WOŁODYMYR MELNYCZENKO
Tłumaczenie maszynowe
30 maja 2026 roku, w dniu 150. rocznicy podpisania ukazu emskiego o zakazie języka ukraińskiego, na głównej scenie najważniejszego forum książkowego Ukrainy triumfowała kijowska „Proświta”, świętując swoje 120-lecie. Jewhen Buket. To wydarzenie jest niezwykle symboliczne! 150 lat po całkowitym zakazie na terytorium Ukrainy ukraińskiej pieśni, ukraińskiej książki, ukraińskiego słowa – pośród tysięcy tytułów ukraińskich książek brzmi ukraińska pieśń, trwa ożywiona dyskusja o organizacji, która jako pierwsza w przyszłej stolicy Ukraińskiego niepodległego państwa, Kijowie, ogłosiła prawo Ukraińców do mówienia w ojczystym języku! Zatem na głównej scenie XIV „Książkowego Arsenału” zaprezentowano drugie wydanie „Szkiców z historii kijowskiej Proświty”, które ukazało się drukiem z okazji 120-lecia organizacji. Ihor Stamboł (biograf Borysa Hrynczenki i moderator wydarzenia), Jewhen Buket (autor książki i szef kijowskiej obwodowej „Proświty”) oraz Kyryło Stecenko (przewodniczący kijowskiej miejskiej „Proświty”) oczarowali obecnych głęboką dyskusją, zbudowaną na historycznych paralelach między przeszłością a teraźniejszością organizacji nr 1 w mieście Kijowie. Jaskrawym dopełnieniem dyskusji stały się występy absolwentów Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy: Julianii Kanonik (śpiew ludowy), Nikity Naumowa (baryton), Walerii Towstoj (sopran), Ołeksija Slusara (baryton) oraz Warwary Zawydowycz (akompaniator), którzy wykonali arcydzieła ukraińskiej klasyki wokalnej. Moderator dyskusji, historyk Ihor Stamboł, skonstatował, że w ukraińskim społeczeństwie wciąż istnieje niedostateczne zrozumienie znaczenia „Proświty”. Według niego utrata pamięci o takich zjawiskach nie pozwala w pełni zrozumieć, jak ukraińskie społeczeństwo doszło do kluczowych wydarzeń historycznych, w szczególności do Ukraińskiej rewolucji 1917 roku. Zwrócił uwagę na to, że twórcami „Proświty” byli przeważnie przedstawiciele twórczej inteligencji – pisarze, artyści, naukowcy, działacze kulturalni. Właśnie dlatego doświadczenie organizacji obala powszechne twierdzenie, że kultura i sztuka mogą istnieć poza procesami społecznymi i politycznymi. „Proświta” stała się platformą, która połączyła elity intelektualne z szerokimi warstwami ludności. Właśnie dzięki tej interakcji ukraińskie idee narodowe wychodziły poza granice wąskiego kręgu inteligencji i stawały się dorobkiem społeczeństwa. Zdaniem Ihora Stamboła bez takiego instrumentu Ukraińcom byłoby znacznie trudniej prowadzić walkę o własną państwowość na początku XX wieku. „Proświta” narodziła się w warunkach bezpaństwowości Ukraińców, którzy byli podzieleni między dwa imperia – Rosyjskie i Austro-Węgierskie. Pierwszą „Proświtę” utworzono we Lwowie w 1868 roku, kiedy po „Wiośnie Ludów” w Imperium Austro-Węgierskim pojawiły się szersze możliwości dla aktywności społecznej. Na ukraińskich ziemiach pod panowaniem rosyjskim takie organizacje stały się możliwe dopiero po wydarzeniach rewolucyjnych 1905 roku, kiedy władza carska została zmuszona do częściowego złagodzenia ograniczeń dotyczących wolności słowa i zgromadzeń. Korzystając z tej okazji (faktycznie jako pierwsi w Imperium Rosyjskim), ukraińska inteligencja zaczęła tworzyć towarzystwa „Proświta” w centrach gubernialnych. Organizacja kijowska z czasem stała się jedną z najbardziej wpływowych, gdyż stolica pozostawała ważnym duchowym i intelektualnym centrum ukraińskiego życia. Członkowie kijowskiej „Proświty” byli w Londynie i Lwowie, w Argentynie i na Syberii, nie tylko w Kijowie i guberni kijowskiej. Regularnie płacili składki, otrzymywali literaturę, którą wydawała „Proświta”. Intelektualne środowisko wokół „Proświty” zaczęło budować ukraińską protopaństwowość. Poprzez swoje komisje: artystyczną, teatralną, wydawniczą, biblioteczną, wykładową, muzealną, „Proświta” faktycznie zastępowała sobą ukraińskie państwo. I oczywiście absolutnie logicznym tego skutkiem było to, że w czasach zmagań wyzwoleńczych bardzo wielu aktywnych członków „Proświty” objęło czołowe stanowiska w ukraińskim rządzie i parlamencie, stanęło z bronią w obronie Ukraińskiej Republiki Ludowej. Spośród wielkiego zbioru materiałów historycznych w książce opublikowano pełny rejestr członków kijowskiej „Proświty” w latach 1906–1910, a także listę „Proświt”, które działały w URL i Państwie Ukraińskim w latach 1917–1918. Kontynuacja na str. 2. MYKOŁA SZOŁ. PRENUMERATA—2026. Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy” na drugie półrocze 2026 roku (str. 41). Koszt jest następujący: 1 mies. — 71 hrywien. 3 mies. — 213 hrywien. 6 mies. — 426 hrywien. Bądźmy, przyjaciele, razem!
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
herbata wywołują odzew. Oto na przykład na artykuł pana Filipczuka pod tytułem „Tym, którzy żyją z Trójcą w duszy – Bogiem, Ukrainą i Szewczenką” („SP” nr 20) Natalia Pawłyk z Kijowszczyzny zareagowała tak: „Serdecznie dziękuję za publikację, za to, że zajmujecie się dobrą sprawą. Wcale nie znam tego dobrego człowieka, ale za taką miłość do T. Szewczenki jestem gotowa go objąć! Przekażcie mój pokłon panu Georgijowi, którego wielkoduszność pomaga podążać „Kobzarowi Perejasławskiemu” w duchowe światy...”. Niemało wdzięcznych słów czytelnicy adresują do szefa redakcji „SP” Pawła Mowczana, przewodniczącej kolegium redakcyjnego Lubow Hołoty, redaktorki literackiej, dziennikarki Hałyny Daciuk, naszych szanownych autorów Mykoły Tymoszyka, Jewhena Buketa, Olhy Chodackiej, Ołeny Bondarenko, Wołodymyra Antofijczuka, Mykoły Kulczynskiego, Leonida Mużuka, Marii Poroch, Wasyla Lyzanczuka, Jurija Kowaliwa, Dmytra Czystiaka, Jurija Mosenkisa, Eduarda Owczarenki, Wałerija Franczuka, Stanisława Nowyckiego, Łarysy Moroz, Wołodymyra Melnyczenki, Witalija Michalewskiego, Zoi Rużyn, Hanny Stolarowej, Ołeha Pustowhara, Wołodymyra Wakulenka, Ołeksija Riznykiwa, Jarosławy Riznykowej, Kostiantyna Suszka, Serhija Prysuchina, Ołeha Maksymenka, Jewhena Paszkowskiego, Dmytra Czobota i wielu innych. Redakcji dodają sił takie wersy, które nadesłał z codziennie ostrzeliwanego przez raszystów Słowiańska znany krajoznawca, proświcianin i długoletni prenumerator „SP” Wałerij Romańko: „Dla mnie te pojęcia są niepodzielne: jest Ukraina – będzie „Słowo Proświty”, nie będzie „SP” – wtedy już nie będzie i Ukrainy jako państwa. Więc trzymajmy się!”. Przy okazji podziękujmy wszystkim, którzy nie rozstają się z gazetą nie tylko w Słowiańsku i Kramatorsku, ale i w przyfrontowych rejonach Sumszczyzny, Siczesławszczyzny, Słobożanszczyzny, Chersońszczyzny, Siewierszczyzny. Nie wszystkie materiały, które napływają do redakcji, pojawiają się na łamach gazety, ale jesteśmy wdzięczni za teksty, wnikliwą uwagę do treści publikacji, które na przykład otrzymujemy od Hałyny Krawczenko z Dniepru i innych przyjaciół gazety. Bardzo miło nam otrzymywać autorskie książki, które uzupełniają proświciańską bibliotekę lub są kierowane do bibliotek w prezencie. Tak, w tych dniach swoją książkę „Pępowina przodków” nadesłał deputowany ludowy Ukrainy pierwszej kadencji Andrij Bondarczuk, dopisując, że „Słowo Proświty” jest na „zerze” w obronie wartości narodowych Ukrainy. Dziękujemy, panie Andriju, i zacytujemy wersy z pańskiego wiersza „Przepowiednia”: „Jeszcze świat zobaczy historyczny cud: Paradę niezwyciężonych ZSU Z pokorą przyjmuje Plac Czerwony”. Zazwyczaj drukujemy imiona darczyńców na ostatniej stronie, a ponieważ ta swoista tablica podziękowań stale się uzupełnia, dobre słowo nigdy nie jest zbędne. Zatem pokłon za wsparcie dla: Ołeksija Czerniachiwskiego, Hanny Stolarowej, Jurija Mosenkisa, Marii Szwed, Wołodymyra Kornijczuka, Łarysy Moroz, Borysa Durbaka, Jurija Martynowskiego, Jurija Horaka, Nadii Naumowej. Nie pozostawiają nas bez wsparcia słowem i czynem nasi amerykańscy przyjaciele – Wira Bodnaruk i Towarzystwo Języka Ukraińskiego, dziękujemy! Bardzo mamy nadzieję, że nie pozostawi nas i główny inwestor „SP” – prenumeratorzy! Dlatego prosimy do 25 czerwca odwiedzić oddział „Ukrposzty” i dokonać prenumeraty do końca roku. „SP” jest w Katalogu mediów Ukrainy II półrocza 2026 na stronie 41. Koszt 426 hrywien + 20 hrywien za opłacenie prenumeraty. Szanujmy się i bądźmy razem, przyjaciele! uśmiechnął się, nie spodziewał się, że jego nagroda znajdzie go wśród kolegów z klasy na lekcji. Ołeksij Szewczenko uroczyście wręczył dyplom zwycięzcy i książki w prezencie od Towarzystwa. A ja podziękowałam za troskę o młode talenty Natalii Rohowej i wręczyłam jej podziękowanie od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” z podpisem przewodniczącego Pawła Mowczana. Dalej odbyła się lekcja wychowania patriotycznego, gdzie przedstawiłam almanach „Słobożanszczyzna” z okazji 40-lecia organizacji obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zademonstrowałam, jak słowami na jedną literę można pisać nie tylko prozę, ale i wiersze, co nie każdy język potrafi. Dzieci z zainteresowaniem słuchały. Na przerwie dzieciom pozwolono na kilka minut wyjść na podwórko, aby zrobić wspólne zdjęcie. Illa jest dumny z tego, że jest Ukraińcem, a my jesteśmy dumni z tego, że tak utalentowany młody człowiek żyje wśród nas w naszym mieście Sumy! Sprostowanie W nr 20 (21—27 maja 2026 r.) „SP” w artykule Z. Rużyn „W Kaniowie słońcem Taras nad Górą...” 19. wiersz w 4. kolumnie należy czytać tak: „architekt Hanna Alijew”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Na głównej scenie „Książkowego Arsenału” – „Szkice z historii kijowskiej Proświty”», s. 1
Zakończenie. Pocz. na str. 1
„Aby każdy działacz na naszej niwie słowa pozostał tak bliski duszy ludowej, jak był T. Szewczenko” — Olha Petriwna Kosacz-Drahomanowa. Wspomniane słowa dobrze nakładają się na ducha tego zjednoczenia, które niechybnie musiało narodzić się na tle wydarzeń społecznych. Swoją drogą, rodzina Kosaczów niemało dołożyła się do działalności „Proświty”, spośród członków: Łarysa Petriwna Kosacz-Kwiatka, Kosacz Olha Petriwna (matka) oraz Kosacz-Kryweniuk Olha Petriwna (córka). – Grono imion w kijowskiej „Proświcie” zachwyca – Symon Petlura, Ołeksandr Łotocki, Sofija Rusowa, Wołodymyr Wynnyczenko, Borys Hrynczenko... Autor książki udostępnił cały szereg dokumentów „Proświty”. Wśród nich są materiały zarówno o Kijowszczyźnie, jak i o innych regionach. Na przykład, znalazłem wykaz „Proświt” na Krymie w 1917 roku, – opowiedział kandydat nauk historycznych Andrij Iwanec. – Być proświcianinem dzisiaj — to być nie tylko elitą narodu i arystokracją, którymi byli tamci ludzie, a jeszcze być aktywnym, zdolnym w życiu. Ot, mówią o nowych tendencjach – internet, sztuczna inteligencja. Mówią, po co „Proświta”? Człowiek różni się od robota tym, że on nie tylko gromadzi jakąś informację i ją wykorzystuje, a w coś wierzy. Człowiek ma wartości. On rozróżnia dobro i zło. Człowiek sam siebie programuje. Tak więc nam, jako wspólnocie narodowej Ukraińców, bardzo ważne jest nie błądzić w pokarmach dobra i zła, a rozumieć nasze wspólne dla wszystkich Ukraińców wartości, które jesteśmy gotowi bronić, – zaznaczył Kyryło Stecenko. Intelektualna misteria z okazji 120-lecia kijowskiej „Proświty” na głównej scenie „Knyżkowego Arsenału” zaświadczyła, że ojcowie-założyciele towarzystwa mimo wszystko zmienili ten świat! Ukraiński świat zwyciężył russkij mir, pomimo tego, że w Kijowie do tej pory rozbrzmiewają krzyki russkomirowców za ich pomnikami… – Drugie wydanie książki „Szkice z historii kijowskiej „Proświty”” autorstwa Jewhena Buketa stało się przedmiotowe i twórcze, – podzielił się wrażeniami uczestnik wydarzenia Ołeksandr Łaszenko. – Pomiędzy historyczną dyskusją, tworzoną przez Ihora Stamboła, brzmiały romanse Mykoły Łysenki w wykonaniu studentów oraz utwory na skrzypce w wykonaniu Kyryła Stecenki. W końcu, wydanie o tych wybitnych ukraińskich działaczach, od których my i teraz poznajemy swoje. W związku z tym pomnażajmy te ich nadzieje, bądźmy chętni do jasnych idei i zasad „Proświty”.
