościół Autokefaliczny powinien mieć własnego Patriarchę. W przyszłych konfliktach naszego państwa z Moskwą wewnętrznie silny, hierarchicznie zdyscyplinowany Kościół Ukraiński może odegrać wielkie pozytywne znaczenie w wynikach tej walki, pomóc wzmocnieniu i wpływowi naszej państwowości”. Zatem poznawajmy prawdę, bo tylko ona uczyni Ukraińca wolnym i duchowo silnym. Właśnie tak można scharakteryzować misję, rolę i zadania tego oryginalnie twórczego daru światopoglądowego, dobroczynnego dla człowieka, społeczeństwa i państwa ukraińskiego. Heorhij FILIPCZUK piosenkę do słów Mykoły Tomenki. Po części oficjalnej Taras Tomenko odwiedził Jarosławkę, gdzie złożył kwiaty na grobie swojej babci – matki poety. To, jak dbają we wspomnianej wspólnocie o kulturę i pamięć, jest przykładem dla wszystkich. Bo nasza kultura to nasza istota, nasz ukraiński kod. Przykro, że czasami nie wszyscy kierownicy wspólnot to rozumieją, spychając „duchowe” sprawy na margines. Ale przecież, jak zaznaczyła pisarka Wałentyna Kowalenko, to właśnie pamięć kształtuje naszą historię i naszą duszę. Więc częściej zaglądajmy w to „okno pamięci”, aby lepiej rozumieć, skąd przyszliśmy, dokąd zmierzamy i kim będziemy w przyszłości. Tetiana CZEREP-PEROHANYCZ
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Niezamulone źródła Wiary», s. 1
Dokończenie. Pocz. na str. 1. myśl wyrażoną w „Dziwacznych myślach o ukraińskiej sprawie narodowej” (1891 r.), że Ukraińcy muszą wreszcie „pozyskiwać ogólnoświatowe wykształcone myśli nie przez Petersburg, Moskwę i rosyjskie piśmiennictwo…”, a opierać się na wiedzy o kulturach, językach i tradycjach europejskich i światowych oraz własnej historii. W przeciwnym razie skoworodyńska „gnana prawda” o sobie i swoim narodzie, oddana na pastwę obcości, wiecznie będzie jątrzyć duszę narodową. Wtedy powtórzą się gorzkie słowa („posiwiałem, pisząc swój słownik, ale wydać go nie mogę bez pomocy rosyjskiego rządu”) słynnego encyklopedysty M. Markewycza – ukraińskiego historyka i badacza epoki kozackiej, etnografa, folklorysty XIX wieku, który napisał około 100 tysięcy artykułów (11 tomów!) do pierwszego ukraińskiego słownika encyklopedycznego. Tymi beznadziejnymi ciernistymi drogami usłany był los znaczących postaci nauki narodowej, oświaty, kultury, cerkwi, które w niewiarygodnych mękach i próbach, w warunkach braku państwowości i wykorzenienia, wypełniały świętą misję – wzmacniały ukraińską duszę, stając się strażnikami pamięci narodowej, wiary i tradycji. Metodologia i filozofia poznania świata w danej encyklopedii historyczno-teologicznej zbudowana jest na tym paradygmacie wartości, który wyznacza najbardziej produktywną w swoim humanizmie drogę do prawdy – pisać historię swojego narodu, czasoprzestrzeń jego bytu własną duszą, której nie można utracić pod żadnym pozorem i bez której nie pozna się ani prawdy, ani wolności. Bez duszy następuje wygaszenie Ducha. Jest to to „niewidzialne”, jako więź różnorodnej wiedzy, co w niniejszej pracy jest najwyraźniej najbardziej istotne i pożądane dla czasów obecnych, ponieważ wojna moskali przeciwko ukraińskiej państwowości i tożsamości wymaga przede wszystkim nawrócenia narodu do wypełniania przykazań i norm Pisma Świętego. „Ducha nie gaście! Wszystko badając, trzymajcie się tego, co dobre!” – wezwanie, nakreślone w znaczącym przekładzie Biblii Iwana Ohijenki, jest swoistym lejtmotywem tego twórczego dorobku. Praktycznym zadaniem teraźniejszości jest dotarcie z tą wszechogarniającą wiedzą nie tylko do środowiska zawodowego, klas szkolnych, audytoriów studenckich i laboratoriów profesorskich, ale także do szerokiego ogółu społeczeństwa, stając się pomocnym w kształtowaniu u Ukraińców duchowej mentalnej odporności, świadomości narodowej i godności.
Encyklopedia w różnych formach i obrazach akcentuje znaczenie duchowego początku, tego determinującego czynnika, wokół którego budowane są sensy, znaczenia i główny cel wydania, w którym świadomie zachowano syntezę europejskiego i narodowego kontekstu w religijnych, historyczno-kulturowych i filozoficznych odpowiednikach. Wyraźnie przejawia się, przede wszystkim w personaliach i treści instytucji, przyrodzona ciągłość teologicznych, historiozoficznych idei ukrainistyki z duchowo-intelektualnymi ideałami chrześcijańskiej Europy, będąc szczególnie widoczną w dziełach Akademii Ostrogskiej i Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, Ławry Peczerskiej, szkół brackich. Warto wspomnieć o tej zgodności, zawartej w pierwszym wydaniu „Słownika Akademii Francuskiej” (1694 r.), w którym poświadczono, że właśnie „dusza” jest główną zasadą życia dla żywych obiektów, a głównym celem religii – zbawienie ludzkiej duszy. Nieco wcześniej, począwszy od P. Beryndy, „Synopsisu”, znajdujemy podobne fundamentalne duchowe narracje w naszej myśli społeczno-teologicznej, które zawierają niemało tożsamości dotyczących tego rdzenia uczuć, emocji, sumienia, przeplatanego błogością i grzesznością, siłą i słabością, szlachetnością i podłością ludzkiej natury. Właśnie taki oddźwięk zawiera się także w „Księdze rodzaju narodu ukraińskiego” („Zakon Boży”) M. Kostomarowa, napisanej w formie biblijnego wątku, która stała się światopoglądowym programem Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego, w której ukraiński Naród jest pojmowany jako składowa historii chrześcijańskiej. Naukowa, oświatowa, teologiczna, społeczna wartość tej pracy polega także na tym, że treść, światopoglądowa matryca solidnie zebranego i usystematyzowanego materiału encyklopedycznego została uformowana na interdyscyplinarnej podstawie historii, literatury, teologii, filozofii, pedagogiki, psychologii, politologii, prawa, etnografii, kulturoznawstwa itp. Główne miejsce w encyklopedii poświęcono treści ukrainoznawczej, przedstawionej gruntownymi informacjami o twórczości wybitnych działaczy państwowych, religijnych, kulturalnych, społecznych i politycznych, ilustrując przy tym ścisły naturalny związek religioznawstwa, teologii, cerkwi ze wszystkimi ważnymi niszami życia państwowego i społecznego. Cechą wyróżniającą książkę jest obecność takich znaczących dla Ukrainy postaci jak: P. Kałnyszewski, Kosów (Sylwester), M. Kropywnycki, Z. Kopysteński (teoretyk koncepcji „Kijów – drugi Jerozolima”), P. Konaszewicz-Sahajdaczny, M. Łewycki, W. Łypkiwski, M. Lubaczewski, I. Mazepa, P. Mohyła, D. Naływajko, Nestor Kronikarz, J. Nemyrycz (autor książki „Rozważania o wojnie z Moskwicinami” (1632 r.) oraz twórca aktualnej dla współczesnego okresu koncepcji „Pokonać Moskowię można jedynie na jej terytorium”), P. Orłyk, książęta Ostrogscy i inni. Tym samym potwierdza się i realizuje niespełnione marzenie wspominanego encyklopedysty Markewycza, który, zebrawszy ponad 12 tysięcy rzadkich starodruków i rękopisów w języku ukraińskim i wielu innych językach, nie tracił nadziei, że kiedyś jednak każdy Ukrainiec i każda Ukrainka będą mogli znaleźć niezbędne i prawdziwe rzeczy o ojczystej wierze, tradycji, cerkwi, historycznych, kulturowo-artystycznych, duchowych osiągnięciach o Ukrainie, o czynie wybitnych myślicieli i budzicieli Narodu Ukraińskiego. Dlatego pojawienie się współczesnego pięciotomowego wydania encyklopedycznego świadczy o nieprzerwanym ruchu narodowego Oświecenia, starając się w warunkach globalnego wzmocnienia nowego barbarzyństwa pomóc społeczeństwu i człowiekowi nie stracić moralnych orientacji bytu, psychomentalnej, duchowej i społecznej zdolności bycia „odpowiedzialnym za wszystko, co żyje”. W książce poprzez lakoniczne przekazy informacyjne, oceny i subiektywne sądy wznoszą się etyczne zasady cywilizacyjnego, narodowego, osobistego postępu dla urzeczywistnienia najistotniejszej misji – „uczłowieczenia Człowieka”. Autorzy, pokonując imperatywność i schematy interpretacji tendencji, zjawisk, faktów, działań społecznych, służąc metodzie poznania, kiedy żadna rzecz nie jest absolutnie ostateczna, nie nachalnie, jednak na wskroś i konsekwentnie prezentują główną humanistyczną ideę – „poszanowanie życia”. Być może pod optyką takiego widzenia możliwym staje się wcielenie boskich i naturalnych ładów oraz abstrakcji w rzeczywistość, oświetlając dla człowieka przestrzeń cywilizacyjną, nadając mu prawo i krytyczną zdolność rozpoznawania tego, co Boskie, dobra, prawdy, sprawiedliwości, piękna oraz ich przeciwieństw, stworzonych przez szatańskość, zło, fałsz, niemoralność. Bezsprzecznie wydanie może być zaliczone do ważnego składnika w systemie „pedagogiki chrześcijańskiej”, chociaż poznawczy zakres historyczno-teologicznej encyklopedii, obejmując matrycy literacko-artystycznej nagrody imienia Mykoły Tomenki. W tym roku laureatkami zostały pisarki Nina Szawarska, Tetiana Czerep-Perohanycz (Kijów), Hałyna Huzowśka-Koryćka (Tarnopol), a także miejscowy kompozytor i wykonawca rockowy Serhij Storożew. Nagrody wręczali przewodniczący komisji konkursowej Wołodymyr Poliszczuk i syn poety, znany ukraiński reżyser filmowy i scenarzysta Taras Tomenko. Na wydarzeniu zabrzmiała poezja Mykoły Tomenki w wykonaniu dzieci, a także pieśni napisane do jego wierszy. Szczególnie mocno, do łez, obecnych poruszył film wideo Tarasa Tomenki o swoim ojcu – szczerym Ukraińcu, którego dusza przez całe życie była nierozerwalnie inne światowe religie i kultury, wychodzi daleko poza granice resortowe, dotykając wyżyn człowieczeństwa. Metodologicznie książka jest „nastawiona” na wolność w wielokierunkowości upodobań, ocen, światopoglądu, jednocześnie proponując współczesny model edukacji, bazujący na „krytyczności”, „kreatywności”, „komunikacyjności”, wartościowym przejściu „od człowieka wykształconego do człowieka kulturalnego”. Oprócz naukowej, edukacyjnej, oświatowej ważności, wydanie zawiera także rzeczy sensytywne, związane z dydaktycznymi, społeczno-wychowawczymi rolami. Encyklopedia skłania do aktywnej integracji wysiłków rodziny, szkoły (placówek edukacyjnych), cerkwi w celu kultywowania duchowości, utwierdzenia w świadomości i normach behawioralnych wartościowych orientacji człowieka i obywatela Ukrainy, celowego tworzenia jakościowych cech ukraińskiej tożsamości, świadomości narodowej, patriotyzmu. Wpisuje się ona w pełni w treść europejskiej tradycji pedagogicznej i najlepsze wzorce pedagogiki narodowej, propagując wysoką ideę (według J. Komeńskiego), że „najlepszym darem dla swojego państwa jest wykształcona młodzież”. Ten dorobek twórczy niesie w sobie ważny intelektualno-duchowy potencjał, zdolny wychowywać człowieka i naród, kształtować Serce, Myśl i Duszę. Jestem przekonany, że pojawienie się tego unikalnego encyklopedycznego pięcioksięgu w przestrzeni naukowo-edukacyjnej i kulturowej stanie się pomocne w rozwiązywaniu naglących problemów dotyczących formowania duchowości ukraińskości na podstawie wartości narodowych i ogólnoludzkich, przyczyni się do społecznego uświadomienia tego, że nie można utożsamiać edukacji chrześcijańskiej jedynie z prostą sumą wiedzy teologicznej, jak również zgubnie jest utwierdzać „prymitywny” sekularyzm, skierowany na aksjomatyczną związana z rodzinną Jarosławką, sąsiednią z Łypianką wsią. Przedstawiciele Czerkaskiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (NZPU) na czele z Wołodymyrem Poliszczukiem – wśród nich Wasyl Pacharenko, Kateryna Werbiwśka, Wałerij Własiuk, Lilija Kobzar, Ołeksandr Dichteriłenko, Serhij Tkaczenko oraz Wałentyna Kowalenko, Natalija Pryszczepa – merytorycznie przedstawili swój oddział. Wystąpili także laureaci nagrody: Tetiana Czerep-Perohanycz, która przyjechała na wydarzenie ze swoim dwunastoletnim synem Bohdanem, ilustratorem jej nagrodzonej nagrodą książki wierszy dla dzieci „Szczęśliwe wierszyki”, oraz Serhij Storożew, który przedstawił nową
Tłumaczenie maszynowe
W Lipiance na Czerkaszczyźnie odbyło się głębokie wydarzenie artystyczne poświęcone pamięci wybitnego ukraińskiego poety szestydziesiątnika Mykoły Tomenki. Tomenko – autor jednej z najbardziej poruszających poetyckich historii o ukraińskiej kobiecie uciśnionej przez władzę radziecką – poematu „Z książeczki pracy matki”. Wydarzenie, zorganizowane na wysokim poziomie dzięki staraniom kierownictwa gminy i miejskiego zarządu kultury, zgromadziło miłośników ukraińskiego słowa. Kulminacją stało się wręczenie nagród zwycięzcom corocznego Ogólnoukraiń
Tłumaczenie maszynowe
Ukraińscy wojskowi za pomocą przeciwlotniczego zestawu rakietowego IRIS-T, otrzymanego od Niemiec, w ciągu 30 sekund zniszczyli osiem rosyjskich rakiet i nie dopuścili do trafienia w obiekt infrastruktury krytycznej. Informuje o tym kanał telewizyjny „Espreso”, powołując się na Siły Powietrzne Sił Zbrojnych Ukrainy. Dowódca baterii startowej przeciwlotniczej brygady rakietowej dowództwa powietrznego „Zachód” opowiedział, że wojskowi mają tradycję – nanoszenia oznaczeń zniszczonych wrogich celów na burtę wyrzutni. Jedno z takich oznaczeń na zestawie IRIS-T ma aż osiem karbów. Według dowódcy, podczas jednego z wrogich ataków w ciągu 30 sekund obrońcy zniszczyli osiem rosyjskich rakiet manewrujących. W przypadku zaprzestania przez Stany Zjednoczone pomocy wojskowej dla Ukrainy, państwa Unii Europejskiej przy odpowiedniej „woli politycznej” będą w stanie znaleźć sposób na zastąpienie tych dostaw. Taką opinię wyraził generał major Bundeswehry Christian Freuding w wywiadzie dla agencji Reuters, opublikowanym 6 czerwca. Freuding kieruje w Ministerstwie Obrony Niemiec centrum sytuacyjnym ds. Ukrainy, utworzonym wkrótce po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Rosji na sąsiedni kraj. Ten pododdział koordynuje udzielanie pomocy wojskowej Ukrainie przez Niemcy i pod względem wielkości dostaw ustępuje jedynie USA. Christian Freuding jest „mocno przekonany” o tym, że Berlin i inni sojusznicy Ukrainy są w stanie skompensować dostawy amerykańskiej pomocy wojskowej dla Kijowa. „Wojna przeciwko Ukrainie toczy się na naszym kontynencie, toczy się ona także przeciwko europejskiemu bezpieczeństwu – oświadczył niemiecki generał. – Jeśli będzie wola polityczna, to znajdą się i środki, aby w znacznym stopniu zastąpić amerykańskie wsparcie”. „Prawie 200 kilometrów frontu, chronionych przed wrogimi dronami i KAB-ami, to odcinek jak od Hulajpola do Kramatorska” – powiedział Petro Poroszenko, przekazując obrońcom Ukrainy 11 nowych kompleksów „Aj-Petri SW”. Według niego jest to rekordowa liczba środków przeciwdziałania technicznym rozpoznaniom przeciwnika, przekazanych w ciągu jednego dnia – podaje kanał telewizyjny „Pryamiy”. „Każdy kompleks dodatkowo posiada kopułowy system walki elektronicznej „Szatro” 5D, aby chronić także załogę. Nowiutkie pick-upy, stacje ładowania, „Starlinki” – wszystko, co potrzebne do tak skomplikowanej pracy” – wyjaśnił piąty Prezydent. „Jesteśmy skazani na posiadanie potężnego języka i go mamy. Trzeba go tylko udobruchać swoją uwagą, chronić i poznawać. Poznawać jego głębię, odcienie znaczeń, możliwe konstrukcje, możliwe różne sytuacyjne sposoby, by poprzez język, poprzez słowo przekazywać samych siebie, nasze uczucia, uczucia do ludzi, uczucia do określonych i nieokreślonych naszych rozmówców” – cytują „Silski Wisti” (nr 21, 29.05.25) Pawła Hrycenkę, dyrektora Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy. Gazeta „Ukraina Mołoda” (nr 22, 04.06.25) opowiada, że na Konotopszczyźnie miało miejsce znaczące wydarzenie kulturalno-historyczne – prezentacja naukowo-historycznych wydań „Spisów spowiedzi wsi sotni konotopskiej połowy XVIII w.” oraz „Spisów spowiedzi cerkwi miasta Konotop drugiej połowy XVIII w.”. Pierwsza i druga księga są logiczną kontynuacją znanej serii „Dziedzictwo Hetmanatu. Konotopszczyzna kozacka” i mają na celu wspieranie badania oraz upubliczniania źródeł archiwalnych z historii Konotopszczyzny – samodzielnego mikroregionu Hetmańskiej Ukrainy. Szczególna wartość opublikowanych materiałów polega na tym, że po raz pierwszy szerokiemu ogółowi stały się dostępne spisy spowiedzi cerkwi miasta Konotop pułku nieżyńskiego drugiej połowy XVIII wieku, a także spisy miasteczka Popiwka, wsi Ozaryczi, Szapowaliwka, Pidlypne, Simjaniwka, Huty oraz Stare sotni konotopskiej pułku nieżyńskiego połowy XVIII wieku. Gazeta zauważa, że w spisach spowiedzi skład rodziny jest rozpisany w całości, ze wskazaniem wieku spowiadających się oraz więzi rodzinnych. Przygotował Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbył się wieczór pamięci Iwana Steszenki (1873–1918) – urodzonego w Połtawie wybitnego petlurowca, pierwszego ministra oświaty Ukrainy w rządzie Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL), ukrainizatora oświaty, działacza społeczno-politycznego, uczonego-filologa, poety i tłumacza. Z inicjatywy badacza życia i twórczości Iwana Steszenki, znanego połtawskiego krajoznawcy Hryhorija Tytarenki, to oświatowe spotkanie zorganizowali Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy (NSPU), Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy oraz Połtawski Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny (PNPU). W ramach uroczystego wieczoru odbyła się także prezentacja książki „Iwan Steszenko Dzieła. Przekłady. Wybrana korespondencja”.
Wydarzenie moderował pierwszy zastępca przewodniczącego NSPU Mykoła Hrycenko. Mówił on o znaczeniu powrotu do historii славних imion, świateł duchowości, które komunistyczny reżim rosyjski kiedyś wykreślił, a do których należy również Iwan Stesznenko. Na spotkaniu przemawiał także redaktor książki „Iwan Stesznenko. Tłumaczenia. Wybrana korespondencja” ukraiński dziennikarz i regionalista z Połtawy Hryhorij Tytarenko. Zauważył, że jego praca z archiwami i różnorodnymi źródłami historycznymi dotyczącymi postaci Iwana Stesznenki była długa i żmudna, ponieważ do naszych czasów zachowało się niewiele materiałów na ten temat. Pan Hryhorij dodał, że pierwsze wydanie tej książki ukazało się drukiem w Połtawie w 2013 roku, jednak rozgłos zyskało dopiero dziesięć lat później, i opowiedział o życiowej i twórczej drodze wybitnego artysty, o jego twardym proukraińskim stanowisku oraz o tym, że ówczesne władze niszczyły takich świadomych Ukraińców jak Iwan Stesznenko, ponieważ bały się przebudzenia świadomości narodowej Ukraińców. Ozdobą wieczoru był występ laureata Nagrody im. Szewczenki Tarasa Kompaniczenki. Głos zabrał ukraiński uczony, działacz państwowy, polityczny i społeczny Wasyl Kremin, który podkreślił, że wielką sprawę robią koledzy, którzy zorganizowali to spotkanie, ponieważ taki wieczór oddaje należny szacunek tej wyjątkowej osobowości i przywraca postać Iwana Stesznenki do przestrzeni informacyjnej Ukrainy. Pan Wasyl zauważył, że działalność Iwana Stesznenki jest słabo zbadana; należał on, ze względu na swoje zdolności, do narodowej elity, prowadził aktywną twórczą działalność i posiadał potężny talent literacki, tłumaczył zachodnią klasykę, blisko przyjaźnił się z wybitnymi rodzinami – Łysenków, Staryckich, Kosaczów, porzucił marksizm i przeszedł do budowania i umacniania sprawy narodowej, wykładał literaturę w gimnazjum żeńskim oraz w Szkole Muzyczno-Dramatycznej im. Mykoły Łysenki, był współwydawcą humorystycznych czasopism „Szerszeń” i „Gedź”, badaczem języka ukraińskiego i miał przekonanie, że język jest narodową świętością. Wasyl Kremin podkreślił, że idee Iwana Stesznenki są ważne także dla współczesności. Przewodniczący NSPU Myhajło Sydorżewski dodał, że w ostatnich 10 latach zaczęto często wspominać Iwana Stesznenkę, właśnie podczas wojny, ponieważ przemyślamy teraźniejszość, bardziej wyraźnie i dobitnie uświadamiamy sobie naszych świateł odrodzenia narodowego i rozumiemy ich misję w naszej historii. Pan Myhajło zauważył również, że I. Stesznenko jest dalece niezbadany, jego spuścizna, potężna postać, działalność tłumaczeniowa pozostają nieosiągalne dla badaczy, a on był inicjatorem projektu tłumaczeniowego „Wszechświatowa biblioteka”, będącego w istocie poprzedniczką czasopisma „Wsesvit”, ponieważ rozumiał wagę prezentowania naszej literatury na świecie, wydawał książki klasyków światowych, dał impuls do ukrainizacji szkoły ukraińskiej i rozwoju leksykografii. W wieczorze wzięła udział autorka przedmowy do książki, doktor nauk filologicznych Halina Aleksandrowa, która zaznaczyła, że za życia Iwan Stesznenko wydał dwa swoje niewielkie zbiory poetyckie – krytycy zarzucali mu neologizmy, jego nazwisko jako poety jest nieznane, a także pozostaje niezbadana jego działalność literaturoznawcza, a ponadto był on szewczenkoznawcą, którego twórczość inspirowała do nowych dokonań. Natomiast geodeta, doktor nauk fizyczno-matematycznych Jarosław Jackiw podkreślał znaczenie dalszych badań nad wielostronną twórczością Iwana Stesznenki. Ukraiński aktor teatralny i filmowy, członek NSPU Dmytro Linartowycz wykonał słowośpiew „Narodzony” oraz piosenkę „Wolonterka”. Lejtmotywem większości przemówień była rosyjsko-ukraińska ludowa wojna o niepodległość: to nie tylko zbrojny bohaterski opór rosyjskim barbarzyńcom, ale także przebudzenie świadomości narodowej, bodziec do odnowienia tych duchowych dóbr naszych świateł, które są schowane w archiwach, ale o których wszyscy powinni wiedzieć, ponieważ to one kiedyś zachowały nam naszą tożsamość, nasz język, naszą matrycę, a ich duchowe skarby musimy poznać, pomnażać i przekazać naszym potomkom.
Presslužba NSPU Przedstawicielstwo UINP w Połtawie
Tłumaczenie maszynowe
Profesor prawa, zasłużony prawnik Ukrainy Mykoła Hołomsza w swoim wpisie na Facebooku rozważa, jak Putin manipuluje Trumpem i czym to grozi Ukrainie. Według prawnika, dziś Ukraina widzi, jak pobłażliwe zachowanie Trumpa wobec Putina zamienia się w prawdziwą broń w rękach dyktatora. „Jeszcze niedawno, za Bidena, Putin musiał się usprawiedliwiać i przynajmniej udawać powściągliwość. A teraz podniósł głowę – bo obok znów jest ten, kto jest gotów «się dogadywać» – zauważa autor. Cytujemy pana Hołomszę: „W tej atmosferze «uspokajania» Ukraina pozostaje bez krytycznie ważnych komponentów do obrony przeciwlotniczej, które miały nam pomóc chronić nasze miasta. Dostawa, która miała ratować życie, została jednoosobowo i bezprawnie wstrzymana. I dopóki politycy flirtują, Putin zabija. W Charkowie 10-letnia Nastia zginęła po prostu na podwórku. W Chersoniu ostrzelano autobus ewakuacyjny – zginęła cała rodzina. W Zaporożu – zawalony budynek, pod którym znaleziono młodą matkę z dwojgiem dzieci. To nie liczby. To łzy. To porozrywane zabawki. To życia, których już nie ma. Najstraszniejsze, że taka atmosfera pcha Putina do jeszcze większej agresji. Już grozi światu bronią jądrową. I każde koketowanie Trumpa to sygnał:
„Ty możesz dalej bezkarnie niszczyć Ukrainę”. Ukraina zaś działa zgodnie z prawem międzynarodowym: mamy prawo niszczyć cały militarny potencjał agresora, za pomocą którego zadaje nam terrorystyczne uderzenia. I żaden kompromis nie może nam tego prawa odebrać. Rosja natomiast takiego prawa nie ma, bo jest agresorem, a nie ofiarą. W tej wojnie jest tylko jedna strona – zbrodniarz, a Ukraina jest ofiarą, która walczy o przetrwanie. Każda presja na ofiarę jest bezprawna. Wierzymy: Senat i Kongres USA muszą zareagować – uchwalić druzgocące sankcje, ukarać tych, którzy sprzyjają dyktatorowi, i zażądać natychmiastowego wznowienia dostaw wszystkich komponentów do naszej obrony przeciwlotniczej. Bo milczenie to także broń. Każde „uściśnięcie dłoni” Trumpa z Putinem to kolejne dziecko, które chowają ukraińscy rodzice. I nie mamy prawa się z tym godzić. Niech każdy, kto czyta te wiersze… niech każdy, kto czyta te słowa, wie: milczenie to zgoda. A prawda to życie”.