Jewhen BUKET
Ihor ZOC, redaktor naczelny „SP”
Na granicy pierwszego i drugiego półrocza redakcja zawsze zwraca się do czytelników z pewnymi przemyśleniami – w związku z tym nie naruszamy tradycji. Po pierwsze, dziękujemy, że byliście z nami i przeżyliście ciężką zimę, kiedy wymarzło nasze pomieszczenie na Chreszczatyku, ale gazeta przychodziła zgodnie z grafikiem. Nie było ani jednej skargi na to, że numer „SP” nie dotarł do prenumeratorów! Po drugie, jesteśmy zadowoleni, że przeważająca większość materiałów, które przesyłacie, została wydrukowana, a stuprocentowego trafienia na łamy po prostu nie bywa, nigdzie. Po trzecie, dzięki aktywności naszych korespondentów społecznych mamy obraz działalności „Proświty”, który zachwyca. Kijowska „Proświta”, Czerniowiecka, Iwano-Frankiwska, Rówieńska, Chmielnicka, Tarnopolska, Połtawska, Żytomierska przeprowadzają wydarzenia literacko-artystyczne, które nie tylko w gazecie warto naświetlać, ale i na kanałach telewizji narodowej, bo mają ważne brzmienie społeczne. Po czwarte, pomimo tego, że redakcja koresponduje z czytelnikami tylko na stronach gazety, redaktor naczelny i redaktor literacki starają się odpowiadać na zapytania czytelników wszystkimi dostępnymi środkami łączności. Tak i dalej będzie! Po piąte, wsparcie finansowe dla nas jest bardzo ważne, bo ceny rosną, a my koszt prenumeraty na drugie półrocze nie zmieniamy. Teraz szczegółowiej o tych, którzy dodają sił tworzyć tygodnik. To nasi stali autorzy, którzy na absolutnie dobrowolnych zasadach piszą do „SP”. Przede wszystkim, Heorhij Filipczuk, publicysta o niewiarygodnej erudycji i pracowitości. Jego materiały zwy-
Ludmyła ROMEN, członkini NSPU, proświcianka, m. Sumy
Druga połowa maja okazała się tak bogata i nasycona wydarzeniami, że nie nadążałam na czas zrobić wpisów. Zatem wracam do pamiętnego dnia – 22 maja – 165. rocznica powtórnego pochówku prochów Tarasa Szewczenki. Słoneczny poranek, póki co bez sygnału alarmu. Jestem na podwórku Sumskiego Liceum Klasycznego KZ Rady Miejskiej Sumy i czekam na nauczycielkę języka ukraińskiego Nataliję Wołodymyriwnę Rohową. Mam ważną misję – wręczyć nagrody. Właśnie w tym dniu my, obwodowe towarzystwo „Proświta”, postanowiliśmy zrobić święto dla ucznia 7-G klasy Illi Otroszenki. Wiele o nim już słyszeliśmy, bo tego chłopca Bóg obdarzył tyloma talentami, za które zna go nie tylko Sumszczyzna, ale i przestrzeń artystyczna Ukrainy. On jest zwycięzcą licznych konkursów w nominacjach: proza, poezja, sztuka fotograficzna, grafika, malarstwo, multiplikacja, wideoklipy, słowo artystyczne. Ma nagrody w zawodach sportowych z dżiu-dżitsu i turniejach szachowych. Uczy się języka angielskiego, francuskiego i hiszpańskiego. Pasjonuje się
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
historią, geografią, krajoznawstwem, numizmatyką. Uczy się w KZ Sumska Dziecięca Szkoła Artystyczna im. M. Łysenka. Jego najważniejszym osiągnięciem i uznaniem jest dwukrotny rekordzista Krajowego Rejestru Rekordów Ukrainy w kategoriach: „Najmłodszy autor dwóch wydanych drukiem książek prozatorskich” (2023 r.) oraz „Najmłodszy autor wydanej drukiem trylogii” (2025 r.). Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki co roku organizuje literacko-artystyczny konkurs dla dzieci „Jestem dumny, że jestem Ukraińcem od urodzenia!” I nasz Ilja otrzymał od szanownego jury Grand Prix! I oto razem z przewodniczącym obwodowej „Proświty” Ołeksijem Szewczenko wchodzimy do klasy w schronie. Raz w tygodniu zajęcia odbywają się w liceum, ale w schronie. Natalia Rohowa nas przedstawia. Dzieci siedzą skupione. Ilja niczego nie podejrzewa. Zaczynamy rozmowę o ważności miłowania swojej ziemi, języka, cenienia życia i strzeżenia każdej chwili… Z dumą przewodniczący „Proświty” ogłasza zwycięstwo Ilji w konkursie. Od takiej niespodzianki-sensacji Ilja nawet nie uś-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
figurantów śledztw. Jej misją jest zapewnianie społeczeństwu sprawdzonej, ważnej i często niewygodnej informacji. Demokratyczne państwo nie powinno tworzyć dla silnych i wpływowych osób nowego prawnego arsenału przeciwko tym, którzy zadają im niewygodne pytania” – czytamy w oświadczeniu. „Zwolennicy pisania listów otwartych, zdradzę wam tajemnicę: kierownictwo Moskowii rozumie tylko język siły, a tym językiem doskonale władają Siły Zbrojne Ukrainy. Aby zmusić agresora do zatrzymania wojny, trzeba nie zabierać naszym wojskowym środków, a wręcz przeciwnie – maksymalnie zwiększyć finansowanie. Musimy na wielką skalę kupować broń i drony, które bardzo przekonująco dowodzą okupantom, że powinni natychmiast wynosić się z Ukrainy, a nie pisać listy w próżnię” – napisała na swojej stronie na Facebooku blogerka Nataloczka Bychowec. Z okazji 90-lecia urodzin poety Petra Zasenkowa w Sali Kolumnowej Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej odbyło się uroczyste uhonorowanie artysty. W imieniu kijowskiej społeczności zastępczyni przewodniczącego KMAP, radna Rady Kijowskiej (frakcja UDAR) Hanna Starostenko wręczyła Petrowi Zasence najwyższe odznaczenie mera Kijowa – „Znak Honoru”. Poinformowała o tym „Ukraińska Gazeta Literacka”. Wydawnictwo „Naszyj Kijów” donosi, że po demontażu pomnika pisarza Michaiła Bułhakowa w stolicy ukraińską przestrzeń informacyjną poruszyła fala dyskusji. Użytkownicy mediów społecznościowych zaczęli masowo udostępniać odezwę wideo Prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego, datowaną na 5 lutego 2021 roku. Na opublikowanych archiwalnych nagraniach głowa państwa komentowała status pisarza oraz plotki dotyczące zakazu jego twórczości na Ukrainie. Zełenski nazwał Bułhakowa ukraińskim pisarzem i podkreślił, że „jego, tak jak ukraińskich terytoriów, nikomu nie zamierzamy oddawać”. Informację o możliwym zakazie utworów Bułhakowa na Ukrainie Prezydent kategorycznie odrzucił, nazywając podobne plotki „brednią na kosmiczną skalę”. Na potwierdzenie swoich słów Zełenski pokazał wówczas przed kamerą zbiór książek autorstwa Bułhakowa w języku rosyjskim. Według słów Prezydenta, wydania te zostały „kupione wczoraj w samym centrum Kijowa”. Przypomnijmy, że 4 czerwca na Zjeździe św. Andrzeja zdemontowano pomnik M. Bułhakowa. W stołecznym Narodowym Rezerwacie „Sofia Kijowska” otwarto charytatywną wystawę fotograficzną żołnierzy 411. brygady bezzałogowych systemów „Jastrzębie”. Prace wojskowych fotografów poświęcone są codzienności brygady na froncie, można je oglądać do 30 czerwca, podano na stronie internetowej rezerwatu. Przygotował Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
Według eksperta Petera Dickinsona, Putin nigdy nie spotka się z Zełenskim, ponieważ od lat buduje obraz „nowego imperium” bez prawa Ukrainy do istnienia. „Rosyjski dyktator od wielu lat neguje ukraińską państwowość i próbuje przedstawić Ukrainę jako część swojego imperialnego projektu. Właśnie dlatego spotkanie z Wołodymyrem Zełenskim oznaczałoby dla niego uznanie kraju, który publicznie pragnie zniszczyć” – oświadczył pracownik naukowy Atlantic Council Peter Dickinson na antenie kanału telewizyjnego Kijów24.
W ciągu ostatnich pięciu lat wynagrodzenie deputowanych ludowych Ukrainy wzrosło o około 8-9 tysięcy hrywien z powodu procesów corocznej indeksacji. Jak poinformował deputowany ludowy z frakcji „Sługa Narodu” Rusłan Horbenko, jeśli na początku kadencji lub przed pełnoskalową inwazją uposażenie parlamentarzysty wynosiło około 46 tysięcy hrywien, to obecnie kwota ta osiągnęła poziom w granicach 54–55 tysięcy hrywien. O tym Rusłan Horbenko powiedział na antenie programu Weczir. LIVE.
Państwowa Służba Jakości Oświaty przeprowadza kontrole studentów w placówkach edukacyjnych, w szczególności w ubiegłym roku w ich wyniku skreślono z listy prawie 30 tysięcy osób. O tym w komentarzu dla „Telegraf” powiedział szef Państwowej Służby Jakości Oświaty Ukrainy Rusłan Hurak. Chodzi o studentów, którzy mają prawo do odroczenia mobilizacji, ponieważ liczba mężczyzn w wieku powyżej 25 lat, którzy uczą się w koledżach i na uczelniach wyższych, w czasie pełnoskalowej wojny wzrosła prawie 8-krotnie. Pan Hurak poinformował, że podczas kontroli wykryto m.in. naruszenia przy przyjmowaniu takiej kategorii osób, organizacji procesu edukacyjnego oraz uczęszczaniu na zajęcia. Według niego problem jest nadal ogromny.
Ukraińscy wojskowi w maju wyzwolili więcej terytorium, niż udało się zająć Rosjanom. O tym informuje RBK-Ukraina, powołując się na raport Instytutu Badań nad Wojną (ISW). Według szacunków analityków, w maju rosyjskie wojska zajęły lub przeniknęły na terytorium około 40 km kw., przy czym straciły kontrolę nad około 280 km kw. W kwietniu Rosjanie zajęli lub przeniknęli na terytorium około 28 km kw., ale stracili kontrolę nad około 116 km kw.
Trzeba pozostawać czujnym, aby Rosja nie zaskoczyła nas – czy to nowymi rodzajami uzbrojenia, czy nową taktyką. O tym na antenie „Espreso” opowiedział Ralph Goff, były szef operacji specjalnych Centralnej Agencji Wywiadowczej w Europie i Eurazji, w wywiadzie z prowadzącym program „Studia Zachid” Antonem Borkowskim.
Zdaniem dziennikarza Witalija Portnikowa, najlepszą obroną ukraińskich miast jest niszczenie rosyjskich możliwości przeprowadzania uderzeń: fabryk, magazynów, węzłów logistycznych, wyrzutni. „Właśnie o takie możliwości Ukraina prosi swoich partnerów od lat. I właśnie tego wielu na Zachodzie do tej pory się boi – z powodów, które po każdym nowym uderzeniu w Kijów, Charków, Odessę czy Dniepr wyglądają coraz mniej przekonująco. Paradoks tej wojny jest prosty i okrutny. Zachód daje Ukrainie tarczę – i to nie zawsze w wystarczającej ilości, ale jednocześnie często ogranicza możliwości przeprowadzania uderzeń w tego, kto atakuje. A potem dziwi się, dlaczego te ataki nie ustają. List Zełenskiego (do Prezydenta USA Trumpa – przyp. red.) był całkowicie logiczny. Odpowiedź Hegsetha (ministra wojny USA – przyp. red.) – przewidywalna. Ale listy i odpowiedzi to rozmowa, a nie strategia. Strategia zaczyna się tam, gdzie po kolejnej próbie uderzenia w Kijów istnieje możliwość jej udaremnienia. I najlepiej – zanim rakiety znów polecą w stronę ukraińskich miast” – pisze pan Portnikow w swojej kolumnie na stronie kanału telewizyjnego „Espreso”.
Żołnierze Sił Zbrojnych Ukrainy kontynuują metodyczne, systemowe i wysokiej jakości likwidowanie pionu dowodzenia wojskowego rosyjskich wojsk okupacyjnych. Konsekwentne niszczenie korpusu oficerskiego wroga prowadzi do utraty sterowności pododdziałami najeźdźców na kluczowych odcinkach frontu. Wydawnictwo „Patriot Donbasu” pisze, że zaktualizowane dane statystyczne po wynikach długotrwałego monitoringu opublikował znany bloger wojskowy i oficer SZU Anatolij Sztiefan (pseudonim „Sztirlitz”) na swoich oficjalnych zasobach. Tak więc, zgodnie z danymi rzetelnego monitoringu otwartych źródeł informacji, który jest prowadzony od pierwszego dnia pełnoskalowej inwazji (24.02.2022 r.), według stanu na 6 czerwca 2026 roku ukraińscy obrońcy skutecznie zdemobilizowali co najmniej 8389 rosyjskich oficerów.
„Kiedy Zełenski doszedł do władzy, ilu było Ukraińców? Ponad 40 milionów ludzi. Obecnie oficjalna statystyka – nieco ponad 20 milionów. Liczebność populacji Ukrainy spadła, a liczba urzędników – nie. Deputowanych – nie. Prokuratorów – nie. Śledczych – nie. Nikt z nich nie jest 'redukowany'. Niedługo nawet na każdego Ukraińca przypadnie swój prokurator, swój sędzia. A to przecież spada na barki obywateli” – pisze działacz społeczny i polityczny Andrij Pełuchowśkyj w gazecie „Silśki wisti” (nr 21, 21.05.) w artykule pod tytułem „Ludobójstwo teraźniejszości”.
„Niedawno sekretarz Biura Prezydenta, o którym czasem wspomina się jako o byłym wywiadowcy, oświadczył, że otrzymał zadanie od lidera 'zielonych', by zatrzymać wojnę. Mówił, że będzie nad tym pracował. Ale przy tym poziomie korupcji, który dziś przesiąkł przez wszystkie pory naszego życia, zatrzymać wojnę można tylko pod jednym warunkiem – jeśli na Moskowii rozpocznie się bunt, bezsensowny i bezlitosny. Wszystkie inne nadzieje są płonne. Ani krwawy karzeł, ani moskiewskie biośmiecie nie zrezygnują ze swoich zamiarów okupacji Ukrainy. Zewnętrznego wroga znamy. Ale jest też wróg wewnętrzny – ci, którzy gardzą Ukrainą, Ukraińcami i naszym stylem życia. To absolutnie niekompetentni profani w gabinetach władzy. Na przykład żaden z zastępców ministra obrony nie ma doświadczenia wojskowego, a sam minister obrony nigdy nie trzymał w rękach karabinu. I wszystko to dzieje się podczas pełnoskalowej wojny. Ale jeszcze większym zagrożeniem niż niekompetencja jest maruderstwo” – napisał na swoim blogu na Facebooku działacz społeczny i polityczny Pawło Żebriwśkyj.
W Polsce odnotowuje się stopniowe zmniejszanie liczby Ukraińców na rynku pracy, z których część wraca na Ukrainę, a inni przeprowadzają się do krajów Europy Zachodniej w poszukiwaniu wyższych płac i lepszych warunków zatrudnienia. O tym informuje Delo.ua, powołując się na WNP.pl.
W przypadku przeprowadzenia wyborów parlamentarnych w maju 2026 roku najwyższy poziom poparcia otrzymałyby potencjalna partia Wałerija Załużnego, „Blok Wołodymyra Zełenskiego” oraz partia „Europejska Solidarność”. O tym informuje firma badawcza „Sociopolis”.
Wyniki sondażu świadczą, że większość ankietowanych dorosłych mieszkańców Ukrainy nie popiera przeprowadzania wyborów prezydenckich i parlamentarnych podczas obowiązywania stanu wojennego. 66,1% respondentów uważa, że wybory można przeprowadzać tylko po zakończeniu wojny. 29,4% ankietowanych popiera wybory podczas stanu wojennego w razie takiej konieczności. Jeszcze 4,5% uczestników sondażu nie potrafiło określić się w stosunku do tej kwestii, zaznaczono na stronie kanału telewizyjnego „Espreso”.
Książka „2024 kilometry. Z rodzimymi gwiazdami przez wrogie noce”, poświęcona żołnierzom sił specjalnych Głównego Zarządu Wywiadu Ministerstwa Obrony Ukrainy, została zarekomendowana do wykorzystania w procesie edukacyjnym uczniów klas 9–11. Poinformował o tym Główny Zarząd Wywiadu Ministerstwa Obrony Ukrainy. Rada metodyczna Ukraińskiego Instytutu Rozwoju Edukacji podjęła stosowną decyzję 1 czerwca 2026 roku. Już od następnego roku szkolnego książkę będzie można wykorzystywać na lekcjach historii Ukrainy, literatury ukraińskiej oraz przedmiotu „Obrona Ukrainy”. Wydanie opowiada o głębokich rajdach żołnierzy sił specjalnych GZW na terytorium Federacji Rosyjskiej, w szczególności o operacjach zniszczenia rosyjskiego lotnictwa strategicznego. W zatwierdzonych zaleceniach przewidziano omawianie książki na zajęciach, wykonywanie zadań analitycznych, pisanie esejów oraz przygotowywanie prac badawczych. Ukraińskie organizacje medialne i praw człowieka, a także Ruch Medialny wzywają Radę Najwyższą oraz jej przewodniczącego R. Stefanczuka do niedopuszczenia do uchwalenia projektu nowego Kodeksu cywilnego (nr 15150), który stwarza systemowe zagrożenia dla wolności słowa, dziennikarskich śledztw, otwartości informacji publicznej oraz prawa obywateli do poznania prawdy. Mowa o tym we wspólnym oświadczeniu organizacji z okazji Dnia Dziennikarza, wśród sygnatariuszy którego znajduje się Centrum Śledztw Publicznych. Organizacje oświadczają, że szereg zapisów projektu nowego Kodeksu cywilnego może wywołać efekt mrożący, w wyniku którego dziennikarze, redakcje, śledczy, analitycy OSINT, aktywiści oraz sygnaliści będą unikać tematów ważnych społecznie z powodu ryzyka ścigania prawnego. „Dziennikarstwo nie istnieje po to, by obsługiwać potrzeby wizerunkowe urzędników, polityków, biznesu czy
Tłumaczenie maszynowe
Jarosława RYZNYKOWA, zastępczyni dyrektora Departamentu – naczelniczka wydziału kultury, narodowości i religii Departamentu kultury, narodowości, religii i ochrony obiektów dziedzictwa kulturowego Odeskiej Obwodowej Administracji Państwowej, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. W Chołodnym Jarze – narodowym parku przyrodniczym i uroczysku z dziesiątką okolicznych wsi, włącznie z Subotowem, który należał do Bohdana Chmielnickiego, 23-24 maja odbyły się już XXXII Ogólnoukraińskie obchody upamiętnienia bohaterów Chołodnego Jaru oraz Bohaterów obecnej wojny. Do wydarzenia dołączyli przedstawiciele władz obwodowych, wojskowi, młodzież, historycy, krajoznawcy, rodziny poległych oraz społeczność z całej Ukrainy. Główne uroczystości odbywały się w Dniu Bohaterów obok słynnego Monasteru Motronińskiego. Tutaj, na płaskowyżu chołodnojarskim, odsłonięto pomnik poległych żołnierzy „Karpackiej Siczy” wszystkich epok. Poświęcono również dziesięć płaskorzeźb bohaterów, którzy oddali życie w nowoczesnej wojnie rosyjsko-ukraińskiej: Ołeksandrowi Graczowowi „Grafowi”, Dmytrowi Kizimowowi „Łuhaniowi”, Myrosławowi Mysle „Mysływciowi”, Mychajłowi Nikołence „Soupowi”, Wiktorowi Panasce „Irańcowi”, Andrijowi Pryjmaczence „Archaniołowi”, Mykole Soliarowi, Ołeksijowi Starikowowi „Albanowi”, Petrowi Chyżniakowi „Didowi”, Ihorowi Kłymowyczowi „Afryce”. Nowe pomniki znajdują się obok pomnika poległych żołnierzy 93. Samodzielnej Brygady Zmechanizowanej „Chołodny Jar”, ustawionego w 2019 roku. W marcu 2022 roku obok niego, zgodnie z własnym testamentem, pochowano dowódcę oddziału ochotniczego „Frajkor”, Bohatera Ukrainy Heorhija Tarasenkę, który zginął, broniąc obwodu charkowskiego. W czerwcu 2022 roku rozsypano tu prochy działacza społecznego i wojownika z Czerkas Pawła Dobrotworskiego o pseudonimie „Istoryk”, a w listopadzie 2024 roku – prochy Ołeksija Nazarczuka, który zginął w obwodzie donieckim. W grudniu 2024 roku pochowano tu Andrija Łuhowego, który poległ na kierunku kurskim. W maju 2025 roku odsłonięto znak pamięci poległych żołnierzy 31. pułku Gwardii Narodowej Ukrainy. W ten sposób kompleks „Panteon Bohaterów” po zainstalowaniu nowych płaskorzeźb liczy już 35 rzeźb pamiątkowych i staje się jednym z najważniejszych miejsc pamięci współczesnej wojny. Podczas obchodów zastępca dowódcy 49. samodzielnego batalionu szturmowego Wałerij Zetczenko „Zenit” wręczył odznaczenia „Rycerz Karpackiej Siczy” rodzinom poległych ochotników: Jurija Swystuna „Suma”, Stanisława Skrypina „Tora”, Artura Swituchowa „Swiatoho”, Romana Łewczenki „Lowy”, Iwana Rożkowa „Hocuła”, Hennadija Dubrowa „Bizona”, Tarasa Kuzmina „Arho”. Panichida, salwy na cześć poległych, wystąpienia członków rodzin Bohaterów i towarzyszy broni tworzyły szczególną atmosferę. A kulminacją wydarzenia stała się wspólna modlitwa, wygłoszona przez chorążego 3. Samodzielnej Brygady Szturmowej Rusłana Fyłypowycza i podchwycona przez setki męskich głosów. „Ukraino święta, matko bohaterów, zstąp do serca mego… Niech moje ręce będą mieczem twoim, a serce moje – ołtarzem twoim”, – te słowa „Modlitwy ukraińskiego nacjonalisty”, napisanej w 1936 roku w więzieniu przez Osypa Maszczaka, niosły się nad malowniczymi krajobrazami Chołodnego Jaru aż do złotego słońca na błękitnym niebie. W tej chwili szczególnie wyraźnie czuło się, że ukraińskie pragnienie wolności ma głębokie korzenie – od chołodnojarskich atamanów, kozaków-ochotników, żołnierzy Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej i siczowników, członków OUN i UPA aż po współczesnych obrońców. Zmieniały się nazwy państw, armii, reżimów, ale istota oporu pozostawała ta sama: prawo Ukrainy do bycia sobą przeciwko próbom imperium zniszczenia tego prawa. Jeszcze jednym ważnym centrum obchodów tego samego dnia był Muzealno-Etnograficzny Kompleks „Dykyj Chutir”, gdzie obok słynnego tysiącletniego dębu Maksyma Zalizniaka działała scena literacko-muzyczna, a przy wsparciu organizacyjnym wiceprezeski Klubu Historycznego „Chołodny Jar”, kierowniczki organizacji społecznej „Ruch Turystyczny Czehryńszczyzny” Łesi Ostrowskiej zorganizowano poczęstunek dla uczestników. W ramach wydarzenia odbyła się prezentacja książki „Dzielne serce Ołeha Kucyna”, która ukazała się w serii „Wybitni Ukraińcy”. Ołeh Kucyn był pierwszym wiceprezesem Klubu Historycznego „Chołodny Jar”, jedną z kluczowych postaci współczesnego ruchu ochotniczego, założycielem i dowódcą oddziału „Karpacka Sicz”. Zginął na froncie 19 czerwca 2022 roku, a w 2025 roku pośmiertnie nadano mu tytuł Bohatera Ukrainy. I choć pochowany jest z honorami na Cmentarzu Bajkowym w Kijowie, w 2023 roku ustawiono mu pomnik w chołodnojarskim Panteonie Bohaterów. Roman Kowal i Iryna Harmasij zebrali i uporządkowali wspomnienia towarzyszy broni, bliskich, przyjaciół i współpracowników dowódcy, a także świadectwa o współczesnej wojnie o niepodległość Ukrainy. I to bardzo ważne, że chołodnojarska pamięć nie zamyka się tylko na przeszłości. Ona od razu utrwala współczesność dla przyszłości, gdyż to, co dziś jest bólem rodzin i towarzyszy broni, jutro stanie się źródłem historycznej prawdy. Na scenie rozbrzmiewały wspaniałe występy – pieśniarskie i poetyckie, moderowane przez Andrija Kupczyna. Właśnie tam miałam zaszczyt dołączyć do obchodów swoim wystąpieniem. Pozdrowienia z Odessy przekazali również poeta, działacz społeczny Wiaczesław Bondar oraz charyzmatyczny lider znanego zespołu rockowego „Druże muzyko”, zasłużony nauczyciel Ukrainy Maksym Trubnikow. Zaskoczył wszystkich swoją energią i patriotyzmem znany raper Artem Łojik, który obecnie służy w szeregach Gwardii Narodowej Ukrainy. Czyż mogły kogokolwiek pozostawić obojętnym te jego słowa:
Tu stoimy za przyszłość my, Synu, wojna przyjdzie i minie! Tylko proszę, nie zapomnij mnie, Tylko proszę, pamiętaj mnie!
Ja nie boję się zwycięstwa bagna... Wiesz, czego się boję, jeśli szczerze? Że zostanie wszystko, jak było tutaj!..
Synu, ja nie boję się zostawić tę ziemię! Wiesz, czego się boję, jeśli szczerze? Że wszystko to na próżno...
Synu, życie moje będzie poglądową lekcją, Bo ile by diabeł nie słał na nas orków, W mózgach, a nie za granicą Europa! Buduj osobowość i szuraj obok imprezy, I odważ się przeżyć nie według Jesienina, Synu, a według Stusa!
Mów po ukraińsku, Niech będzie nieczystą. I nawet wtedy, kiedy ja upadnę, – Zrozumiem, że wytrwałem! Pozostań człowiekiem, Wyhoduj swoje skrzydła! Bo tu ludzie na wieki zamykają oczy, Żebyście wy je otworzyli!
Bohaterów uczcili także autor i wykonawca Wiaczesław Kuprijenko, bandurzystka Łarysa Weselowa, Ołeksandr Sznajder i dziecięcy zespół wokalny „Hajdamaky z Hołowkiwky”, Mychajłyk Krochmal, artystka ludowa Ukrainy Switłana Myrwoda, wspaniałe trio wokalne „Żorżyny” ze Zwenigrodczyzny, unikalna orkiestra 93. Brygady Zmechanizowanej „Chołodnyj Jar” (kierownik artystyczny Serhij Dowhopolyj). Widzowie z zachwytem słuchali w ich wykonaniu zarówno pieśni kozackich, jak i powstańczych, a także współczesnych tekstów, zrodzonych już podczas tej wojny. Następnego dnia uczestnicy wydarzenia uczcili grób sotnika Iwana Kompanijcia przy Monasterze Motronińskim, odwiedzili Wasyla Czuczupakę i jego kozaków na cmentarzu we wsi Melnyky, złożyli kwiaty pod pomnikami hajdamackiego atamana Hnata Hołoho, atamana Pyłypa Chmary we wsi Cwitne oraz poległym z rąk czerwonych katów we wsi Sosniwka. Wizyty w znaczących lokalizacjach przestrzeni Chołodnego Jaru zakończyły się uczczeniem mogiły zbiorowej atamana Czarnego Worona i jego kozactwa w uroczysku „Czarny Woron” w pobliżu wsi Rozumiwka w rejonie kropywnyckim, co zostało wsparte przez Kirowohradzką Obwodową Administrację Państwową. Tutaj, z okazji 100. rocznicy śmierci głównego atamana Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej Symona Petlury, Maksym Trubnikow wykonał „Dumę o Petlurze”. Tę pieśń śpiewali niegdyś charkowscy kobzarze, wśród nich Iwan Kuczuhura-Kuczerenko, który został rozstrzelany 24 listopada 1937 roku, a w rubryce „wyrok” krótko zaznaczono przyczynę: „Kobzar”. Rozmawiając z uczestnikami wydarzenia, słuchając opowieści przewodniczącego komitetu organizacyjnego XXXII obchodów ku czci Bohaterów Bohdana Lehoniaka, przekonywałam się, że takie wydarzenia mają znaczenie nie tylko dla Czerkaszczyzny czy Kirowohradczyzny, czy dla rodzin Bohaterów – są one ważne dla całej Ukrainy. Ponieważ naród potrzebuje nie tylko właściwych decyzji politycznych i siły militarnej, ale także miejsc, gdzie może zobaczyć siebie w historycznej ciągłości. Potrzebuje imion, które kształtują moralne drogowskazy, potrzebuje ludzi, którzy tę pamięć przechowują i przekazują dalej. Ale tak było nie zawsze. Przez dziesięciolecia władza radziecka próbowała wyprzeć pamięć o Chołodnym Jarze, o ruchu powstańczym, o ukraińskiej zbrojnej walce o państwowość. Imiona bohaterów wymazywano z przestrzeni publicznej, miejsca pochówków zaniedbywano, samą tradycję oporu próbowano przedstawiać jako „bandytyzm” czy „kontrrewolucję”. Dlatego tak konieczne było ponowne nazwanie bohaterów bohaterami, przywrócenie ich imion na mapę Ukrainy – nie tylko geograficzną, ale i duchową. Jedną z kluczowych postaci tego wielkiego powrotu stał się Roman Kowal – ukraiński działacz społeczny, pisarz, krajoznawca, uczestnik walki o niepodległość Ukrainy, członek Narodowych Związków Dziennikarzy i Pisarzy Ukrainy, prezes Historycznego Klubu „Chołodnyj Jar”. Urodzony w Horliwce na wschodzie Ukrainy, Roman Kowal poświęcił życie temu, aby odnowić cały kontynent heroicznej historii Walki Wyzwoleńczej narodu ukraińskiego pierwszej połowy XX wieku. Stał się sercem obchodów chołodnojarskich, które odbywają się już 32 rok z rzędu. Razem z członkami Historycznego Klubu „Chołodnyj Jar”, rodzinami bohaterów, krajoznawcami, mecenasami i lokalnymi społecznościami udało mu się stworzyć całościową przestrzeń pamięci: sieć miejsc pamięci, pomników, płaskorzeźb, imion, dat, tras, książek, symboli i rytuałów. Poprzez wydawanie książek, gazety „Nezboryma nacija”, wystąpienia publiczne oraz żywą obecność rodzin i towarzyszy broni, ta pamięć przestała być tylko wiedzą o przeszłości – stała się sposobem samoświadomości i kształtowania współczesnej ukraińskiej tożsamości. R. Kowal i jego współmyśliciele wprowadzają naszych Bohaterów do współczesnego ukraińskiego kanonu moralnego, gdzie każdy nowy znak pamięci to nie tylko żałoba, ale i potwierdzenie, że ci ludzie pozostają z Ukrainą na zawsze. I dopóki przychodzimy do nich, dopóki brzmią ich imiona, dopóki pieśń, modlitwa, książka i znaki pamięci działają razem – Chołodnyj Jar pozostaje miejscem, gdzie Ukraina za każdym razem na nowo uświadamia sobie siebie. Pamiętamy i czcimy wszystkich obrońców Ukrainy – dawnych i współczesnych. Wieczna chwała Bohaterom!
Tłumaczenie maszynowe
Natalia DZIUBENKO-MEYS, pisarka
Brodziłam ścieżkami odnowionego memoriału „Babi Jar”, wpatrywałam się w muzealne fotografie, wsłuchiwałam się w przerażające dźwięki, w których zakodowane są imiona ofiar, i nie mogłam nie myśleć o naturze zła. Tego starego, infernalnego. O tym, jak i dlaczego zdołało ono milionom tak zamydlić oczy, że stali się zdolni do tortur, morderstw, nieludzkiego okrucieństwa. Wytępienie europejskiego żydostwa było i pozostaje najbardziej nikczemną zbrodnią niemieckiego nazizmu. Historyczny i czysto ludzki wymiar porażają tych, którzy wstępują na terytorium „Babiego Jaru”. To barbarzyństwo, okrucieństwo, srogość niczym nie mogą być usprawiedliwione. Sąd historii nie zakończył się procesem norymberskim. On trwa. I to lekcja, że osławiony sznur może długo się skręcać, ale i tak się zerwie. Że sąd historii jest nieuchronny i bezlitosny. Więc prędzej czy później, nazwijcie jak chcecie – karma, bumerang, historyczna sprawiedliwość, kara Boża, a odpowiadać trzeba będzie. Za zniszczone życia, splądrowane ziemie, okaleczone losy. I wtedy zupełnie na nowo będą czytane i postrzegane pojęcia przebaczenia, odpłaty i wyższej sprawiedliwości. Właściwie to te kategorie, w których próbował rozeznać się rosyjski pisarz Michaił Bułhakow. Można go nienawidzić albo kochać, pochwalać zburzenie jego pomnika w Kijowie albo protestować, ale jak zapomnieć, że dla niego, twórcy, który rzekomo pragnął rozeznać się w naturze uniwersalnego zła, samo istnienie języka ukraińskiego i kultury ukraińskiej było śmiertelną obrazą, patologią i nieprzyjęciem do bliskiego mi od młodości domu na Czernyszewskiego, zauważyłem, że głowa na miejscu, sam podkłada drwa, przysiadłszy przy kominku. – A ja myślałem, że on u was dekoracyjny – mówię. – Niechby on i był dekoracyjnym – niewesoło odezwał się Iwan Mychajłowycz. – Ogrzewanie nam odłączyli za niepłacenie. Pomocy z budżetu nie przeliczyli. Więc swoich wypuściłem, żeby nie zmarzli, a mi znajomi trochę drwa dali, to trzeba palić. Wszystkie plany się psują. A obecnie po raz kolejny potwierdza się banalna prawda: wszystko poznaje się w porównaniu. Niechby obecnie pisarski dom stał bez ogrzewania, byle był cały i nieuszkodzony. Byle w niego nie trafili raszyści. Czasami zdarzało się widzieć Perepelaka w kozackim mundurze, on jako były wojskowy był jednym z inicjatorów odrodzenia tej formacji społecznej na Charkowszczyźnie. Byleby ona była jedna i nikt nie próbował wyodrębnić Słobożanszczyzny jako czegoś osobnego w składzie Wielkiej Ukrainy. I daj Boże, żeby te paramilitarne formacje weszły do Sił Obrony Ukrainy. I żeby zachowała się jeszcze jedna społeczna inicjatywa, do wcielenia której I. Perepelak także się dołożył. A mianowicie: kiedy na początku września 2005 roku, niedługo przed rocznicą urodzin M. Czabaniwskiego, powstał pomysł zapoczątkowania nagrody literackiej jego imienia, zwróciłem się z tą ideą nie do rejonowej, a do kierownictwa obwodowej organizacji pisarskiej. (Przypomina się, były wahania: nagroda ma być obwodowa czy ogólnoukraińska? Teraz zrozumiałe: gdyby zatrzymali się na wariancie nagrody obwodowej, ona by już zmarniała i dawno zginęła. Trzeba myśleć skalarnie i gnać od siebie kompleks niższości). A wtedy Iwan Mychajłowycz powiedział dosłownie tak: – Znajdziesz sponsora – cześć ci i chwała. A my organizacyjnie wesprzemy. Te słowa będę pamiętał zawsze. Myślę, że w Charkowskiej organizacji Związku Pisarzy nie pożałowali, że zostali współzałożycielami wyróżnienia. Chociaż wszystko robiło się i robi bardzo ciężko. Ale były nadzieje, że koledzy z innych rejonów spróbują, zastosowawszy nasze doświadczenie, założyć swoje nagrody, honorując rodaków-literatów minionych pokoleń. I pokazać, że i ich kraj, i Charkowszczyzna ogółem są krajem literackim. Wspominając Iwana Perepelaka, trzeba powiedzieć, że przede wszystkim był poetą, a dopiero potem kierownikiem i organizatorem. Ja także mam niektóre jego utwory, w szczególności z dedykacjami – „Mojej radości smutek” i „Sądny dzień”. Teraz, kiedy autora już nie ma, u nieobojętnych kolegów będzie możliwość obiektywnie i publicznie ocenić jego twórczość, pisząc, być może, i badania. Bo on na to zasłużył. Ale poetę trzeba przede wszystkim czytać. A kiedy obecnie i pisarze nie czytają (jeszcze się obrażają, kiedy mówisz im o tym, ale zaprzeczyć nie mogą!), to na jakiego licha oni potrzebni ze swoimi opusami? Ale to nie największa bieda. Gorzej, kiedy czytelników, wielbicieli wysokiej poezji zostaje około 1 na 10 tysięcy populacji. Skąd przy takim stanie rzeczy wziąć piśmiennych ludzi dla wszystkich ogniw naszej działalności? Iwan Perepelak czytał. Wiem to dokładnie, ze swojego doświadczenia. Dlatego i stał się tym i takim, kim miał zostać. O nim mają pamiętać nie tylko Charkowszczyzna i Połtawszczyzna. A póki co uczcijmy poetę i po prostu dobrego oraz szczerego człowieka. Notatka o mnie w Encyklopedii Współczesnej Ukrainy – pod jego podpisem. Tego też nie zapomnę.
Wołodymyr WAKULENKO, członek NSPU, obwód charkowski
…Moje pokolenie wychowywano w kulcie bohaterów drugiej wojny światowej. Wbijano nam do głów, że nikt nie jest zapomniany i nic… Że koszmar nazizmu się nie powtórzy, zbyt wiele przelano krwi, zbyt wiele śmierci. Niepojęta cena za spokojne niebo. I niby w równoległej rzeczywistości – czołgi na ulicach Budapesztu i Pragi, zawiadomienia o śmierci z Afganistanu. Sama dwoistość kremlowskiej „pokojowej” polityki wywoływała poczucie nieufności, wstrętu. ZSRR rozpadł się jak domek z kart bez fundamentu i oparcia. Praktycznie jednocześnie ze zdobyciem ukraińskiej niepodległości, która w istocie oznaczała niezależność, przede wszystkim od Rosji, przychodziło przejmujące przeczucie nieuchronnego starcia z północnym sąsiadem, który długo ukrywał się za maską „proletariackiego internacjonalizmu”, „starszego brata”, a w samym centrum kultury politycznej którego zawsze była niezniszczalna wałujewszczyzna. Zatem w danym przypadku nie chodzi o jakieś fatalne tymczasowe oślepienie czy odurzenie narodu „bogonoścy”, a o ciągłość samej kultury politycznej. Która nigdy nie przejmowała się tym, aby zaprowadzić porządek we własnym domu, a przede wszystkim tym, jak i co ukraść u sąsiada. Trzeba dobrze uświadamiać sobie, skąd przyszło do nas szatańskie zło, głodne cudzej krwi, spragnione cudzych ziem. Z kraju GUŁAGów, sołowieckich kazamatów, Katyni, Sandarmochów… Z pustoszących bezkresnych duchowych bagien, gdzie gnieździ się przeklęty „ruski mir”.