Nie tylko przez wojnę – wiele do zniszczenia prasy przyczynił się generalny dyrektor „Ukrposzty” Ihor Smilanski, który zlikwidował ponad 6 tysięcy wiejskich oddziałów poczty na Ukrainie. Jednocześnie poczta zabiera sobie 40 procent ceny prenumeraty gazet, a prenumeraty redakcyjnej nie ma. „Wszystkie ukraińskojęzyczne gazety na Odessczyźnie zostały zniszczone”, – powiedział Serhij Sawczenko z Odessy. „Lokalna prasa umarła”, – Jarosław Baran z Drohobyczczyzny. Postanowiono kontynuować dyskusję na temat lokalnej prasy innym razem, z udziałem szerszego grona dziennikarzy i ekspertów.
Wasyl CZEPURNYJ, dziennikarz, prośwjanin, m. Czernihów
Tłumaczenie maszynowe
My, Ukraińcy, jesteśmy niezwykli: huczy i wybucha, a my rozmawiamy o kulturze, Cerkwi i prasie lokalnej. Takie były tematy dyskusji na sesji online Rady Ekspertów ds. kultury, duchowości i polityki informacyjnej Ludowego Ruchu Ukrainy. W pracach sesji wzięli udział eksperci z Chmielnicczyzny, Winnicczyzny, Lwowszczyzny, Siczesławszczyzny, Odessy, Tarnopola, Wołynia i Czernihowszczyzny. Wysłuchano informacji o sytuacji związanej ze zwolnieniem dyrektorów rezerwatów – Sofijskiego w Kijowie i Ławry Kijowsko-Peczerskiej – oraz omówiono opóźnienie w realizacji ustawy o moskiewskiej cerkwi (nazwa umowna). Postanowiono przygotować oświadczenie Rady Ekspertów w związku z cerkiewno-polityczną sytuacją. W Dniu Dziennikarza omówiono stan prasy lokalnej. Referentem był redaktor gazety „Sribniańszczyzna” Serhij Bebyk (rejon priłucki). W niewielkiej gromadzie (rejon sribniański przed wojną liczył 10 tysięcy mieszkańców) gazeta utrzymuje nakład 1100 egzemplarzy – to fantastyczny wynik. Szczególnie na tle zamknięcia gazet w rejonie czernihowskim, w Borzni, Sośnicy, Koropiu, Kozielcu, Nosiwce – to jakby tylko w naszym obwodzie; ogólnie zaś około 40 procent gazet rejonowych zostało zamkniętych. I nie
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
pod koniec marca 2024 roku Serhij Zubko „Died” zmarł w wyniku choroby onkologicznej). Ukraińskie dowództwo, oceniwszy skuteczność zahartowanych w bojach ukraińskich nacjonalistów, nadal powierzało obronę strategicznych kierunków frontu batalionowi „Swoboda”. Od listopada 2022 roku przez ponad trzy miesiące 3. batalion „Swoboda” brygady „Rubiż” Gwardii Narodowej Ukrainy bronił linii obrony Kurdiumiwka–Andrijiwka, gdzie trwały najbardziej zacięte walki. W tym okresie sformowano 4. batalion „Siła Swobody”. Część nowego pododdziału przychodzi z pomocą bojownikom 3. batalionu w Kurdiumiwce. Po krótkim odpoczynku w maju 2023 roku 3. batalion „Swoboda” znów znajduje się w najgorętszym punkcie – na kierunku siewierskim. Po trzech miesiącach zmienia go „Minor” przed wyjazdem na front 4. batalion „Siła Swobody”. Znaczącą pomoc naszym bojownikom zapewnia mieszana bateria moździerzy 3. i 4. batalionu. Świadectwem niewiarygodnego heroizmu i poświęcenia w imię Ukrainy, którego dokonują bojownicy batalionu „Swoboda”, jest siedmiu jego żołnierzy, którzy za osobistą odwagę i bohaterstwo, wykazane w obronie państwowej suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy, oraz za bezinteresowną służbę narodowi ukraińskiemu otrzymali tytuł Bohatera Ukrainy. Pięciu z nich – pośmiertnie. Jest to starszy żołnierz Serhij Żerżewski „Żorż” (zginął 6 czerwca 2022 roku podczas obrony miasta Siewierodonieck w obwodzie ługańskim). Kolejnych czterech legendarnych osobistości – Bohaterów Ukrainy zginęło na kierunku siewierskim w pobliżu wsi Spirne w rejonie bachmuckim obwodu donieckiego. Są to: sztabowy sierżant Mykoła Bomko „Mongoł” (zginął 1 czerwca 2023 roku), młodszy sierżant Ołeksij Dziubka „Serpeń” (zginął 18 grudnia 2023 roku), młodszy sierżant Roman Hołub „Krafter” (zginął 30 grudnia 2023 roku), starszy żołnierz Ołeksandr Chomjak „Chomjak” (zginął 16 września 2024 roku). Bohaterowie Ukrainy starszy porucznik Władysław Stocki „Wohon” oraz starszy żołnierz Roman Omeljanenko „Rym” kontynuują obronę Ukrainy. Bataliony „Swoboda” i „Siła Swobody” 4. Brygady Operacyjnego Przeznaczenia „Rubiż” Gwardii Narodowej Ukrainy demonstrują przykład, jak należy walczyć i odpierać odwiecznego wroga, gdyż ukraińscy nacjonaliści znajdują się w awangardzie walki o Ukrainę. A niezwykle treściwie przybliża frontową codzienność bezpośrednio z pozycji bojowych, opowiada o współczesnych rycerzach ukraińskiego ducha zawodowy historyk, bojownik batalionu „Swoboda” Ołeksandr Chomenko o pseudonimie „Istoryk”. Ale to już inna historia… Pamięci wojownika o pseudonimie „Minor” 14 października 2024 roku w Kijowie w Dziale Krajoznawczym Biblioteki Publicznej imienia Łesi Ukrainki odbył się wieczór pamięci „Wojownik o pseudonimie „Minor”: wojna, pożegnanie, pamięć” oraz prezentacja książki pod tym samym tytułem. Ludzie dobrej woli przyszli tego dnia uczcić pamięć bojownika batalionu „Swoboda” 4. Brygady Operacyjnego Przeznaczenia imienia Bohatera Ukrainy, sierżanta Serhija Mychalczuka Gwardii Narodowej Ukrainy, Maksyma Olijnyka „Minora”. Ochotnik Maksym Olijnyk w marcu 2022 roku dołączył do DFTG „Swoboda” 112. brygady Obrony Terytorialnej, gdzie trafił do 2. oddziału 2. plutonu 1. kompanii o dość zdolnym do walki składzie. Dowódcą oddziału był Maksym Neczyporenko o pseudonimie „Wisimka”. Skład osobowy tego pododdziału z czasem się zmieniał. A jego bojownikami byli: Hennadij Neczyporenko „Lesjowycz”, Ihor Chruszcz „Chruszcz”, Witalij Kusznir „Łuhansk”, Władysław Krochmal „Krocha”, Taras Brajiło „Luftwaffe”, Andrij Maksianowycz „Baks”, Ołeksandr Kołot „Budda”, Ihor Kukuszka „Kuka”, „Switłyj”, Ihor Lesnyk „Les”, Harri Dołynko „Naruto”, Artem Cymbał „Czajnyk”, Władysław Hołub „Sonjach”… Część oddziału, w tym również „Minor”, po ustabilizowaniu sytuacji w obwodzie kijowskim walczyła na wschodzie Ukrainy w składzie batalionu „Swoboda” Gwardii Narodowej Ukrainy. Maksym Olijnyk zginął 10 sierpnia 2022 roku w pobliżu osady Zajcewe w rejonie bachmuckim obwodu donieckiego, broniąc Ukrainy. Został odznaczony orderem „Za Odwagę” III stopnia (pośmiertnie). Prowadząca wieczór pamięci, kuzynka Maksyma Anhelina Olijnyk, opowiedziała o ich dzieciństwie, kiedy prawie się nie rozstawali i byli tak podobni, że uważano ich za bliźnięta. A kiedy dorósł, wiedział, że będzie straszna wojna, i był nawet gotowy umrzeć za Ukrainę. Ojciec Maksyma Wiaczesław Olijnyk wypowiedział się o swoim synu jako o dobrym człowieku, moralnie gotowym do wojny. Ojciec stara się uwiecznić pamięć o Maksymie. Opracował o nim książkę-poświęcenie, zbiór wspomnień „Wojownik o pseudonimie Minor: wojna, pożegnanie, pamięć…”. Stworzono ekspozycję o życiu i szlaku bojowym Maksyma we wsi Tarasiwka, gdzie spędzali czas latem. Istnieje wzmianka o nim na terenie liceum wojskowego w
Tłumaczenie maszynowe
Oleksandr WAKULENKO Zdjęcia autora Zakończenie. Początek w nr 20—22 z 2025 r. Z Ukrainą w sercu Na obronę Ukrainy po zmasowanym ataku rosyjskich wojsk 24 lutego 2022 roku stanęło mnóstwo utalentowanych ludzi. Nie pozostał na uboczu w tym odpowiedzialnym czasie także 32-letni charkowianin Mykyta Nykytenko „Nik”. Inżyniera-technologa z zawodu Mykytę Nykytenkę zawsze przyciągały pasjonujące podróże, dalekie egzotyczne kraje. I kiedy nadarzyła mu się okazja trafić do sfery turystyki, bez wahania porzucił pracę w Charkowskiej Fabryce „Turboatom” i poświęcił się ulubionemu zajęciu. Z czasem, przebywając w charakterze kierownika wycieczki zagranicznej, poczuł, że nie wyobraża sobie swojego życia bez Ukrainy, która jest dla niego najlepszym krajem na świecie. Masę pozytywnych emocji wywołała u niego Rewolucja Godności i obudziła myśli w formie poetyckiej. Tak narodziły się wiersze o Majdanie, miłości, ukraińskim Proroku Tarasie Szewczence, rodzinnym mieście – Charkowie, które zaczął podpisywać twórczym pseudonimem Nazar Witropolski. Początek pełnoskalowej wojny rosyjsko-ukraińskiej zastał Mykytę podczas wycieczki w Bukowelu. Od razu trzeba było wracać z ludźmi do domu i wywozić z Charkowa swoich bliskich. Załatwiwszy te sprawy, dołączył do ochotniczego batalionu „Swoboda”. Właśnie tutaj, podczas improwizowanego koncertu, odbył się jego pierwszy występ poetycki. Przyjaznymi oklaskami pobratymcy powitali jego wiersze: „Kiedy przyszła wiosna”, „Nasza rota”, „Wolontariusz”, „Z Ukrainą w sercu” i inne. „Wierzę w nasze zwycięstwo. To dodaje ducha bojownikom, z którymi zetknął mnie los. Przecież Ukraińcy mają najsilniejszą broń na świecie – naszą Wolę. Jest ona w każdym sercu, w naszej duszy i płynie w naszych żyłach. I jeśli wziąć całą tę Wolę w pięść, to nie ma nic na świecie, czego nie mógłby zrobić Ukrainiec” – zaznacza ukraiński obrońca Mykyta Nykytenko, znany również jako poeta Nazar Witropolski. Wykonali swoje zadanie Latem 2022 roku bojownicy DFTG „Swoboda”, którzy przygotowywali się do przejścia do batalionu w składzie Gwardii Narodowej Ukrainy, kontynuowali doskonalenie swoich umiejętności bojowych na Obołoni. Ochotnicy Ołeksandr Martynenko, Eduard Leonow, Wołodymyr Kawulicz wraz z pobratymcami jeszcze wiosną wyruszyli na Chersońszczyznę, gdzie wzięli udział w utworzeniu DFTG „Femida” Czornobajiwskiej wspólnoty terytorialnej nr 1 (dowódca – Eduard Leonow). Ochotnicy, którzy wrócili do miejsca swojej pracy, stali się natomiast rezerwistami. Batalion „Swoboda” Gwardii Narodowej Ukrainy w tym czasie przeszedł już walki, broniąc Rubiżnego. W trudnej sytuacji znaleźli się jego bojownicy, broniąc Siewierodoniecka. Przecież mosty przez rzekę Doniec okazały się zniszczone, więc trzeba było przeprawiać się przez nią wpław. Potem bronili Lisiczańska, wykonywali zadania bojowe w okolicznych wsiach. Przy tym wszędzie trzymali się mężnie i wycofywali się tylko po otrzymaniu rozkazu o odwrocie, przestrzegając testamentu teoretyka wojskowego OUN Mychajła Kołodzinśkiego, któremu przypisuje się znamienne stwierdzenie – „W słowniku ukraińskiego nacjonalisty nie ma słowa „kapitulować”. Odnowiwszy swoje siły na tyłach, 21 czerwca 2022 roku batalion ponownie wyruszył na front. Trzymając pozycje przy wsi Zajcewe niedaleko Gorłówki, „Prywyd” przesłał zdjęcie, gdzie w ich okopach na słoneczku grzeją się sympatyczne kocięta. Poinformował, że u nich wszystko w porządku. Wszyscy żywi i zdrowi. Ostatnia fraza szczególnie zapadła w pamięć. Przecież wkrótce chłopcy zginęli. Zabrać z punktu obserwacyjnego (PO), na którym przebywali, udało się tylko ciała „Prywyda” i „Minora”. Bojownicy „Krocha”, „Brytwa” i „Soniach” uważani są za zaginionych bez wieści. Bardziej miłosierny okazał się los „Bohuna”, którego ewakuowano od razu po zranieniu, oraz „Czajnyka”, który doznał ciężkiego zranienia i stracił nogę. Na pogrzebie „Minora” była obecna matka „Prywyda” Wira Hubanowa, która nie mogła od razu odebrać ciała swojego syna z kostnicy w Dnieprze. Mimo że rozpoznała go po krzyżyku i zębach, chciano, aby oddała próbki do badań DNA. Dopiero po miesiącu, w deszczową pogodę zebraliśmy się na cmentarzu, by pożegnać „Prywyda”. Na działce, gdzie w maju pochowano „Evo”, wokół wtedy była przestrzeń. A po czterech miesiącach w tym miejscu już nie dało się zliczyć świeżych mogił ukraińskich obrońców. Pod koniec lata DFTG przegrupowało się do sztabu. Mnie zaliczono do roty wartowniczej, gdzie spotkałem swoich pobratymców ze służby na Obołoni… Ale wszystko ma swój początek i zakończenie. Większość ochotniczych formacji wspólnoty terytorialnej miasta Kijowa zaczęto zamykać. My dobrowolnie wyraziliśmy chęć ochrony swojej wspólnoty terytorialnej przed bezprawnymi zamachami i agresją zewnętrzną. Przysięgliśmy ukraińskiemu narodowi bronić Ukrainy, chronić jej suwerenność i integralność terytorialną, dbać o bezpieczeństwo jej mieszkańców, sumiennie i uczciwie wykonywać obowiązki ochotnika obrony terytorialnej, nieugięcie przestrzegać Konstytucji Ukrainy i praw Ukrainy, nigdy nie zdradzić ukraińskiego narodu. DFTG „Swoboda” wykonało swoje zadanie w zakresie ochrony stolicy. Po zamknięciu naszego ochotniczego pododdziału, dyżurny wartownik roty wartowniczej „Łysyj” zaznaczył: „Pobratymcy, w imieniu „Legionu Swobody” i od siebie osobiście chcę podziękować każdemu z was, kto poświęcił cały ten czas sprawie służenia Ojczyźnie, każdy odpowiednio do swoich możliwości, ale z poświęceniem, dając z siebie wszystko, a nawet więcej… Prawie rok służby w DFTG „Swoboda” stał się dla nas całą epoką. Chłopcy nie mogli tak po prostu wszystkiego zostawić i z boku obserwować wojnę rosyjsko-ukraińską. Przecież pragnęli być użyteczni dla Sił Obrony Ukrainy. „Łysyj”, „Swat” ze swoimi pobratymcami od razu wstąpili do batalionu „Siła Swobody” Gwardii Narodowej Ukrainy i wyruszyli walczyć. „Chorwat”, „Ikar”, „Mela” i „Lesiowycz” zostali zaliczeni do nowo utworzonego 31. DFTG. „Died” i „Bocman” dołączyli do DFTG „Wola”. „Prywyd” — takim cię zapamiętaliśmy. Wracajcie, chłopcy, ze zwycięstwem.
Tłumaczenie maszynowe
Bojarce. Jego zdjęcie umieszczono w Alei Bohaterów rejonu sołomiańskiego miasta Kijowa. Na fasadzie Kijowskiej Szkoły Specjalistycznej nr 159 zainstalowano tablicę pamiątkową ku czci jej absolwenta Maksyma Olijnyka. Kiedy zginął Maksym, na pozycji pozostał przy życiu ciężko ranny Artem Cymbał „Czajnyk”. Bojownikom batalionu „Swoboda” udało się w niezwykle trudnych warunkach nocą odkopać i ewakuować go wraz z ciałem „Minora”, którego „Czajnyk” trzymał za rękę. Również z miejsca boju wyniesiono poległego Andrija Hubanowa „Prywyda”. Los Władysława Krochmala „Krochy”, Borysa Bakłanowskiego „Brytwy” oraz Władysława Hołuba „Soniacha” pozostaje nieznany. W październiku 2022 roku Anhelina odwiedziła szpital w mieście Winnica, gdzie przechodził leczenie Artem Cymbał. Po tym spotkaniu i szczerej rozmowie z towarzyszem broni swojego brata zaczęła opiekować się rannymi wojskowymi. Pomaga jako wolontariuszka placówkom medycznym Kijowa, Użhorodu, Czerniowiec. Wręcza prezenty w Kijowskim Wojskowym Szpitalu Klinicznym. Już dwukrotnie biegła za Maksyma w maratonie charytatywnym na wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy. 30 czerwca 2023 roku ich rodzina przeAnhelina Olijnyk otwiera wieczór pamięci „Minora”niosła jeszcze jedną surową próbę. Ciężkie obrażenia odniósł starszy brat Maksyma – porucznik Sił Zbrojnych Ukrainy Ihor Olijnyk. Bóg zachował mu życie i obecnie jest on uczestnikiem narodowej reprezentacji weteranów Ukrainy z obrażeniami Ihor Nieskorenych. Szkolny przyjaciel Maksyma Ołeksandr Rumiancew na wieczorze pamięci zaznaczył, że dla niego on zawsze będzie żywy. Przecież Maksyma nie da się zapomnieć. Kierowniczka projektu „Rutenija” oraz współzałożycielka inicjatywy społecznej „Info WARTA” Anżelika Kornijenko przypomniała, że dzisiaj obchodzony jest Dzień UPA. I tacy wojownicy jak Maksym kontynuują dokonywanie wyczynu Armii Nieśmiertelnych. Kierowniczka działu literatury krajoznawczej Biblioteki Publicznej imienia Łesi Ukrainki Tetiana Serebrennikowa zaznaczyła, że książki, biblioteki są wielką siłą napędową. Przecież u nas nieustannie tętni twórcze, nasycone życie. Każdego dnia dzieje się coś nowego. Obchody wydarzeń pamiętnych i historycznych, pasjonujące warsztaty, treningi psychologiczne. Trwają też poznawcze wycieczki ulicami ukraińskiej stolicy. Wdzięczność rodzicom za wychowanie mężnych synów Ukrainy wyraziła wolontariuszka inicjatywy społecznej „Żinoce koło” Lora Sawczuk. Ludzie nie spieszyli się z rozejściem po zakończeniu wydarzenia. Bliscy dzielili się wspomnieniami o Maksymie z rannymi młodymi wojskowymi, faktycznie jego rówieśnikami. Współczucie najbliższym Maksyma wyraził były dowódca oddziału DFTG „Swoboda” Pawło Małyszew o pseudonimie „Chorwat”. Oddział, w składzie którego przebywał „Minor”, obejmując dyżur bojowy, zmieniał w ziemiankach i na punktach kontrolnych Obołoni w niespokojnych czasach, kiedy rosyjskie wojska podeszły bezpośrednio pod Kijów, właśnie oddział „Chorwata”. A były dowódca oddziału Maksym Neczyporenko „Wizimka” wspomina „Minora” jako cichego, niekonfliktowego, nieambitnego, pozytywnego chłopaka o jasnej duszy. Jednocześnie zdecydowanego, gotowego w każdej chwili wstąpić do boju. Zawsze pamiętajmy, że dzięki takim mężnym obrońcom jak Maksym Olijnyk „Minor” i jego towarzysze broni, trzyma się front wojny rosyjsko-ukraińskiej i żyje Ukraina. Serhij ŁASZCZENKO Chcecie odświeżyć w pamięci ducha proukraińskiego dziennikarstwa w okresie rządów Petra Szełesta? Przypomnę młodszym, że Petro Juchymowycz był pierwszym sekretarzem KC KPU od 1963 do 1972 roku. Za jego czasów mimo wszystko nieco robiono dla formowania i wzmocnienia ukraińskiej tożsamości. Niech nawet radzieckiej, ale wyraźnie ukraińskiej. W 1969 roku ukazała się książeczka „Przyroda i ludyna”, którą rodzice podarowali mojemu bratu na urodziny. Zbiór przyrodniczy i jednocześnie wyrazisty produkt „szełestowskiej epoki”. Oczywiście, w warunkach USRR nie można było pisać niczego pozytywnego o petlurowszczyźnie czy o zbrojnym oporze UPA. Ale jeśli nie można pisać o bohaterach, to można… o pięknie rodzinnego kraju. Przy czym pisać szczerze, bez jakichkolwiek ograniczeń. I ludzie pisali! Zwróćcie uwagę na nazwy rozdziałów i małych opowiadań w wyżej wymienionej książeczce: „Krasa twoja, Ukraino!”, „Chortycja zapowidna”, „Chołodnyj Jar”, „Perłyna Polissia”, „Słowo pro czyste pleso”, „Lis i połonyna”, „Medowi dibrowy dla bdżił” i wiele innych. Cokolwiek byś czytał, a serce ucznia nieuchronnie napełni się dumą z rodzinnego kraju! Szczególną uwagę przykuł nasz artykuł młodego dziennikarza Witołda Kyryliuka „Pobaczennia z Howerłoju”. Jest tam taki fragment: „Słychać, jak nurtuje pod lodem Prut – tutaj, pod Howerlą, tylko bystry potoczek, wysoko w wierzchołkach świerków kołysze się wiatr, a grubym pniom przy drodze to obojętne: stoją sobie niemota, jakby przeczekiwały zimę. Gdzieś usiądzie na gałąź ptak i strząśnie na dół garść śniegu. Zimowy, daleki od ludzkich siedzib las, góry. Oto cały gwar tam o tej porze. Za to wyraźnie widzę przyjazne młodzieńcze twarze meteorologów z „Pożyżewskiej” – brodatego Mykoły Huculaka, Oresta Petriwa, Wołodii Kutelmaha, Iwana Striłećkiego – chłopaków, z którymi szczerze się zaprzyjaźniłem”. Dodam, że „Pożyżewska” – to jednocześnie nazwa połoniny i stacji meteorologicznej, która znajduje się tam na wysokości 1500 metrów nad poziomem morza. Wyobraźcie sobie, jak to wszystko wpływało na nas z bratem, którzy w tamtym momencie byliśmy uczniami… Może i dobrze, że nie zdążyliśmy przeczytać czegoś podobnego i wyrazistego o Bracku, Surgucie, Tiumeni… Zdolny młody dziennikarz Witołd Kyryliuk już całkowicie zdobył nasze zaufanie. Od tamtej pory my z Leonidem wszystko przyrodnicze mimowolnie porównywaliśmy z artykułem „Pobaczennia z Howerłoju”. Mijały lata, dziesięciolecia, a w tej kwestii u nas wszystko pozostawało bez zmian. To jak pierwsza miłość: cokolwiek by tam nie było dalej w życiu, a pierwsza pozostanie wzorcem. Tak i u nas: pierwsza miłość – Karpaty, a dopiero potem Ural, Kaukaz, Sajany, Tienszan… Naturalna była też projekcja na kulturę, język, tożsamość. Najpierw język ukraiński, a potem już wszystko inne. Artykułu Witołda Kyryliuka okazało się wystarczająco dla początkowej ukrainizacji dwóch nastolatków z Kijowszczyzny. Aspekt meteorologiczny Było w wyżej wspomnianej książeczce „Przyroda i ludyna” jeszcze zdjęcie pięknej Howerli w maju. Była niezwykle piękna w obramowaniu płatów śniegu! Jak to tak? Niby na jednej szerokości geograficznej z Kijowem, nawet trochę bardziej na południe, a śnieg na szczycie leży i w maju. Zatem i u nas jest swój mały Elbrus?