Tłumaczenie maszynowe
Teraz, kiedy odszedł kolejny z moich „ojców chrzestnych” w literaturze – Iwan Pereplapiak (1943–2026), pojawia się sprzeczna myśl: czy wkrótce nie stanę się jednym z ostatnich, którzy pamiętają dawniejsze życie literackie (sięgające jeszcze lat 80.) i mogą przerzucić czasowy pomost od niego do dzisiejszej literackiej Charkowszczyzny? Przypomniała mi się rozmowa z Iwanem Michajłowiczem w skwerze przy gimnazjum-internacie dla dzieci z wadami wzroku, gdzie wówczas odbywały się obwodowe seminaria młodych literatów i dokąd przywiozłem swoje uczennice ze studia. Wtedy szczegółowo wyjaśniał mi, co i kiedy trzeba zrobić, aby bez problemów wstąpić do Związku. Bo przepisy przepisami, a trzeba jeszcze umieć się nimi rozsądnie posługiwać. We wspólnym interesie, żeby nie było przeszkód ani tutaj, ani w Kijowie. Choć (bez wątpienia!) głównym kryterium powinny być godne utwory. Ale talentów na mojej pamięci zmarnowano sporo. Bo nie znalazły wsparcia i straciły wiarę w siebie. A ja wstąpiłem do Związku nie jako prowincjonalny poeta z charkowskiej głuszy, lecz jako już doświadczony kolega, który ma wyobrażenie o procesie literackim i środowisku literackim. I to, że rekomendacje pisali mi przewodniczący i sekretarz odpowiedzialny, czyli I. Pereplapiak i M. Wozijanow, coś znaczyło. Przypomniała mi się rozmowa o popularyzacji i propagowaniu literatury w rejonach Charkowszczyzny. Iwan Michajłowicz powiedział: – Wiesz, gdyby pod moimi oknami stał mikrobus, można by jeździć co tydzień. Pisarze zawsze chcą rozmawiać z ludźmi, a kiedy gdzieś kupią jakąś książkę, cieszą się także z tego. Ale transportu po nas nie przyślą, zdarza się to bardzo rzadko. A elektryczkami czy autobusami międzymiastowymi nie da się dużo objechać. Tu miał rację: departament kultury przez te dziesięciolecia w większości kierowany był przez osoby dalekie od literatury, a nawet wrogie wobec niej. A taka praktyka mogłaby być przewidziana w obwodowych programach wspierania przestrzeni informacyjnej Charkowszczyzny. Jednak programy, jeśli w ogóle były, to prawie nie były realizowane. Czy myślano, że można się przeczekać, przegrawszy wojnę informacyjną, w ciepłym budynku administracji przy ulicy Sumskiej? A ja, wszedłszy jednorazowo
Tłumaczenie maszynowe
Zbiory Biblioteki im. Wernadskiego uzupełniono o europejskie stare druki z XVII–XVIII wieku, które zawierają wzmianki i opisy Ukrainy. W skład kolekcji weszły wydania francuskiego filozofa Woltera, dyplomaty i wojskowego Pierre’a Chevaliera, a także brytyjskiego podróżnika Josepha Marshalla. Książki wcześniej stanowiły część ekspozycji interaktywnej wystawy Ukraine Wow, którą obejrzało ponad 250 tysięcy zwiedzających. Współzałożycielka Ukraine Wow Jarosława Hres poinformowała, że do biblioteki przekazano książki trzech autorów. Wśród nich: czterotomowe wydanie Josepha Marshalla, który w 1770 roku opisał swoją podróż po krajach Europy; praca Woltera o szwedzkim królu Karolu XII ze wzmiankami o Iwanie Mazepie i wydarzeniach tamtych czasów; książka Pierre’a Chevaliera, który przez ponad dziesięć lat przebywał na Ukrainie i opisał obyczaje Kozaków oraz epokę Chmielnickiego. „Te książki są naprawdę unikalne, uzupełniają ten lśniący fundusz biblioteczny i pozwolą każdemu Ukraińcowi lepiej poznać swoją historię” – zauważyła ona. Według pani Hres pomysł zebrania tych wydań pojawił się jeszcze na początku 2022 roku podczas przygotowywania projektu dla terminala D lotniska „Boryspol”, poświęconego zagranicznym podróżnikom, którzy pozostawili świadectwa o Ukrainie. Z powodu rozpoczęcia pełnoskalowej wojny projektu nie udało się zrealizować, jednak we wrześniu 2025 roku kolekcję zaprezentowano na wystawie Ukraine Wow. „Podczas wystawy mogliśmy ją zrealizować i przedstawić kolekcję starych druków, które odczytali ukraińscy liderzy opinii. Na przykład Anton Ptuszkin odczytał książki Josepha Marshalla. Projekt czytali także, między innymi, Timothy Snyder i Serhij Żadan. I oto mamy takie logiczne zakończenie lub kontynuację tej idei, ponieważ uważamy, że nie ma lepszego miejsca niż »Wiernadka« – jak nazywają ją wszyscy kijowianie – do przechowywania tego bezcennego skarbu” – opowiada pani Hres. W poszukiwaniu książek zespół współpracował z europejskimi kolekcjonerami, antykwariatami i księgarzami z antykwarycznymi ofertami w Wielkiej Brytanii i Francji. Część wydań udało się nabyć z kolekcji prywatnych przy wsparciu Visa, niektóre książki poszukiwano za pośrednictwem aukcji. Według informacji ukraińskich mediów
Tłumaczenie maszynowe
Wiktor SZYŁO
Wojna prawie nigdy nie mówi chórem. Nawet gdy historia pragnie sprowadzić ją do „pokoleń” i heroicznych formuł, prawdziwe doświadczenie zawsze przechodzi przez jednego, przez ciało i głos konkretnego człowieka. Poezja Stanisława Nowickiego istnieje właśnie w tym punkcie: to monolog wewnętrzny, dziennik stanu cielesnego i duchowego, a nie deklaracja „my” czy manifest generacji. Jego teksty nie głoszą, nie uogólniają, nie próbują zastąpić osobistego zbiorowym. Każdy wiersz to próba utrzymania siebie, nie rozsypania się pod ciężarem wydarzeń i właśnie przez tę indywidualność doświadczenie Nowickiego staje się rozpoznawalne dla innych. W tym sensie jego poezja wchodzi w dialog ze światową liryką frontową nie jako „głos pokolenia”, a jako głos pojedynczego człowieka, który niesie na sobie ciężar czasu. Porównując jego teksty z Owenem, Ungarettim, Hernándezem czy Baczyńskim, widzimy wspólny pryncyp: uczciwość postrzegania swojego ciała, swojego codziennego istnienia w wojnie, a nie dążenie do sformułowania uniwersalnej prawdy.
Język: zwięzłość jako forma przetrwania. Poetyka Nowickiego opiera się na radykalnej prostocie. Wiersze są krótkie, wierszem wolnym, niemal obnażone. To nie stylizacja, a wymóg sytuacji: w wojnie nie ma zbędnych słów. Na przykład w jednym z jego tekstów czytamy: widzieliście poetę na polu minowym wśród dogasających trupów w zielonej-zielonej trawie.
Powtórzenie „zielona-zielona” nie upiększa sceny, a czyni ją jeszcze bardziej nieubłaganą: natura nie współczuje, ona po prostu istnieje obok śmierci i gnicia. Tak samo pisał Giuseppe Ungaretti w swoich miniaturach frontowych: minimum retoryki, cisza między słowami ważniejsza od samych słów, a lakoniczna rejestracja przeżytego pozwala czytelnikowi przeżyć je przez konkretną ludzką perspektywę.
Człowiek wewnątrz pokolenia. Wiersz „moje pokolenie” często traktowany jest jako uogólnienie, ale w rzeczywistości to stan wewnętrzny konkretnego człowieka, który uświadamia sobie bycie częścią historycznego przełomu: moje pokolenie umiera na tej wojnie co sekundę żyje w tej wojnie kopiąc glinę i ziemię. Tutaj nie chodzi o deklarację w imieniu wszystkich. To formuła wewnętrznego rozdwojenia: żyć i umierać jednocześnie, być ciałem i przyszłą ziemią. „Glina” symbolizuje nie pokolenie, a poczucie pracy, cielesnego istnienia i dotyku śmierci. W tym Nowicki jest bliższy Baczyńskiemu, który też pisał o sobie, a nie o kolektywie – i właśnie dlatego jego wiersze stały się głosem pokolenia dopiero po tym, jak zostały przeczytane przez innych.
Codzienność jako punkt oparcia. W tekstach Nowickiego wojna prawie nigdy nie sprowadza się do walki. Istnieje ona jako stały nacisk, tło, ale centrum uwagi to ludzkie gesty, codzienność, drobne nawyki. W „Kupiańskim etiudzie” kobieta dogląda ogrodu, „jak chorego męża”. To nie alegoria kraju, a żywy akt troski, forma oporu wobec rozpadu, sposób na pozostanie człowiekiem pośród wojny. Podobnie jak Miguel Hernández, który podczas wojny domowej w Hiszpanii pisał o chlebie, domu, żonie – nie dla ucieczki, a żeby nie pozwolić wojnie zabrać wszystkiego.
Intymność i pamięć. Podmiot liryczny Nowickiego konsekwentnie unika heroicznej maski. Jest wrażliwy, wątpiący, milczący. Miłość, listy, lustro, pamięć – wszystko to jest obok wojny, ale nie zastępuje jej dialogiem wewnętrznym. Miłość nie jest przeciwstawiona wojnie, ona po prostu istnieje jako to, co jeszcze nie zostało zniszczone. Tutaj łatwo przeprowadzić paralelę z Brianem Turnerem, który w irackich wierszach pracował z drobnymi, niemal niedostrzegalnymi ruchami emocjonalnymi, które czynią człowieka żywym, nawet gdy jest otoczony wojną.
tutaj właśnie w tych ziemskich i zimnych wodach gdzie naboje i granaty-to kwiaty wiosny a proch i kule-to młode wiśnie tylko wiedz nie bywa inaczej niż dzisiaj ja tutaj skupiony próbuję przypomnieć sobie kiedy ostatni raz całowałem cię
Cisza zamiast deklaracji. Nowicki nie głosi haseł, nie zastępuje osobistego politycznym, nie próbuje „powiedzieć za wszystkich”. Są pauzy, cisza, niedopowiedzenie – zasada, która czyni jego poezję odporną na czas. Nie formułuje prawdy wojny, a rejestruje stan człowieka wewnątrz niej.
Wniosek. Poezja Stanisława Nowickiego jest cenna nie tym, że „reprezentuje pokolenie”, a tym, że pozostaje wierna jednostkowemu doświadczeniu – cielesnemu, językowemu, wewnętrznemu. I właśnie dlatego to doświadczenie staje się rozpoznawalne dla wielu. Jak w światowej tradycji liryki wojennej, zasada jest prosta: im uczciwiej napisano o jednym człowieku, tym dokładniej mówi to o czasie. Jego poezja dowodzi: na froncie wojna to nie statystyka, nie uogólnienie, nie retoryka. A ciało, dotyk, spojrzenie, słowa, które próbują utrzymać się pośród chaosu. I właśnie przez to skupienie na ludzkiej jednostce jej siła rezonuje daleko poza granicami konkretnego frontu czy konfliktu.
ukochana w tym liście listów wracam do ciebie-bo właśnie powrót zawsze jest przemijający
*** szczęście potrzebuje milczenia ale nie takiego jak wyobrażamy sobie szczęście schowało się za splotem za nićmi opatrzności i wschodzenia
Tłumaczenie maszynowe
Stanisław NOWICKI
Pocieszenie nie jest warte, ale póki żyjemy, modlimy się wierszami — ponieważ są silniejsze od naszych słabości, są przezroczystymi łódkami na brzegach pamięci, są skrzydlatymi motylami, które muszą wyłaniać się z głębin przestrzeni, są poziomymi i pionowymi ścianami oraz drzewami, są milczeniem albo złotym sercem w klatce, z której nijak nie uciec, ptaki w kolorach nieba i ziemi za chmurami, gdzie przezroczystość jest zwyczajna i niezgłębiona marzec — maj 2026
*** Rzecz nawet nie w tym, że ryba złowiona wczoraj okazała się tobą, rzecz nawet nie w tym, że wojna zawsze jest bliżej, niż może się wydawać, oto te chryzantemy jesień zima i wiosna złowiona rękami ryba i zmęczona moja głowa tak sięgasz bezkresu tłoczysz się w mętności dnia i toczy się słońce po niebie jak moja głowa ukochana ty złowiona rybo moimi rękami w dzień, kiedy sięgasz bezkresu jednej na świecie samotności
*** Obok tych drzwi wielka przepaść wspomnienie o dziwnym podziale miłości trwały smak pierwszych pocałunków niepokojąca pamięć o pierwszych zdradach wszystko to, jak powinno być, prawdziwe i miłosierne dla naszych serc, choć jeszcze wczoraj wszystko trzymało się na innym szpitale i pacjenci zakochani i kochani szczęśliwi i nieszczęśliwi żywi i martwi trzymali się jednej idei przetrwać w świecie, gdzie miejsce na cmentarzu jest bezpłatne, gdzie lekarze i szpitale wypełnione są ludźmi, gdzie zakochani stają się kochanymi, a sama ziemia to tylko wielka pamięć o przodkach odwiedzam swoich przyjaciół rozmawiam z zimnym cieniem zimy przepraszam za każde spóźnienie, bo czas jest tak krótki, że pozostaje zapamiętać doświadczenie wiosny zawsze pamięć zimy
*** Między twoimi palcami rosa-deszcz przeistoczenie nie w takim czasie schować się między twoimi palcami srebrne płatki księżycowego światła przeistoczenie
*** Mówcy niehartowanych kwestii sceny i schodki zbliżone do powtórzenia wszelkiego kłamstwa tutaj był mój dom ściany i podłoga drzwi okna niebo i wielka ziemia kwiatów mówcy snów nadmiernie śmiali tłoczą się przy moich drzwiach przy moim śnie głusi mówcy, którym śni się step, ale przecież szczerze mówiąc step śni się tylko mnie
*** Ukochana dzisiaj znów jestem tutaj w okopów podziemiu cudzej krwi w podziemiu cudzego snu
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
oto ono takie małe i bezradne takie sobie szczęście miłość przebudzenie i spóźnienie
*** przybysze też są zakochani w gwiazdach oni poprzez nieskończoność przestrzeni spoglądają na nie na to złoto które odbijają wspomnienie też zakochują się
*** już ściany jak sny modlitwa jak niebo wszystko przemijające jak ściany i sny
Spojrzenie nasi zapomniani przodkowie są jednak zbyt jeszcze młodzi-bo ich jesienne dzwony i kwiaty i pancerze dawnych czasów takie przezroczyste aż nazbyt nazbyt przezroczyste gliniane tabliczki naczynia drewniane łóżeczka naszych młodych przodków nieodkryte galaktyki planety meteoryty ziemskie oceany ryby żółwie smoki dinozaury jednorożce i wszelkie stworzenie wyłaniające się z czeluści ziemi nasze cmentarze i groby młodych przodków już dawno ich dzieci i wnuków kwiaty-to proste kwiaty liście deszcz woda i woda rzeka i morze czas i bezczas galaktyka porównań bez wojny i pożegnania z przodkami
*** milcz-bo tylko milczenie jest zdolne zwyciężyć zmęczenie w którym bezbronni ludzie twardo stoją na ziemi milcz-bo przecież nie będzie nic lepszego od milczenia ludzkość jeszcze nie wymyśliła lekarstwa na tę chorobę ludzkość jeszcze nie jest zdolna pojąć głębi bólu milcz-bo tak słodko nie słyszeć głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych nie słyszeć bicia serca oddechu i zmęczenia krwi i potu co nazbyt powoli zamienia się w cierpienie milcz-bo tylko milczenie jest zdolne zwyciężyć człowieka
*** ty wróciłaś i cień mojego serca upadł na ziemię jak gwiazda jak niebieskie ciało niebieskie wczesnych traw oto bez przesady najważniejsze oto świat miłości bez przesady
*** upaść a potem podnieść się odejść od zmazy niewiernych
Boże odziej w koszulę to biedne dziecko w więziennych murach w głodnych oddechach bez modlitwy jak bez chleba nawet krople deszczu-to łzy nawet powietrze-to zakaz korespondencji