Wtedy trzeba koniecznie tam być! Tak myśleli nastolatkowie. Ale życie wprowadzało swoje korekty – minęło kilka lat, zanim z Leonidem odwiedziliśmy Howerlę. Dopiero w 1975 roku udało się zrealizować pierwsze wejście na świętą górę Ukraińców. Niestety, stało się to we wrześniu, kiedy śniegów na szczycie już nie było. Za to, gdy potem, przez całe życie, widzieliśmy wiosenne śniegi w jarach rodzinnej Kijowszczyzny, to nieodmiennie przypominaliśmy sobie tamtą dawną publikację. Dlaczego wcześniej nie byliśmy na stacji meteorologicznej? Dlatego, że lat studenckich nie można porównywać z okresem emerytalnym – cenisz każdą minutę. Zdobyliśmy Howerlę i czym prędzej ruszyliśmy dalej, na sąsiedni Petros. Zresztą sentymentu do najwyższej w Ukrainie stacji meteorologicznej w tamtym momencie nie mieliśmy. Człowiek dopiero z wiekiem staje się sentymentalny. Więc nawet nie zauważyliśmy z Leonidem, jak minęło 56 lat od czasu napisania artykułu „Randka z Howerlą” oraz równe pół wieku od czasu naszego pierwszego zdobycia Howerli. Góra dopiero w czasach Juszczenki stała się świętą dla większości Ukraińców. A dla nas taką była jeszcze w czasach Szełesta. Więc dopiero niedawno zabraliśmy się za szukanie chłopaków, wspomnianych przez Witolda Kyryliuka w artykule. W końcu postanowiliśmy zrealizować jubileuszowe wejście na szczyt. Równo po 50 latach. Przy okazji zajrzymy też na stację meteorologiczną. Teraz już na pewno! Taki był plan... Jednak okazało się, że ludzie, których Witold Kyryliuk wspominał w artykule i nazywał „młodzieńcami”, już dawno nie depczą karpackiej trawy. Z weteranów pracy meteorologicznej udało nam się odnaleźć tylko Mychajła Dowhaniuka. Mychajła Wasylijowycza autor wtedy nie wspominał w artykule, bo właśnie służył w wojsku. Za to teraz jest nam ciekawie razem: w końcu jesteśmy ludźmi jednej epoki! Chociaż… kiedy Mychajło służył na poligonie rakietowym w obwodzie orenburskim, my dopiero pisaliśmy wypracowania i rozwiązywaliśmy zadania z algebry. A on, rodowity mieszkaniec Worochty, do dziś kieruje stacją meteorologiczną, poświęcając tej sprawie długie 53 lata życia. Właśnie dlatego jest nam ciekawie! I jeszcze taki szczegół: wszyscy bez wyjątku górale, z którymi podczas wyjazdu przyszło nam rozmawiać (i w pociągu, i już w samej Worochcie), z wielkim szacunkiem przyjęli ten fakt, że dwoje niemłodych ludzi właśnie teraz realizuje marzenie dzieciństwa. Ukraińcy lubią konsekwentnych! Dlatego też ze strony Mychajła Dowhaniuka widzieliśmy tylko sympatię i maksymalne wsparcie. *** Zatem, wreszcie, jesteśmy z Leonidem na stacji meteorologicznej „Pożyżewska”. Przygotowujemy się do wejścia. Medytujemy, podziwiając śniegi Howerli. Wspominamy film „W pionie” z Władimirem Wysockim w roli głównej, który po raz pierwszy zobaczyliśmy w 1966 roku. Co prawda, tam było o Kaukazie, o Elbrusie, a tutaj są znacznie niższe góry. Ale prawdą jest też to, że jesteśmy teraz o wiele starsi, niż byli wtedy Wysocki i jego koledzy alpiniści. Howerla jako jedno z patriotycznych „centrów kondensacji”. Wejście okazało się o wiele trudniejsze, niż oczekiwano. W końcu w górach jest jeszcze dużo śniegu, z wierzchu podtopniał, a od spodu jest twardszy. Jeśli nie ma się specjalnego obuwia czy kijków narciarskich, to na zboczu wędrowca po prostu znosi w dół! Dobrze, że znaleźliśmy mocny kij z olchy, który potem nas ratował. Namęczyliśmy się, ale jednak zrealizowaliśmy wejście na trzy szczyty: Pożyżewską (1822), Breskuł (1911) i na piękność Howerlę (2061). Niedotlenienia nie było – ono zaczyna się gdzieś od wysokości 3000 m n.p.m., ale zmęczenie było odczuwalne. Jednak ten szczyt po to jest Głównym Szczytem, żeby dodawać Ukraińcom sił. Howerla teraz, mimo głębokiego śniegu i wiatru, wydaje się prawdziwą świątynią narodową. Na niej ustawiono wiele flag narodowych z dużymi i bardzo wysokiej jakości zdjęciami poległych żołnierzy. Oczywiście, prędzej czy później poszarpie je wiatr, ale ogólnie to dobry pomysł! Brakuje tych dzielnych chłopaków tam, na dole… Tęsknią za nimi duże miasta i wsie. Za to nie każdy naród Europy ma takie oryginalne muzeum patriotyzmu pod gołym niebem. Czy my z bratem mogliśmy pomyśleć o czymś takim w 1969 roku? Nie, wtedy Howerla była dla nas tylko górską „atrakcją”, cząstką różnorodnej ukraińskiej przyrody. Teraz jednak wszystko jest inaczej. Bo tylko z wiekiem człowiek zaczyna rozumieć, jak potężnym i wpływowym jest czynnik Czasu. Radykalnie zmieniają się realia i ich postrzeganie. A podczas wojny tym bardziej. Kiedy już schodziliśmy na dół, to do syta nagadaliśmy się z ludźmi, którzy wchodzili na szczyt. I z radością poczuliśmy, że mamy do czynienia w większości z ludźmi, którzy są zakochani w Ukrainie! Jak się okazało, tego dnia na śnieżniki Howerli wstąpili ludzie z różnych regionów: Kijowa, Irpienia, Buczy, Czernihowa, Sum, Chmielniczyzny, Mikołajowszczyzny, a nawet z Odessy! I wszyscy posługiwali się pięknym językiem ukraińskim. Wrażenie było takie, że Howerla „przefiltrowała” ludzi, których miłość do Ukrainy jest niewystarczająca. Tutaj wszyscy są młodzi, energiczni, zdecydowani – niektórzy witają się słowami „Sława Ukrainie!”, inni odpowiadają: „Bohaterom sława!”. Ponieważ wcześniej byliśmy z bratem pod wrażeniem wielkiej kolekcji flag z portretami najgodniejszych ludzi, to takie powitanie wydało nam się absolutnie naturalne. Howerlańska publiczność jest szczególna. Może latem nieco się zmieni, bo zrobi się cieplej, łatwiej… I wejścia staną się bardziej masowe. Wtedy w góry ruszy przeciętny Ukrainiec. Ale póki co wiatr i zimno nieźle „filtrują” społeczność alpinistyczną, nie przepuszczając na szczyt „szaraczków”… Nie uwierzycie, ale jeden młody chłopak szedł nawet boso! Na naszą uwagę, że przed nim są śnieżniki i jest szansa wpaść w śnieg po pas, młodzieniec odpowiedział, że grzeje go ciepło najważniejszego ukraińskiego szczytu. A jak zrobi się zimno, to wyciągnie z plecaka adidasy. Z nim była dziewczyna, która z dumą spoglądała na swojego przyjaciela. Oto ona – przyszłość Ukrainy! Wielu pytaliśmy, skąd są, i takie pytanie nikomu nie wydawało się niestosowne. Wysoki, szczupły przystojniak w czerwonej kurtce okazał się odesytą. „Śnieżny pantera” z Nadczarnomorza z dumą opowiedział nam, że jego wujek był jednym z pierwszych członków Ruchu na Odeszczyźnie. To tylko potwierdziło naszą tezę, że Howerla jest takim samym świętym miejscem Ukraińców, jak Majdan. Oczywiście, 56 lat – to niezwykle długi czas na „alpinistyczną” rozgrzewkę… Jednak my z bratem stwierdzamy: i obecne wejście, i przeżyte przedtem kilka dziesięcioleci nie były daremne. Karpaty, kwiecień 2025 roku
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
podpisany przez stalinowskiego stypendystę I. Dziubę, jego żona znalazła w archiwum już po śmierci męża. A dalej zauważa, że kiedy poznała go wiosną 1962 roku, był on już daleko nie tym komsomolcem, który pisał listy do KC. „To był Iwan Dziuba, o którym zaczął mówić i którym zachwycał się chyba cały Lwów” – zaznacza autorka (s. 421). O tym jest w poprzednich rozdziałach, które ogólnie pokazują, jak ewoluowali, rozwijali się bohaterowie wspomnień, a to, oczywiście, nie tylko Iwan i Marta... Znalazło się w książce o bardzo poważnym uczonym i pisarzu także miejsce na humor. Autorka po prostu opisała świętowanie 70-lecia Iwana Dziuby, które odbyło się w Konczy-Zaspie w gronie niewielkiego towarzystwa – Mykoły i Hałyny Żułynśkych, Hryhorija Sywokonia, Bohdana Stupki i in. Po grze w tenisa w jadalni pensjonatu odbyły się uroczystości, które rozpoczęła sama pani Marta, odczytując list z Waszyngtonu niby od pierwszej żony Iwana, która gratuluje „Międzynarodowego turnieju tenisowego na cześć Iwana Dziuby” i przy okazji wypisała czek na 50000 amerykańskich hrywien... „A po tym Iwan zamiast zwykłych toastów odczytywał »odzewy« z gazet na »Międzynarodowy turniej« tenisowy, który rzekomo odbył się na jego cześć... Te odzewy – to parodia i gorzka ironia na świętowanie nieskończonych hucznych jubileuszy, ukraińską prasę i nie tylko...”, – pisze Marta Dziuba i przytacza te odzewy. Jeden z nich rzekomo z gazety „Weczirnia żujka”: „Umie naród ukraiński czcić swoich sławnych synów. Dopiero co przy ogromnym skupisku ludności zakończył się Międzynarodowy turniej na cześć Iwana Fedorowycza Dziuby. Okrzykami »Sława! Sława! Sława!« kozacki naród witał zwycięzców: akademika Sywokonia i członka korespondenta Żułynśkiego. Sławny jubilat osobiście wręczył sławnym zwycięzcom cenne nagrody”. Jest w książce i rozdział „Nasza zwierzęca ferma” o domowych ulubieńcach rodziny, publikowane są ich zdjęcia, a nawet „Hymn labradorząt”, napisany przez Iwana Mychajłowycza. Listy z różnych okresów życia Iwana i Marty są w kilku rozdziałach. Jest i osobny wybór „Listy (1950–1956)” – to listy rodziny autorki: dziadka, babci i samej Marty, które jej mama przywiozła z Syberii z zesłania. O ostatnich latach życia swojego męża autorka napisała krótko: głównie chodziło o kolejny ciężki etap walki o jego zdrowie, gdyż serce dokuczało mu coraz częściej. Ale mimo chorób i poważnego wieku każdą wolną chwilę wykorzystywał na pracę. Dla przykładu Marta Wołodymyriwna podaje wykaz prac męża za lata 2017–2019. Wśród nich, w szczególności „Doniecka rana Ukrainy” (Wyd. „Klio”, 2018. – 136 s.) oraz „Odpryski czasu. Wywiady różnych lat” (Wyd. „Ukraińskie propyleje”, 2019. – 712 s.). Obie te książki są drogie i mnie: pierwsza podarowana przez autora z ciepłą dedykacją, a w drugiej jest tekst mojego wywiadu z Iwanem Dziubą pod nagłówkiem – cytatem „Niech każdy idzie swoją drogą, ale pożądane, żeby ta droga prowadziła do Ukrainy, a nie od niej...” (Gazeta „Donecczyna”, 24 lipca 2012 r.). Wśród przedmów, napisanych przez uczonego w tym okresie: „Odkrycie na nowo Doniecczyzny: Przedmowa do ks.: »Rasa. Antologia ukraińskich pisarzy Donbasu«. – Wydawnictwo »Lehenda«, 2017.; Słowo wstępne do zb. Petra Swencyćkiego »Błękitne marzenia« (Czerniowce, wydawnictwo »Druk Art«, 2017) oraz inne. Jednym zdaniem autorka wspomina świętowanie w ciasnym gronie 90-lecia Iwana (26.07.2021) i kilkoma – powrót z daczy do Kijowa i nową próbę losu przez operację w wyniku złamania szyjki kości udowej oraz wymiany rozrusznika serca. „Operację zniósł źle: albo przeziębił się, albo zaraził covidem. Do domu zabrałam go z silnym kaszlem”, – pisze M. Dziuba i przy okazji dziękuje Romanowi Bałajanowi i Borysowi Jeghiazarianowi, którzy mimo jej protestów opłacili tę operację. Następny akapit jest taki, cytuję: „Wkrótce stało się to, co się stało. 22 lutego 2022 roku około szóstej rano przestało bić serce Iwana Dziuby. Pożegnanie i pogrzeb miały odbyć się 24 lutego. Pożegnanie odwołano i do dwunastej nie wiedzieliśmy, czy odbędzie się pogrzeb. Nie było komu wykopać grobu. I dopiero o drugiej godzinie, w gronie kilku przyjaciół, pod dźwięki rosyjskiej kanonady, oddaliśmy ciało ziemi” (s. 417). Wiele imion i wydarzeń zostało utrwalonych w książce. Możliwe, że komuś te wspomnienia wydadzą się niezbyt usystematyzowane, rozczochrane, ale właśnie tym są ciekawe: za losami wybitnych osobistości – cała epoka. Próba opowiedzenia o tych, którzy się w niej nie zagubili, bez wątpienia się udała. I to mimo tego, że sama nie pałała chęcią do zajmowania się twórczością czy pamiętnikarstwem, do czego się przyznaje: „Ja pisać nie lubię i nie umiem, dlatego cały czas to odwlekałam i teraz tego żałuję... Ale napisałam to, co napisałam. Jedyne, co mogę powiedzieć, – starałam się niczego nie upiększać i nie »poprawiać«. Nie chciałam pokazać się lepszą czy gorszą...” (s. 425). Więc podziękujmy pani Marcie za jej zaiste wysoki życiowy czyn.
Tłumaczenie maszynowe
Ihor ZOC. Trzy lata po odejściu w zaświaty Iwana Mychajłowycza Dziuby jego żona Marta Wołodymyriwna zaprezentowała swoją książkę wspomnień „Przeżyte i doświadczone”. Jest to głównie historia życia bohaterki, w której rozdział „Wspomnienia dzieciństwa” zajmuje poczesne miejsce. Autorka wzruszająco pisze o swojej rodzinie z miasteczka Komarno. Jak zaznaczono w anonsie, właśnie tam mała Marta Łenec wychowywała się u babci i dziadka, ponieważ jej mamę z siostrą skazano na wywózkę na Syberię, a tata z powodu powiązań z członkami OUN zmuszony był emigrować. Po wstąpieniu na wydział fizyki Uniwersytetu Lwowskiego i przeprowadzce do Lwowa poznała Irynę Wilde, a przez nią – także „kijowską trójkę”: Winhranowskiego, Dracza, Dziubę. Przyszły mąż pojawia się od drugiej połowy książki w rozdziale „Znajomość z Iwanem” i dalej już wszystkie próby losu małżeństwo Dziubów przeżywało razem – o tym właśnie pisze pani Marta w swojej drugiej książce. A pierwsza, przypomnę, była współautorstwa z Iwanem Mychajłowyczem: „Serhij Paradżanow. Większy niż legenda” (Kijów, „Duch i litera”, 2021), a słowa z przedmowy do tej książki Serhija Trymbacza wydały mi się prorocze i symboliczne: „Książka Iwana i Marty jest przykładem i wezwaniem dla każdego: nie zapominajmy, nikogo i niczego. Ani wielkich, ani małych. Wszystko i wszyscy są historią”. I oto w ciągu ostatnich czterech lat, które pomieściły w sobie ogromne ukraińskie straty i odejście samego Iwana Dziuby na liczone godziny przed inwazją rosyjskiej ordy, pojawia się książka Marty Dziuby, a prezentację moderuje ten sam Serhij Trymbacz. Sądzę, że stosownie będzie przytoczyć jego blog na Facebooku na gorąco po tym nieprzeciętnym wydarzeniu: „Wczorajsza prezentacja książki Marty Dziuby „Przeżyte i doświadczone” („Duch i litera”, 2025) w Domu Kina przerosła moje oczekiwania. Na spotkanie z autorką przyszło około dwustu osób, na sali jaśniały znane całemu światu humanistycznemu osoby, zespół Schmalgauzen, który wykonał kilka pieśni do wierszy Mykoły Winhranowskiego, wywołał zachwyt zebranych (był to także gest szacunku współczesnej młodzieży dla pokolenia Szestydiesiatnykiw!), podobnie jak wystąpienia kierownika wydawnictwa „Duch i litera” Leonida Finberga, akademików Mykoły Żułynskiego i Serhija Komisarenki, krytyczki filmowej, redaktor naczelnej czasopisma „Kino. Teatr” Łarysy Briuchoweckiej, córki Marty i Iwana Dziubów Ołeny. A dalej obejrzeliśmy film „Iwan i Marta” Serhija Bukowskiego, z komentarzami autora… Główny bohater książki pani Marty – jej mąż, legendarny Iwan Dziuba (1931–2022). Kiedy się poznali, a było to we Lwowie w 1962 r. – Iwan kończył 31 lat, a ona – 19. „Podstarzały”, według ówczesnych miar, kawaler tego samego dnia pojawił się u matki Marty i poprosił ją o rękę i serce jej córki. Odpowiedź była prosta i lakoniczna: powtórzycie tę propozycję za rok, wtedy zobaczymy… W rezultacie ta doprawdy zdumiewająca para małżeńska przeżyła sześćdziesiąt lat, Iwan Mychajłowycz osiągnął 90-letni punkt. Nie mogłem nie zadać pani Marcie pytania: „Wychodziła pani za mąż za człowieka z poważną chorobą gruźliczą, czy mogła pani sobie wyobrazić, że przeżyje on tyle lat? I czy nie bała się pani tej choroby?”. Odpowiedź była taka: „O gruźlicy nie myślałam, kochałam Iwana, oto i wszystko…”. Jednak moje pytanie przywołało Martę Wołodymyriwnę do mikrofonu jeszcze raz – aby wymienić niektórych lekarzy, zaczynając od Mykoły Amosowa, którzy ratowali Iwana Mychajłowycza. A on – jakich tylko chorób nie doświadczył, z onkologią włącznie… I mimo wszystko – 90 lat! Lekarze lekarzami, cześć im i chwała, jednak główny czynnik długowieczności w danym przypadku jest dla mnie oczywisty – żona, Marta Dziuba. To jej niestrudzonymi staraniami, to jej czarodziejstwem (nie, ona nie jest czarodziejką, po prostu w samej jej istocie jest berehynska energetyka) tłumaczy się długowieczność Iwana Dziuby. Marta Wołodymyriwna powiedziała oprócz tego: „Kiedyś Ołena Finberg, lekarka, powiedziała mi: Iwan jest zaprogramowany na długo”. Tak też się stało. Po zakończeniu wieczoru podszedłem do Ołeny Finberg i zapytałem, jak to jej udało się dostrzec tę długowieczność? Odpowiedź: „Tak ja po prostu zobaczyłam Martę i zrozumiałam: z taką żoną on będzie żył długo!”. Dziękuję, droga Marto Wołodymyriwno, za książkę (gdzie jest rozdział, który nazywa się „Iwan i „żelazne” zdrowie”), za wielki trud całego życia”. Podczas prezentacji, a potem czytania samej książki łapałem się na myśli: jakże tytaniczną pracę wykonała Marta Wołodymyriwna, wypuszczając w szeroki świat te wspomnienia. Zapamiętuje się osobiste wrażenia i emocje autorki, która na przykład nie przeszła na rosyjski w gabinecie wszechwładnego wówczas szefa KGB USRR w czasie, gdy Iwan Dziuba był pod aresztem, ściśle przeplatają się z dokumentami represyjnych organów władzy radzieckiej.
Jeszcze ważniejsze są zebrane w książce wspomnienia ludzi bezpośrednio związanych z dramatycznymi wydarzeniami. Na przykład do rozdziału, w którym mowa o procesie sądowym uczonego literaturoznawcy w marcu 1973 roku, Marta Dziuba dołączyła komentarz znanego wówczas kijowskiego pisarza i frontowca Wiktora Niekrasowa, zaznaczając, że lepiej od niego tego nie da się ująć. W książce te wersy Wiktora Niekrasowa są po rosyjsku, ale w moim tłumaczeniu brzmią równie przekonująco: „Niestety, nie udało mi się dostać na proces sądowy Dziuby... Ale wiem, co się tam działo. Nawet wrogowie Dziuby – a dla nich miejsce się znalazło – zmuszeni byli przyznać, że zachowywał się on z taką godnością, mówił tak przekonująco, iż wydawało się, że sąd zaraz zwolni go z aresztu i pożegna oklaskami. To się nie stało... Co ciekawe, żaden ze świadków – a byli oni dobierani przez prokuraturę bardziej niż surowo – nie odważył się powiedzieć o podsądnym ani jednego złego słowa... Nikt z nich nie nazwał go ani nacjonalistą, ani oszczercą, ani tym bardziej antysowieciarzem czy wrogiem”. Sowiecki sąd, jak wiadomo, skazał pisarza na 5 lat więzienia, ale już jesienią tego samego 1973 roku został ułaskawiony. „6 listopada Iwan wrócił do domu. Dla całej naszej rodziny i prawdziwych przyjaciół Iwana był to radosny dzień” – napisała pani Marta. Nie ominęła ona także tak delikatnej kwestii, jak relacje z tymi, których uważała za bliskich przyjaciół Iwana. Według jej słów, po aresztowaniu wszystkich tych ludzi jakby wiatr wywiał. „Najbardziej »przestraszeni« byli pisarze. Niektórzy z nich najbardziej potępiali Iwana. »Przestraszyli się« także bliscy przyjaciele – Dracz, Korotycz, Winhranowski. Prawda, tutaj słowa »przestraszeni«, »wystraszeni« są chyba nie na miejscu. Oni – utalentowani i tak różni, zapewne każdy na swój sposób wybrał swoją drogę w życiu. Wiedzieli, że są w polu widzenia KGB i nie chcieli bliższej znajomości z nim” – pisze M. Dziuba (s. 326). Moim zdaniem, nie tylko ludziom, którzy ukształtowali się i pracowali w czasach sowieckich, ale także obecnemu młodemu pokoleniu warto przeczytać książkę, która oddaje ducha tamtej strasznej dla wolnego człowieka epoki. Marta Dziuba przypomina, że po ułaskawieniu jej mąż przez osiem lat pracował w Kijowskich Zakładach Lotniczych w gazecie zakładowej „Prapor zmahannia” i pozostawia czytelnikowi wyciągnięcie wniosku: jak musi czuć się wybitna osobowość pozbawiona możliwości zajmowania się ulubioną pracą. Autorka krótko dzieli się wrażeniami z lektury akt karnych swojego męża – 18 tomów (!) i ma nadzieję, że kiedyś zostaną one wydrukowane. Jednocześnie autorka nie ukrywa niektórych epizodów z życia swojego męża, które być może kogoś zdziwią. Tak, w rozdziale „Wyszliśmy z niejednakowych światów” Marta Wołodymyriwna wspomina, że w okresie studiów Iwan ciągnął do aktywnej działalności społecznej i przytacza list studenta drugiego roku Donieckiego Instytutu Pedagogicznego Iwana Dziuby do KC Komsomołu z prośbą o skierowanie go jako komsomolca do udziału w „wielkiej budowie komunizmu – przy pracach nad budową Kachowskiej Elektrowni Wodnej i Kanału Południowoukraińskiego...” List jest po rosyjsku. Iwan Dziuba z Muszką w Rudyku, 2020 rok. Marta Dziuba.