*** artyści zakodowanych rubikonów prawda nigdy nie stanie się prawdą artyści zakodowanej prawdy szczerzy i bezbronni wobec tyranii własnej demokracji wobec państwa które nijak nie stanie się prawdą pozostanie popiół historii pozostanie demokracja bez demokracji ale wy powoli i śmiało sławcie swoich tyranów sławcie ich dzieci sławcie zabójców historii i nie zapomnijcie przeklinać samych siebie-bo prędzej czy później historia stanie się historią
*** chyba tutaj nie było artysty były góry i kolory gór wielki las kilka małych zaniedbanych chat i jeszcze słoneczniki na parapecie wielkie płótno bez ostrych linii wielka panorama dla pocztówki za dużo hałasu za mało spokoju gwar bezlitosnego tłumu przez który ledwo-ledwo mogę przedrzeć się do koloru zielonych gór
*** nasza historia dopiero się zaczynała zagłębienie w tajemne mroki własnego rozumu spojrzenia z różnych stron i wieczna próba poznania siebie zobaczenia swojego spojrzenia przez spokojne źrenice naprzeciw
*** los nigdy nie daruje błogostanu on raczej po prostu spogląda na nas on liczy dni noce kochanych i obcych on jest i to już nazbyt dobrze
*** powiem ci wojna zrodziła we mnie strach przed słowami nawet kiedy pozostaje milczenie ja wybieram strach
*** miłosierny jakimże ty możesz być na obrazach na ikonach na bezkresnych przestrzeniach ludzkiego ducha litościwy i miłosierny jak w nowym testamencie wieczny w łasce i błogostanie
Teatr scena niczym pustynia w pełni słońca trzykrotnie mówisz do siebie-bo nie ma do kogo przemówić na scenie tylko jeden aktor jeden pustelnik teatru w tej samotności rodzi się akt pierwszy wyłania się pragnienie by pozostać i milczeć
*** ona była prowincjonalnym kwiatem nie wiedząc o tym pozostawała nim lubiąc promienie słońca lubiąc małe piękno wiosny odziewała się w ciepło promieni i wyłaniała z ciemności nocy mały prowincjonalny kwiat zakochuje się w świecie wiosny od pierwszego wejrzenia
*** zapomnij ale z czasem przypomnij sobie że tutaj bywały nasze ślady na brzegu wiecznego Boga na kamieniach czciciela słońca wśród samotnych drzew zapomnij przypominając sobie moje słowa one zniknęły one stały się kamieniami z których potomkowie zbudują świątynię samotności
*** wiosna a zatem na brzegach Dniepru kwitnie biały bez w dali jak na płótnie artysty złote wierzchołki cerkiewek oraz niebo wielkie jak kulka napełniona powietrzem z twoich płuc
*** ślady pozostają na próżno chcesz się zatrzymać na próżno chcesz być usłyszanym ślady pozostają teraz jak w starej bajce król umiera i wszystkie potwory stają się ludźmi
Rok-2025 tworzę iluzję pożegnania czyżby czy kiedyś żegnano się z rokiem największych strat żegnając się nie pozbywam się pamięci w samoofiarowaniu synów w śmierci ich dzieci nikogo nie będą oskarżać tutaj nie było artysty eksperyment się nie udał tutaj stało się mniej sztuki tutaj stało się nieznośnie ciasno dla kolorów dla cieni dla samej sugestii jakiegoś eksperymentu ona może zamienić się w zdradę ona może stać się motylem albo widelcem do pożerania własnego serca
Tłumaczenie maszynowe
Lesia KOROLYK-BOJKO, członkini jury i komitetu organizacyjnego XXXII Ogólnoukraińskiego otwartego konkursu recytatorskiego imienia Tarasa Szewczenki, ambasadorka ukraińskiej kultury i sztuki, Ambasadorka pokoju. 29–30 maja 2026 roku w Kijowie odbył się finałowy etap XXXII Ogólnoukraińskiego otwartego konkursu recytatorskiego imienia Tarasa Szewczenki, który już od ponad trzech dekad jednoczy miłośników twórczości Wielkiego Kobziarza. W tym roku wzięły w nim udział dzieci, młodzież i dorośli z 22 obwodów Ukrainy, ponad 50 miast i wsi, a także przedstawiciele ukraińskiej diaspory z Włoch, Hiszpanii, Niemiec i USA. Tak szeroka geografia uczestników po raz kolejny potwierdza, że słowo Tarasa Szewczenki pozostaje żywe, aktualne i jednoczy Ukraińców na całym świecie. Organizatorem konkursu jest Narodowa Akademia Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki przy wieloletnim wsparciu informacyjnym Ministerstwa Kultury Ukrainy. Kierownikiem projektu jest Switłana Sadowenko, doktor kulturoznawstwa, profesor, profesor NAKKKiM, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy. Partnerami konkursu są organizacje społeczne z Ukrainy i z zagranicy: Kijowskie miejskie zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki (przewodniczący – Kyryło Stecenko), Kijowska miejska organizacja Towarzystwa „Znannia” (przewodniczący – Wasyl Newołow), Narodowa rada kobiet Ukrainy (przewodnicząca – Ludmyła Porochniak-Hanowska), Związek kobiet miasta Kijowa (przewodnicząca – Lidia Moskalenko), „Matki i siostry – młodej Ukrainy” (przewodnicząca – Hałyna Jabłonska), „Artystyczna sotnia Ukrainy”, „Ruch zmian”, „Ja pomagam” (Anatolij Dziubenko), „Artystyczny specnaz” (przewodnicząca – Zoja Rużyn), „Pochód kobiet-mironosic” (przewodnicząca – Zoja Rużyn), Międzynarodowa organizacja „Pochód kobiet-mironosic w diasporze” (prezes – Lesia Korolyk-Bojko). Szczególnie cieszy fakt, że już trzeci rok z rzędu Międzynarodowa organizacja „Pochód kobiet-mironosic w diasporze”, której mam zaszczyt przewodniczyć, wspiera ten prestiżowy projekt artystyczny. Dla naszej organizacji wspieranie ukraińskiej kultury, języka i tradycji narodowych jest jednym z priorytetowych kierunków działalności. Symboliczne jest to, że członkinie Rady Koordynacyjnej organizacji – Olha Ledo z Hiszpanii i Iryna Swytka z USA – wraz ze mną weszły w skład jury konkursu. Jest to jaskrawy przykład tego, jak ukraińska diaspora, niezależnie od kraju zamieszkania, kontynuuje pracę na rzecz zachowania tożsamości narodowej i wspierania talentów Ukrainy. Od przewodniczącego Irackiego Domu na Ukrainie, doktora Adnana Dżowada Al-Kadimi, nadeszło pozdrowienie dla wszystkich uczestników i organizatorów konkursu. W swoim przesłaniu zaznaczył, że w krajach arabskich dobrze znają twórczość Tarasa Szewczenki i szanują jego imię. W stolicy Jordanii, Ammanie, znajduje się ulica Szewczenki, którą zdobi popiersie wybitnego poety, a w Bagdadzie, przy wsparciu Ambasady Ukrainy, co roku odbywają się prezentacje arabskojęzycznych zbiorów utworów Kobziarza, przetłumaczonych przez miejscowych pisarzy. Życzył wszystkim sukcesów i inspiracji, aby to święto słowa dodało wiary w zwycięstwo. Dziś niezwykle ważne jest, aby Ukraińcy na całym świecie byli zjednoczeni wspólnymi wartościami i wspólną sprawą. Właśnie poprzez kulturę, sztukę i twórczość wzmacniamy duchową więź między Ukrainą a światowym ukraiństwem. I konkurs imienia Tarasa Szewczenki jest wspaniałym przykładem takiego zjednoczenia. W skład wysoce profesjonalnego jury konkursu weszli: Wiktor Hyrycz, Switłana Sadowenko, Femij Mustafajew, Łarysa Nedin, Witalij Kino, Oksana Petrykowa, Olha Szlemko, Julia Kratko, Marija Popowycz, Jana Nowoselecka, Lidia Fedotowa, Oksana Bohdan, Anżela Jarmoluk, Zoja Rużyn, Wasyl Newołow, Lesia Korolyk-Bojko, Wiktorija Łohwyn, Olha Ledo Galano, Iryna Swytka – znani artyści, działacze kultury, wykładowcy prestiżowych uczelni wyższych Ukrainy i diaspory. Przewodnicząca jury – ludowa artystka Ukrainy Hałyna Jabłonska. Wśród nominacji konkursu: „Spektakle i fragmenty spektakli”; „Kompozycja literacko-muzyczna”; „Czytanie artystyczne” (wykonawcy: studenci uczelni wyższych kultury i sztuki oraz innych uczelni wyższych III–IV poziomu akredytacji; profesjonalni wykonawcy; dzieci 14–17 lat; amatorzy); „Czytanie artystyczne” (wykonawcy: studenci uczelni wyższych kultury i sztuki oraz innych uczelni wyższych I–II poziomu akredytacji; dzieci: 1) 5–7 lat; 2) 8–10 lat; 3) 11–13 lat); „Poezja śpiewana”. Co roku konkurs odkrywa nowe talenty, ale najbardziej uderza to, że wśród jego uczestników jest coraz więcej całkiem młodych dzieci. W tym roku w konkursie rywalizowało ponad 1600 uczestników, a w finałowym etapie wzięło udział ponad 200 konkursowiczów. Najmłodszy uczestnik ma zaledwie trzy lata. I to nie jest tylko ciekawy fakt. To świadectwo tego, że miłość do języka ojczystego, ukraińskiej kultury i poetyckiego słowa rodzice wpajają od najmłodszych lat. Zaznaczył on, że osłabienie narodu może doprowadzić do utraty podmiotowości państwowej. Wiktor Andrijowycz zauważył również, że pomimo różnych interpretacji pojęcia „naród”, jego istota polega na łączeniu ludzi wspólnymi wartościami i cechami. Jednocześnie główną podstawą takiej wspólnoty nazwał język. Jego zdaniem to właśnie język kształtuje przestrzeń kulturową narodu, przechowuje pamięć historyczną i wzmacnia tożsamość narodową, pozostając jednym z fundamentów państwa. Ze strony „Patriot Donbasu”. W tym roku zwycięzcy konkursu otrzymali prezenty – książki od dyrektor wydawnictwa „Jarosławiw Wał” Switłany Koronenko oraz dyrektor wydawnictwa „Weselka” Ołeksandry Kyryuszyna, które wręczyła pani Lidia Moskalenko, a także „Kobzarze” i inne książki od pani Zoi Rużyn, które darowała konkursowiczom. Wspaniałym prezentem dla wszystkich obecnych był występ Jarosława Dżusia, uczestnika „Eurowizji-2026”, który wykonał składankę tematów ukraińskich pieśni ludowych i pozdrowił uczestników konkursu. Ponieważ konkurs odbywał się w przeddzień Dnia Kijowa, w wykonaniu docent Kijowskiego Uniwersytetu Stołecznego imienia Borysa Hrinczenki, zasłużonej działaczki sztuki Ukrainy Oksany Petrykowej, jako dar dla niezłomnego miasta, zabrzmiała pieśń „Jak ciebie nie kochać, Kijowie mój”, którą wraz z nią śpiewali wszyscy uczestnicy konkursu. Odbyła się również premiera pieśni „Taras Szewczenko jednoczy narody” do słów Hałyny
Jabłońskiej w wykonaniu autorki muzyki, solistki Akademickiego Zespołu Pieśni i Tańca Gwardii Narodowej Ukrainy, zasłużonej działaczki sztuki Ukrainy Anżeły Jarmoluk. Prawdziwą ozdobą konkursu stała się wystawa „Cudowny świat Ukrainy” wybitnego artysty współczesności, zasłużonego malarza Ukrainy Ołeksandra Ochapkina oraz wystawa autentycznych ręczników i chust z prywatnej kolekcji zasłużonego pracownika kultury Ukrainy, kierownika „Artystycznego specnazu” Zoi Rużyn, poświęcone 10-leciu od dnia założenia „Artystycznego specnazu” oraz rocznicy urodzin Kobziarza. Ogólnoukraiński otwarty konkurs recytatorski imienia Tarasa Szewczenki udowodnił, że jest to coś więcej niż rywalizacja twórcza, to miejsce duchowego wzrostu, narodowej samoświadomości i jednoczenia pokoleń. Tutaj obok siebie stoją doświadczeni artyści i całkiem młodzi wykonawcy, a słowo Kobziarza brzmi jednakowo przenikliwie zarówno z ust dorosłych, jak i w dziecięcym wykonaniu. Szczere podziękowania dla pani Switłany Sadowenko za stworzenie atmosfery twórczości, niestrudzoną pracę, profesjonalizm, oddanie sprawie i udane przeprowadzenie tego wielkiego projektu kulturalno-artystycznego, dla pani Hałyny Jabłońskiej – za wieloletnią natchnioną służbę ukraińskiej kulturze, dla wszystkich członków jury – za wzajemne zrozumienie, obiektywizm i wspólną odpowiedzialność, dla uczestników konkursu – za talent, wytrwałość i miłość do ukraińskiego słowa, dla rodziców – za wsparcie dzieci, cierpliwość i wiarę w ich zdolności, dla pedagogów – za pełną poświęcenia pracę, mądrość i wychowanie młodego pokolenia w duchu miłości do Ukrainy. Dzisiaj, kiedy Ukraina wywalcza swoją przyszłość, szczególnie ważne jest chronienie tego, co czyni nas narodem – naszego języka, kultury, pamięci historycznej i godności narodowej. Właśnie takie konkursy pomagają wzmacniać te wartości i przekazywać je następnym pokoleniom. I dopóki brzmi słowo Tarasa Szewczenki, możemy być pewni, że ukraińska dusza żyje, ukraińska kultura rozwija się, a przyszłość naszego państwa ma solidny fundament. Do zobaczenia na XXXIII Ogólnoukraińskim otwartym konkursie recytatorskim imienia Tarasa Szewczenki! podsumowało i ogłosiło zwycięzców oraz porządek nagradzania. Publikujemy listę zwycięzców Międzynarodowego konkursu literackiego „Ukraińska wiosna”: Łana Kraska, Olha Chwostowa, Nadija Dubohraj, Wira Zozula. Serhij Siwaczenko, Anatolij Nenczynski, Julija Krupećka. Gratulujemy! Zgodnie z decyzją jury wyróżnienia będą wręczane podczas wydarzeń SUGULAK na Chreszczatyku w każdą sobotę. Jeśli chodzi o wieczory autorskie: dzień i godzina są uzgadniane z każdym zwycięzcą osobno. Wasyl WELYMCZYJ
Tłumaczenie maszynowe
Ukraińcy w większości popierają utworzenie koalicji jedności narodowej oraz Rządu ocalenia narodowego. Jak informuje Cenzor.NET, świadczą o tym wyniki sondażu Socjopolis. Tak więc pozytywnie do pomysłu utworzenia koalicji jedności narodowej oraz Rządu ocalenia narodowego, który reprezentowałby szerokie zjednoczenie sił patriotycznych w parlamencie i poza nim, odnosi się 54,9% respondentów. Neutralny stosunek do takiej inicjatywy wyraziło 27,3% ankietowanych. Równocześnie negatywnie ocenia ją zaledwie 14,3%, a kolejne 3,5% respondentów nie zdołało się określić.
Tłumaczenie maszynowe
Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko (2004–2010) podkreślił znaczenie języka dla istnienia narodu i umacniania państwowości. Stosowne oświadczenie złożył podczas prezentacji książki historyka i pisarza Ołeksandra Zinczenki „Dwa miliony świtów. Tajemnica Trypilska”, podaje Interfax-Ukraina. Według słów Juszczenki, większość państw świata ukształtowała się jako narodowe, dlatego zachowanie tożsamości narodowej ma bezpośredni wpływ na ich stabilność i przyszłość.