Tłumaczenie maszynowe
Czas jest nieubłagany, a pamięć wieczna. Do kogo mamy się zwracać w czasach historycznych prób? Co hartuje i jednoczy naród? Co czyni nas silnymi? Jest nią pamięć o Godnych i Zasłużonych Ukraińcach! 5 czerwca 2025 roku w wąskim gronie Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Kobiet im. Oleny Telihy wspominaliśmy Wielkiego Ukraińca, przywódcę OUN, prezydenta UNR na uchodźstwie, działacza społecznego, założyciela Fundacji im. Ołeha Ołżycza, dobrego mentora i założyciela Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Kobiet im. Oleny Telihy, Mykołę Pławiuka. Temu szlachetnemu Ukraińcowi, prezydentowi Światowego Kongresu Ukraińców, 5 czerwca wypadła setna rocznica urodzin. Ten człowiek przeszedł godną i trudną drogę, jeden z nielicznych zasłużonych Ukraińców, który w wieku 48 lat powrócił z Kanady na ojczystą ziemię, aby budować prawdziwe Państwo Ukraińskie! Dla Ukrainy postać Mykoły Wasylowicza pozostaje znacząca, a proces zrozumienia tego, co uczynił dla Ukrainy, w szerokim ujęciu jeszcze się nie rozpoczął. Bardzo chciałoby się, aby jego imię częściej wspominano we współczesności. Mykoła Wasylowicz Pławiuk urodził się 5 czerwca 1925 roku we wsławionej przez Wasyla Stefanyka wsi Rusiv, w powiecie snyatyńskim na Stanisławszczyźnie. Uczył się w publicznej szkole powszechnej w Rusiwie oraz w gimnazjum w Snyatynie, gdzie jako szesnastoletni chłopak rozpoczął działalność społeczno-polityczną, wstępując do młodzieżówki, a następnie do członkostwa OUN. Już wtedy wyraźnie ujawnił się jego talent przywódczy, dążenie do wywalczenia dla ludzi lepszego losu. W powojennych latach, znalazłszy się na emigracji w Niemczech, stał się jednym z organizatorów ruchu studenckiego – jako członek Centralnego Związku Ukraińskich Studentów (CESUS), aktywista „Płastu”, referent ds. studentów przy Prowodzie OUN. Zasłynął, broniąc praw ukraińskiej młodzieży, którą naziści wywozili do Niemiec do obozów śmierci i na przymusowe roboty. Oczywiście sam uporczywie się uczył. W 1946 roku uzyskał wykształcenie średnie w obozie dla przesiedleńców, a w 1949 roku ukończył Uniwersytet Monachijski, zdobywając kwalifikacje ekonomisty. Nowa karta życia Mykoły Pławiuka rozpoczęła się w Kanadzie, dokąd wyemigrował w 1950 roku. Już w 1954 roku ukończył Uniwersytet Concordia w Montrealu, pogłębiając swoją wiedzę ekonomiczną, z powodzeniem rozpoczął karierę zawodową w firmie „Essex Packers”, stopniowo awansując na stanowisko prezesa tej spółki, a równocześnie aktywnie uczestniczył w zorganizowanym życiu ukraińskim. Dlatego już w 1956 roku na zjeździe Ukraińskiego Zjednoczenia Narodowego Kanady Mykołę Pławiuka wybrano wiceprzewodniczącym Prezydium, a w 1959 roku – przewodniczącym UNO Kanady, najbardziej autorytatywnej ukraińskiej organizacji w tym kraju. Problem jednoczenia ukraińskich sił narodowych na świecie jest zawsze aktualny. Był aktualny także w latach 60. ubiegłego stulecia, kiedy po „chruszczowskiej odwilży” Związek Radziecki nasilił walkę przeciwko „ukraińskim burżuazyjnym nacjonalistom” w skali światowej. Jeśli w Ukrainie ta walka przybrała postać nowej fali aresztowań i prześladowań narodowo myślącej inteligencji, to radziecka propaganda w innych krajach wybrała drogę wspierania i popularyzowania komunistycznych poglądów wśród ukraińskich emigrantów. W tym czasie M. Pławiuk wysunął ideę utworzenia społecznego zrzeszenia pod nazwą Ideologicznie Pokrewne Organizacje Nacjonalistyczne (ISNO). Była to udana i bardzo trafna próba zjednoczenia sił nacjonalistycznych, która pozwoliła sztucznie skłóconym ukraińskim nacjonalistom współpracować w ramach jednej struktury organizacyjnej, co znacznie wzmocniło jej wpływ na społeczeństwo ukraińskie w Kanadzie. W 1964 roku na zjeździe założycielskim ISNO wybrano go pierwszym przewodniczącym Rady Koordynacyjnej tego zrzeszenia. Równocześnie M. Pławiuk zajmował kierownicze stanowiska w Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, gdzie od 1964 roku był członkiem Prowodu, a od 1979 roku aż do ostatnich dni swojego życia Mykoła Pławiuk był przewodniczącym OUN. Wielką wagę przykładał M. Pławiuk do jednoczenia światowego ukraińskiego społeczeństwa. I jeśli dziś mówimy, że najpotężniejszy głos na świecie poza granicami Ukrainy ma Światowy Kongres Ukraińców, to powinniśmy pamiętać, że właśnie M. Pławiuk, realizując ideę A. Melnyka, wyrażoną na jednym ze spotkań, był bezpośrednim organizatorem Światowego Kongresu Wolnych Ukraińców (SKWU). Na Pierwszym Kongresie SKWU (1967) wybrano go Sekretarzem Generalnym. Wtedy doceniono jego dyplomatyczny talent i umiejętność prowadzenia owocnych negocjacji z różnymi środowiskami partyjnymi. Jego aktywną działalność na tym stanowisku godnie oceniła opinia publiczna, a na kolejnych forach wybierano go wiceprezydentem (1973–1978) i prezydentem SKWU (1978–1980). Mykoła Pławiuk swoim głównym zadaniem uważał zdobycie ukraińskiej państwowości, ukraińskiego państwa. W Kanadzie, USA, w innych krajach można było stworzyć kanadyjską Ukrainę, amerykańską czy brazylijską Ukrainę, ale nie Państwo Ukraina. Jedynym legitymnym i nieprzerwanym nosicielem ukraińskiej państwowości od 1917 roku poza granicami Ukrainy było Państwowe Centrum UNR na uchodźstwie (w egzylii). W 1989 roku na sesji Rady UNR wybrano M. Pławiuka wiceprezydentem UNR na uchodźstwie, a po śmierci Mykoły Ływyckiego – prezydentem UNR. To on włożył wiele wysiłku, aby przekonać współczesnych, że wraz z odrodzeniem Niepodległej Ukrainy Państwowe Centrum UNR powinno nie tylko zaprzestać swojej działalności, ale przekazać swoje uprawnienia pierwszemu w pełni demokratycznie wybranemu prezydentowi Ukrainy L. Krawczukowi, zapewniając tym samym ciągłość ukraińskiej państwowości od czasów książęcych, poprzez Państwo Kozackie i epokę UNR, aż do naszych dni. Podczas uroczystego posiedzenia Rady Najwyższej Ukrainy w Kijowie prezydent UNR Mykoła Pławiuk przekazał prezydentowi Ukrainy Leonidowi Krawczukowi dyplomę Państwowego Centrum UNR ze wspólnie uzgodnionym stwierdzeniem, że Niepodległe Państwo Ukraińskie, proklamowane 24 sierpnia 1991 roku, jest prawonastępcą Ukraińskiej Republiki Ludowej. Wtedy, w sierpniu 1992 roku, w Kijowie odbyło się uroczyste przekazanie uprawnień i historycznych atrybutów władzy (klejnotów) Prezydentowi, Przewodniczącemu Rady Najwyższej i Premierowi Ukrainy. Wtedy też Mykoła Pławiuk rozpoczął kolejną błyskotliwą kartę swojej działalności – już ściśle ukraińską. W 1993 roku dekretem Prezydenta Ukrainy nadano mu ukraińskie obywatelstwo, założył i kieruje Fundacją im. Ołeha Ołżycza, Wydawnictwem im. Oleny Telihy. Tego samego roku w Irpieniu M. Pławiuk zwołał XII Wielki Zbór Ukraińskich Nacjonalistów, który zalegalizował działalność OUN w Ukrainie. Rozpoczęła się wielka praca nad oczyszczeniem świadomości społecznej z stereotypów narzuconych przez reżim radziecki, które całkowicie starano się zniszczyć w Ukraińcach poczucie narodowej godności, wypierano najmniejsze przejawy narodowego bytu ze wszystkich sfer życia. Jest on autorem wielu artykułów i materiałów z politologii, aktualnych zagadnień współczesnej polityki i zagranicznego ukraińskiestwa w prasie ukraińskiej i anglojęzycznej, inicjatorem wydania książek o wybitnych ukraińskich działaczach: O. Telisze, D. Kwitkowskim, O. Sztul-Żdanowyczu i innych. Dzięki jego staraniom na państwowe przechowanie w Ukrainie przekazano materiały archiwalne Państwowego Centrum Ukrainy, wydawane są drukiem materiały z archiwum OUN. Został współzałożycielem Międzynarodowej Nagrody Literacko-Artystycznej im. Oleny Telihy, którą wyróżniono twórczość takich wybitnych przedstawicieli ukraińskiej kultury, jak Lina Kostenko, Mychajlina Kociubynśka, Nina Marczenko, Larysa Kruszelnycka, Oksana Pachlowska, Anna Hala Horbacz, Halina Sewruk. Jego żona Jarosława Pławiuk odnalazła i przekazała na państwowe przechowanie twórcze dziedzictwo kompozytora B. Wesołowskiego, przeprowadziła szereg akcji humanitarnych, przekazując leki emerytom i poszkodowanym w Czarnobylu, wspierała utalentowane dzieci, które występowały w corocznych konkursach na najlepsze wykonanie utworów Oleny Telihy „Żeby dalej iść jedną drogą” i innych. Mykoła Pławiuk, przewodniczący OUN – człowiek-legenda, doradca kilku prezydentów niepodległej Ukrainy, Człowiek czynu... Bardzo przykre, że nie zdobyliśmy się na to, by na szczeblu państwowym wspomnieć o Godnym Człowieku – twórcy i budowniczym Państwa Ukraińskiego. Na zebraniu Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Kobiet im. Oleny Telihy w Bibliotece im. Oleny Telihy wspominaliśmy główne etapy życiorysu, działalność i dzieła na rzecz państwa ukraińskiego Mykoły Pławiuka. Swoimi wspomnieniami o przewodniczącym OUN podzieliły się honorowa przewodnicząca WŻT im. Oleny Telihy Ołha Kobeć, wieloletnia przewodnicząca WŻT im. Oleny Telihy Larysa Ljachocka, doktor nauk historycznych Wołodymyr Ljachocki, reżyser filmowy, kandydat nauk o sztuce Serhij Marczenko. W każdym wspomnieniu wyłaniał się przed nami Wielki Człowiek – Człowiek Honoru i Czynu, inteligent, intelektualista, mąż stanu Mykoła Pławiuk. Szczególnie aktualnie brzmiały słowa M. Pławiuka, wypowiedziane w 2007 roku na Konferencji środowisk młodzieżowych Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Kobiet im. Oleny Telihy, które odczytała Larysa Ljachocka: „Drogie Koleżanki i Koledzy! Witając Was i życząc sukcesów, cieszę się z Waszej inicjatywy zorganizowania tego spotkania dla wymiany doświadczeń i określenia nowych dróg w pracy Waszych ognisk. Odbywacie je w czasie krytycznych procesów naszego państwowego i nacjonalistycznego życia. Największym niebezpieczeństwem obecnej sytuacji jest głęboka przepaść zaufania między społeczeństwem ukraińskim a różnymi ogniwami struktur władzy na wszystkich jej szczeblach. A we władzy dziś są przedstawiciele wszystkich głównych sił politycznych, jeśli nie w Radzie Najwyższej czy Gabinecie Ministrów, to z pewnością na szczeblach lokalnych, rejonowych, obwodowych. Dlatego ten kryzys przejawia się w różnych formach, ale wszędzie z wielkim napięciem. Ostatnie to, że w ostatnich latach, zwłaszcza po wydarzeniach jesieni i zimy 2004 roku, strach przed władzą został pokonany, przejawy wolności myśli i działania się umocniły, a społeczeństwo nie jest gotowe z nimi się rozstać. Na różnych szczeblach istnieje świadomość, że stan jest niezadowalający, lecz brak jednej wizji, jak wyjść z tego impasu. W historii naszego i wielu innych narodów wielokrotnie trzeba było wychodzić z sytuacji kryzysowych. Oczywiście zaczynano od diagnozy kryzysu i uświadomienia sobie zagrożeń, a dopiero potem następowało przeciwdziałanie istniejącemu stanowi. Idąc tą drogą, spróbujmy postawić diagnozę istniejącego kryzysu w Ukrainie. Moim zdaniem jest to kryzys Państwa Ukraińskiego, które jeszcze nie stało się krajem sprawiedliwości narodowej i społecznej, państwem, w którym brakuje konsolidacji narodu ukraińskiego, gdzie nie stworzono nowej elity politycznej, zjednoczonej wspólną wizją drogi, którą należy prowadzić społeczeństwo, w te trudne dni, które przeżywa ludzkość. A jeśli zgodzić
się z taką diagnozą, to leczenie naszego państwowego i narodowego organizmu może być skuteczne jedynie dzięki nowym kadrom narodowej i państwowej elity, które wyjdą z dzisiejszego, a nie wczorajszego społeczeństwa. A to oczywiście aluzja, że nadszedł czas koniecznych zmian, że nadchodzi czas nowych pokoleń. Prawie 80 lat temu młode pokolenie tamtych czasów, natchnione ideami ukraińskiego nacjonalizmu, przeszedłszy szkołę UWO-OUN, podjęło pochodnię walki o odbudowę państwowej niepodległości Ukrainy, a ten cel zakończył się zwycięstwem w 1991 roku. Na wasze pokolenie przyszła kolej, by podjąć zadanie zwycięstwa w walce o Ukraińską Prawdę już w niepodległym państwie. Bo naszemu państwu i ukraińskiemu narodowi zagraża co najmniej 3 główne niebezpieczeństwa: rosyjski imperializm, ich piąta kolumna na Ukrainie, kosmopolityzm i niektóre przejawy globalizacji, skierowane na zniwelowanie tożsamości narodowych. Na wewnętrznym odcinku – to kompleks niższości i wzmacnianie sztucznego podziału narodu ukraińskiego według zasad językowych, wyznaniowych i terytorialnych. Nie możecie nie włączyć się do walki z tymi niebezpieczeństwami, bo to właśnie waszemu pokoleniu los przeznaczył spełnienie tej roli. Dlatego organizujcie się i organizujcie swoich rówieśników. Nie bójcie się iść do walki z tymi niebezpieczeństwami. Wasi poprzednicy, natchnieni wiarą w siłę i wielkość narodu ukraińskiego – zwyciężyli, wy, natchnieni ich ideami – również zwyciężycie! Kierownictwo OUN i WUŻT im. Oleny Telihi chętnie wam pomogą! Zatem sztafetę przekazujemy w wasze ręce – doniesiCie ją do zwycięstwa! Przewodniczący OUN, Przewodniczący Fundacji im. Oleha Olżycza Mykoła Pławiuk”. Idee i spuścizna M. Pławiuka w dzisiejszych czasach w trakcie rosyjsko-ukraińskiej wojny są aktualne jak nigdy. Przed nami wciąż czeka studiowanie jego spuścizny i badanie jego działalności. Warto byłoby uczcić 100-lecie urodzin M. Pławiuka na szczeblu państwowym, zarówno poprzez uroczyste zebrania, jak i utworzenie muzeum pamięci, wydanie książki wspomnień, odsłonięcie tablicy pamiątkowej ku jego czci w siedzibie Fundacji im. Oleha Olżycza… Nie chcemy wszystkiego zrzucać na czas wojny, bo od każdego z nas, od naszej pamięci i konsolidacji, jedności i samoświadomości zależy los Ukrainy. Wojskowi własnym życiem dziś bronią Ukrainy na froncie, a my powinniśmy być godni tych idei i dzieł, które pozostawili Godni Ukraińcy. Kontynuujmy dzieło Godnych Ukraińców... Pamiętajmy o Bohaterach Ukrainy!
Przygotowały Olha KOBIEC, honorowa przewodnicząca WŻT im. Ołeny Teligi, Iryna HOŁOWAJ, przewodnicząca WŻT im. Ołeny Teligi
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła WAŚKIW. Jeszcze przed dotarciem na Atos my, pielgrzymi, wiedzieliśmy już, że nie we wszystkich klasztorach i nie wszyscy mnisi przychylnie odnoszą się do Ukraińców – wiernych Prawosławnej Cerkwi Ukrainy (PCU). Jednak nasz przewodnik Wasyl mówił, że takie nastawienie nie objawia się zbyt otwarcie i zbyt ostro, przeważnie jest latentne. Łącznie na Atosie jest 20 klasztorów i 15 skitów. Jeśli chodzi o skity, to informacji Wasyl nam nie udzielił, ale o klasztorach poinformował co następuje: dwanaście z nich w mniejszym lub większym stopniu przychylnie odnosi się do Ukraińców i do PCU, pozostałe osiem, również w różnym stopniu, jest wrogo nastawionych do wiernych lokalnej ukraińskiej cerkwi. Mam nadzieję, że nasza grupa była wyjątkiem od ogólnej reguły i że otwarta ukrainofobia wobec nas nie rzutowała na inne grupy przed nami i po nas. Dopiero później zrozumiałem, dlaczego pierwszy dzień pobytu, pierwszy nocleg oraz pierwsze nieszpory i jutrznia odbyły się u nas w klasztorze Ksenofont. Ponieważ jego bracia bardzo wspierają nie tylko ukraińską cerkiew, ale i walkę Ukraińców przeciwko Rosji o zachowanie własnego państwa, tożsamości, kultury, religii. O tym otwarcie poinformował nas przełożony klasztoru archimandryta, geront (starzec) Aleksy – człowiek w podeszłym wieku, po siedemdziesiątce, o jasnym umyśle. Rano, po posiłku, kiedy już zbieraliśmy się do opuszczenia Ksenofontu, dowiedzieliśmy się, że przełożony chce spotkać się z nami, Ukraińcami, w swojej siedzibie. Podczas spotkania tradycyjnie częstowano nas lokum, kawą i… kieliszkiem cipuro. Geront nie nazywał wprost rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie, nie wspominał słowa „wojna”, ale mówił, że on i bracia klasztoru wspierają Ukraińców w ich sprawiedliwej walce, wierzą w nasze zwycięstwo, w to, że będziemy mogli żyć według własnego uznania i zgodnie z Bożymi przykazaniami. Takie słowa nie mogą nie inspirować. Ale poprzedniego dnia, przed nieszporami, przeszliśmy się do klasztoru św. Pantelejmona, zaledwie 1,5–2 kilometry od Ksenofontu. Nie mogliśmy tego nie zrobić, ponieważ klasztor św. Pantelejmona został założony przez kijowskich Rusinów jeszcze w XI wieku. Przez stulecia do Rusinów i ich spadkobierców Ukraińców coraz bardziej dodawano „ruskich” (czyli czyich podwładnych? – Rusinów), jeszcze na początku XIX wieku Ukraińcy i „ruscy” pokojowo dzielili cele, lecz od drugiej połowy tego stulecia nastąpiła totalna rusyfikacja klasztoru. Autentycznych dawnych murów siedziby Pantelejmonowskiej już nie ma, państwo rosyjskie i oligarchowie włożyli kolosalne środki w jego przebudowę, zwyczajowo dla Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej (i niezbyt zwyczajowo dla Atosu) wszystko „po bogatemu” lśni przepychem, płatkowym złotem itp. Weszliśmy na teren klasztoru, zwyczajowo udaliśmy się do świątyni, pomodliliśmy się. Wasyl poprosił o kilka minut czekania, ponieważ po modlitwach po krótkim czasie otwierają drzwi z dostępem do relikwii świętych i cudownych ikon. Zamiast tego z jakiegoś powodu wszystkie drzwi zaczęto zamykać. Bez rozmów, bez wyjaśnień. Dano nam do zrozumienia, że Ukraińców – wiernych PCU – tutaj nie chcą widzieć, a tym bardziej dopuszczać do świętości. Nikt nas o nic nie pytał, do jakiego wyznania należymy: prawdopodobnie domyślili się po symbolice na plecach wojskowego kapelana. Tak odczuliśmy na własnej skórze, czym jest latentna niechęć do Ukraińców w poszczególnych klasztorach Atosu.
“Onufry? Nie? Epifaniusz? Ty i Epifaniusz jesteście schizmatykami!” A już następnego dnia, po przyjęciu u geronty Aleksego, spotkaliśmy się z otwartą, agresywną wrogością, która w żaden sposób nie współgra z chrześcijańskim miłosierdziem. Drugiego dnia naszego pobytu na Atosie mieliśmy pieszo przejść z klasztoru św. Dionizego przez klasztor św. Pawła do skitu św. Anny. Całkowity dystans wynosił ponad 11 kilometrów, z czego około dwóch kilometrów stanowiła ubita droga gruntowa, a resztę – dość strome i trudne górskie ścieżki, na których łatwo można było skręcić nogę między stertami kamieni. Chyba jedyną nagrodą były zdumiewające widoki, które otwierały się z góry na urwiste zbocza i błękitne, błękitne morze, które w oddali zlewało się z niebem. Pierwsza trzecia część drogi okazała się najtrudniejsza: podejścia i zejścia były dość strome (kto chodził górskimi ścieżkami, ten wie, że strome zejścia często bywają nie lżejsze niż podejścia), często trzeba było robić długie kroki, aby postawić nogę na mniej więcej równej powierzchni, a przewodnik narzucał z przodu wysokie tempo. Być może popisywał się swoją doskonałą formą sportową (chwalił się okresowo długimi przejściami w górach i 10-kilometrowymi biegami). Choć pod koniec przejścia, gdy byliśmy już blisko skitu św. Anny, zakradła się nawet myśl, że postawił sobie za cel jak najbardziej nas wykończyć (właśnie nie zmęczyć, a wykończyć). Potem przekonywał: przejście jest naprawdę ciężkie, wyczerpujące, za to mogliście poczuć, czym jest prawdziwa pielgrzymka. Po owej pierwszej trzeciej części drogi był krótki odpoczynek, podczas którego okazało się, że jeden z nas, który dwa miesiące temu przeszedł udar, czuje się teraz dość źle. A do klasztoru św. Pawła trzeba było jeszcze przejść łagodnym podejściem ponad kilometr, niechby i ubitą drogą, ale częściowo w palących promieniach słońca. Co robić? Właściwie nikt nie zastanawiał się nad tym problemem. Przewodnik wstał, a za nim wszyscy pozostali i śmiało ruszyli naprzód. Nie oglądając się na chorego, nie zatrzymując się, by poczekać na niego po pewnych odcinkach drogi. Dość szybko zniknęli za ostrymi zakrętami drogi. Z chorym zostałem ja i Wasyl Semeniuk, który po zranieniu w głowę na wojnie sam szedł z trudem, powłócząc nogą i prawie nie władając jedną ręką. Z goryczą pomyślałem: swoich nie zostawiamy! Zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę, że tam z przodu dziarsko maszerowali jeden z byłych żołnierzy oraz ksiądz. Lecz najbardziej zdziwił mnie przewodnik. Tak, można mieć doskonałą formę fizyczną, popisywać się nią, imponować nią słabo wytrenowanym pielgrzymom, twierdzić, a co by było z wami, gdybyście chcieli wspiąć się na Atos, co często robią inni pielgrzymi. Jednak zawsze myślałem, że głównym zadaniem przewodnika jest zachowanie życia i zdrowia pielgrzymów, turystów, wczasowiczów itd., nawet jeśli w tym celu trzeba by było całkowicie zmienić zaplanowany program. Odniosłem wrażenie, że nasz przewodnik, doktor teologii, po filozoficznemu usunął się od ratowania chorego. Może kierował się przekonaniem, że będzie tak, jak Bóg da? W końcu dotarliśmy do klasztornej bramy, przekonując Wasyla, że chorego trzeba zostawić w klasztorze, a on niechętnie próbował załatwić sytuację: to, powiadał, teraz mnisi odpoczywają, to gdzieś nie ma starszego pośród nich. Wreszcie ktoś do nas wyszedł. Przynieśli rachatłukum, wodę. Kawy i cipuro nie było. Pomyśleliśmy: być może tutaj przyjęte jest tak skąpe ugoszczenie pielgrzymów. Ale najważniejsze, że naszemu choremu udzielono schronienia. Które z czasem okazało się dla niego niezbyt słodkie. Następnego dnia opowiadał nam, że kłopoty zaczęły się już w mikroskopijnym pokoiku, obok którego ciągle wchodzili i wychodzili z hałasem do wspólnego salonu czy to goście-pielgrzymi, czy to mnisi. Jeszcze gorzej – podczas posiłku. Jakiś mnich bardzo aktywnie gestykulował do chorego przez stoły, dając do zrozumienia: idź, idź stąd. Kiedy pielgrzym podszedł po posiłku do tego „aktywnego” mnicha, by zapytać, co oznaczały te jego gesty, ten czystym „ruskim językiem” odpowiedział: „Ładno, potom pogoworim!”. Już później jeszcze jeden rosyjskojęzyczny mnich wypytywał: „Onufrij?”. „Nie. Epifaniusz”. „Epifanij – raskolnik. I ty – raskolnik!”. „Najweselej” było rano. Po jutrzni nasz pielgrzym, jak i reszta, tradycyjnie stanął w kolejce do komunii. Ale tutaj zatrzymuje go ów mnich-gestykulator i informuje: „Igumen monastyria nie dajet tiebie błagosłowienija dla pricZastija. I woobszcze raskolnikam nie miesto w naszem monastyrie”. Ot i pozorna tolerancja w klasztorach na Atosie! Po tym chory już nie zostawał w klasztorze, nie doczekał się autobusu, który zwozi mnichów i odwiedzających do przystani, i powlókł się tam pieszo. Dobrze, że w dół iść łagodną drogą nie było wcale ciężko. Pod naciskiem pytań przewodnik przyznał, że takie zachowanie mnichów (oczywiście Rosjan lub nawet Greków, bo rosyjskojęzyczni Ukraińcy znacznie lepiej orientują się w sytuacji na Ukrainie) jest anomalne, krzyczące. Przełożony klasztoru św. Pawła jest już w bardzo podeszłym wieku, dlatego on być może nawet nie wie, że nie daje pozwolenia ukraińskiemu pielgrzymowi na przystąpienie do komunii w jego przybytku, albo też przedstawiono mu tę historię w bardzo wykrzywionym świetle. Tak, pożądane byłoby powiadomienie o tym wyższych instancji w hierarchii atońskiej. Ale czy coś to da? Odniosłem wrażenie, że przewodnik, który przez długie lata uczył się kosztem Patriarchatu Kijowskiego, a później – Prawosławnego Kościoła Ukrainy, nie miał zamiaru w jakikolwiek sposób psuć sobie stosunków z kimkolwiek ze stałych mieszkańców Atosu. „Trzeba wszędzie, dobrzy ludzie, przyjaciela mieć!”. Czy informacja o tak otwartym podstępie przeciwko PKU podczas pielgrzymki dotarła do organizatorów wyjazdu, do duchowego kierownictwa klasztorów atońskich – nie wiadomo. „Pyłem i potem pokryty, będzie szedł ze mną Bóg”. Mykoła Bażan w „Czterech opowiadaniach o nadziei”, wariacjach na temat „Historii o Bogu” R. M. Rilkego, zmuszony był zastąpić „Boga” radziecko-ateistyczną „nadzieją”. Lecz każde „opowiadanie” kończy się zwróceniem ku sakralnemu. Przed bohaterami wariacji stają postacie, zjawy, które nabierają wysokiego symbolicznego ładunku, są postrzegane jako wcielenia boga. Na przykład kobziarz, który śpiewa głodnym wieśniakom „Pieśń o Prawdzie”, wspierając ich duchowo. Gospodarz powie o nim: „Oto i przychodził Bóg”. Bogiem wyobraża się Niemcowi więzień obozu koncentracyjnego, który nie mści się na nim, a pije z jego rąk wodę na znak pojednania („To przychodził Bóg”). Kojarzy się z Chrystusem dla biednej kobiety prosty robotnik z kamieniołomu, który zewnętrznie tak bardzo przypomina Jezusa. To o nim w ostatnim wersie utworu napisany jest wers, wyniesiony do tytułu. Podczas różnych pielgrzymek mnie
Na stromych zboczach atońskich ścieżek prowadzących do skitu św. Anny prawie zawsze spotykałem tych, których nie odważę się nazwać wcieleniem Boga, ale jego posłańcami, aniołami stróżami – z pewnością tak. Błogosławiona dziewczyna, która zupełnie nie przejmowała się sprawami materialnymi i naiwnie pytała, „dlaczego pielgrzymki do Lourdes i Fatimy są tak drogie, dlaczego w ogóle pielgrzymi muszą płacić pieniądze”, którą spotkałem na dworcu autobusowym w Żółkwi i z którą ciągle mijałem się przez dwa dni w klasztorze w Krechowie. Amerykanka, która pomogła lekami i wsparciem w drodze do Santiago de Compostela, kiedy wydawało się, że otarłem podeszwy do krwawych odcisków tak, że jutro nie zrobię ani kroku. Takim Bożym posłańcem na Atosie był dla mnie Wasyl Semeniuk z Kosowszczyzny. „Potem i pyłem pokryty, szedł ze mną Bóg…” Już była mowa o zranieniu Wasyla, o tym, że ciężka kontuzja nie pozwala mu swobodnie operować nogą i ręką. Pracowity i bystry, przed pełnoskalową rosyjską inwazją zarabiał na życie, kierując stawianiem dachów, a i sam przykładał się solidnie do budowy, nie tylko kierował. Musiał być bardzo wprawny, bo w pewnym momencie trafił także na Atos, by stawiać dachy klasztornych budynków. Teraz z nami znów przyjechał tutaj (Centrum Pielgrzymkowe Prawosławnego Kościoła Ukrainy sfinansowało jego wyjazd), do tego raju na ziemi, jak go nazywa. Wojowniczy we wszystkim, co dotyczyło obrony Ukrainy, wszystkiego, co ukraińskie, przed rosyjskimi zakusami, on, niewielki, by nie rzec – drobny, był niezwykle dobry, wyrozumiały dla naszych drobnych przewinień. Pragnął pomóc, czym mógł, naszemu choremu, a pomóc, poza Spotkanie z przeorem klasztoru Ksenofont gerontem Aleksym
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
współudziału, niczym nie mógł, z czego bardzo cierpiał. Jednak starał się zrozumieć, a zatem wybaczyć tym, którzy pobiegli naprzód, pozostawiając chorego na pomoc Bożą. Wyraził ostro negatywny stosunek, swój i innych żołnierzy, do tych, którzy potajemnie zachowali żywność i cichaczem zajadają ją w samotności. Kiedy zaś opowiedział o emerycie, który aktywnie włączał się we wspólne posiłki w drodze, tworzone przez wszystkich pielgrzymów i kierowcę z produktów, które dali bliscy w drogę, a potem, już na Atosie, potajemnie zjadał ukryte potrawy, to Wasyl powiedział: “Nie gniewajcie się. Niech Bóg mu wybaczy!” I zrobiło mi się wstyd za taką małostkową nietolerancję na Świętej Górze. Po trudnym pieszym odcinku proponowaliśmy Wasylowi również zostać w klasztorze Świętego Pawła, a już rano dołączyć do reszty grupy na promie. Lecz on stanowczo odmówił, chociaż w skicie przyznał, że ledwo do niego doszedł. Ale gdyby miał wybór, zostać z chorym czy iść do skitu Świętej Anny, znów wybrałby trudną drogę. Po pierwsze, chciał jeszcze raz przejść ścieżkami, które kiedyś przeszedł niemal wzdłuż i wszerz. Po drugie, i to najważniejsze, musiał osobiście donieść do skitu listę tych, za zdrowie lub spokój których mieli modlić się mnisi oraz on sam. A co najważniejsze — on sam musiał się pomodlić, a potem i mnisi za jego bliską krewną, która miała lada chwila urodzić pierworodnego, a święta Anna jest właśnie najbardziej pomocna w tej sprawie. I Wasyl coraz ciężej ciągnął nogę, plecak przyginał go coraz bardziej do ziemi, lecz on uparcie szedł do celu, a twarz jego jaśniała uśmiechem i błogością. Pomimo trudności na Atosie, wszystko u nas ułożyło się dobrze. Nawet ostatniego dnia, kiedy pojawiło się zagrożenie utknięcia na Świętej Górze. Na morzu rozszalał się sztorm, niechby i niewielki, czterostopniowy, ale transportu morskiego na Atos już nie wypuszczali z “lądu”. Ostatnia nadzieja – na prom, który wracał z półwyspu. Przyjechał już ze znaczną liczbą pasażerów, a na przystani Dafni nas, tych, którzy chcieli wrócić na “wielką ziemię”, było wielokrotnie więcej. Zaczęli wpuszczać na prom małymi partiami, a my byliśmy jeszcze dość daleko w kolejce. Nie na samym końcu, ale dość daleko. W końcu załadowali jednak wszystkich, napchało się nas jak śledzi w beczce. Razem z kapelanem wojskowym płynęliśmy na stojąco, trzymając się grubej laski, którą mocno trzymał, opierając o ziemię, pielgrzym-Rumun. Jeszcze jeden z nich, wyraźny lider, były mieszkaniec Mołdawii, wyrażał nam ogólne wsparcie wszystkich obecnych Rumunów w odpieraniu orków (“Sława Ukrainie!” okresowo rozbrzmiewało nad pokładem) i częstował ciporą, w którą dziwnym trafem zaopatrzyli się w dużych ilościach na rozlew. To potem dowiedzieliśmy się, że w razie siły wyższej można było dostać się do Uranupoli samochodami przez grzbiet górski, niechby i z mniejszymi sukcesami. Duchowa potrzeba własnej świątyni na Atosie, uznanie kanoniczności PKU (Prawosławnego Kościoła Ukrainy) zasadnie stawiają pytanie o własną cerkiew na tych świętych dla prawosławia terenach Państwa Mnichów. I ten cud dzieje się na naszych oczach, być może właśnie wtedy, gdy jest w tym pilna potrzeba. Sobór starców klasztoru Pantokrator pod koniec 2021 roku podjął decyzję o przekazaniu Ukraińcom opuszczonej dawnej celi Świętych Archaniołów (po grecku – Falakru). Pozostały mury celi jeszcze z X wieku, odbudowane w znaczącym dla nas 1648 roku, a w dalszej kolejności znów zaniedbane. Znaczącym wydaje się też to, że przełożonym celi został ojciec Paisjusz, stając się kontynuatorem dzieła wielkiego Wieliczkowskiego. Teraz cerkiew przy celi jest jeszcze w rusztowaniach, trwa aktywna odbudowa jej sklepienia, ścian, ale wydaje się, że nie będzie tak długo stać, jak “sobór w rusztowaniach”. Z wdzięcznością Bogu, Matce Bożej odbyliśmy służbę w tej cerkwi, która pozostaje w pełnej harmonii z otoczeniem. Wokół bujnie rośnie różnotrawie, które prawie niczym nie różni się od ukraińskich łąk, nieco dalej – jary w obramowaniu lasu, pośród tego wszystkiego – organicznie wyrastają ściany cerkwi. Jeszcze daleko do jej pełnej odbudowy, tym bardziej – do rozrośnięcia się do poziomu choćby skitu, do utwierdzenia ukraińskiej cerkwi na atońskiej ziemi. Ale noga została już mocno postawiona. Znaczne środki na odbudowę przekazują nieobojętni świeccy wraz z pielgrzymami. Tak było i tym razem. Potrzeba środków jednak znacznie więcej, bo sama dostawa materiałów budowlanych na Świętą Górę jest bardzo kosztowna. Dołączyć do tej bogobojnej sprawy może każdy. Wierzę, że Boża łaska spłynie na każdego takiego ofiarodawcę. Centrum Pielgrzymkowe PKU ma cały szereg sposobów, jak darowiznę uwiecznić w materialnych znakach. A podczas pielgrzymki, a zwłaszcza – po niej – mam pewne znaki tego, że Atos, jego relikwie, szczera modlitwa na Świętej Górze do Pana, do Bogurodzicy mają cudotwórczą moc.
Tłumaczenie maszynowe
Imiona laureatów Wyróżnienia Symona Petlury „Dziennikarstwo i Państwowość” ogłosił na swojej stronie na Facebooku dyrektor Instytutu Dziennikarstwa KNU imienia Tarasa Szewczenki Jurij Bondar: Honorując wkład ukraińskiego dziennikarza, działacza państwowego, wojskowego i politycznego, organizatora ukraińskich sił zbrojnych, głównego atamana wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej, przewodniczącego Dyrektoriatu URL Symona Petlury w budowanie państwa i dziennikarstwo, Konfederacja Organizacji Dziennikarskich Ukrainy, Fundusz Pamięci Symona Petlury z Chicago (USA) oraz Międzynarodowe Centrum Kultury „Sjajwo” ustanowiły Wyróżnienie Symona Petlury „Dziennikarstwo i Państwowość”. Nagradza się nim dziennikarzy, wydawców, darczyńców za znaczący wkład w budowanie państwa i obronę Ukrainy, wysoki kunszt zawodowy, wspieranie rozwoju ukraińskiego dziennikarstwa i państwa. Laureatami tego wyróżnienia w 2025 roku zostali: Sławko Burda – publicysta, redaktor, działacz społeczny, prezes Ukraińskiego Towarzystwa Kulturalno-Oświatowego „Kobzar”, organizator życia ukraińskiego w Chorwacji (Zagrzeb, Chorwacja). Mykoła Koczerha – prezes Fundacji Symona Petlury (Chicago, USA). Ołeksandr Panczenko – dziennikarz, badacz, naukowiec. Autor i kompilator książek wspomnieniowych oraz zbiorów artykułów o wybitnych działaczach ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego, prywatny docent Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu (Monachium, RFN) (Połtawa). Serhij Czerewatyj – dziennikarz, dyrektor generalny Ukraińskiej Narodowej Agencji Informacyjnej „Ukrinform”, pułkownik Sił Zbrojnych Ukrainy. Jarosław Jurczyszyn – działacz społeczny i polityczny, przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. wolności słowa, mówca Forum Wolnych Państw Postrosji (Kijów). Honorowa nagroda została ustanowiona w 2021 roku, wyróżnieni nią zostali doktor nauk historycznych Wołodymyr Serhijczuk, dziennikarze Mykoła Semena, Ihor Zoc, Ołeksandr Kłymenko, Roman Suszczenko, Wasyl Czepurnyj oraz inni znani dziennikarze i działacze społeczni. jawleńska, miasta Żowtnewego, rejonu Korabelnego. Te nazwy nosiła nasza okolica przez lata od początku założenia Witowki (1399 roku) aż do dnia dzisiejszego. Wielki szacunek i podziękowania dla wszystkich, którzy pracowali i zachowali dorobek muzeum podczas wojny Rosji z Ukrainą, szczególnie w 2022 roku, kiedy rejon Korabelny znajdował się 15 kilometrów od linii frontu i był ostrzeliwany przez wroga, a biblioteka również doznała uszkodzeń w maju 22 roku od pocisku kasetowego, po czym niektóre eksponaty muzeum zostały ewakuowane. Jako przewodnicząca Witowskiego Towarzystwa Ukraińskiego chcę podziękować tym, którzy w tych niełatwych dla Ukrainy czasach pomagają i wzbogacają cennymi eksponatami nasze muzeum historii krajobrazu Witowsko-Bohojawleńskiego. Są to organizacje społeczne i proświcianie miasta: „Witowskie Towarzystwo Ukraińskie”, organizacja społeczna „Proświta Mikołajowszczyzny”, organizacja społeczna „Ukraińska Organizacja Praw Człowieka „Memoriał” imienia Wasyla Stusa”, a także krajoznawcy miasta, proświcianie, mieszkańcy rejonu: Olha Iwaniwna Jasko, Ołeh Heorhijowycz Matijuk, Wałerij Pawłowycz Biłonożko, Jurij Wacławowycz Kowalski, Wasyl Pawłowycz Morozow, Liana Heorhijowna Zosimowa, Olha Anatolijiwna Popowa, Jurij Ołeksandrowycz Zajcew, Wiaczesław Wiktorowycz Cybułko, Ołena Hryhorijiwna Waby szczewycz, Olha Wiktoriwna Raduł, Hanna Stepaniwna Szachował i inni. Lilija POŁKOWNYCZENKO, kierowniczka biblioteki-filii nr 18 Centralnej Biblioteki Miejskiej im. M. L. Kropywnyckiego w Mikołajowie, przewodnicząca organizacji społecznej „Witowskie Towarzystwo Ukraińskie”
Tłumaczenie maszynowe
Nabożeństwo w świątyni celi Falakru (Świętych Archaniołów) znaczną dopłatę. Że kapitan promu planował zabrać wszystkich i nikogo nie zostawić na pastwę losu na brzegu. Mnie zaś wydaje się, że szczęśliwie i w porę dotarliśmy do Uranupoli, jak zresztą i do domu, dlatego że był z nami anioł stróż, Boży posłaniec, dobry, szczery i w pewnej mierze naiwny Wasyl, Mały Wasyl, jak go w myślach nazywałem w odróżnieniu od innego Wasyla-emeryta, znacznie większego pod względem fizycznym. Chyba w znacznej mierze dla takich olśnień Bożych cudów, spotkań z Jego posłańcami na ziemi polega sens pielgrzymek, zwracania się do religijnych świętości. Mam śmiałość mieć nadzieję, że takim posłańcem stałem się dla chorego, który został nocować w monasterze Świętego Pawła. Potem przyznawał, że jednak ja, chyba, uratowałem jego zdrowie, a może i życie. Ukraiński ślad na Świętej Górze Jak już wiecie, monaster Pantelejmonowski od nas “bracia ruscy” skutecznie, według ich frazeologii, “odżali”. Lecz był jeszcze jeden sławny ślad Ukraińców na Atosie – skit Świętego Eliasza, założony przez wielebnego Paisjusza Wieliczkowskiego w 1757 roku i znany przez długi czas jako skit kozacki. Kiedy weszliśmy do środka świątyni, pomodliliśmy się, przyłożyliśmy do relikwii, zaczęliśmy rozglądać się po niej. Zobaczywszy jedyne krzesło-tron, których tak wiele jest w innych monasterach, zaproponowałem Wasylowi, aby w nim usiadł, żebym go sfotografował. Na co ojciec Wołodymyr słusznie zauważył, abym spojrzał w górę. A tam pod dziwnym obrazem napis o potomkach cara Mikołaja II, którzy w nie mniej dziwny sposób rzekomo opiekują się skitem. Zatem i kozacki skit nam też “odżali”. Systematyczne przywłaszczanie sobie osiągnięć kulturowych innych etnosów uważane jest za ludobójstwo kulturowe. Dlatego z pewnością możemy twierdzić, że na Świętej Górze Rosjanie kontynuowali politykę kulturowo-religijnego ludobójstwa Ukraińców, którą tak skutecznie prowadzili przez wieki na naszej ziemi, rozprzestrzeniając ją na cały świat. I teraz prowadzą, chociaż już ze znacz- Niedawno w bibliotece-filii nr 18 Centralnej Biblioteki Miejskiej imienia Marka Kropywnyckiego miasta Mikołajowa otworzyła się Muzealna gościna “Rodzinne tradycje w eksponatach Muzeum historii rodzinnego kraju”. Na gościnę do muzeum zawitali uczniowie klasy 8-A Mikołajowskiego liceum nr 58. Miałam zaszczyt opowiedzieć uczniom o starodawnych eksponatach: przedmiotach starożytności, narzędziach pracy, o eksponatach, które należą do pokoju bohojawłeńskiej gospodyni. O życiu i bycie bohojawłeńskich rodzin świadczą fotografie, stare dokumenty, rysunek z 1978 roku z przedstawieniem starej kuchni z piecem oraz pokoju mieszkalnego ze wszystkimi meblami. Uczniowie zainteresowali się kolekcjami odznak i znaczków, zobaczyli stare dokumenty, obligacje i inne. Muzeum przechowuje symbole rejonu witowskiego (obecnie Mikołajowski): flagę i herb, symbolikę, które zostały przekazane muzeum przez wspólnotę rejonu, organizację społeczną “Witowskie ukraińskie towarzystwo” oraz aktywistów organizacji społecznej “Proświta” Mikołajowszczyzny”. W muzeum przechowywane są zdjęcia i dokumenty niematerialnego dziedzictwa kulturowego ziemi witowskiej, które świadczą o istnieniu i zostały utrwalone, wpisane do rejestru witowskich potraw (“Barszcz z babkami”, “Towczenyky po-witowsku”, “Tiulka nastorczak”, “Witowska juszka”). Muzeum historii rodzinnego kraju, stworzone w naszej bibliotece, – to skarbnica naszego kraju. Muzeum opowiada zwiedzającym o historii, kulturze, tradycjach i bycie mieszkańców Witowszczyzny oraz Boho-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
historię. Była też część artystyczna – śpiewanie ukraińskich pieśni, które tak lubił śpiewać Iwan Wasylowycz. Wiele sił uczony poświęcał działalności naukowo-organizacyjnej: był członkiem rad naukowych NAN Ukrainy ds. problemów: „Fizyka laserowa, technologie laserowe”, „Fizyka półprzewodników”, „Fizyka ciała stałego”; członkiem grupy roboczej programu NAN Ukrainy „Nanosystemy, nanomateriały, nanotechnologie”, wchodził w skład redakcji „Ukraińskiego czasopisma fizycznego”, „Semiconductor Physics. Quantum Electronics. Optoelectronics”. Zasługi Iwana Wasylowycza Błońskiego w nauce zostały ocenione odpowiednimi nagrodami państwowymi i instytucji naukowych. Oto tylko niepełna lista niektórych wyróżnień uczonego: w 2011 roku otrzymał tytuł „Zasłużony działacz nauki i techniki”, a jeszcze wcześniej, w 1993 i 2004 roku, profesor Błoński został laureatem nagród państwowych w dziedzinie nauki i techniki; w 2001 roku otrzymał Podziękowanie premiera Ukrainy, a w 2010 roku – Honorowy dyplom Prezydium NAN Ukrainy za osiągnięcia naukowe. W 2020 roku Iwan Wasylowycz otrzymał nagrodę imienia Antoniny Prychotko za pracę „Opracowanie nowych metod laserowych i materiałów funkcjonalnych dla optyki femtosekundowej”. Kiedyś założyciel szkoły naukowej optyki fizycznej Serhij Wawiłow wyraził taką myśl: „Historia nauki nie może ograniczać się do badania rozwoju idei – w równej mierze powinna dotyczyć żywych ludzi z ich cechami, talentami, zależnością od warunków społecznych, kraju i epoki”. Zatem w tym kontekście kilka rysów o Iwanie Wasylowyczu Błońskim. Przede wszystkim nie można przejść obojętnie obok jego atrakcyjnych ludzkich zalet, takich jak człowieczeństwo, życzliwość, aktywność, poczucie humoru. Iwan Wasylowycz był człowiekiem wierzącym i można go było widywać z rodziną na Górze Askoldowej w święta (Wielkanoc, Boże Narodzenie, Wniebowstąpienie). Bohdan (tak właśnie nazywali go bliscy) był moim przyjacielem, ziomkiem (przecież ja od 1966 roku jestem związany z rejonem horodeńskim, byłem, według słów Mykoły Pławjuka, horodeńskim zięciem). Poznaliśmy się z Bohdanem jeszcze wtedy, gdy po ukończeniu uniwersytetu w 1972 roku wstąpił na aspiranturę do oddziału optyki nieliniowej. Naukowym kierownikiem jego aspirantury był doktor nauk fizyczno-matematycznych Mychajło Semenowycz Brodyn (od 1982 roku – akademik). Cała dalsza działalność naukowa i zawodowa Iwana Wasylowycza Błońskiego była związana z Instytutem Fizyki NAN Ukrainy, gdzie przeszedł drogę od aspiranta do członka korespondenta NAN Ukrainy, wybitnego uczonego, którego imię jest szeroko znane naukowcom w naszym kraju i poza jego granicami. O naszej ponad półwiecznej przyjaźni i pracy w jednej placówce naukowej mam bardzo wiele wspomnień. Być może kiedyś warto będzie wszystko przypomnieć i opisać. Nasza znajomość zaczęła się od razu po pojawieniu się Bohdana w instytucie, ponieważ wcześniej znałem już jego starszego brata Romana – lekarza chirurga, głównego lekarza centralnego szpitala rejonowego, i wiedziałem, że jego brat studiuje na wydziale fizycznym w Czerniowcach. W tamtym czasie w instytucie było ciekawe życie naukowe, było wielu młodych ludzi, Bohdan lubił piłkę nożną, a ja – siatkówkę. Każdego dnia spotykaliśmy
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl SZENDEROWSKI, profesor. Nauka nie ma Ojczyzny, ale nie ma naukowca bez Ojczyzny, i to znaczenie, jakie jego prace mogą mieć na świecie, powinien on oddawać swojej Ojczyźnie. Louis Pasteur
W historię nauki złotymi zgłoskami wpisano nazwiska uczonych, inżynierów, którzy dali ludzkości nowe źródła energii, środki komunikacji, nowe materiały, możliwości transportowe. Każdy człowiek w większym lub mniejszym stopniu zawdzięcza osiągnięcia naukowe, uzyskane dzięki technologiom i zasadom naukowości. Nauka odgrywała i nadal odgrywa decydującą rolę w naszym bycie. Przypomnijmy słowa wybitnego niemieckiego fizyka Maxa Borna: „Chcemy, aby nasza piękna nauka znów służyła wyłącznie dla dobra ludzi i nie była wykorzystywana dla zła w imię celów polityki, która już przeżyła swój czas”. Prawdziwe słowa. Ukraina od wieków była miejscem, gdzie pojawiały się i były wcielane w życie genialne idee oraz technologie. Ale z powodu tego, że przez wieki była pozbawiona własnej państwowości, nazwiska wielu jej wybitnych uczonych świadomie przemilczano lub nie kojarzono z ukraińskim narodem. W ostatnich latach (a tak naprawdę – w czasach niepodległości) napisano niemało książek, artykułów, stworzono audycji radiowych i telewizyjnych o naszych uczonych, których rękami i rozumem dokonano odkryć w nauce i technice, wieloma z nich Ukraina już się szczyci, ale niestety jest jeszcze wielu mało znanych lub zupełnie nieznanych. Ważne, aby nie zgubić w czasie również nazwisk naszych współczesnych, którzy wnieśli znaczący, a czasem decydujący wkład w ten czy inny kierunek, w szczególności współczesnej fizyki. Dobrze znane są fundamentalne badania naukowców jednego z najstarszych instytutów naukowych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy – Instytutu Fizyki – w wielu dziedzinach fizyki jądrowej, fizyki półprzewodników, fizyki ciała stałego i ciekłych kryształów, fizyki i kwantowej elektroniki oraz fizyki plazmy. W różnych czasach w Instytucie Fizyki pracowali wybitni uczeni światowego formatu, którzy przynieśli sławę tej akademickiej placówce Ukrainy. Przez ostatnie pół wieku w instytucie trwały fundamentalne badania w nowych kierunkach, takich jak fizyka materii skondensowanej, włącznie z fizyką materii miękkiej; nanofizyka i nanoelektronika; fizyka laserów, optyka nieliniowa i osobliwa; fizyka powierzchni, elektronika emisyjna i plazmowa; wyrosła nowa plejada utalentowanych uczonych, którzy obecnie (w warunkach wojny) utrzymują autorytet tego ośrodka naukowego z wieloma tradycjami, wysoką kulturą naukową zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami. Wśród uczonych tej kohorty jest również nazwisko wybitnego fizyka-eksperymentatora, doktora nauk fizyczno-matematycznych (od 1990), profesora (od 1993), laureata Nagrody Państwowej w dziedzinie nauki i techniki (1994, 2003), członka korespondenta Narodowej Akademii Nauk Ukrainy (od 1997) Iwana Wasylijowycza Błońskiego, który 23 czerwca 2025 roku skończyłby 75 lat (niestety, Iwana Błońskiego zabrakło 10 grudnia 2024 roku). Urodził się 23 czerwca 1950 roku we wsi Serafynci na Pokuciu (rejon horodeński, obwód iwanofrankiwski) w rodzinie ojca Wasyla i matki Marii Błońskich. Ojciec przez długi czas był diakiem w wiejskiej cerkwi, później – nauczycielem śpiewu. Przez prawie 40 lat organizował we wsiach rejonu horodeńskiego chóry ludowe, czym zasłużył na dobrą pamięć wśród współmieszkańców i mieszkańców sąsiednich wsi. Matka pracowała w szkole. Co do pochodzenia wsi Serafynci istnieją różne podania i domysły, z których jedno podaje, że osada istniała od dawna, gdyż położenie było bardzo dogodne. Podania mówią, że na terenie między Horodenką a Serafyncami mniej więcej w pierwszej połowie XVI wieku odbyła się krwawa bitwa (miejsce prawdopodobnej bitwy do dziś nosi nazwę „Czerwona”). Na osobną wzmiankę zasługuje liczba inteligencji, którą wydała wieś w latach 1900–1945. „Edukacja, do której tak żarliwie i gorąco garnęła się młodzież serafyniecka, ten pociąg do nauki, do osiągnięcia czegoś lepszego w życiu, do poprawy swojego losu otwierała młodzieży serafynieckiej świat. Rodzice wysyłali swoje dzieci do szkół, widząc w nich przyszłych przewodników narodu w zmaganiach o narodowo-polityczne wyzwolenie. Serafynci szczyciły się liczbą swoich studentów i cieszyły się z każdej jednostki, która ukończyła szkoły. Wielu rodziców studentów niedojadało, nie dosypiało, nieraz głodowało, aby tylko coś zaoszczędzić, aby można było coś posłać dzieciom do szkoły. To było wielkie poświęcenie i miłość rodziców do dzieci”. (Horodeńszczyzna. Zbiór historyczno-memuarowy. Zredagował Mychajło Marunczak, Nowy Jork – Toronto – Winnipeg, 1978). Rodzice Błońscy wychowali czworo dzieci: trzech synów i córkę. Wszystkie dzieci otrzymały wyższe wykształcenie (zgodnie z tradycjami wsi). Starszy syn Roman prawie 30 lat był głównym lekarzem szpitala w Horodence, kandydatem nauk medycznych, zasłużonym lekarzem USRR. Wasyl – inżynier budownictwa, pracował na Zakarpaciu. Siostra Mychajłyna – nauczycielka języka ukraińskiego i literatury w szkole średniej w Horodence. Iwan Błoński w 1967 roku ukończył ze złotym medalem szkołę średnią w Serafyncach. Właśnie edukacja średnia w życiu każdego człowieka staje się tym fundamentem, w którym można znaleźć odpowiedź na każde dalsze działanie człowieka w życiu. Dalej młodzieniec rozpoczął naukę na Czerniowieckim Uniwersytecie Państwowym (obecnie Czerniowiecki Uniwersytet Narodowy im. Jurija Fedkowycza) na wydziale fizyki. Po ukończeniu uniwersytetu w 1972 roku Iwan Błoński kontynuował naukę na studiach doktoranckich w Instytucie Fizyki AN USRR (obecnie Instytut Fizyki NAN Ukrainy). Z powodzeniem obronił rozprawę kandydacką (1978) i doktorską (1990). W 1993 roku nadano mu tytuł profesora, później – profesora Sorosowskiego. W 1993 roku – kierownik laboratorium fotoakustyki i optyki, od 2005 – kierownik oddziału procesów fotonicznych i kierownik centrum wspólnego użytkowania urządzeń „Laserowy kompleks femtosekundowy” NAN Ukrainy. Cała działalność zawodowa i naukowa Iwana Wasylijowycza Błońskiego związana jest z Instytutem Fizyki, gdzie od 1975 roku zajmował stanowiska młodszego, starszego, wiodącego pracownika naukowego, kierownika laboratorium fotoakustyki i optyki, w latach 1994–2004 – zastępcy dyrektora Instytutu Fizyki NAN Ukrainy. Iwan Wasylijowycz Błoński to wszechstronny fizyk-eksperymentator. Pracował w różnych kierunkach naukowych: fizyki ciała stałego, fizyki ekscytonów, optyki nieliniowej i spektroskopii struktur kwantowo-rozmiarowych, fotoakustyki, fizyki nanostruktur, precyzyjnej obróbki laserowej materiałów funkcjonalnych, oddziaływania krótkich nadpotężnych impulsów laserowych z materiałami różnej natury. Główne osiągnięcia naukowe profesora Błońskiego można sformułować tak (nie trzymając się formatu czasowego): po raz pierwszy zbadał osobliwości realizacji efektu fotoakustycznego w porowatym krzemie; rozwinął nowe metody diagnostyczne, które opierają się na połączeniu spektroskopii i mikroskopii luminescencyjnej, adsorpcyjnej oraz fotoakustycznej; ustalił główne mechanizmy, które określają prawidłowości ekscytonowego pochłaniania światła w półprzewodnikach o strukturze warstwowej; wykrył efekt fotogeneracji dźwięku gigantycznej intensywności podczas impulsowego fotozbudzenia nanocząstek CdS, inkorporowanych w pustkach matryc zeolitowych; rozwinął model, który wyjaśnia naturę obserwowanego efektu z pozycji generacji „oddechowych” modów akustycznych w zespole przegrzanych termoizolowanych nanocząstek półprzewodnikowych (Nagroda Państwowa Ukrainy, 1994). Poprzez połączenie metod foto-, termo- i tunelowej luminescencji, zbadał kombinowany wpływ czynnika kwantowo-rozmiarowego i czynnika nieuporządkowania strukturalnego na procesy generacyjne, transportowe i rekombinacyjne w nanostrukturach pochodzenia nieorganicznego i organicznego. W nanocząstkach krzemu wykrył i zbadał zależność rozmiarową efektywności elektronowego rozpraszania Augera oraz nowe mechanizmy lokalizacji wzbudzeń elektronowych, właściwe kropkom i drutom kwantowym. Dla kropek kwantowych zaproponował i eksperymentalnie potwierdził istnienie efektu „dwutaktowego tłoka ładunkowego”, którego siłą napędową jest proces elektronowy Augera (podwójne przejście elektronowe), który jest przyczyną „samowypychania” nośników ładunku z fotozbudzonych nanocząstek krzemowych z ich późniejszą lokalizacją na peryferyjnych powłokach tlenkowych. Wprowadził do eksploatacji unikalny dla Ukrainy szerokopasmowy laserowy kompleks femtosekundowy. Z jego wykorzystaniem na przykładzie nanocząstek metali szlachetnych zbadał wpływ czynnika ograniczenia przestrzennego na dynamiczne procesy elektronowe. Zbadał osobliwości rozprzestrzeniania się femtosekundowych impulsów laserowych w ośrodkach izotropowych: od momentu rozwoju optycznej nieliniowości Kerra przez stadium samofokusowania, tworzenia plazmy, filamentacji wiązki (rozbicie ciągłej wiązki na dyskretne ścieżki) do zniszczenia materiału z pojawieniem się i rozprzestrzenianiem fal uderzeniowych, które towarzyszą zniszczeniu. Rozwinął podstawy fizyki przebicia laserowego ośrodków przezroczystych, które wykorzystano do zadań precyzyjnej mikroobróbki materiałów przezroczystych (Nagroda Państwowa Ukrainy, 2003). Dla Iwana Wasylijowycza Błońskiego jako eksperymentatora charakterystyczna była ścisła współpraca z teoretykami (zarówno swoimi instytutowymi, jak i z sąsiednich instytutów fizycznych naszej akademii nauk). Ale chyba najczęściej omawiał on swoje wyniki z teoretykami naszego (teoretycznego) oddziału – wybitnym fizykiem-teoretykiem instytutu, członkiem korespondentem NAN Ukrainy Petrem Mychajłowyczem Tomczukiem, profesorem Bohdanem Mychajłowyczem Nicowyczem, pracownikami katedry teoretycznej Uniwersytetu Czerniowieckiego, którą kierował profesor Mykoła Wasylijowycz Tkacz. Z wielką miłością i zachwytem Iwan Wasylijowycz wspominał swoich nauczycieli ze szkoły, wykładowców z uniwersytetu. Nadszedł czas – i on sam stał się uczonym i pedagogiem. W ramach pracy dodatkowej pracował jako profesor katedry fizyki ogólnej wydziału fizyki Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. Przy jego udziale przygotowano 3 rozprawy doktorskie i 11 kandydackich. Jest kierownikiem i uczestnikiem prac w ramach grantów Ukraińskiego Centrum Naukowo-Technologicznego, Fundacji Badań Cywilnych i Rozwoju (ang. Civil Research and Development Fund, CRDF), współautorem dwóch monografii i niejednej setki artykułów naukowych. Nieprzeciętny talent organizatorski przejawiał profesor Błoński w organizacji i prowadzeniu konferencji naukowych z fizyki półprzewodników, z fizyki materiałów funkcjonalnych przez niejedną dekadę. Przy jego udziale konferencje miały wysoki poziom naukowy, zbierali się na nich specjaliści wysokiej klasy, zawsze była nasycona komponenta edukacyjna i kulturalna. Nie obywały się takie konferencje bez towarzyskiej kolacji, na której improwizowany wodzirej (Iwan Wasylijowycz) dużo opowiadał uczestnikom o rodzinnej ziemi, o ludziach, o
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
się, ponieważ pracowaliśmy na tym samym piętrze. Często dyskutowaliśmy, ale nie pamiętam, żebyśmy kiedykolwiek poważnie się spierali. Bohdan rozwijał się naukowo i robił udaną karierę, a ja szczerze cieszyłem się z jego sukcesów. Miałem nadzieję, że obejmie stanowisko dyrektora instytutu w 2004 roku i byłem przekonany, że Instytut Fizyki będzie jeszcze bardziej skuteczny w gronie instytutów akademickich o profilu fizycznym. Ale tak się nie stało. Moim zdaniem, po napisaniu niejednego szkicu o naukowcach, ówczesnemu kierownictwu instytutu brakowało dalekowzroczności (dość często brakuje dalekowzroczności wielu ukraińskim zarządcom). Sukcesy naukowe Iwan Wasylowycz w dużej mierze zawdzięczał swojemu talentowi, wysokiemu profesjonalizmowi i pracowitości. Praca naukowa stanowiła główną treść jego życia. Mimo wszystko był dobrze zaznajomiony z historyczną przeszłością naszego kraju, historią Ukrainy, kulturą, polityką, dobrze znał ukraińską literaturę piękną. Rozmowa z nim była interesująca, jestem mu wdzięczny za wsparcie i ocenę mojej pracy na rzecz stworzenia w Instytucie Fizyki Międzynarodowego Biura Encyklopedycznego Fizyki, którego głównym zadaniem było wydanie „Encyklopedii fizyki” w języku ukraińskim oraz przywrócenie niesłusznie pomijanych naukowców. Zawsze był mile widzianym i autorytatywnym gościem na naszych spotkaniach twórczych poświęconych uhonorowaniu kolegów, świętowaniu sukcesów twórczych, urodzin przyjaciół z naszych pokrewnych instytutów fizycznych, które odbywały się u nas na trzecim piętrze instytutu. Nasze rodziny również się znały. Iwan Wasylowycz wraz z ukochaną żoną Tamarą, która zawsze była jego silnym zapleczem, mając które, zawsze szedł naprzód, od ponad 30 lat pracuje jako nauczycielka historii w szkole i była przy nim we wszystkich jego trudnych i szczęśliwych chwilach, wraz z którą wychowali dwóch wspaniałych synów – Romana i Ołeha. Starszy syn Roman – doktor nauk medycznych, zasłużony lekarz Ukrainy, główny pracownik naukowy kliniki urazów sportowych i baletowych Państwowej Instytucji „Instytut Traumatologii i Ortopedii NAMN Ukrainy”, lekarz medycyny sportowej, ortopeda-traumatolog wyższej kategorii. Razem z żoną Julią (do której Iwan Wasylowycz żywił niezwykle ciepłe uczucia) wychowują syna Ołeksandra – długo wyczekiwanego wnuka, którego tak kochał i nie mógł się nim nacieszyć Iwan Wasylowycz. Młodszy syn Ołeh był stałym pomocnikiem ojca w ostatnich latach życia Iwana Wasylowycza i pomagał mu we wszystkich jego naukowych i twórczych przedsięwzięciach. Iwan Wasylowycz był patriotą swojej Ojczyzny, zawsze zajmował jasne stanowisko obywatelskie, był wybitnym naukowcem, wielkim synem krainy pokuckiej. W czerwcu 2024 roku został członkiem Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki. Najboleśniejsze straty to straty bliskich ci osób, z którymi pokonywałeś trudności, przyjaźniłeś się, dyskutowałeś, miałeś wspólne sprawy, osiągałeś jakieś sukcesy. Jednym z takich był Iwan Wasylowycz Błonski. Pamięć na zawsze zachowa jego miłość do języka ojczystego, ukraińskiego słowa, jego kulturę komunikacji z ludźmi. Kiedy wchodziłem do jego gabinetu, za każdym razem słyszałem łagodne: „Proszę wejść, Wasylu” (i zawsze per pan)… które ona nie czyta, jednak mimo wszystko przypomina: „zawsze pamiętajcie o swojej miłości”. I co dzieje się w zamian? Naprawdę jestem bardzo wdzięczny tobie, że mam możliwość każdego ranka wspominać o tobie. Kim jest ta kobieta? Czy ta, która pojawia się w sonetach Petrarki, Szekspira, wierszach Heinego? Czy jednak inna? Tak naprawdę nie powinniśmy tego wiedzieć. I poeta nie powinien nam tego mówić. Czyż nie wystarczy mu napisać o niej, przypomnieć sobie o niej po raz kolejny i pozwolić nam dowiedzieć się, że ona istnieje? Właściwie wystarczy. Właściwie imiona z czasem i tak zacierają się i stają się nieważne. Ale wiersze zatrzeć się nie zdołają: następcy nie pozwolą. Stanisław Nowicki przypomina nam o potrzebie unikania tłumu, hałasu, dzikiego motłochu i opamiętania się: zbyt wiele rozmów o niczym. Pamiętacie szekspirowskie „Much ado about nothing” („Wiele hałasu o nic”), napisane około 500 lat temu? Minęło około tysiąclecia, a krzyk poetów nie gaśnie. Jest z kategorii wiecznie aktualnych. Poetów koniecznie trzeba słuchać. Oni zawsze o czymś mówią. Czasami o czymś milczą, przeważnie po to, by niepotrzebnie nie niepokoić. Zważajcie na nich: zawsze zważajcie na opinię przechodniów, zawsze zwalniajcie krok przed egzekucją, zawsze pamiętajcie o swojej miłości. Dobrzy poeci błądzą we własnych labiryntach pamięci, oświetlonych poetyckim światłem, wyszukując skarby, badając je z kunsztem jubilera, nie przepuszczając ani jednego błysku, ani jednego zakrętu, ani jednej doliny. Są skazani na błądzenie labiryntami światła, wiecznie spragnieni piękna i miłości, wiecznie niestrudzeni. Wśród nich jest Stanisław Nowicki. Nie wiem, co będzie kiedyś. Ale wiem, co mamy teraz. I wierzę, że dzięki temu, co mamy teraz, mamy przeszłość, którą po okruchach wydobywają poeci – będziemy mieli przyszłość. Witalij Moskalenko – Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy, publicysta; Gulsum Chalilowa – dziennikarka, redaktor naczelna kanału telewizyjnego ATR; Wołodymyr Ohryzko – Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Witalij Dribnycia – historyk i bloger; Wasyl Kujbida – literat; Ołeś Sanin – reżyser filmowy; Jewhen Niszczuk – dyrektor generalny Narodowego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki. Serdecznie gratulujemy pierwszym laureatom! Dziękujemy każdemu za oddanie Ukrainie, za słowo, za prawdę, za siłę ducha!