Tłumaczenie maszynowe
Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, Ukraiński Klub, Literacki Forum oraz Międzynarodowy Ruch Ukraińskich Wspólnot zorganizowały Międzynarodowy Konkurs Poetycki „Ukraińska wiosna” pod hasłem „Proświta szuka talentów”. Nadesłano 70 maszynopisów. Jury, na czele z Pawłem Mowczanem, w składzie: Roman Kucharuk, Anastasija Łukij, Maksym Odariuk, Kyryło Lichman, Tetiana Szpyczuk, Bohdan-Ljubomyr Prytuła, podsumo-
Tłumaczenie maszynowe
Natalia ŁUHOWSKA, główna bibliotekarka działu literatury krajoznawczej i bibliografii Tarnopolskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej. Pani Maria urodziła się w malowniczej wsi Rożysk w rejonie podwołoczyskim. Pierwsze kroki edukacyjne stawiała w ośmioletniej szkole we wsi Turowa, po czym kontynuowała naukę w szkole średniej w Kaczanówce. Dalsza droga do wiedzy zaprowadziła ją na Czerniowiecki Uniwersytet Państwowy (obecnie Narodowy Uniwersytet im. Jurija Fedkowycza), gdzie zdobyła wyższe wykształcenie. Okres ten stał się ważnym etapem w kształtowaniu jej światopoglądu i stawaniu się jako osobowość. W 1969 roku z powodzeniem obroniła pracę dyplomową ze stylistyki języka ukraińskiego, otrzymując najwyższą ocenę. W tym samym roku rozpoczęła swoją działalność pedagogiczną, zostając nauczycielką języka i literatury ukraińskiej. Początkowo pracowała w ośmioletniej szkole w Bajkowcach, później przeszła do szkoły w Wielkiej Łuce, a w 1977 roku rozpoczęła pracę dydaktyczną w szkole średniej w Myszkowicach. W 1983 roku Maria Krupa dołączyła do zespołu Tarnopolskiego Instytutu Pedagogicznego (obecnie Narodowy Uniwersytet im. Wołodymyra Hnatiuka), gdzie poświęciła się kształceniu przyszłych pedagogów. Pracowała na wydziale przygotowania nauczycieli klas początkowych, przekazując swoją wiedzę młodemu pokoleniu i wnosząc znaczący wkład w rozwój edukacji. W czerwcu 1992 roku Maria Krupa z powodzeniem obroniła pracę kandydacką na temat twórczości Olhy Kobylańskiej, skupioną na strukturze językowej obrazu autora. Praca ta stała się podstawą do publikacji jej monografii o analogicznym tytule. Po udanej obronie pracy kandydackiej kontynuowała swoją drogę na wydziale filologicznym, gdzie założyła laboratorium „Teoria i praktyka analizy lingwistycznej tekstu artystycznego”. W 2005 roku Maria Krupa opublikowała podręcznik-monografię „Lingwistyczna analiza tekstu artystycznego”, w którym po raz pierwszy zaproponowano wykorzystanie kategorii obrazu autora do przeprowadzenia kompleksowej analizy tekstu artystycznego. Z czasem, w 2010 roku, w poprawionym wariancie podręcznika autorka zarekomendowała metodykę kompleksowej analizy tekstu dramatycznego. Oprócz tego naukowczyni opracowała program nauczania kursu „Lingwistyczna analiza tekstu artystycznego” dla uczelni wyższych Ukrainy, co stało się ważnym wkładem w rozwój edukacji filologicznej. Dorobek naukowy pedagożki liczy ponad 90 prac naukowo-metodycznych z zakresu języka ukraińskiego i metodyki jego nauczania, stylistyki i analizy lingwistycznej oraz ponad 70 publikacji w mediach lokalnych. Maria Krupa pracowała jako wykładowca w Wyższym Seminarium Duchownym im. Patriarchy Josyfa Slipyja (1993–2008). W latach 1990–1991 kierowała odrodzonym Związkiem Ukrainek i wniosła znaczący wkład w rozwój tej organizacji. Jako organizatorka i kierowniczka bractwa „Chrześcijańska Rodzina” w Wielkiej Berezowicy pomagała kształtować wartości duchowe lokalnej społeczności. W latach 2002–2006 była radną Tarnopolskiej Rady Obwodowej IV kadencji, gdzie poświęcała uwagę ważnym kwestiom społecznym i kulturalnym. Członkini Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki, w latach 2003–2010 zastępczyni przewodniczącego tarnopolskiego oddziału TN im. Szewczenki. Na szczególną wzmiankę zasługuje jej rola jako organizatorki i autorki projektu „Wędrowne Koło”, zapoczątkowanego w 2016 roku, który dzisiaj oficjalnie funkcjonuje przy Archieparchii Tarnopolsko-Zborowskiej. Od maja 2023 roku pani Maria pełni obowiązki kuratora ds. organizacji i przeprowadzania konferencji naukowo-praktycznych komisji teologicznej TN im. Szewczenki w obwodzie tarnopolskim. Wydarzenia te odbywają się na bazie Centrum Maryjnego „Zarwanica”, tworząc unikalną platformę do dyskusji nad ważnymi kwestiami w sferze teologii. Maria Krupa to kochająca matka, która dała życie dwojgu dzieciom. Jej córka Natalia Daszczenko kontynuuje dzieło matki, a syn Lubomyr Krupa stał się Bohaterem dla każdego z nas. Oddał życie, broniąc ojczystej ziemi i naszego narodu przed okrutnymi działaniami rosyjskich okupantów, uwieczniając swoje imię w pamięci tych, którzy cenią wolność i niepodległość. Z okazji 80. rocznicy urodzin Marii Krupy pracownicy działu literatury krajoznawczej i bibliografii Tarnopolskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej przygotowali wystawę książkowo-ilustracyjną „Ukrainka przez wielkie U”. Na wystawie eksponowana jest literatura naukowa i dydaktyczna, w przygotowaniu której bezpośrednio uczestniczyła pani Maria. Wśród eksponatów można znaleźć monografie i podręczniki napisane jej ręką, a także wydania, w których była redaktorką i opracowującą. Oprócz tego na stronach niektórych książek można zapoznać się z gruntownymi artykułami wstępnymi znanej krajanki, które nie tylko zapoznają z tematyką prac, ale także dodają cenny kontekst analityczny. Znaczną część wystawy stanowią wydania encyklopedyczne, informatory i czasopisma, które harmonijnie uzupełniają ogólną ekspozycję. Pracownicy biblioteki z całego serca gratulują jubilatce tego ważnego wydarzenia! Życzą, aby patrząc wstecz na przeżyte lata, wspominała tylko najlepsze, najjaśniejsze i najradośniejsze momenty. Życzą dużo zdrowia i długowieczności. 28 maja przypada 80. rocznica urodzin Ukrainki przez wielkie U – Marii Krupy (z domu Konopacka). Przez całe życie, poprzez swoje czyny, przekonania i codzienną działalność, nieustannie utwierdzała i wcielała w życie fundamentalne wartości, ideały ogólnoludzkie i dziedzictwo kulturowe, które są nieodłączną częścią ducha i tożsamości Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Leonid MUŻUK
Trylogia powieściowa Ludmyły Łysenko o Marii Pryjmaczenko „Światotworzenie od Marii” jest zjawiskiem unikatowym. Nie dlatego, że ta jaskrawa proza jest zarazem przejmującą dokumentalną biografią wybitnej malarki, która zajęła w historii ukraińskiej kultury szczególne miejsce, wzbogacając świat sztuki swoimi uderzającymi alegoriami w stylu naiwnego malarstwa. I nawet nie dlatego, że ta rozległa powieść w trzech książkach jest zakrojonym na szeroką skalę badaniem historyczno-artystycznym twórczości Marii Pryjmaczenko. Przede wszystkim jednak dlatego, że trylogia ukazuje historyczną prawdę niezwykle trudnego czasu Ukrainy i ujawnia tę gorzką naszą narodową prawdę właśnie poprzez biograficzną kanwę głównych wydarzeń życiowych, które przypadły w udziale Marii Pryjmaczenko („krzywej Marii”). Bo w prawdziwym życiu Marii Pryjmaczenko skupiły się typowe fakty tamtej epoki, a sama biografia artystki to zdumiewająco dramatyczna historia człowieka, w której jest zarówno walka o pełne fizyczne przetrwanie, jak i wysokie duchowe dążenie do realizacji swego ludzkiego przeznaczenia. Ten konsekwentny cel na wielotrudnej drodze życiowej Marii wymagał od niej wyjątkowej siły woli, by ujawnić niepowtarzalną artystyczną odrębność i zdobyć świat estetyką swoich obrazów. Wszystko to przekonująco odzwierciedlono w trylogii „Światotworzenie od Marii”. Rozwój fabuły jest nasycony nadmiernie ostrym dramatyzmem faktów biograficznych. Przebieg głównych dokumentalnych kolizji pisarka rozwija na tle historycznych realiów owego czasu jako nieuchronne wyzwanie losu. Aby świadomie przeciwstawić się temu groźnemu wyzwaniu, Maria musiała nieustannie napełniać swoją duszę naturalną potrzebą – tworzyć właściwy jej wyobraźni syntetyczny obraz artystyczny. Tak więc w rezultacie tej wytrwałej walki Marii o swoje godne życie świat ujrzał unikatowe zjawisko kulturowe, które zachwyca ludzi zdumiewającą estetyką obrazów i filozofią sprawiedliwego życia, ukształtowanego według kryteriów etycznych ludowej tradycji, gdzie dobro zwycięża zło. Lecz niezwykle wrażliwa na ukraińską tradycję dusza Marii, dzięki głębokiej wyobraźni artystycznej, zdołała sięgnąć aż do historycznych źródeł dawnej kultury prawiecznego ukraińskiego etnosu. A stworzony przez nią oryginalny rysunek, wyrosły na etnicznej, prakulturowej podstawie, jak swoisty symbol, zakodowany głębokim podtekstem artystycznym, swoją wrażliwą wewnętrzną artystyczną istotą jest nadzwyczaj zbieżny z współczesną prawdą realnego życia społecznego. Osobliwością treści historycznej trylogii jest kształtowanie się i działalność osobowości artystycznej w okresie epoki stalinowskiej. Pisarka stosuje analizę psychologiczną procesu twórczego swojej bohaterki, przedstawiając kluczowe fakty biograficzne jej złożonej historii życiowej na tle duchowego ucisku narodu przez imperialny terror, skierowany na zniszczenie ukraińskości głodem. Filozofia alegorycznych obrazów Marii, estetyka przedstawiania „zezwierzęconych ludzi i ouczłowieczonych zwierząt” to swoista formuła artystycznego protestu przeciwko imperialnej moralności ówczesnego kolonialnego czasu, w którym degradacja kulturowa i duchowy upadek ukraińskiego ludu, zranionego nieustannym terrorem moskiewskiego reżimu, osiągnęły swój historyczny szczyt. Pragnienie Marii, by tworzyć alegoryczny rysunek, to artystyczny ukryty sposób poszukiwania i skutecznego odnajdywania w tych warunkach społecznych sensu bytu, aby w ten szczególny świadomy sposób podtrzymywać w ludziach jasną nadzieję. A przy okazji także pokonywać własną rozpacz i codzienne trudności, które spadły na jej kobiecy los w wyniku wczesnego kalectwa. Symboliczną treścią paradoksalnej metafory „zwycięstwo słabego” – właśnie taką wolową postawą światopoglądową bohaterka biograficznej powieści-trylogii Ludmyły Łysenko „Światotworzenie od Marii”, Ukrainka Maria Pryjmaczenko, na zawsze ugruntowała się w naszej narodowej kulturze. Taki był zamysł powieści-trylogii i pisarka skutecznie go zrealizowała. Charakter dzieła historyczno-artystycznego nie jest obciążony tradycyjnym arsenałem leksemów naukowych, lecz wyrasta z języka artystycznego. Dokumentalny materiał faktograficzny i jego gatunkowe przemyślenie stały się możliwe dzięki bezcennemu doświadczeniu autorki, nabytemu w trwających badaniach naukowych nad twórczością Marii Pryjmaczenko. Przecież na tym materiale artystycznym Ludmyła Łysenko kiedyś z sukcesem obroniła pracę doktorską z historii sztuki. Zatem niezapomniane wspomnienia o tym już dalekim czasie, głęboka ludzka przyjaźń i radość szczerej osobistej rozmowy z Marią Pryjmaczenko, oczywiście, naturalnie skłoniły Ludmyłę Łysenko do głębszego artystycznego przemyślenia faktografii biograficznej trudnego losu swojej bohaterki. Dlatego ta swoista historyczno-artystyczna składowa trylogii jest w strukturze tej powieści odbierana jako jej główna treściowa baza do organicznej syntezy z głównym rozwojem wydarzeń fabularnych. A sam przebieg tych historycznych wydarzeń na naszym ogólnonarodowym etnicznym gruncie był niezwykle charakterystyczny zarówno dla typowej ukraińskiej wsi, jak i dla stolicy. Tak więc w konkretnych okolicznościach biograficznych tamtego tragicznego czasu, artystycznie uogólniwszy historyczny obraz epoki stalinowskiej, Ludmyła Łysenko przedstawia współczesnemu czytelnikowi znaczący przejaw historycznej istoty wytrwałego twórczego czynu Marii Pryjmaczenko jako fenomenu ukraińskiej kultury. Autorski tekst tego dzieła odbiera się tak zmysłowo, jakby był zapisany z ust samej Marii. Właśnie takie iluzoryczne subiektywne wrażenie po części dopadało mnie, czytelnika, wdzięcznego pisarce i życzliwego jej rozległej pracy. I tak samo, mimowolnie, w tych swoistych epizodach, które stylistycznie ukształtowano jako duchowe spowiedzi bohaterki, uderzał mnie efekt emocjonalny: jakby trylogię „Światotworzenie od Marii” zrodziły dwie siostry: szczerym sercem – Ludmyła Łysenko, a wytrwałym czynem Ukrainki – Maria Pryjmaczenko.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
i rzeźby. Jak widzimy, każdy laureat zwraca się ku wizerunkowi kobiety, matki, opiekunki. Zatem nagroda imienia Olgi Kobylańskiej sprzyja zachowaniu wartości duchowych, wspiera inicjatywę twórczą i utwierdza znaczenie dziedzictwa narodowo-kulturowego we współczesnym społeczeństwie, będąc ważnym wyróżnieniem kulturalnym Czerniowiecczyzny i Ukrainy w ogóle. Przyciąga ona znaczną uwagę środków masowego przekazu, które naświetlają zarówno samo wydarzenie wręczenia, jak i twórczość laureatów. Cechą szczególną nagrody jest jej międzynarodowy status. W prasie wielokrotnie podkreślany jest udział zagranicznych laureatów, co: rozszerza więzi kulturowe Ukrainy; sprzyja popularyzacji literatury ukraińskiej za granicą; wzmacnia autorytet nagrody. Dzięki prasie nagroda im. O. Kobylańskiej stała się ważnym czynnikiem życia kulturalnego nie tylko Bukowiny, ale i całej Ukrainy. Środki masowego przekazu pełnią szereg ważnych funkcji: informacyjną – informują o wydarzeniach i laureatach; oświatową – zapoznają czytelników ze współczesną literaturą; kulturotwórczą – kształtują zainteresowanie kulturą ukraińską; komunikacyjną – sprzyjają dialogowi między artystami a społeczeństwem. Nagradzanie odbywa się zawsze w dniu urodzin Olgi Kobylańskiej, 27 listopada. Z każdym rokiem nagroda utwierdza się jako prestiżowe wyróżnienie, które łączy twórczych ludzi różnych pokoleń i sprzyja zachowaniu tradycji narodowych. Laureaci nagrody swoimi osiągnięciami dowodzą, że kultura ukraińska jest żywa, głęboka i nowoczesna. Budujące jest to, że wśród laureatów jest wielu członków Proświty: W. I. Antofijczuk, T. A. Minczenko, D. S. Maksymeć-Tuz, M. I. Dudydra, O. M. Riepina, którzy we współczesnym społeczeństwie są nie tylko strażnikami pamięci narodowej, ale i aktywnymi twórcami życia kulturalnego i duchowego Ukrainy. W ten sposób nagroda imienia Olgi Kobylańskiej jest nie tylko nagrodą, ale i ważnym czynnikiem rozwoju środowiska kulturalnego Ukrainy, który inspiruje do nowych osiągnięć twórczych. Nagroda imienia Olgi Kobylańskiej to nie tylko wyróżnienie, ale żywa nić, która łączy przeszłość, teraźniejszość i przyszłość kultury ukraińskiej. Dziękujemy pani Ludmile za to, że włączyła nas do grona wdzięcznych wielbicieli sławnego ukraińskiego archeologa czeskiego pochodzenia Wikentija Chwojki. Serhij PRYS UCHIN
Tłumaczenie maszynowe
Maria DUDYDRA, sekretarz odpowiedzialny Czerniowieckiego oddziału obwodowego organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki”, laureatka Międzynarodowej nagrody im. Olhy Kobylańskiej
Nagroda imienia Olhy Kobylańskiej jest ważnym elementem życia kulturalnego Ukrainy. Została ustanowiona na Bukowinie – ojczyźnie pisarki, gdzie przeżyła ona znaczną część swojego życia i stworzyła swoje najsłynniejsze dzieła. Idea ustanowienia nagrody zrodziła się jako dążenie do uwiecznienia jej imienia w celu uczczenia pamięci wybitnej ukraińskiej pisarki, która swoją twórczością utwierdzała wysokie wartości duchowe, idee kobiecej emancypacji i świadomości narodowej, a także wsparcia rozwoju ukraińskiej kultury. Literacko-artystyczna nagroda im. Olhy Kobylańskiej została założona w 2006 roku przez redakcję gazety „Bukowynśke wicze” oraz kompleks hotelowy „Bukowyna” (m. Czerniowce). Przyznawana jest corocznie za najlepsze dzieło literackie, artystyczne lub publicystyczne, rozprawę naukową o życiu i działalności współczesnej kobiety na Ukrainie, jej pozycji w społeczeństwie, sytuacji w zakresie polityki genderowej w państwie. Z czasem nagroda zyskała szerokie uznanie i stała się ważnym wydarzeniem w życiu kulturalnym regionu i całej Ukrainy. Nagroda odgrywa ważną rolę we wspieraniu twórczych osobowości. Sprzyja rozwojowi współczesnej literatury i sztuki ukraińskiej, odkrywa nowe nazwiska i popularyzuje już znanych artystów. Oprócz tego nagroda pomaga zachowywać tradycje kulturowe i przekazywać je następnym pokoleniom. Jest symbolem szacunku dla dziedzictwa duchowego i tożsamości narodowej narodu ukraińskiego. Z okazji 150. rocznicy urodzin wybitnej ukraińskiej pisarki Olhy Kobylańskiej (2013 r.) ukazało się pierwsze wydanie biobibliograficznego informatora „Laureaci literacko-artystycznej nagrody imienia Olhy Kobylańskiej” (2006–2012), autor-opracowujący M. I. Dudydra. Publikacja ta zawiera „Regulamin przyznawania literacko-artystycznej nagrody imienia Olhy Kobylańskiej”, 19 not biograficznych oraz bibliografię osób wyróżnionych nagrodą. W ramach każdego roku informacje o laureatach podawane są w porządku alfabetycznym. Biografiom towarzyszą portrety, wykazy literatury o życiu i działalności. Jak zauważyli współzałożyciele międzynarodowej nagrody im. O. Kobylańskiej – przewodnicząca obwodowego oddziału NSPU i redaktor naczelna gazety „Bukowynśke wicze” (w tamtym czasie) Wira Kytajhorodśka oraz deputowany Rady Miejskiej Czerniowiec (w tamtym czasie) Wałerij Czynusz, „informator jest znaczący, gdyż ukazuje się światu w przededniu historycznego wydarzenia w życiu literacko-artystycznym Bukowiny – 150. rocznicy urodzin sławnej artystki, orędowniczki w dziedzinie ducha, estetki i emancypantki, pisarki światowej wielkości Olhy Kobylańskiej. Jej imię połączyło wokół siebie artystów pierwszej gildii – pisarzy, malarzy, kompozytorów, naukowców, pedagogów, rzemieślników, działaczy społecznych – laureatów międzynarodowej nagrody imienia Olhy Kobylańskiej, którzy swoją pracą, intelektem, duchem, patriotyzmem utrzymują naszą sztukę na poziomie wzorców europejskich. Szczerze dziękujemy opracowującym to wydanie (pracownikom obwodowej biblioteki naukowej im. M. Iwasiuka) i gratulujemy laureatom nagrody imienia Górskiej Orlicy, a także społeczności Bukowiny tak udanego projektu”. W 2017 r. informator został wznowiony i uzupełniony, włączono do niego informacje o 34 laureatach nagrody za lata 2006–2016. Został przygotowany na 10-lecie założenia i pierwszego wręczenia nagrody imienia Olhy Kobylańskiej (2006). Wydanie trzecie (2017–2022) zostało