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen ŻURAKOWSKI
Kto by co nie mówił, ale literatura istnieje po to, aby w jednym momencie, kiedy budzisz się rano i nie rozumiesz, za co się zabrać, bo jesteś pełen rozczarowania, które przyszło we śnie, i przebywasz w przeczuciu bliskiego uświadomienia sobie czegoś ważnego albo bliskiej i przedwczesnej straty, albo strachu, albo – nagle! – życie zaczyna wydawać się całkowitym absurdem i zamkniętym kołem błądzenia, – to właśnie literatura istnieje właśnie dla takiego momentu: żeby uderzyć w ciebie z całą siłą swojej istoty i niczym stare kościelne dzwony, swoim echem doprowadzić cię do oszołomienia i zmusić do poczucia przynależności do tego świata. Szczególna w tym rodzaju jest poezja. W takie momenty czujesz się całkowicie samotny. Pomimo stosów listów, na które trzeba odpowiedzieć, wiadomości w mediach społecznościowych, oddechu ukochanej kobiety obok, tłumu głosów w porannych wiadomościach czy krzyków dzieci, które wbrew niechęci idą do szkoły. Samotność zawsze przenika od wewnątrz. I jedynym twoim atrybutem jest pamięć. Nie myślenie. Nie poranne rytuały. I nawet nie kawa. Pamięć. Po co więc poezja? Jest ona formą pamięci. W filozofii istnieje pojęcie „eidosu” – obiektywnego wyrażenia abstrakcji. Eidosem pamięci jest poezja. O tym próbuje mówić Stanisław Nowicki. Poeta, z którego wierszami zapoznałem się około dwóch lat temu i wiem na pewno jedno: właśnie on zostawia odciski tego stanu w swoich wierszach. Mija każdą niezdolność do budzenia się w szarej codzienności, a czyni z niej nurt pamięci. Długo błądzi w połowieckich stepach, szlochając nad porzuconymi historiami i zapomnianą historią, których my przyzwyczailiśmy się nie zauważać przez zatrucie różnorodnym szumem informacyjnym, pogonią za czymś i dokądś, poczuciem ciągłego niezdążania. Nowicki ma naturę poety, a zatem i naturę zatrzymania się, kiedy trzeba: tak wcześnie i za późno zatrzymywać się ruszać Stanisław boi się stracić
Ihor SHMYHIN, założyciel nagrody Pawła Sztepy, przewodniczący fundacji „My pomagamy Ukrainie”
W tym roku w partnerstwie z szeregiem organizacji społecznych, wśród których są fundacja charytatywna „My pomagamy Ukrainie”, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, Kijowska Organizacja Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, Związek Oficerów Ukrainy, Kijowskie Trójświęcickie Seminarium Duchowne Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, Konfederacja Organizacji Dziennikarskich Ukrainy oraz organizacja społeczna „Dziennikarski batalion”, ustanowiono Międzynarodową Nagrodę imienia Pawła Sztepy – na cześć wybitnego ukraińskiego publicysty, historyka i ideologa ukraińskiej niepodległości. Jego utwory pozostają niezwykle aktualne – kształtują tożsamość narodową i umacniają ducha niepodległej Ukrainy. Pierwsze wyróżnienia nagrody zostały wręczone w Kanadzie – bliskim Pawła moment. Moment, kiedy wszystko wokół wolą poezji zachęca, by spojrzeć wokoło, wydaje mu się już straconym i jednocześnie takim, który jeszcze nie nadszedł. W tym jest istota poety: widzieć sprzeczności, odczuwać sprzeczności. Umiejętność przeczytania tego, co chcąc nie chcąc istnieje, przekazania całego strachu i bólu, rozpisania na atomy odczucia własnego szczęścia, rozprucia na nitki własnej miłości, aby spleść ją na nowo, poczucia zapachu powietrza, którym oddychasz i zapamiętania sekunda po sekundzie spadania ostatniego liścia późnej jesieni. „Podróż do samopoznania trwa”, – pisze Stanisław Nowicki w jednym z wierszy zbioru „Labirynty światła”. Samopoznanie jednak jest niestrudzonym szukaniem samego siebie, zaglądaniem we własną duszę pod mikroskopem i zdążaniem przy tym zauważyć to, co zewnętrzne – to, co nie jest od ciebie, ale jest z tobą. Szczególnie ważną wydaje mi się myśl poety Nowickiego o tym, czym jest piekło: kiedy poeci nie wierzą w Boga kiedy Bóg nie wierzy w poetów świat zamienia się w piekło świat nie może być piekłem ale bez Boga i bez poety świat obowiązkowo stanie się piekłem
Recenzja zbioru poezji Stanisława
Nowickiego
„Labirynty światła”
Świat obowiązkowo stanie się piekłem bez Boga i poetów. Kiedyś mówiono mi, że ci ostatni są aniołami, którzy podtrzymują świat na nogach. To pretenduje do patosu, jednak jak obejść się bez patosu, kiedy mowa właśnie o poezji, przede wszystkim poezji najwyższej próby? ja nie jeden tutaj wielu takich jak ja i innych nieustannych i zmęczonych dziwnych i zdumiewających Stanisław Nowicki postrzega przez pryzmat samotności całego siebie i ludzi wokół – tych „nieustannych, zmęczonych, dziwnych, zdumiewających” ludzi, których jest tak wielu. Ale przy tym poeta nie odrzuca samotności, stara się „oswoić” ją jak przyjaciółkę i doradczynię, jak ciepłą sofę, na której można się położyć w chłodny deszczowy wieczór i myśleć o wiecznym, przeglądając świeżą gazetę. Samotność dla Nowickiego staje się „powietrzem, niebem, słońcem”. Samotność w wierszach Stanisława Nowickiego nieodmiennie konkuruje z pamięcią, jednak taka konkurencja jest uzupełniająca: pamięć nie pozwala wpaść w żarłoczne łono samotności, samotność natomiast daje możliwość, by pamięć nie zniknęła, by nie wpadła w zapomnienie. Liryczny bohater tych wierszy trzyma dystans wobec zapomnienia i – choć wprost o tym nie mówi – boi się zapomnieć o czymś ważnym, nie utrzymać czegoś istotnego, bez czego nie będzie mógł dalej istnieć. Manewruje w tak długim i niemal nieprzeniknionym labiryncie swoich wspomnień, przypomina światu i sobie o potrzebie pamiętania. Trzykrotnie zakochuje się w tej samej kobiecie, widzi ją we śnie, pisze do niej listy,
Tłumaczenie maszynowe
Sztepy i Semena Stecziszyna, wydawcy jego utworów. Nagrody wręczył inicjator nagrody, przewodniczący fundacji „Ми допомагаємо Україні” Ihor Szmyhin. Uhonorowanie laureatów 2025 roku na Ukrainie odbyło się podczas święta „Журналістська весна” w Instytucie Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. Pierwszymi laureatami Międzynarodowej Nagrody im. Pawła Sztepy zostali: Serhij Martyniuk – pisarz, uczestnik obrony Kijowa;
Tłumaczenie maszynowe
Jurij MOSENKIS, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, doktor nauk filologicznych. Według słów znanego historyka Mykoły Kotlara („Historia życia społecznego Rusi”, Kijów, 2016, s. 12), „Historycy już dawno ustalili, że chronologia Powieści [minionych lat] i innych kronik aż do czasów panowania Jarosława jest bardzo, bardzo przybliżona”. Ale to mało – należy ustalić źródła takiej chronologii, którymi mogły być nie tylko wydarzenia historyczne na Rusi i w Bizancjum (do tych ostatnich ruscy kronikarze, zdaniem niektórych historyków, przywiązywali daty), ale także zjawiska astronomiczne, wykorzystywane jako środki sakralizacji i datowania ziemskich wydarzeń. Przedstawione poniżej obserwacje pozwalają nawet przypuszczać istnienie w Rusi-Ukrainie sakralnej pogańskiej astronomii i bazującej na niej chronologii. Śmierć Olega Mądrego od czaszki konia. Kronikarstwo („Powieść minionych lat”) zna motyw śmierci Olega Mądrego od czaszki konia (ofiara? Porównajmy samobójstwo Kleopatry za pomocą węża) i trzy alternatywne daty tego wydarzenia – 912, 913 oraz 922 rok. Metoda astronomicznej interpretacji obrzędu, mitu i sztuki (a co za tym idzie – „mitozależnej” literatury) pozwala zarówno zaproponować naukową (przyrodniczą, historyczną) interpretację tego motywu, jak i doprecyzować datę wydarzenia. Rankiem 7 czerwca 913 roku można było obserwować częściowe zaćmienie Słońca w gwiazdozbiorze Bliźniąt, co przypomina czaszkę konia. Przedchrześcijańscy kapłani mogli nawet przewidzieć to zaćmienie. Data odpowiada wersji śmierci Olega podczas wyprawy na Kaspij. Według innej wersji, śmierci Olega poprzedzała „wielka gwiazda, podobna do włóczni” – kometa Halleya z najlepszą widocznością w lipcu 912 roku. (Według ówczesnych chińskich zapisów, kometa pojawiła się 13 maja w obszarze gwiazdozbioru Hydry – „wodnego węża”, kiedy Słońce było w Byku). Prawdopodobne jest połączenie w zmitologizowanym wizerunku księcia (w przekonaniu historyków – bardziej folklorystycznym niż historycznym) różnych obrazów astronomicznych. Granica nieoptycznej (nieuzbrojonym okiem) widoczności obiektów niebieskich wynosi 8,5 wielkości gwiazdowej, podczas gdy Neptun w opozycji może mieć wielkość gwiazdową 7,7. Dlatego planetę mogli obserwować na długo przed XIX wiekiem, kiedy została oficjalnie odkryta przez zachodnioeuropejską astronomię. Planeta Neptun (której dawne obserwacje potwierdza legendarna chronologia królów Aten z II poł. II tys. p.n.e., królów Rzymu 753–509 r. p.n.e. oraz starotestamentowa historia początku II – początku I tysiąclecia p.n.e.) opuściła gwiazdozbiór Bliźniąt w 922 r. – jest to trzecia z kronikarskich dat śmierci Olega (Nowogrodzka pierwsza kronika). W korespondencji ministra Kalifatu Kordobańskiego z kaganem chazarskim wspomniano o próbie bizantyjskiego cesarza (920–944) Romana I Lekapena podburzenia króla Rusi Helga (Helg?) przeciwko Chazarom – oznacza to, że Oleg żył po 920 r. Arabski geograf al-Masudi wspomina słowiańskich królów al-Dir i al-Olwang, co nie pozwala zgodzić się z opinią o Olegu (nieobecnym w źródłach bizantyjskich) jako postaci legendarnej. W ten sposób historyczna data śmierci Olega mogła być jedną z trzech rozważanych lub jeszcze jakąś czwartą, ale bliską tym trzem. Dalej w ustnych i pisemnych opowieściach wizerunek księcia uzupełniono, sakralizowano i datowano za pomocą symboliki zjawisk niebieskich – komety z 912 r., zaćmienia Słońca z 913 r. oraz opuszczenia przez planetę Neptun gwiazdozbioru Bliźniąt w 922 r. Egzekucja Igora Starego poprzez przywiązanie do zgiętych drzew. Śmierć (ofiara?) Igora Starego kronika datuje na 945 r. Częściowe zaćmienie Słońca w gwiazdozbiorze Panny, przypominające drzewo, rankiem 9 września 945 roku mogło odbić się w legendzie o egzekucji Igora poprzez przywiązanie go do zgiętych drzew jesienią tego samego roku, jak opisuje to bizantyjski historyk Leon Diakon. Nie jest wykluczone albo złożenie obu książąt w ofierze w sposób wskazany przez obrazy astronomiczne (porównajmy samobójstwo Kleopatry za pomocą węża i samopowieszenie Odyna na drzewie w ofierze samemu sobie), albo po prostu mitologizacja ich biografii obrazami astronomicznymi, albo, wreszcie, tylko taki sposób datowania historii ustnej obrazami niebieskimi bez odpowiedników w biografiach. Planeta Neptun przeszła z gwiazdozbioru Lwa do gwiazdozbioru Panny w 950 r. Bizantyjski cesarz Konstantyn Porfirogeneta wspomina archonta (księcia), a nie archontessę (księżną) Rusi wiosną 946 r. i nawet w 949 r., skąd wyciągają wniosek, że Igor żył w tych latach. Polski historyk XVIII w. Jan Strzedowski pisze o śmierci Igora w 949 r. Zemsty Olgi. Historia zemst Olgi za zabójstwo Igora jest współmierna do zjawisk niebieskich po wspomnianym zaćmieniu 9 września 945 r. Gwiazdozbiór Okręt Argo (łódź posłów) zachodzi za horyzont (wrzucony do dołu i zakopany), gwiazdozbiór Wolarza w kształcie miecza (wycięcie Drewlan) wschodzi i z czasem wschodzą gwiazdozbiory Lutni („orzeł, który spada” w astronomii arabskiej), Orła i Łabędzia (ptaki, którymi spalono Korosteń). Kronikarska data śmierci Olgi – 969 r. Planeta Neptun opuściła gwiazdozbiór Panny w 966 r. Swoją drogą, według skandynawskiego przekazu, Olga – to nie babcia, a matka Włodzimierza. Wizerunek wojowniczego Światosława, który rządził jednocześnie z Olgą, można zestawić z wizerunkiem gwiazdozbioru Wolarza w kształcie maczugi lub młota, lub miecza, położonego obok gwiazdozbioru Panny (wschodzą one jednocześnie). Obrazy tych gwiazdozbiorów, a zwłaszcza ich głównych gwiazd Spiki i Arktura, połączone są w parę zarówno na starożytnej Krecie (Iakkhos i Demeter), jak i w epickiej Grecji (Hera i Zeus), oraz w Biblii (Ewa i Adam). Równolegle zwróćmy uwagę także na wojewodów – dowódców-naczelnych wodzów, którzy zajmowali w Rusi Kijowskiej drugie miejsce po wielkim księciu kijowskim. To dokładnie Sweneld za Igora, Olgi, Światosława i Jaropełka, Dobrynia (bylinowy bohater Dobrynia) za Włodzimierza oraz, być może, Oleg za Igora (wojewodą przy Igorze nazywa Olega Nowogrodzka pierwsza kronika) i jeden z pary Askold-Dir (Arabowie znają tylko Dira). Planeta Neptun przechodziła obok bardzo długiego gwiazdozbioru Hydry w latach 932–977, co można zestawić z anomalnie długim wojewodostwem Swenelda, które przypadło właśnie na ten czas. Hipotetyczne zestawienie kronikarskich obrazów Olega i Olgi (których imiona oznaczają staroskandynawskich pogańskich kapłanów) z ruchem planety Neptun przez gwiazdozbiory skłania do sprawdzenia możliwości podobnego związku zarówno w odniesieniu do poprzedników Olega, jak i następców Olgi.
Tłumaczenie maszynowe
Taras HOŁOTA, doktorant Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki, laureat Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody im. Ołeksija Hončara
Jedną z ofiar zakłamanej moskiewskiej propagandy są dawnoukraińskie byliny, zwłaszcza te o księciu Włodzimierzu i jego rycerzach (bohaterach-witiaziach). Byliny Rusi Kijowskiej zostały zapisane przeważnie w XIX wieku, głównie na północnych obrzeżach dawnego państwa staro-kijowskiego: w guberni archangielskiej i guberni ołonieckiej (Karelia). Zachowanie tekstów właśnie na północy wyjaśnia się prosto: tam nie było wielu kolejnych aktywnych wydarzeń politycznych. Natomiast w Ukrainie historia po Rusi Kijowskiej była bardzo burzliwa: okres mongolsko-tatarski, litewsko-polski, kozacko-hetmański… Ostatni okres zrodził kozackie dumy, które funkcjonalnie zastąpiły dawniejsze byliny. Innymi słowy, na miejsce starego eposu bohaterskiego (Rusi княжej – Ukrainy) przyszedł nowy epos bohaterski (Kozaczyzny – Hetmanszczyzny). Byliny kijowsko-ruskie są w Ukrainie znane w późniejszych przekazach prozą (zwłaszcza o witiaziu Ilii), ale pieśniowy obraz przedmongolskiej Rusi zachował się w Ukrainie w jeszcze jednym gatunku eposu – w kolędach heroicznych, o których będzie mowa poniżej. Tematyka bylin (postaci, wydarzenia, geografia) jest nierozerwalnie związana z Ukrainą. Centrum świata bylinowego jest książęcy Kijów, w którym panuje książę Włodzimierz (folklorystyczne połączenie obrazów Włodzimierza Wielkiego i Włodzimierza Monomacha, między którymi jest historyczny odstęp stu lat). Dzielni witiaziowie bronią Rusi przed różnymi koczowniczymi najeźdźcami. Obraz Rusi w byliny całkowicie odpowiada obrazowi z kronik. Nie powinna nas też zaniepokoić nazwa boga Tiri, używana w byliny, zapożyczona później w wyniku najazdu mongolskiego: zamiany słów są znane w ustnym folklorze, a także w tekstach pisanych. Rekonstrukcja tekstów bylinowych (zwłaszcza najbardziej archaicznej byliny o Wołchu, czyli Olegu Wieszczym) pokazuje, że na miejscu słowa bogatyr stało tam słowo witiaź (odpowiada staroskandynawskiemu wiking – zapożyczonemu razem ze słowem książę). Własnym słowem oznaczającym bylinowego wojownika-bohatera było natomiast chorobr, a w formie cerkiewnosłowiańskiej chrabr (rzeczownik!). Niemiec Hilferding, komentując zapisane przez siebie na dalekiej północy byliny, wprost i uczciwie pisał, że opiewana w nich ukraińska przyroda jest daleka i obca Moskalom, jak „jakiś banan”. Jednak wkrótce byliny kijowsko-ruskie, sławiące kijowskich książąt i wojewodów, zostały przywłaszczone przez moskiewskich „literaturoznawców” i włączone do „wielkiej ruskiej literatury”. Dla celów kulturowego ujarzmienia Ukraińców narzucono schemat, zgodnie z którym „w Rosji” rozwijały się (dawniejsze!) byliny, a w Ukrainie – (późniejsze!) dumy. To była zamierzona, zaborcza propaganda: byliny odzwierciedlają państwo kijowsko-ruskie począwszy od X wieku, a dumy – Kozaczyznę począwszy nie wcześniej niż od XV wieku. Odpowiadało to narzuconemu równie kolonialnemu schematowi językoznawczemu: „język ruski” zaczynano od najdawniejszych zabytków kijowsko-ruskich, a język ukraiński – od czasu już po najeździe ordyńskim. To samo dotyczyło „ruskiej sztuki” i innych – w rzeczywistości dawnoukraińskich – zjawisk kulturowych. Fałszywa interpretacja bylin jako moskiewskich zmuszała do pominięcia w rozważaniach kolęd heroicznych (w gatunku kolęd znane są nie tylko obrzędowe związane z kalendarzem, lecz także tekstowo-epickie utwory heroiczne). Wśród nich najsłynniejsza jest pieśń o wyprawie ruskiego księcia na „Carogród” – stolicę cesarstwa bizantyjskiego, Konstantynopol. Książę z tej kolędy jest zbiorowym folklorystycznym obrazem Olega Wieszczego, Igora Starego i Światosława Walecznego – imię księcia w kolędzie nie jest podane. Ta kolęda ukształtowała się, jak się wydaje, nie później niż byliny – w czasach Rusi Kijowskiej. Wyrazistym przykładem jest główny bylinowy bohater Ilia, którego Moskale nazwali „Muromcem”. Jednak on stoi w cerkwi na jutrzni w „Muromiu”, a na liturgię zdąża do Kijowa! Oczywiste jest, że nie chodzi o „Muróm”, lecz o Morowsk (Morowijsk) na Czernihowszczyźnie. Według byliny, na początku podróży do Kijowa Ilia wyzwala właśnie Czernihów od wrogiego najazdu. W dawniejszych tekstach nazywa się go zaś nie „Muromcem”, lecz Morowljaninem. Również rekonstrukcja tekstów bylinowych jasno pokazuje, że powstały one nie w języku moskiewskim, lecz w dawnoukraińskim. Pierwowzorem historycznym bylinowego Ilii jest wielki książę kijowski Oleg Wieszczy, który według datowania kronikarskiego panował w Kijowie w latach 882–912. Najpewniej pod koniec swojej działalności przyjął chrzest, lecz ten fakt został usunięty z kroniki przez redaktorów, którzy dostosowali historię Rusi do biografii błogosławionej Olgi i jej wnuka świętego Włodzimierza. Bardzo dawny kijowski kościół świętego Ilii (Iliński) jest poświęcony niebieskiemu patronowi Olega – Ilii. Innym bohaterem bylin jest Dobrynia, dobrze znany w historii kronikarskiej jako stryj, wychowawca i wojewoda Włodzimierza Wielkiego. W jednej z bylin on zabija węża w rzece Pućaj (kijowskiej Pocztajnie) czapką ziemi greckiej – symboliczny opis chrztu Rusi za panowania Włodzimierza. Dobrynia był jednym z najaktywniejszych organizatorów chrystianizacji państwa, a kijowian ochrzczono właśnie w Pocztajni. Cóż więc tu jest „ruskiego”? Bylinowym władcą Rusi jest kijowski książę Włodzimierz. Jest to zbiorowy folklorystyczny obraz Włodzimierza Wielkiego (panował w latach 980–1015) i Włodzimierza Monomacha (panował w latach 1113–1125). Wydarzenia bylin rozgrywają się na Kijowszczyźnie i Czernihowszczyźnie (rdzeń księstwa ruskiego, czyli Ukrainy), a poszczególne – także na Nowogrodczyźnie. Jednak Nowogród przez długi czas był odrębnym państwem, zdobytym przez Moskali pod koniec XV wieku i w wyniku ludobójstwa (masowe mordy, wysiedlenia ludzi, zasiedlanie przez Moskwicinów) zmoskwizowany. Język nowogrodzki do dziś wykazuje cechy zarówno ukraińskie, jak i zachodniosłowiańskie – tu kształtował się odrębny język, zniszczony przez Moskwę wraz z nowogrodzką demokracją. Do bylin nowogrodzkich zalicza się dwie – o przymusowej podróży kupca Sadki pod wodę do morskiego cara oraz o zbójniku Wasylu Buसłajewie, który bił nowogrodzian i nawet nie oszczędził dzwonu kościelnego. Jednak motyw Sadki jest folklorem międzynarodowym (paralele – od fińskiego śpiewaka-szamana Väinämöinena po starogreckiego magicznego śpiewaka Orfeusza; tu też należy legendarny Bojan, który wędrował po różnych światach). Natomiast motyw Wasyla Buslajewa odzwierciedla wydarzenie historyczne – zdobycie Nowogrodu przez połockiego księcia Wsiesława, który zdjął i wywiózł dzwony nowogrodzkiej soboru Świętej Zofii. Zatem i to nie jest w żaden sposób „ruskim folklorem”. Tak więc byliny Rusi Kijowskiej to dawnoukraińskie teksty o dawnoukraińskich wydarzeniach, rozgrywających się na dawnoukraińskim terytorium. Szczegółowiej na ten temat piszą publikacje cyklu Jurija Mosienkisa, poświęconego narodzinom literatury ukraińskiej.
Tłumaczenie maszynowe
Tradycyjne przyjazdy do Ukrainy z Bułgarii utalentowanej pisarki, tłumaczki, dramaturżki, działaczki społecznej Anny Bagryanej są wyczekiwane przez wielu jej przyjaciół i tysiące wielbicieli. Te jej dwa tygodnie to koncentrat wyrazistych wydarzeń, prezentacji, podróży, czytań literackich, premier, festiwali, sesji autografów. I wywiadów. W naszej zeszłorocznej rozmowie Anna powiedziała, że „Kijów nie pachnie wojną – Kijów pachnie sobą…”. O swoich obecnych obserwacjach, odczuciach, przemyśleniach – w rozmowie z dziennikarką Halyną Daciuk.
G. D.: – Anno, czy jest odczucie, że Kijów zmienił się od zeszłego roku? Jak cię przywitał? A. B.: – Przed tą podróżą byłam w Kijowie we wrześniu-październiku zeszłego roku – stosunkowo niedawno. Przez ten czas szczególnie nic się nie zmieniło. Kijowianie, zahartowani nocnymi alarmami i przylotami, tak samo prowadzą aktywne życie kulturalno-artystyczne i są zdecydowanie nastawieni na zwycięstwo. Tak się złożyło, że przyjechałam w majowe dni, kiedy w Ukrainie wspomina się o powtórnym pochówku Tarasa Szewczenki i czci się jego pamięć. Jeszcze w pierwszym dniu swojego pobytu w Kijowie odwiedziłam bardzo ciekawe przedstawienie Teatru „Dzerkało” „Posmak ostatniej miłości” – o ostatniej miłości Kobziarza. Główną rolę w tym spektaklu gra kierownik teatru, mój dawny przyjaciel i ideowy współmyśliciel Wołodymyr Petraniuk. I było to w Literacko-pamięciowym domu-muzeum Tarasa Szewczenki, w samym sercu stolicy. G. D.: – Spośród dziesiątek zaplanowanych wydarzeń które byś wyróżniła? A. B.: – Przez te niepełne dwa tygodnie rzeczywiście przeprowadziłam niemało spotkań ze swoimi czytelnikami – w bibliotekach, placówkach oświatowych, muzeach – przy czym zarówno w Kijowie, jak i w obwodzie kijowskim. Ale najbardziej zapadło mi w pamięć spotkanie w jednym ze stołecznych szpitali wojskowych, gdzie występowałam razem ze swoim kolegą, pisarzem i wydawcą z Łucka Mykołą Martyniukiem. Występowaliśmy przed naszymi rannymi obrońcami, którzy marzą o tym, by szybciej wyzdrowieć i wrócić na wojnę, żeby przyspieszyć zwycięstwo Ukrainy. To było szczególne, bardzo wzruszające spotkanie. G. D.: – Masz krąg twórczych przyjaciół, z którymi jesteś w stałym kontakcie, współpracy – to ludzie ukrainocentryczni. Tak właśnie jest? A. B.: – Tak, wszyscy moi przyjaciele i koledzy-pisarze, z którymi się komunikuję, są moimi współmyślicielami. Przy czym zarówno w Ukrainie, jak i w Bułgarii. G. D.: – Twój przyjazd zbiegł się z „Książkowym Arsenałem”. Co powiesz o tegorocznym wydarzeniu?
A. B.: – Właściwie dostosowałam swój przyjazd do „Książkowego Arsenału”, ponieważ czekałam na druk swojej nowej książki. Oprócz tego podobne wydarzenia są dla mnie wspaniałą okazją, by zobaczyć się z większością swoich kolegów, porozmawiać z wydawcami o przyszłych projektach wydawniczych, zapoznać się z nowościami książkowymi, kupić coś ciekawego dla siebie i swojej córki, no i, oczywiście, naładować się nowymi twórczymi pomysłami. Tegoroczny Arsenał był nasycony i liczny, z ciekawym programem prezentacji, dyskusji i wystąpień. G. D.: – Zaprezentowałaś swoją nową książkę dla dorosłego czytelnika „Lepiej tak”. Czy jest o wojnie? A. B.: – Nie, tę powieść napisałam tak naprawdę jeszcze przed wojną, gdzieś w 2012 roku, a w 2013 roku otrzymała wyróżnienie w konkursie „Koronacja słowa”. Ale dotąd nie proponowałam jej wydawcom. Pewnie tak było trzeba, żeby wyszła właśnie teraz, i to jeszcze w wydawnictwie „Bohdan”, które w zeszłym roku wydało moją powieść dla młodzieży „Zegarek Ariadny”. Kiedy pytają mnie, o czym jest ta książka, mówię krótko: „O wariatkowie”, ponieważ akcja powieści rzeczywiście rozgrywa się w wariatkowie. W każdym razie miejsce nie jest najważniejsze. Najważniejsza jest idea o tym, że każdego z nas można bardzo łatwo doprowadzić do stanu niestabilności psychicznej i że zawsze znajdą się ludzie (nazywam ich w powieści „duchowymi killerami”), którzy będą mieli z tego zysk. Właśnie tak stało się z moimi bohaterami – byłym bankierem i byłą nauczycielką historii. Sama określiłam gatunek tego utworu jako „powieść z elementami gry”, ponieważ obecne są w niej rozdziały napisane w formie scen z dramatów, czyli to nie jest czysta proza, a raczej proza „rozcieńczona” dramaturgią, grą. G. D.: – Jesteś niezwykle twórcza i pracowita. Jedna po drugiej wychodzą książki, powiedziałabym – wylatują jak ptaszki. Zadam „niebanalne” pytanie: „Skąd czerpiesz siły?”. A. B.: – W ostatnim czasie nie zostaje zbyt wiele sił i czasu na pisanie. Ale staram się przynajmniej zbierać wrażenia i pomysły do przyszłych utworów, a także szukać możliwości wydania już napisanego. G. D.: – Z twoich klimatycznych zdjęć widzę miejsce siły – Borową na Fastowszczyźnie.
Czy nadal jesteś przywiązana sercem do ojczyzny? A. B.: – Myślę, że to przywiązanie zostanie do końca życia. Właściwie moja mała ojczyzna jest dla mnie jednym z miejsc siły. G. D.: – Stare drzewa, las, kwitnące polany, czy to w Bułgarii, czy w Ukrainie – to twoje medytacje? A. B.: – Tak, bardzo lubię przebywać wśród przyrody i czerpać z niej inspirację. A poza tym przyroda ładuje pozytywną energią, która jest nam wszystkim teraz tak potrzebna. G. D.: – W Sofii pracujesz w Bibliotece Uniwersyteckiej – środowisko naturalne dla pisarki, chociaż rozumiem, że zabiera sporo czasu. Czy są jakieś istotne różnice między biblioteką ukraińską a bułgarską? A. B.: – Od października zeszłego roku pracuję w bibliotece Wydziału Filologii Słowiańskich Uniwersytetu Sofijskiego im. Klemensa z Ochrydy. Praca jest dla mnie ciekawa i przyjemna, choćby dlatego, że cały dzień przebywam wśród książek, mam możliwość komunikowania się ze studentami i wykładowcami, wśród których są też bułgarscy ukrainiści. Nie mogę porównywać biblioteki, w której pracuję, z ukraińskimi bibliotekami. Po pierwsze, biblioteka uniwersytecka jest akademicka i ma swoją specyfikę, po drugie, w Ukrainie bywam w bibliotekach tylko jako gość i zazwyczaj przeprowadzam tam swoje spotkania z czytelnikami. A to różne doświadczenia. G. D.: – Pytania nieco „skaczą” z tematu na temat. Ale chciałabym się dowiedzieć, jaki krąg przyjaciół otacza cię w Bułgarii? I jakie wydarzenia kulturalne przygotowujecie na najbliższy czas? A. B.: – Kiedyś stworzyłam w Sofii swój Art-klub, do którego należą przedstawiciele naszej diaspory, ukraińscy uchodźcy i przyjaciele Ukrainy. Teraz nie spotykamy się tak często jak kiedyś, ponieważ każdy gdzieś pracuje i ma swoje kłopoty. Ale przynajmniej staramy się nie przegapiać tak ważnych dat jak dzień urodzin Tarasa Szewczenki, Dzień Ukraińskiej Wyszywanki, Dzień Jedności, Dzień Niepodległości itd. Również od czasu do czasu prowadzimy różne warsztaty artystyczne, chodzimy na koncerty, wystawy, w weekendy jeździmy na wycieczki. G. D.: – Czy zajmujesz się teraz pracą translatorską, czy piszesz własne utwory?
A. B.: – Niestety, obecnie prawie nie piszę i nie tłumaczę. Ale bardzo chciałabym do końca roku wreszcie ukończyć swoją nową powieść, rozpoczętą jeszcze w 2022 roku. Porządkuję także zbiór swoich wybranych utworów poetyckich, ponieważ po 2011 roku nie ukazywały się moje książki poetyckie, a utworów przez te 15 lat nazbierało się niemało. H. D.: – Komu z nauczycieli dziękuje Pani najbardziej? I czy pojawiają się dzisiaj nowi? A. B.: – Wierzę w to, że każdy człowiek, który pojawia się w moim życiu, czegoś mnie uczy. Tylko ktoś uczy kunsztu literackiego lub zawodowego, a ktoś inny – wytrwałości i cierpliwości, jeszcze ktoś – godności i szacunku do siebie, inni – powiedzmy, uczą robić korale, lepić z gliny czy malować. Dlatego nauczyciele w moim życiu pojawiają się nieustannie. I to wspaniale, bo nie bez powodu mówią: ucz się przez całe życie. H. D.: – Na Pani tablicy na Facebooku dużo mówi się o wydarzeniach w Ukrainie. Co jako pisarka myśli Pani o jej przyszłości? A. B.: – Wierzę w zwycięstwo Ukrainy i w jej pomyślną przyszłość. W swojej powieści fantasy dla młodzieży „Wiatrowa góra” napisałam o tym, jaką marzę widzieć Ukrainę za 50 lat. Niech moje marzenie się spełni, ale najlepiej – znacznie wcześniej. H. D.: – Niech tak się stanie! Nasz mały zespół pracuje w warunkach Wielkiej Wojny, pod wybuchy i alarmy. Ale tygodnik ukazuje się bez przerwy. Czego życzyłaby Pani nam, ukraińskim dziennikarzom, pisarzom? A. B.: – Szczerze was podziwiam! Życzę wam, abyście nie tracili wiary w nasze zwycięstwo, a także wytrwałości, natchnienia i jak najwięcej wdzięcznych czytelników! H. D.: – Dziękujemy, droga Anno, i życzymy uskrzydlonego życia twórczego! O gościu Słowa Proświty. Anna Bahriana – autorka wielu zbiorów poetyckich, w szczególności „Kwiatostan słów”, „Pomiędzy bzowymi snami”, „Między bogami a nami”, „Inne linie”, „Zaklęcia z miłości” i in. Pisze utwory prozatorskie, w tym powieści „Etymologia krwi”, „Dziwna taka miłość”, „Doszkuliaka”, „Wiatrowa góra”, „Zegarek Ariadny”, „Lepiej tak” i wiele innych. Utwory pisarki zostały wyróżnione wieloma prestiżowymi nagrodami literackimi. Spektakle na podstawie utworów dramatycznych Anny Bahrianej wystawiano w teatrach Ukrainy, USA i Republiki Macedonii. Utwory pisarki zostały przetłumaczone na język angielski, francuski, polski, bułgarski, łotewski, azerski, ormiański, macedoński, serbski, chorwacki, albański, litewski, estoński i inne języki. Rozmawiała Halyna Daciuk
Tłumaczenie maszynowe
Decydującymi w wyborze były profesjonalizm, aktywność społeczna oraz wkład w rozwój działalności charytatywnej. Wśród laureatek tej prestiżowej nagrody znalazła się Julia Moch – znana ukraińska śpiewaczka operowa, pedagożka, członkini Narodowej Rady Kobiet Ukrainy, zastępczyni przewodniczącej organizacji społecznej „Perły Ukraińskiej Kultury – Światu”, Ambasadorka pokoju, współorganizatorka Międzynarodowego Konkursu Wokalnego im. Kwitki Cisyk, twórcza wolontariuszka, ostatnia i ulubiona uczennica ludowej artystki Ukrainy, laureatki Nagrody Szewczenkowskiej Jewhenii Mirosznyczenko. Julia Moch urodziła się w Zaporożu, obecnie mieszka w Niemczech. W Monachium pracuje jako nauczycielka śpiewu, bierze udział w różnych wydarzeniach tematycznych i koncertach organizowanych przez ukraińską społeczność oraz przedstawicieli władz Niemiec. Występuje w innych krajach Europy w celu zachowania, rozwoju i popularyzacji ukraińskiej kultury. Bierze aktywny udział w koncertach orkiestry kameralnej „Ukraina Monachium” w Filharmonii Monachijskiej, występuje w Zaporoskim Obwodowym Akademickim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym im. W. G. Mahara z koncertami charytatywnymi na rzecz Sił Zbrojnych Ukrainy. Niedawno, decyzją organizacji społecznej „Grandów, rankingów i nominacji”, pani Julia została laureatką międzynarodowej nagrody „Dyplomacja kulturalna” z wręczeniem „Światowego Orderu Złotej Gwiazdy dyplomacji kulturalnej”. Narodowa Rada Kobiet Ukrainy nagrodziła ją medalem „Wolontariusz Ukrainy” za popularyzację ukraińskiej pieśni poza granicami Ukrainy, pomoc w przeprowadzeniu Międzynarodowego Konkursu im. Kwitki Cisyk oraz udzielanie pomocy obrońcom Ukrainy i rodzinom, które tymczasowo przeniosły się za granicę z okupowanych terytoriów oraz terenów, gdzie trwają aktywne działania wojenne. W dorobku wyróżnień i nagród śpiewaczki znajdują się: order „Złota Gwiazda im. Kwitki Cisyk” oraz dyplom „Za najlepsze wykonanie pieśni z repertuaru Kwitki Cisyk”, medale „Nowe Imiona Ukrainy”, „Za godność i patriotyzm”, Narodowa Nagroda „Skarb Narodu 2024”, dyplom laureata Międzynarodowego Konkursu „Sztuka XXI wieku”, Pierwsza nagroda oraz specjalna nagroda im. Salomei Kruszelnickiej „Madame Butterfly”. Julia Moch podzieliła się swoimi wrażeniami z ceremonii wręczenia nagród: – Oczywiście, miło jest być w gronie odnoszących sukcesy, silnych, utalentowanych, profesjonalnych kobiet z całej Ukrainy, które swoją wiedzą, doświadczeniem, pracą, inspiracją, sercem i niezłomnym duchem zmieniają świat i nasze społeczeństwo, wychowują nowe pokolenia, rozwijają kulturę i naukę. Takie wsparcie zasobowe jest nam wszystkim bardzo potrzebne. Cieszę się, że być może również kogoś inspiruję. Poczułam, że trzeba iść dalej. Ważne jest, że ten projekt społeczny jest obliczony także na pomoc dzieciom, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej w wyniku działań wojennych. Podczas wydarzenia przeprowadzono aukcję charytatywną, z której środki przeznaczane są na uzdrowienie dzieci-sierot oraz dzieci, które przeżyły trudne doświadczenia wojny. A ogólnie – jest to odpowiedzialna, motywująca i inspirująca nagroda do pogłębiania pracy na rzecz Ukrainy, tworzenia jej pozytywnego wizerunku na świecie, przekazywania prawdy o wojnie i przypominania, że nasz kraj stoi na liniach obronnych nie tylko Europy, ale i całego cywilizowanego świata, którego wsparcie i pomoc są nam niezbędne. Musimy, tam gdzie mamy taką możliwość, każdy na swoim miejscu, robić wszystko, co możliwe, aby wspierać budowanie świata, w którym panować będą szacunek, miłość i wzajemne zrozumienie. Własna inf. W stolicy Ukrainy wyłoniono laureatki VII Narodowej nagrody „Najlepsza Ukrainka w zawodzie – 2025”. Spośród tysiąca zgłoszeń komisja wybrała około 100 finalistek. Z nich eksperckie jury wyłoniło do nagrodzenia dziesiątkę najlepszych.