opublikowane w 2022 roku na 15-lecie założenia nagrody, do którego weszło 20 laureatów. Od 2006 do 2025 roku wszystkich nagrodzonych nagrodą im. O. Kobylańskiej jest 67 laureatów. Wśród laureatów nagrody są pisarze, malarze, naukowcy i działacze kultury, którzy swoją pracą wzbogacają ukraińską kulturę. Ich dzieła wyróżniają się głęboką treścią, kunsztem artystycznym i aktualnością. Każdy z nich kontynuuje tradycje zapoczątkowane przez Olgę Kobylańską, a jednocześnie wnosi do kultury nowe idee i wizje. Nagroda powstała w Czerniowcach, jednak jej laureatami stawali się artyści z różnych regionów Ukrainy: m. Kijów – Hałyna Tarasiuk, Łarysa Nedin, Tetiana Pyszniuk, Lubow Hołota, Dmytro Kowal; Lwów – Nadija Czerkes, Tetiana Zez, Olha Nazar-Rowećka; m. Dniepr – Switłana Makarenko, a czasami – także z zagranicy. W 2011 roku nagroda staje się międzynarodową. Nagrodą im. Olhy Kobylańskiej nagradzani są przedstawiciele Rumunii – Jarosława Kołotyło, Nadija Bojeczko, Marius Ursaciuc, Mychajło Mychajluk, Troian Apetrei, Alexandra Vicul, Irina Moisey, Ivan Rebușapcă, Ivan Covaci; Czech (Praga) – Maria Skyba; USA (Chicago) – Nastasija Marusyk; Niemiec (Monachium) – Nadija Hałaburda. Nagroda stała się ważnym bodźcem dla rozwoju kultury Bukowiny – wspiera lokalnych autorów i artystów, jest częścią tożsamości kulturowej miasta, które często nazywane jest „literacką stolicą Bukowiny”. Czerniowce to miasto ściśle związane z życiem i twórczością pisarki. Nagroda nazwana jest na cześć przedstawicielki modernizmu i jednej z najjaśniejszych postaci życia kulturalnego Bukowiny końca XIX – początku XX wieku. Została założona w celu uczczenia pamięci wybitnej ukraińskiej pisarki i wsparcia współczesnego procesu literackiego. Przyznawana jest za znaczący wkład w rozwój literatury, kultury i sztuki ukraińskiej, zwłaszcza w duchu tradycji i idei Olhy Kobylańskiej. Stała się częścią procesu powrotu imion wybitnych ukraińskich działaczy w przestrzeń kulturową. Laureaci często są nie tylko twórcami, ale i popularyzatorami ukraińskiej kultury – pedagogami, badaczami, działaczami kultury. Wśród jej laureatów są znani pisarze: Wołodymyr Wozniuk, Hałyna Tarasiuk, Inna Bahrijczuk (Honczar), Iwan Kideszczuk, Ołena Riepina i in.; literaturoznawcy: Wołodymyr Antofijczuk, Bohdan Melnyczuk, Jarosława Melnyczuk, Wałentyna Czołkan, Iwanna Stefjuk; działacze sztuki: Łesia Teutu, Tamara Pokotyło, Diana Nowak, Hanna Krywobok, którzy kontynuują i rozwijają duchowe i estetyczne tradycje kultury ukraińskiej. Laureatami nagrody stawali się zarówno przedstawiciele starszego pokolenia, jak i młodzi autorzy, którzy zapewniają ciągłość tradycji kulturowej – Diana Nowak, Iryna Szkande, Oksana Petraszczuk-Hynga, Oksana Martyniuk, Dmytro Kowal i in. Chociaż imię Kobylańskiej kojarzy się z prozą, nagrodę przyznaje się także za sztukę teatralną: Diana Anepska, Ołeksandra Wikuł, Ksenija Korol, Maryna Tymku; sztuki plastyczne: Ludmyła Bohdan, Iryna Kałenyk, Iwan Bałan, Wołodymyr Krasnow, Anatolij Furlet, Manolij Tyron, Ihor Tałałaj, Anatolij Żytariuk; działalność kulturalno-oświatową: Jarosława-Orysia-Lubomyra Kołotyło, Tamara Minczenko, Żanna Odynśka, Lubow Hołota, Daryna Tuz-Maksymeć, Tetiana Zez i in. Nagroda ma szczególny status i jest ważnym elementem życia kulturalnego Bukowiny. Sprzyja wspieraniu współczesnych artystów, odkrywaniu nowych nazwisk i popularyzacji twórczości już znanych działaczy kultury. Wyróżniane są dzieła, które współbrzmią z ideami pisarki: emancypacja kobiety, wolność duchowa, inteligencja i kultura wewnętrzna. Na przykład twórczość Hałyny Tarasiuk w znacznym stopniu skupiona jest na temacie losu kobiety, świata wewnętrznego kobiety, jej walki o godność, miłość i samorealizację. Jej bohaterki to silne, ale często zranione przez życie kobiety, które szukają swojego miejsca w skomplikowanym społeczeństwie: „Siostra mojej samotności”, „Powieści kobiece” (zbiór nowel), „Nierządnica babilońska”, „Mój trzeci i ostatni ślub” i in.; w twórczości Wołodymyra Wozniuka temat losu kobiety jest obecny – zwłaszcza poprzez obrazy wiejskich kobiet, matek, opiekunek: „Ścieżka w rosach”, „Studnia pod jaworem”, „Na rozdrożu”; twórczość Inny Bahrijczuk (Honczar) należy do współczesnej literatury bukowińskiej, gdzie obraz kobiety zajmuje ważne miejsce. Jej bohaterki to kobiety w różnym wieku i z różnym doświadczeniem życiowym, które przeżywają miłość, straty, samotność, poszukiwanie siebie: „Duszy przezroczyste krople”, „Po tej stronie granicy”, „Żółto-błękitne marzenie” i in.; poezja Ołeny Riepinej często zwraca się do obrazu kobiety – jako opiekunki, matki, ukochanej, duchowo silnej osobowości. Jej wiersze o kobiecie łączą delikatność i siłę wewnętrzną, intymność i motywy społeczne: „Modlitwa kobiety”, „Ja – kobieta”, „Serce matczyne”, „Los kobiecy”, „Nie zdradzaj siebie”, „Kobieta jesień” i in. Autorka w swoich wierszach przemyśliwuje los, świat wewnętrzny i siłę kobiety, gdzie ona myśli, wybiera, walczy. Wielu malarzy zwraca się także do obrazu kobiety. Tak, w twórczości Iwana Bałana szczególnie wyróżnia się jego uwaga na obraz kobiecy. W jego obrazach kobieta to nie tylko modelka, ale symbol piękna, harmonii i duchowości, często związany z ukraińską tradycją, a jeszcze – to uogólniony obraz Ukrainy: delikatnej, silnej, cierpliwej i pięknej jednocześnie. Znane obrazy z kobiecymi postaciami: „Ukrainka”, „Młoda Hucułka”, „Portret dziewczyny”, „Dziewczyna z kwiatami”, „Macierzyństwo”, „Matka i dziecko”, „Wieśniaczka” i in. Na uwagę zasługują prace i liczne kompozycje graficzne artystki Ludmyły Bohdan, które naświetlają kobiece postacie: „Wolna jak ptak”, „Macierzyństwo”, „Oczekiwanie”, „Delikatność”, „Marzenie”, „Portret kobiecy” i wiele innych. W twórczości Wołodymyra Krasnowa obraz kobiecy również zajmuje znaczące miejsce. Większość jego prac eksponowana jest w formie portretów i kompozycji tematycznych: „Kobieta w czerwieni”, „Nieznajoma”, „Portret kobiety”, „Dziewczyna”, „Marzenie”, „Delikatność”, „Oczekiwanie”… W pracach zasłużonego artysty Ukrainy Manolija Tyrona kobiece postacie ucieleśnione są w obrazach „Portret kobiety”, „Nieznajoma”, „Macierzyństwo”, „Matka i dziecko”, a także w kompozycjach symbolicznych „Muza”, „Opiekunka”. W twórczości czerniowieckiego malarza i rzeźbiarza Anatolija Żytariuka znaczące miejsce zajmują kobiece postacie. Artysta zwraca się do gatunku portretu i tworzy uogólnione plastyczne obrazy kobiety: seria prac „Kobieta na tle przyrody” i inne obrazy
Tłumaczenie maszynowe
Minionej soboty z dobrej inicjatywy naszej koleżanki Ludmiły Smoljakowej odwiedziłyśmy na Cmentarzu Bajkowym w Kijowie miejsce spoczynku Wikientija Chwojki (21.02.1850 – 02.11.1914) – znanego badacza kultur trypolskiej, czerniachowskiej i zarubinieckiej. Nieprzypadkowo tegoroczna wiosna upłynęła pod znakiem Trypolia – i uznania UNESCO, i wystaw, i filmów, i okrągłych stołów, nowych książek itd... My także wnieśliśmy swój mały wkład – przyszliśmy, posprzątaliśmy, uporządkowaliśmy, bo pamięć potrzebuje także takiej pracy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...ideę muzeum i jego troskliwą gospodynią, zakochaną w twórczej i życiowej drodze Poetki. Nina Michajłiwna potrafiła godzinami opowiadać o Lesi jak o bliskiej osobie, do losu której przywiązała się całą duszą. Niestety, ona także odeszła w Wieczność. Obie pozostawiły po sobie dobrą pamięć… Wszystko zaczynało się od kilku eksponatów. Dziś zaś takiemu muzeum może zazdrościć nawet stołeczne, ponieważ Nina Michajłiwna zebrała takie dokumenty i rzeczy, których nigdzie indziej nie ma. Wśród ponad pół tysiąca eksponatów są rzeczy należące do Parasky Bohusz: garnek, grubościenna bańka, w której grubość szkła wynosi dwa centymetry i w której babcia Paraska parzyła leki dla chorych; balia, która – zdaje się – do dziś pachnie ziołami z łąk zalewowych (właśnie w takich odwarach ludowa uzdrowicielka parowała niedołężnych pacjentów), ręcznik. Ekspozycja muzeum zbudowana jest według biografii Lesi Ukrainki. Ozdobą i dumą muzeum są wydania za życia poetki: pierwszy zbiór jej utworów „Na skrzydłach pieśni” (1904 r.), czasopismo „Literacko-naukowy Wiestnik”, otwierające się poematem Lesi Ukrainki „Przekleństwo Racheli” (1918 r.), poemat „Opętana” (1917 r.), dwutomowe wydanie utworów (1923 r.), praca Diksteina „Kto czym żyje” w przekładzie Lesi Ukrainki oraz inne utwory. Stworzono wspaniałą ekspozycję „Chłopska chata końca XIX wieku” z rzeczy z chaty Parasky Bohusz. Domku Parasky Bohusz nie zachowano. Obecnie ulica, przy której on się znajdował, nosi imię Lesi Ukrainki. O tamtych czasach można się dowiedzieć w muzeum kosiwszczyńskiej szkoły. Są tam przedmioty codziennego użytku z końca XIX wieku. Przynieśli je mieszkańcy wsi, w tym krewny Parasky Bohusz. Za czasów Niny Tyszczenko istniała piękna tradycja: raz na 3 lata spośród uczennic 9 klasy wybierano Lesię i ta dziewczynka odgrywała jej rolę do końca 11 klasy. Z uczennic 12 klasy przygotowywano przewodniczki, które prowadziły wycieczki. Przez te lata istnienia muzeum odwiedzili wykładowcy Uniwersytetu Praskiego, cała grupa przedstawicieli diaspory z Kanady, USA, Niemiec, Australii, którzy przyjeżdżali na obchody dnia urodzin Iwana Bahrianego. Osobno należy wspomnieć o związkach muzeum ze Związkiem Kobiet Ukrainek Zachodniego Sydney (Australia). Do muzeum często przyjeżdżali przedstawiciele tego Związku z darami, które stawały się cennymi eksponatami muzeum. Przechowywana jest tu wyjątkowa książka, przesłana z Australii, o objętości 1100 stron, nietypowego formatu wydawniczego, autorstwa Olhy Kosacz-Kriwenjuk (młodszej siostry Lesi Ukrainki), w której opisano wszystkie fakty z życia poetki oraz opublikowano dokumenty potwierdzające jej pobyt na Kosiwszczyźnie, u Parasky Bohusz. To rzadkie wydanie w swoim czasie opublikowała Wolna Akademia Nauk Ukraińskich w Nowym Jorku (USA). Egzemplarzy takich na Ukrainie jest zaledwie kilka. Zwiedzający kosiwszczyńskie muzeum Lesi Ukrainki mają szczęście dotknąć kartek tej książki i je przekartkować. Narodowa Akademia Nauk Ukrainy wydała jako dodatek do tej książki spis wszystkich znajomych rodziny Kosaczów, w którym wymieniono nazwiska najbardziej wpływowych ludzi końca XIX – początku XX wieku. A na trzecim miejscu tego spisu – Paraska Nazariwna Bohusz. W biografii Lesi Ukrainki jest strona związana z Sumszczyzną, nie tylko z Kosiwszczyzną, lecz także z Chmelowem, gdzie leżą korzenie rodowe jej męża – Klimenta Kwitki, urodzonego 4 lutego 1880 roku we wsi Chmeliw (obecnie rejon romeński obwodu sumskiego). Kliment Kwitka – ukraiński muzykolog-folklorysta. Wyniki jego pracy badawczej są uderzające: zebrał i usystematyzował ponad 6 tysięcy ukraińskich i białoruskich pieśni ludowych. Aktywnie wykorzystując ówczesne nowinki techniczne – na przykład fonograf – nagrał i tym samym zachował dla potomnych głosy Lesi Ukrainki, kobzarza Hnata Honczarenki i innych ukraińskich artystów. W 1907 roku pobrali się Kliment Kwitka i Larysa Pietriwna Kosacz, z którą przeżył 6 lat, aż do jej śmierci 1 sierpnia 1913 roku. Prawie pięć z nich spędzili w podróżach leczniczych od Egiptu po Kaukaz. Równocześnie zbierali folklor. Z funduszy małżeństwa zorganizowano etnograficzną wyprawę Filareta Kolessy, podczas której po raz pierwszy wykonano nagranie audio kobzarzy. Wiele ludowych melodii K. Kwitka zapisał z jej głosu. Już po jej odejściu w Wieczność, w 1917 roku, Kliment wydał dwutomowe wydanie „Melodie w wykonaniu Lesi Ukrainki”. We wsi Kosiwszczyna, leżącej pod Sumami, do dziś pozostaje część duszy wielkiej ukraińskiej poetki – duszy, która płonęła ogniem wielkiej miłości do życia. Jej twórczość budzi żywe, drżące zachwyty i współprzeżywanie w sercach i naszych duszach. Jej życiowy wyczyn wysokiego ducha, pragnienia wiedzy, żądzy życia, wielkości miłości jest drogowskazem na horyzoncie dla nas wszystkich i dla naszej Ukrainy. Jej imię będzie żyć na świecie tak długo, jak na mapie świata będzie nasze państwo – Ukraina.
_________
*Hennadij Pietrow. Dzienniki. Szkice. Artykuły. Materiały drugiej naukowo-praktycznej konferencji badaczy „Pietrowskie czytania”, s. 251–253.
**H. Pietrow. – Wpered. 1966. – 24 lutego.
Tłumaczenie maszynowe
Ludmiła ROMEN, członkini NSPU, członkini Proświty
Na terenach Sumszczyzny, w Kosiwszczynie, godnie upamiętnione zostało imię sławnej poetki Lesi Ukrainki, nie tylko jako klasyczki, która wzbogaciła literaturę ukraińską i zdobyła światowe uznanie, lecz także jako człowieka, którego los splótł się z tym krajem. Płomienne słowo, ogień pieśni dzielnej córki Ukrainy, której imię przyjęła Leśa Ukrainka, wplotło się w wesołe majowe słońce, napełniło swym duchem jedną z najpiękniejszych okolic Sum – wieś Kosiwszczyna. Tutaj imię Lesi Ukrainki brzmi na ustach każdego, bo pierwsza ulica wsi nosi jej imię. Ozdobą wsi jest duża ogólnokształcąca szkoła I–III stopnia, noszące imię poetki. Za szkołą szumią zieloną listwą i płoną majowymi świecami kasztany – to Lesin park, ulubione miejsce wypoczynku mieszkańców wsi. W centrum parku w 1987 roku ustawiono pomnik wielkiej córki Ukrainy – śpiewaczki Świtowych Ogni – Lesi Ukrainki (rzeźbiarz J. D. Krasnożon). Do pomnika prowadzi kasztanowa aleja. Mimo codziennych długotrwałych alarmów i wybuchów, proświtianie Sum w tym roku przybyli, by oddać hołd Lesi Ukrainka w Kosiwszczynie. Najstarsza patriotyczna organizacja „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zawsze stała i stoi na straży historycznych dat osób, które są znaczącymi drogowskazami w walce narodu o swoją niepodległość, identyfikację, godność i wolność. Przemilczeć, pominąć dwie jubileuszowe daty, związane z 155. rocznicą urodzin poetki Lesi Ukrainki oraz 55-leciem utworzenia muzeum, oznaczałoby, że jesteśmy przerażeni. Ale Sumy i sumianie – są niepokonani! Jesteśmy wolni i z godnością, z wiarą w Zwycięstwo, w potęgę Sił Zbrojnych Ukrainy patrzymy w jutro! Leśa Ukrainka – kobieta o mężnym, silnym duchu, nieugięta w swych dążeniach do życia, do tworzenia dla swego narodu, dlatego jest przykładem i inspiratorką, jak wznosić się ponad wszystkie dramatyczne okoliczności życia i wydarzeń! Przy pomniku – krótkie przemówienie Ludmiły Romen, z której inicjatywy i za której wcześniejszym porozumieniem z administracją szkoły, uwzględniwszy kwestie bezpieczeństwa, ktoś po raz pierwszy, a ktoś kolejny raz, przyjechali do Kosiwszczyny z bukiecikami kwiatów. Ten pomysł poparli proświtianie i twórcza inteligencja. Wspólne zdjęcie. W szumie liści kasztanów słychać było głos Lesi: „Stała ja i słuchała wiosnę…”. I my stanęliśmy i posłuchaliśmy. Chwała Bogu, nie było słychać sygnałów alarmu. Porozmawialiśmy o dawnych majowych uroczystościach: przed wojną wiosną tutaj tętniło artystyczne święto Lesi „Wiosenne śpiewy”. Tymi ścieżkami chodziła dziewczyna Larysa Kosacz. Na progu szkoły gościnnie przywitała nas dyrektorka Oksana Borysiwna Iwanowa i zaprowadziła do muzeum, gdzie czekały uczennice starszych klas – przewodniczki. Ciekawie i treściwie opowiedziały nam o rodzinie i dziecięcych latach Lesi, o jej twórczości i pobycie tutaj na leczeniu. Ja również przemówiłam – przeczytałam wiersz poświęcony Lesi. To dla mnie szczególne wzruszenie i uniesienie. Poinformowałam obecnych o regionalnym konkursie rondela z okazji 155. rocznicy urodzin Lesi Ukrainki, który przeprowadziła wojewódzka organizacja Stowarzyszenia Poetów-Rondelistów Ukrainy, którą kieruję, i odczytałam wiersze zwycięzców – Andrija Kubacha i Bohdany Husak. To harmonijnie uzupełniło nasze wrażenia i wywołało pozytywne emocje. Dziennikarz, krytyk sztuki, encyklopedysta Pyłyp Kysłycia przyjechał z prezentami – przywiózł muzeum swoje artykuły i opracowania, poświęcone Lesi. Fakty uzupełnił i doprecyzował Ołeksandr Kysielow – regionalista i dyrektor Ludowego muzeum etnografii w tej samej szkole. Z ciepłym i wdzięcznym słowem wystąpiła A. Puzina. Anna Petrenko – nasza kronikarka wydarzeń proświtiańskich, także dodała kilka uwag do informacji o twórczości wybitnej poetki. Gabloty z ekspozycjami wiele opowiadały. Zostawiliśmy wdzięczny wpis za oprowadzanie, za tak ogromną pracę nad zachowaniem pamięci o wybitnej Ukraince. O muzeum i przesłankach jego powstania. To właśnie tutaj, do Kosiwszczyny, 137 lat temu, w maju dalekiego 1889 roku, osiemnastoletnią ciężko chorą na gruźlicę kości Lesię przywiozła matka poetki Ołena Piczilka na leczenie do ludowej uzdrowicielki Paraskowii Nazariwny Bohusz (1826–1907). Jej umiejętność leczenia ludzi była znana nie tylko w kraju, lecz także poza jego granicami. Cieszyła się szeroką popularnością i, według świadectwa pisarki, miała oficjalne zezwolenie na leczenie określonych chorób gorącymi kąpielami błotnymi. Zachowały się wspomnienia samej Lesi w listach, gdzie pisze, że „leczenie w Kosiwszczynie jest podobne do leczenia na Krymie, tylko na Krymie kąpiele grzeją się na słońcu, a u baby Paraski za słońce robi piec”. Wytrzymanie zabiegów u ludowej uzdrowicielki nie było łatwe. Panował niesamowity upał. Długo wytrzymać było nie do pomyślenia. Trzeba mieć siłę ducha. Baba Paraska surowo traktowała pacjentów. Później Lesia wspominała Paraskowię Nazariwnę, „jaka ona była poważana, szanowana, surowa i wymagająca wobec chorych, i jak oni się jej bali i jej słuchali”, że ludowa uzdrowicielka nie brała od nikogo ani kopiejki, a płacono jej, kto czym mógł. Cały miesiąc Leśa Ukrainka przebywała na leczeniu u P. N. Bohusz. Wyniki leczenia były bardzo dobre – poetka po raz pierwszy w życiu wyraźnie wyzdrowiała, a z nogą też jej się poprawiło, mogła już sama wkładać pończochy i trzewiki, czego wcześniej nie mogła robić. Szczere wrażenia Lesi Ukrainki z pobytu na chutorze Kosiwszczyna u Paraski Bohusz, z wiosennej słobożańskiej przyrody, z obserwowanego chłopskiego życia i obyczajów znalazły odbicie w szkicu „Wiosenne śpiewy”, napisanym 1 grudnia 1889 roku już na Wołyniu. Na stronie Sumskiego Portalu Historycznego znajduje się artykuł Serhija P'jataczenki „Etnograficzne i folklorystyczno-literackie aspekty pobytu Lesi Ukrainki na chutorze Kosiwszczyna” (2018), który szerzej przedstawia to wydarzenie.
W 95. rocznicę urodzin Leśi Ukrajinki sumski regionalista Hennadij Pietrow odwiedził Kosiwszczynę. Oto co pisał: „To, co udało się zobaczyć, przewyższyło wszelkie oczekiwania. We wsi wciąż zachowała się chata ludowej zielarki Paraski Bohusz, do której w 1889 roku przyjeżdżała poetka na leczenie. Chata od lat przechyliła się na bok i stoi jak milczący świadek tych licznych odwiedzin, które wieś pamiętała w drugiej połowie minionego stulecia. Zachowała się także ulica, którą chodziła nasza Leś. Wtedy we wsi było zaledwie 15 gospodarstw. Właściwie był to przysiółek z jedną jedyną uliczką. Teraz Kosiwszczyna to duża wieś… Okazało się, że żyje jeszcze jeden dziadek, który na własne oczy widział Leś Ukrajinkę. To kolchozowy stróż Jakiw Jewdokymowycz Bohusz. Kiedy poetka przyjeżdżała, miał 9 lat. Przez długie życie minęło wiele wydarzeń. Tylko dziadek wciąż dobrze pamięta, że chora dziewczyna, która chodziła po wsi z laską, od razu zwróciła na siebie powszechną uwagę. Była chuda, prosto ubrana. A co najbardziej uderzało: była jakby z bogatej rodziny, a mówiła po ukraińsku i wypytywała chłopów o ich życie. Wśród wszystkich, którzy przyjeżdżali się leczyć z daleka, nie zdarzało się takich ani wcześniej, ani później”*. Pod wrażeniem tego, co widział i słyszał, pomyślał: „A dlaczego by nie nadać imienia poetki szkole? Dlaczego by nie umieścić tablicy pamiątkowej? I czy pomnik poetki nie ozdobiłby wsi?..”** Jego myśli urzeczywistniły się po 5 latach. Larysa Petriwna Kosacz. Kosacz i Kosiwszczyna. Widzimy wspólny rdzeń. Czy nie dlatego tak przydała się energia ziemi kosiwszczyńskiej, jej lecznicze zioła, wiosenne czyste powietrze, słońce i dobre, serdeczne słowo uzdrowicielki. 55 lat temu, właśnie w dniu 100. rocznicy urodzin Poetki, w 1971 roku, w miejscowej szkole, noszącej jej imię, założono muzeum Leśi Ukrajinki. W listopadzie 2004 roku muzeum nadano tytuł „Ludowe”. Weszło ono do czwórki najlepszych muzeów Ukrainy. Wiele dla muzeum zrobiła jego pierwsza dyrektorka i założycielka Halina Petriwna Lebid. A potem jej nieoceniony dzieło kontynuowała nauczycielka języka ukraińskiego Nina Myhajliwna Tyszczenko, a na ten czas dyrektorka kosiwszczyńskiej szkoły ogólnokształcącej. Była du-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ry. Filemon i Baucis, sami o tym nie wiedząc, dali Szewczence możliwość w pełni i bez lęku dotknąć prawdziwych, zwykłych ludzi i odpowiedzieć nie morderczą satyrą, bezlitosnym wyśmiewaniem, a właśnie szczerą przychylnością w ironiczno-komicznej zbroi. Było to niezwykle ważne, przywracało do godnego, wolnego życia. W, że tak powiem, suchym pozostałym rachunku Zygmuntowski jest „mimo wszystko dobrym i naiwnym starcem”. I jeszcze: „On jest dobrodusznym staruszkiem, ale przesadnie naiwnym i najniewinniejszym kłamczuszkiem”. W tych prostych i ciepłych słowach, najwyraźniej, ujawniła się żywa, szczera dusza poety, święta, umęczona, pogrążona w smutku na katorżniczym zesłaniu: „Gdybyście wiedzieli, co robią ze mną na rozstaniu dziesięcioletni kaci moi, nie uwierzylibyście, bo ja sam ledwie wierzę w te podłości”. Jeśli jesteście ciekawi, przyjrzyjcie się rysunkowi Szewczenki „Przegrał się w karty” (1856–1857) – pierwszemu z serii „Przypowieść o synu marnotrawnym”. Według świadectwa znanego szewczenkoznawcy Leonida Bolszakowa (1924–2004), do postaci przedstawionej w drugim planie po lewej stronie pozował Konstanty Zygmuntowski – z okazałą brodą…
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki
“Ja ich nie inaczej nazywam, jak Telemon i Baucis” Szczególnie niezwykłą i mało znaną postacią Dziennika Szewczenki jest niejaki Zygmuntowski. Nawet wybitny znawca twórczości Szewczenki Petro Żur (1914–2002) w unikalnym, poznawczym dziele “Prace i dni Kobziarza” (2003) nie oznaczył go osobno, a jedynie dwukrotnie wspomniał o “przyjaciołach Zygmuntowskich” lub “znajomych Zygmuntowskich” poety. Ale tak naprawdę sam Szewczenko pięknie i trafnie nazwał małżeństwo Zygmuntowskich (u niego – Zygmontowskich)… W każdym razie zacytuję: “Ja ich nie inaczej nazywam, jak Telemon i Baucis…”1 Czy też jeszcze tak: “Telemon i Baucis (tak żartobliwie nazywam Zygmuntowskich)”. I mimo wszystko, mimo wszystko… Lwia część tekstu Szewczenki o Zygmuntowskich poświęcona jest relacji dziwacznie zmyślonej biografii Telemona: “On bardzo prostodusznie i za każdym razem z nowymi wariacjami opowiada, jakie przeszedł męki, zanim osiągnął prawdziwą rangę”. Kostiantyn Mykołajowycz Zygmuntowski (lata życia nieznane) – emerytowany urzędnik 12 klasy (sekretarz gubernialny). W imperialnej Tabeli rang, zatwierdzonej przez Piotra I w 1722 roku, naliczano 14 klas. Zatem Zygmuntowski był urzędnikiem niskiej rangi, która jednak obowiązkowo przewidywała wykształcenie (według Tabeli 12 klasa odpowiadała studentowi-absolwentowi). W czasie znajomości z Tarasem Szewczenką Kostiantyn Zygmuntowski był pełnomocnikiem Astrachańskiego komisarstwa akcyzowego, które zaopatrywało w prowiant garnizon Twierdzy Nowopietrowskiej. Jednocześnie urządził się jako prywatny przedsiębiorca, jednak znowu zacytuję samego Tarasa Hryhorowycza: “Dziwni starzy ludzie ci Zygmuntowscy! Bezdzietni, starzy, samotni, mają majątek zdolny zapewnić nawet wybredną starość, a wymyślili sobie osiedlić się w tej bezwodnej, bezpłodnej pustyni. I dobrze by było na odpoczynek. Nie, on wziął obowiązek niemalże sprzedawcy…” W Słowniku znajomego Szewczenki, Wołodymyra Dala, jednym ze znaczeń słowa “całowalnik” jest sprzedawca. Zygmuntowski zamawiał towary w Astrachaniu, które dostarczano do Twierdzy Nowopietrowskiej drogą morską. Szewczenko wyraził swój stosunek do tego: “Myślę, że to konieczna potrzeba przyswojonej w młodości aktywności fizycznej albo po prostu pragnienie zysku. To ostatnie, być może, tylko w połowie, bo nie widać w nim skąpstwa, które nierzadko towarzyszy w grobie samotnej, bezradnej starości”. Swoją drogą, Taras Hryhorowycz opisał w Dzienniku 14 lipca 1857 roku, jak “nieostrożny lub chciwy ławnik, który podjął się dostarczyć mu towar z Astrachania, załadował swoją niewielką łódź tak ciężko, że przy pierwszym świeżym wietrze musiał połowę ładunku wyrzucić do morza”: “Na nieszczęście Telemona i Baucis, ich towary, składające się z dwóch skrzyń gorących napojów i 30 worków mąki, leżały na pokładzie i, rzecz jasna, pierwsze poleciały za burtę. Ocalały tylko nędzne drobiazgi, jak oto: konfitury, cytryny, kiszone ogórki oraz słomkowy kapelusz”. I co myślicie? Szewczenko pocieszył zasmuconych Zygmuntowskich: “Staruszkowie, opowiedziawszy mi o nieszczęściu, które ich spotkało, wrócili do swojego normalnego stanu. Telemon prostodusznie zaczął kłamać o jakiejś potyczce z Francuzami w 1812 roku, a
T. Szewczenko. Autoportret. 1856–1857 r.
Baucis pokazała mi kapelusz, a nawet mantylkę, a na pożegnanie podarowała mi cytrynę…”. Oto jak umiejętnie rozweselił Taras Hryhorowycz “smutne wydarzenie, które stało się ze szkodą dla handlu mojego Telemona i Baucis”! Jeśli chodzi o Baucis – Sofię Samijiwnę, to Szewczenko zanotował: “Ona, czyli Zygmuntowska, bardzo mi się podoba: to dobrodusznie uśmiechnięta, gościnna, kubiczna babcia, dawna Niemka, a teraz prawosławna”. I znowu: “Ona także jest dobrą i łagodną, niewinną gadułą i trochę sentymentalną babcią… Wysłuchuję czarujących przygód naiwnego Telemona, za co korzystam z pełnego zaufania Baucis”.
„Wysłuchuję czarujących przygód naiwnego Telemona…” Przygody Zygmuntowskiego nie mają żadnego potwierdzenia dokumentalnego. Powiedzmy, autor powieści „Taras Szewczenko” (1939) Konstantin Paustowski uważał, że był on w ogóle „kłamliwym, niewykształconym starcem”. Ale w rzeczywistości nie wszystko jest tak jednoznacznie proste, ponieważ bajeczki Telemona wywołują zainteresowanie w relacji dobrego geniusza, który nie tylko pokornie wysłuchiwał, ale i starannie notował dziwacznego Telemona. Właśnie obszerne i serdecznie ciepłe zapiski o dobrych znajomych – małżeństwie Zygmuntowskich – stały się niepowtarzalnym, jaskrawo-zdumiewającym świadectwem życzliwego i lekko drwiącego stosunku Szewczenki oraz umiejętności przedstawienia, zobrazowania czegoś w komiczny sposób, czyli, właściwie, humoru. Taras Hryhorowycz zapisał, że Telemon „pochodzenie swoje wywodzi od jakiegoś króla polskiego Zygmunta, prawdopodobnie Trzeciego… Pierwszą część młodości spędził w randze nauczyciela domowego u znanego tabacznika Onysyma Hołowkina w Petersburgu”. Między innymi sprawdziłem – rzeczywiście był taki kupiec, który posiadał duże sklepy tytoniowe. To chyba jedyny przebłysk możliwej prawdy w opowieściach Telemona. Bo dalej… W każdym razie erotyczno-fantastyczną przygodę młodego Telemona, „która od razu postawiła go na nogi”, przekażę w zapisie Szewczenki: „Pewnego razu w nocy na ulicy… chwyta go dwóch hajduków, sadza do karety, zawiązuje oczy, wiozą, wiozą i wreszcie przyprowadzają wprost do najwytworniejszego buduaru, trzeba myśleć, jakiejś hrabiny czy księżnej. Pojawia się wreszcie i tajemnicza mieszkanka buduaru, cała w negliżu (własne wyrażenie), tylko twarz zakryta maską. Po zakończeniu tajemnicy miłości zawiązują mu znowu oczy, sadzają do karety, przywożą w to samo miejsce, gdzie wzięli, i jeden z hajduków wręcza mu paczkę asygnat – nie mniej, nie więcej jak 20 tysięcy”. Trudno przypuszczać, by wielu czytelników słyszało o tej wymyślnej historii, zresztą kogo by ona zainteresowała, gdyby nie została sumiennie zapisana przez samego Szewczenkę. A jeszcze w Dzienniku z wyrazistą ironią odnotowano błyskotliwą karierę teatralną Telemona, jego niedoścignioną służbę morską, „oczywiście jako porucznik”2, w szczególności pływanie – dwukrotnie! – dookoła świata, a nawet do bieguna południowego razem z admirałem Michaiłem Łazariewem… Szewczenko zanotował: „Podczas tych rejsów dowiedział się dokładnie, skąd wydobywa się olej drzewny, błędnie nazwany prowansalskim. Oto gdzie jego źródło. Między Livorno a Singapurem (zdumiewająca znajomość geografii!) jest wyspa Prowansja. A na tej wyspie Prowansji rośnie ogromne drzewo oliwne, z którego wypuszczają olej, jak u nas, na przykład, wiosną sok z brzozy”. Po morskich zwycięstwach Zygmuntowski, jak odnotował Szewczenko, „z okrętu przeniósł się” do ziemskiego sądu w Odessie, nie wiadomo w jakiej randze: „Tutaj wiódł życie rozpaczliwego hulaki, trafił do gromady dekabrystów i został zesłany jako bezterminowy aresztant do twierdzy Izmaił…”. Ten wątek szczególnie zainteresował znawcę Dziennika Szewczenki Serhija Jefremowa (1876–1939): „Czy było to zwykłym u Zygmuntowskiego zmyśleniem, i w takim razie pokazywało, że fantazję tego „nieszkodliwego kłamczuszka” poruszyła była kiedyś sprawa dekabrystów, tak, że i ją przyłączył do swoich fantastycznych, w guście ówczesnych powieści, przygód? Czy jest tu i ziarno prawdy?”3. Wątpię! Świadczy o tym nawet kontekst, w którym Szewczenko mimochodem umieścił wzmiankę o „apostołach wolności”. Widocznie Jefremow akcentował temat w okresie obchodów 100-lecia wystąpienia dekabrystów w grudniu 1825 roku. Tak czy inaczej, ale w biografii, stworzonej wyobraźnią Zygmuntowskiego i ironicznie przekazanej przez Szewczenkę, on „przez zbieg dziwnych okoliczności został przeniesiony do Astrachania w randze nadzorcy kwartałowego”. Od razu zauważę, że nadzorca kwartałowy – ranga policji miejskiej, która odpowiadała 11 klasie, czyli wczorajszy „bezterminowy aresztant” przeniósł się na… policjanta z awansem klasy w Tabeli rang. Ale, okazuje się, „nie zawsze czyste obowiązki tej rangi zmusiły go do podania się do dymisji i przyjęcia od kantoru monopolowego4 rangi pełnomocnika w umocnieniu Nowopietrowskim, gdzie go ochrzcili imieniem alkoholomierza”. Tak po raz pierwszy stykamy się z realnym stanowiskiem zwycięzcy Konstantina Zygmuntowskiego, potwierdzonym przez Szewczenkę. Dzień po rozpoczęciu Dziennika – 14 czerwca 1857 roku – zesłaniec zanotował, że w umocnieniu otrzymali żołd za jedną trzecią roku: „Oficerowie dzisiaj go otrzymali i dzisiaj zanieśli… alkoholomierzowi (celnikowi), a inni też odesłali do alkoholomierza i zaczęli hulać, lub, mówiąc dokładniej, pić. Jutro wydadzą żołd żołnierzom, i żołnierze też zaczną hulać, to znaczy pić. I to będzie trwało kilka dni z rzędu. I zakończy się zarówno żołnierska, jak i oficerska pijatyka bójką i, wreszcie, kurnikiem, to znaczy wartownią”. Niezdarna gadatliwość Zygmuntowskiego, przepełniona, można by rzec, bredniami, przemieszanymi z anegdotycznymi przygodami, pod piórem Szewczenki zmieniała się w pasjonującą opowieść, i w ironiczno-komicznym odbiorze poety lekkomyślne i rozczochrane bajeczki Telemona nabierały charakteru doskonałego utworu humorystycznego. Jednocześnie dosłownie czujemy, jak całkiem rozważnie i pobłażliwie odbiera Szewczenko wymysły Telemona, bo w umocnieniu Nowopietrowskim – „ciemnym zakątku imperium”, „jaskini podłości” – otaczali go prawdziwie złośliwi kłamcy – „szkodliwi i bezsumienni”, według surowego określenia zesłańca, „nieludzie”. W atmosferze ciągłego nieuniknionego stykania się z nimi znajomość i komunikacja ze starymi i dobrymi Zygmuntowskimi była dla Szewczenki łykiem świeżego powietrza. Autograf zapisu Szewczenki o Zygmuntowskich w Dzienniku z 30 czerwca 1857 r. Zygmuntowski do Szewczenki: „Śmiem Panu przypomnieć, że Pan nie dotrzymuje swojej obietnicy…” Niezwykle ciekawy, ale mało