Tłumaczenie maszynowe
Oksana HORDIEĆ, starsza pracownica naukowa Narodowego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy, Kijów. 50 lat – pół wieku. Czy to dużo, czy mało w życiu człowieka? Właśnie tyle czasu minęło, odkąd miałam szczęście zostać studentką Kijowskiego Państwowego Instytutu Artystycznego (obecnie Narodowa Akademia Sztuk Pięknych i Architektury – NAOMA). Właśnie tutaj rozpoczęła się moja droga zawodowa, studia z historii sztuki światowej, poznawanie praw twórczości artystycznej. Dlatego szczególnego znaczenia nabiera symboliczne sprawozdanie ze sztuki ludowej: mam możliwość pokazania własnoręcznie wyhaftowanych koszul i zebranych z wielką miłością do Ukrainy strojów ludowych, ułożonych w improwizowaną wystawę na Dzień Wyszywanki w ramach Dni Otwartych w Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury. Na wystawie zaprezentowano przykłady ukraińskiej odzieży ludowej z końca XIX – połowy XX wieku (kostiumy z Ukrainy Centralnej: obwodów kijowskiego, czernihowskiego, czerkaskiego, połtawskiego). Prawie 40 lat zajęło zbieranie tych skarbów: początkowo prawdziwy strój był potrzebny do udziału w chórze etnograficznym „Homin”, gdzie nie tylko śpiewano i noszono wyszywanki, ale także aktywnie broniono swojego stanowiska obywatelskiego, walcząc o Niepodległość Ukrainy. Kijowianka, typowe dziecko asfaltu, to właśnie od L. I. Jaszczenki, L. H. Oreł i I. M. Honczara otrzymałam najważniejsze lekcje piękna i głębi ukraińskiej kultury oraz pieśni ludowej. Znacznie później odzieży scenicznej do występów potrzebował zespół folklorystyczny „Ridna pisnia”, w którym śpiewałam przez wiele lat i mam nadzieję, że będę śpiewać nadal. Mówią, że Wszechświat reaguje na ludzkie prośby. Rzeczywiście, koszule przychodziły do mnie w różny sposób, różnymi drogami, często od bardzo dobrych ludzi, którym jestem niezmiernie wdzięczna. Mając już pewną kolekcję odzieży ludowej, postawiłam sobie za cel spróbować skompletować stroje, ale przecież grzechem byłoby nie dzielić się z ludźmi tym, co mam. Dlatego z radością odpowiedziałam na zaproszenie do zrobienia niewielkiej wystawy w NAOMA. Jej liczne otwarcie odbyło się przy wsparciu Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury oraz Narodowego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy 13 maja 2025 roku. Oprócz ciekawych i emocjonalnych wystąpień rektora O. P. Cuhorki, profesorów Akademii W. J. Perewalśkiego, W. I. Charczenki, I. J. Melnyczuka, na otwarciu brzmiała również ukraińska pieśń w wykonaniu rodzinnego duetu Ołeksandry i Oksany Hordieć. W ramach pierwszego dnia pracy wystawy przeprowadzono improwizowany wykład-wizualizację dla wszystkich chętnych. Jeszcze przed oficjalnym otwarciem wystawę odwiedziło kilka grup studentów uczelni artystycznych (projektantów i architektów), którzy z wielkim zainteresowaniem wysłuchali oprowadzań kuratorskich. To ważne dla mnie wydarzenie nabrało dalszego rozwoju i przerodziło się w projekt rodzinny „WYTOKI”, który prezentujemy w salach biblioteki naukowej NAOMA razem z córką Ołeksandrą Hordieć, absolwentką NAOMA, wybitną malarką, członkinią Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Dwie kobiety z jednej rodziny w trudnych i okrutnych warunkach czasu wojny od lat zajmują się pracą wolontariacką, tworząc w przestrzeni wystawienniczej idealny świat harmonii, piękna i równowagi. Łączą niesamowite arystokratyczne stroje ludowe, starannie zebrane i z wiedzą odtworzone, z emocjonalnym malarstwem Ołeksandry Hordieć. Artystka wzruszona mówi: „Za każdym strojem stoi wizerunek konkretnego człowieka, osobna historia, osobna dusza. Obrazy odtwarzają ówczesną atmosferę, naturalne otoczenie naszych przodków. A stroje, jako obraz ukraińskiej kultury, ukraińskiego życia, codzienności, tożsamości narodowej, istnieją do dzisiaj. I właśnie dzięki temu wiemy, kim jesteśmy naprawdę…”. Mówiąc o stroju ludowym, trzeba zaznaczyć, że jest on prawdopodobnie najjaśniejszą stroną kultury materialnej i duchowej Ukraińców. Według trafnego stwierdzenia badacza kultury ludowej Ołeksy Woropaja, pomimo długiego i okrutnego panowania obcych, „nasz naród zachował strój narodowy – jako symbol, który przeniósł przez wszystkie wiekowe cierpienia i uciski, jakich musiał zaznać od okupantów. W tym fakcie – zachowaniu stroju narodowego, przejawił się zdrowy instynkt ludowy. Strój narodowy, język, wiara i zwyczaje – wszystko to jest niezawodną ochroną przed upadkiem narodowym”. Zaprezentowane na wystawie komplety kobiecego stroju świątecznego w swojej podstawie mają dawne ludowe wyobrażenia o trójwarstwowej budowie świata, wcielone w obraz Drzewa Świata, i niosą ideę piękna – jako harmonijnej jedności Natury i Człowieka, połączenia celowości, etyki i estetyki. Warto wyobrazić sobie złożony i długotrwały proces wytwarzania odzieży i jej zdobienia, aby wyciągnąć wniosek, że dekor nie był tylko zaspokojeniem potrzeb estetycznych, a jego funkcje były o wiele ważniejsze dla człowieka. Podstawowym składnikiem kobiecego stroju jest koszula, która niesie główne obciążenie treściowe i posiada najbardziej rozwinięte zdobienia. Funkcja ochronna realizowana jest przez umieszczone przy szyi, na dole rękawów i na rąbku pasy ornamentalne, które
Stroje ludowe na wystawie zamykają się w kręgi ochronne. Jednak artystyczną i merytoryczną dominantą w dekorowaniu koszuli jest haft na rękawach. Jego magiczne działanie poprzez dawną rolniczą symbolikę uprawnego i obsianego pola, symboliczne obrazy Berehyni, Drzewa Życia, ujęte w złożone kompozycje ornamentalne, sprzyja płodności, dobrobytowi, zdrowiu. Ornamenty z wizerunkiem znaków solarnych, które odzwierciedlają kosmiczny porządek, tworzą harmonię i ład w przestrzeni – od rodziny po Kosmos. Głęboką treścią przepełnione jest także zdobienie przednich połów korszety, szczególnie charakterystyczne dla rejonu mirhorodzkiego na Połtawszczyźnie. Tradycyjne zdobienie lewady aplikacją z pluszu zawiera zarówno znaki niebieskiej wilgoci u góry, jak i schematyczny wizerunek, zwany „kwiatem”, u dołu kompozycji. Z kultem płodności związane są także konstrukcyjne cechy korszety, ich krój trafnie podkreśla kobiecość form. Korseta miękko zarysowuje talię, a nieco powyżej linii pasa gra – rozchodzi się głęboko założonymi kontrafałdami, które pracują na stworzenie dzwonowatej sylwetki. Odzież biodrowa w kobiecym stroju reprezentowana jest przez archaiczną płachtę z symbolami płodności, która w świadomości związana jest z obrazem uprawnej Ziemi: pole podzielone na kwadraty czy prostokąty z wizerunkiem obsianego ziarna i młodych pędów. Jak hymn na cześć urodzaju i bogactwa przyrody brzmi potężny akord polichromii, gdzie przeważają czerwone kolory. Komplet odzieży płachtowej tradycyjnie uzupełnia zapaska, która służyła jako dodatkowa ochrona kobiecego łona i była szeroko używana w przeprowadzaniu rytuałów. Ta sakralna funkcja zapaski, poprzednicy, fartucha spowodowała zachowanie tego obowiązkowego elementu świątecznego kobiecego stroju nawet w połączeniu ze spódnicą. Tkany lub pleciony pas, zawiązany na talii w kilka obrotów, utrzymuje odzież biodrową, a na wyższym poziomie duchowym kojarzy się z pępowiną, która wiąże Człowieka i Ziemię-Matkę. W dawnej rolniczej wizji świata krajka postrzegana była także jako połączenie dwóch początków: ojcowskiego i matczynego. Zamknięte koło, które tworzy pas na talii, ma magiczną moc chronienia przed nieczystymi siłami i złym okiem. Działanie to wzmacniały pompony i frędzle na ruchomych końcach pasa. Krajka, jako amulet, pozostała w stroju ludowym także wtedy, gdy miejsce płachtowej odzieży biodrowej zajęła uszyta z tkaniny sklepowej, obficie zebrana w talii spódnica. Do klasycznego kompletu na wystawie wchodzą: haftowana koszula sięgająca do stóp, tkana wielokolorowa płachta lub marszczona spódnica ze sklepu, zapaska lub fartuch, przepasany w talii krajką, korseta z fabrycznej tkaniny, a z odzieży wierzchniej – lekka jupka. Głowę kobiety pokrywały chusty, wiążąc je na różne sposoby na czepiec. Całość stroju dopełniały ozdoby: dobre korale, bursztyny, bałamuty, dukacze i kokardy miejscowej roboty, które chroniły przed chorobami, nieszczęściem, złym okiem, czarami i przynosiły szczęście. Niemożliwe jest do końca zrozumienie obrazu stroju jako ucieleśnienia pewnego ideału bez zgłębienia jego duchowo-kulturowej treści. Ludowa estetyka Ukraińców przepełniona jest rozumieniem piękna przyrody, poczuciem pełni bytu, całości i nierozerwalnej jedności z kosmicznym porządkiem. Te zasady połączyły w przestrzeni wystawowej odzież ludową i obrazy Ołeksandry Hordijec, tworząc świat, w którym panuje ład, a mikrokosmos człowieka zawiera w sobie cały ukraiński Kosmos. Zakochana w pięknie, przepełniona życiem szczera artystka przekazuje swój zachwyt światem w swoich dziełach sztuki. Szczególnie dotyczy to prac pejzażowych, które powstają podczas licznych podróży po Ukrainie. Świeżość postrzegania, umiejętność tchnięcia wzniosłego nastroju w prosty codzienny motyw czy napełnienia poezją ukrytego przed obcymi oczami zakątka przyrody sprawiają, że ożywają one pod wprawnym pędzlem młodej artystki. Twórcza maniera Ołeksandry łączy precyzję rysunku z artystyczną improwizacją, dynamiczność pisma z użyciem czystych kolorów z subtelnym niuansowaniem relacji koloru i tonu. Każdy detal pracuje na stworzenie emocjonalnego napięcia, na odtworzenie ducha miejsca, gdzie żyją wspomnienia i błąkają się cienie przeszłości. Jej pejzaże przepełnione są samym życiem. Brzeg rzeki („Mgła ustępuje”, 2012 r.), bezkresne łąki („Wielkie chmury”, 2009 r.), step, wiejskie chaty („Chata Petrowa”, 2007 r.) i podwórza („Ażurowe cienie”, 2007 r.), stara jabłoń w sadzie („Stara jabłoń”, 2013 r.) – wszystko, co maluje, wznosi się ponad codzienność, tworząc odwieczny ukraiński świat, przepełniony brzmieniem głosów przodków i poetyckimi obrazami z ukraińskiej dawności. Oto i teraz one jakby Rodzinny projekt „WYTOKY” Oksany i Ołeksandry Hordijec prezentuje „Tradycyjną odzież ludową centralnych obwodów Ukrainy końca XIX – połowy XX wieku” z kolekcji Oksany Hordijec oraz wystawę indywidualną malarstwa Ołeksandry Hordijec.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
doktor nauk pedagogicznych, profesor, kierownik laboratorium twórczego „Szkoła Górska Ukraińskich Karpat”. Tego samego dnia – w Dniu Wyszywanki – w Tallinnie, w murach Estońskiej Akademii Muzyki i Teatru, w ramach festiwalu kultury i sztuki ukraińskiej odbył się uroczysty koncert muzyki klasycznej. Zorganizowała go Ambasada Ukrainy w Estonii. Mariańska Orkiestra Filharmoniczna pod batutą Lilian Kalj podarowała prawdziwy cud artystyczny – brzmiały utwory Wałentyna Sylwestrowa, Borysa Latoszynskiego, Myrosława Skoryka, a także klasyków – Bacha, Almasziego, Eulera. Była to muzyka, która dotykała duszy – głos narodu ukraińskiego, który przetrwał i tworzy dalej. Wśród honorowych gości byli Ambasador Ukrainy w Estonii Maksym Kononenko, proboszcz UKGK ks. Roman Kich, przedstawiciele ukraińskich organizacji społecznych i diaspory. 18 maja w Muzeum pod gołym niebem w Tallinnie odbył się coroczny festiwal „Wyszywanka jednoczy – Rahvustikand uhendab” – zakrojone na szeroką skalę wydarzenie, które zgromadziło Ukraińców z całej Estonii. Rodziny z dziećmi, zespoły twórcze, śpiew, wyszywanki – energia życia i jedności. 24–25 maja na wybrzeżu Barcelony odbył się V Międzynarodowy Konkurs Ukraińskiego Śpiewu. W skład jury weszli artyści ludowi i zasłużeni artyści Ukrainy, a także przedstawiciele środowisk artystycznych z różnych krajów świata. Dla mnie to wielki zaszczyt być częścią tego Światowego Forum Piosenki jako członek jury, szczerze dziękuję organizatorom za zaufanie i owocną współpracę! Przez trzy miesiące cały świat słuchał ukraińskiej piosenki. Ponad 2000 uczestników z różnych zakątków świata – amatorów i profesjonalistów – dołączyło do wielkiego ruchu muzycznego i podarowało święto ukraińskiej duszy. Piosenki festiwalowe zostały zamieszczone na stronie na Facebooku Ethno Fm Radio i rozbrzmiewały w kilku stacjach radiowych USA, Ukrainy i Izraela, gdzie uzyskały miliony wyświetleń od Ukraińców i przyjaciół Ukrainy z całego świata. Niezmiernie się cieszę, że również moje wysiłki przyczyniły się do wspaniałego rezultatu – wysokiego udziału ukraińskiej diaspory w Hiszpanii w konkursie: ponad 50 utalentowanych zespołów i solistów, którzy zostali uhonorowani nawet najwyższymi nagrodami. Jestem dumna, że wśród zwycięzców jest Dziecięce Studio Wokalne „Peredzwin” z Madrytu pod kierownictwem niezrównanie utalentowanej śpiewaczki i dyrygentki Lilii Tkaczuk – nasz ulubiony chór, odkryciem matrymonialnego oszusta, rozbitymi marzeniami o miłości i całkowitym krachem planów głównych bohaterów Hołochwastowa i Proni Prokopowny. Ta komediowa historia wydarzyła się w Kijowie z Hołochwastowem – zbankrutowanym fryzjerem (choć sam nazywa siebie paryzmajstrem), który kochał szyk i piękne stroje – „wysokiej mody i zagranicznego materiału”, wywieranie wrażenia i „zadziwianie” swoją galanterią oraz „rozumem i delikatnymi francuskimi manierami”. Uganiając się za dwiema narzeczonymi: Pronią Prokopowną – dla bogactwa, a Halą – dla duszy, Swyryd Hołochwastow nie rozumie, że goniąc dwa zające, żadnego nie złapiesz. Utalentowani aktorzy nie tylko grają – oni żyją swoimi bo
Tłumaczenie maszynowe
W tym roku miałam szczęście uczestniczyć w obchodach Dnia Wyszywanki w trzech krajach: na Ukrainie, w Estonii i w Hiszpanii. Była to okazja, by nie tylko poczuć głęboką siłę jedności Ukraińców, ale także zaprezentować swoje artystyczne dokonania – premiery piosenek: „Wyszywanka – mamy amulet”, „Ukraina – to ty i ja”, „Na ziemię ojczystą powrócę”, „Mamo, zorzo moja poranna” na słowa poety Jurija Pyżuka, muzykę i aranżację do których stworzył kompozytor Rostysław Halahan. 15 maja na Prykarpackim Uniwersytecie Narodowym im. Wasyla Stefanyka odbyło się Ogólnoświatowe forum artystyczne „Wyszywanka: edukacja, sztuka, tradycje, tożsamość” oraz VI Międzynarodowa naukowo-praktyczna konferencja „Ukraino, moja wyszywana”. A 16 maja odbył się Międzynarodowy edukacyjno-artystyczny festiwal-konkurs szkół ukraińskiej diaspory i placówek oświatowych Ukrainy. Wydarzenia zostały przygotowane nie tylko z okazji Dnia Wyszywanki, ale także z okazji 85-lecia uniwersytetu. Wydarzenia te stały się potężną platformą dla merytorycznych dyskusji, artystycznych prezentacji i żywego dialogu między Ukrainą a światem, a ich inspiratorką i moderatorką była Inna Czerwińska,
Tłumaczenie maszynowe
Dziewczęcy strój z okolic Czerkas obok obrazu O. Hordijec „Kwiat paproci” wyszły na chwilę z głębi czasu, abyśmy mieli możliwość spróbować odczytać ważne przesłania, wyhaftowane na starodawnych koszulach… Przedstawione na wystawie pejzaże zostały namalowane w różnym czasie w tych rejonach Ukrainy, skąd pochodzą także stroje ludowe. Dają one możliwość odtworzenia naturalnego otoczenia i ludzkiego świata, w którym żyli ci, którzy nosili tę odzież, spróbować nakreślić w swojej wyobraźni ich charaktery i ideały. Zwrócenie się ku przeszłości, dążenie do jej artystycznego przemyślenia, głębokie rozważania nad odwiecznymi pytaniami bytu już od dłuższego czasu wyróżniają twórczość Ołeksandry Hordijec. Świadczą one o próbie współczesnego człowieka wniesienia w życie harmonii jedności z Ziemią, na której żyjemy, z którą jesteśmy związani, którą powinniśmy święcie szanować i chronić. Poszukiwania swoich korzeni, poczucie przynależności do Rodu – Narodu i własnej odpowiedzialności przed przeszłością i przyszłością zainspirowały artystkę do stworzenia wielkich cykli prac „Święto Rodu” (2005 r.), „Oberehy” (2008 r.) i w dalszej twórczości. Poezja nurtu życia, tajemnica i uroczystość święta – wszystko to szczerze porusza artystkę, a ona trafnie znajduje odpowiednie środki wyrazu, aby wyrazić swoje uczucia, zapraszając widza do zastanowienia się nad sensem życia i miejscem człowieka w nim. Wierność ludowym tradycjom, czystym źródłom duchowości inspirują artystkę. Dlatego ona lekko i bez widocznego wysiłku wznosi się ponad prozę życia i osiąga poziom filozoficznego uogólnienia. Właśnie takimi słowami można przekazać wrażenia widzów z pracy „Kwiat paproci” (2005 r.). Artystka nie próbuje rekonstruować dawnego święta czy zilustrować go, w obrazie brakuje aktywnego działania. Interesuje ją stan uroczystości i uniesienia, magia, którą są w stanie odczuć współcześni. W pracy są rozważania młodej artystki o kobiecym losie, jest pragnienie stworzenia idealnego rodzinnego świata, którego pragnie szczere serce. Tak dziewczyna wyszywa na ślubnym ręczniku swój przyszły los: znak do znaku układa się na płótnie wzór. Są korzenie u Drzewa życia, jest pień, będą i nowe pędy. Ciekawą paralelę przeprowadza Ołeksandra w zestawieniu pojęć Rodzina – Ród – Naród, gdyż tylko tak może twórcza osobowość uświadomić sobie siebie i swoją duchową przynależność. Kobieta – opiekunka rodu, nosicielka pamięci historycznej, tradycji kulturowej. W ludzie od dawna mówiono, że kobieta trzyma trzy kąty ukraińskiego domu. Wysyła ona potężny energetyczny przekaz w przyszłość i w zamian otrzymuje siłę i pewność. Wtedy wyrastają jej skrzydła – skrzydła życia. Spokój i równowaga dominują w obrazach Ołeksandry Hordijec. Jej prace przesiąknięte są liryzmem i kobiecą szczerością, a doskonała maniera pisania, rytmy i kompozycyjna budowa różnią się w zależności od postawionego zadania. Kolorystyczne rozwiązanie zmienia się w płótnach od tajemniczego wyrafinowanego migotania („Posmak piołunu”, 2007 r.) i subtelnego niuansowania („Cisza. Wieczór”, 2006 r.) do durowego brzmienia kontrastowych otwartych kolorów („Niebieska chata”, 2005 r.), które tworzą podniosły nastrój. W tej emocjonalnie zabarwionej atmosferze przestrzeni wystawowej naturalnie i komfortowo rozmieszczone są manekiny, ubrane w ludowe stroje, a ciąg wizualny zbudowany jest w taki sposób, że obrazy „za plecami” dodatkowo przemawiają, dopełniając historię każdego wizerunku. Wystawa, w której współczesne malarstwo jest swoistym przewodnikiem z teraźniejszości w przeszłość, zapoznaje zwiedzających z pięknymi przykładami sztuki ludowej, ona, rzecz jasna, nie może zademonstrować całego bogactwa ukraińskiej odzieży. Ale w niej, jak w kropli wody, odbija się ciepły żywy świat ukraińskiej urody, ukraińskiego piękna, ukraińskiej duszy. Dla mnie to wspaniała możliwość pokazania tego, co udało się zebrać, odrestaurować i faktycznie przywrócić z niebytu prawie przez 40 lat, a dla zainteresowanego widza okazja zanurzenia się w czasy, kiedy te unikalne rzeczy były częścią realnego życia naszych przodków, kiedy wcielone w piękno wzorów i kolorów odwieczne wiedze były znakiem przynależności do WIELKIEGO NARODU, dodawały siły, służyły ochroną i amuletem, a każdy ścieg miał swoje sakralne znaczenie. Wystawa potrwa do 26 czerwca (Woznesenski uzwiz, 20). Triumfalnie zakończył się V Międzykontynentalny Festiwal Radiowy – konkurs ukraińskiej piosenki w USA „Śpiewaj w ojczystym języku” na Ethno Fm Radio, który wystartował 21 lutego, w Dniu Języka Ojczystego, w ramach autorskiego programu Natalii Bahmut „Czas Ukraińskiej piosenki”. Celem Festiwalu jest zachowanie ojczystego języka ukraińskiego i kultury za pomocą muzycznej sztuki pieśniarskiej w ukraińskiej diasporze USA i świata, a także popularyzacja ukraińskiej twórczości pieśniarskiej w Ameryce oraz jednoczenie światowego ukraiństwa wokół ojczystego języka, kultury i ojczystej ziemi. Założycielką tego unikalnego i grandioznego projektu oraz przewodniczącą jury prestiżowego konkursu online jest autorka i prowadząca program artystyczny „Czas Ukraińskiej piosenki” na Ethno Fm Radio (USA, Kalifornia) pani Natalia Bahmut, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy, poetka, kompozytorka, dziennikarka radiowa, członkini Związku Pisarzy Ameryki Północnej, koordynatorka projektów kulturalnych organizacji Ukrainian House w Kalifornii, laureatka międzynarodowej nagrody „Złota gwiazda” – „Dyplomacja kulturalna”.
Tłumaczenie maszynowe
Kołomyjski Akademicki Obwodowy Ukraiński Teatr Dramatyczny im. I. Ozarkewycza znów przyjechał do Kosowa. Aktorzy zaprezentowali spektakl „Za dwoma zającami”. W auli Kosowskiego Instytutu Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej zebrało się tylu widzów, że nie było ani jednego wolnego miejsca. Spektakl „Za dwoma zającami” został wystawiony na podstawie komedii ukraińskiego dramaturga Mychajła Staryckiego przez reżysera, artystę ludowego Ukrainy Dmytra Czyboraka. Odwiedziwszy spektakl, powiem szczerze: jest niesamowity. Od pierwszych minut zanurzasz się w akcję komedii. Fabuła spektaklu rozwija się gwałtownie, z intrygami, wykrętami, odtwarzając je z wielkim emocjonalnym natchnieniem. I my przeżywaliśmy wszystkie momenty tego komediowego spektaklu razem z nimi. Główny bohater wykonał swoją rolę tak naturalnie, że zarówno on, jak i inni aktorzy otrzymywali burzę oklasków przez cały czas trwania przedstawienia. Spektakl pozostawił pozytywne wrażenia i świadomość tego, że teatr to głęboka sztuka, która potrafi się zmieniać i odkrywać nowe oblicza. Za wesołością i beztroską komicznej, na pierwszy rzut oka, inscenizacji wyraźnie widać ważne, palące pytania, które pozostają aktualne również dzisiaj. Maria POROCH, członkini Klubu Inteligencji im. I. Pełypejka oraz Organizacji Rejonowej „Proświta” „Cud-wyszywanka” oraz festiwal „Wyszywanka-Berehynia”, dyrektor Natalia Poliszczuk, zorganizowane przez Stowarzyszenie Rodziców i Nauczycieli „Berehynia” (przewodnicząca Switłana Rumak) oraz Ukraińską Szkołę Sobotnią „Mrija” (dyrektor Switłana Szkolna). Te wydarzenia połączyły talenty z Hiszpanii, Włoch, Niemiec i Ukrainy. Miałam zaszczyt być członkiem jury i zaprezentować premiery piosenek „Wyszywanka – mamin amulet”, „Ukraina – to ty i ja”, „Na ojczystą ziemię powrócę”, „Mamo, zorzo moja świtowa”. Te wydarzenia to nie tylko festiwale, konkursy, koncerty, to żywy przejaw ukraińskiego ducha, naszej godności, siły i niezłomności. A wyszywanka to nie tylko ubiór, to wzór losu, modlitwa matki w kolorach, głos pamięci i wezwanie do jedności. W każdym krzyżyku – serce Ukrainy. W każdej piosence – niezłomna dusza narodu. W każdym święcie – nasz krok do Zwycięstwa. Takie spotkania inspirują, napełniają ciepłem i wiarą. W tych chwilach tworzy się historia i zachowuje tożsamość. I wiem mocno: byliśmy, jesteśmy i będziemy! Lesia KOROLYK-BOJKO, przewodnicząca Międzynarodowej Organizacji „Postęp kobiet-mironosic w diasporze” który oczarował publiczność swoim wykonaniem Hymnu Jedności Ukraińców świata „Ukraina jedna” – pieśni symbolu tego Festiwalu – w języku ukraińskim, a do tego jeszcze w języku hiszpańskim w moim poetyckim przekładzie. Zarówno pani Lilia, jak i jej chór, zostali nagrodzeni dyplomami „Ambasador Ukraińskiej pieśni na świecie”. Autorami tego arcydzieła są Natalia Bahmut i Andrij Demydenko, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Jest mi niezwykle miło, że do udziału w wydarzeniu dołączyła przedstawicielka diaspory Włoch Lesia Korolyk-Bojko, przewodnicząca naszej Międzynarodowej Organizacji „Postęp kobiet-mironosic w diasporze”. Serdecznie gratuluję pani Lesi zdobycia dwóch najwyższych nagród konkursu – dyplomów „Ambasador ukraińskiej pieśni na świecie” – za wykonanie Hymnu Jedności „Ukraina jedna”, który oceniany był w osobnej kategorii, gdzie rywalizowało 37 uczestników, a także za cztery premiery przejmujących piosenek tematycznych do słów poety Jurija Piżuka, z muzyką i aranżacją kompozytora Rostysława Hałahana. Olha LEDO HALANO, działaczka kulturalna i społeczna ukraińskiej diaspory Hiszpanii
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
łączył zdjęcia w filmie (“Kawa z kardamonem”) i próby w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki, ponieważ jest już zaangażowany tam w nowym spektaklu. Ma talent muzyka i jest interesujący jako aktor dramatyczny. Marija Kowalowa to nasza potężna organizatorka. Udanie łączy kwestie organizacyjne z twórczością. Bardzo skrupulatna i wymagająca wobec tego, co robi i po co. Mariczka Hawrysz gra w spektaklu na wiolonczeli. Jeśli się nie mylę, zaczęła uczyć się grać na tym instrumencie muzycznym, kiedy była na trzecim roku. I teraz ma znaczne sukcesy. Ona również jest skrupulatna i dociekliwa w pracy, osoba ukrainocentryczna. Iwan Mychajłenko ma wykształcenie muzyczne, gra na skrzypcach. Często wykorzystywał to w swoich pracach w mojej klasie. Wszyscy uczestnicy spektaklu łączą grę aktorską i grę na instrumentach muzycznych. To bardzo niełatwe. I o ile chłopcy mieli już wcześniej doświadczenie muzyczne, to u dziewcząt pojawiło się ono niedawno, choć na scenie jest to niezauważalne. Właściwie materiał jest dość skomplikowany. W procesie pracy nad spektaklem aktorzy musieli wiele przeczytać. Wzięliśmy tekst Tuwima w przekładzie Mykoły Łukasza. To genialny przekład, który jednak zmuszał nas często zaglądać do słowników, ponieważ nie wszystko wiedzieliśmy. Swoją drogą, pomogło nam to poszerzyć swoją wiedzę z języka ukraińskiego. Jako takiego scenografa i kostiumografa nie mieliśmy. Wszystko to nasza fantazja. Oczywiście pomógł Teatr Operetki. Tutaj szliśmy w tym stylu, który wymyśliliśmy od samego początku. Jesteśmy bardzo zadowoleni, że mogliśmy wyjść do publiczności. Mimo że były pewne trudności. Bo to Teatr w foyer i tutaj nie zawsze można było przeprowadzać próby, ponieważ obok jest duża scena, na której odbywają się próby lub spektakle. Więc próbowaliśmy na różnych scenach. Premiery spektaklu odbyły się w kwietniu i maju. Czy będziemy go grać dalej? Zobaczymy z początkiem następnego sezonu. To studenci roku dyplomowego, teraz mają obrony dyplomów, napięty grafik. Nie wiadomo, gdzie będą dalej, ponieważ czasy są teraz bardzo trudne. Ktoś kontynuuje naukę i wstąpi na studia magisterskie, a ktoś nie, będzie zajmował się twórczością.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Anatolija FEDORCIWA
Jak postępować w tej czy innej sytuacji, aby pozostać sobą? Życie nieustannie stawia nas przed wyborem, oferując mnóstwo wariantów rozwiązania dylematów moralnych i życiowych. W tym chaosie bytu – czy może jedynie istnienia – niektórzy próbują balansować między sprawiedliwością a obojętnością, prawdą a półprawdą, honorem a bezczeszczeniem, materialnym a duchowym. W satyrycznie zaostrzonej formie pokazano paradoksalne i jednocześnie znajome sytuacje, w których bohaterowie zmuszeni są dokonywać wyboru. Czy można pozostać sobą, kiedy wokół panuje hipokryzja? Czy człowiek jest zdolny obronić własne przekonania w świecie, gdzie wartości moralne są zastępowane wygodnymi kompromisami? „Bal w operze. Wariacje” – to nie tylko nieśmieszna komedia, która zmusza do refleksji, ale także swoiste lustro, w którym odbija się współczesna rzeczywistość. – Ten spektakl narodził się z naszej pracy ze studentami na trzecim roku – wspominała reżyserka-wystawczyni, zasłużona artystka Ukrainy, docent Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji imienia Iwana Karpenki-Karego Tetiana Kobzar. – U mnie pojawił się pomysł połączenia utworu Tuwima, który pisał on dla kabaretu, z utworem Hryhorija Czubaja. Studentom ten pomysł się spodobał i rozpoczęła się praca. „Bal w operze. Wariacje” – to bardzo znana rzecz. Często wykorzystuje się ją w artystycznych placówkach edukacyjnych. To luksusowy utwór, bardzo go lubię. Wykorzystuję niektóre fragmenty utworu podczas pracy nad techniką mowy. Tutaj jest wielkie pole do twórczości, nad wieloma rzeczami można popracować. A poza tym to ostra satyra i wydaje mi się, że stylistycznie „Bal w operze” troszeczkę współbrzmi z „Szopką” Hryhorija Czubaja. Jedyne, że u Tuwima jest to antyelitarystyczna satyra, a utwór Czubaja jest bardzo dramatyczny. Ten eksperyment robiono na kursie aktorskim, którego kierownikiem artystycznym jest narodowy artysta Ukrainy Bohdan Strutyński. Właśnie on zaproponował rozszerzenie pracy dydaktycznej i zrobienie spektaklu na scenie Teatru w foyer Narodowej Operetki Ukrainy. Zazwyczaj prace, które powstają w klasie ze scenicznej mowy, nie mają jakiegoś publicznego rozgłosu. Chyba że udział w konkursach. I, nawiasem mówiąc, z tą pracą zostaliśmy laureatami Ogólnoukraińskiego konkursu młodych aktorów imienia Iwana Franki w zeszłym roku. Ważne, przede wszystkim dla studentów, aby ich osiągnięcia twórcze były widoczne. Dlatego jesteśmy bezgranicznie wdzięczni Bohdanowi Dmytrowyczowi za możliwość wyjścia na scenę profesjonalnego teatru. Teatr operetki – to teatr muzyczny i muzyka u nas była od samego początku pracy nad spektaklem. Wszyscy czworo wykonawców grali na instrumentach muzycznych: skrzypce, klawisze, bajan i wiolonczela. I przygotowując się do pokazu spektaklu w teatrze, rozumieliśmy, że część muzyczna musi być znacznie szersza. Tworzyliśmy muzykę i był to ciekawy proces poszukiwań. Ogólnie chcę wyrazić słowa wdzięczności naszym studentom, pracowali niezwykle twórczo. Szczególnie chciałabym wyróżnić pracę studenta Stanisława Iwanowa, który nie wychodził na scenę jako aktor. Jest on wymieniony jako asystent reżysera. Stanisław studiuje na kursie aktorskim, ale ciekawie pracuje również jako reżyser. Iwan Dowżenko – człowiek-orkiestra, przeważnie właśnie on tworzył tę muzykę. Wiele rzeczy wymyślaliśmy podczas prób. Iwan jest twórczym, perspektywicznym młodym aktorem. Równolegle z przygotowaniem naszego spektaklu on łączył
Na scenie Teatru w foyer Narodowej Operetki Ukrainy odbyła się premiera spektaklu „Bal w operze. Wariacje” według utworów Juliana Tuwima i Hryhorija Czubaja. Gatunek inscenizacji określono jako nieśmieszna komedia w jednym akcie.
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Wasylczuk Swiatosław Karpowycz — 1000 hrywien. 2. Oberyszyna Anna — 200 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe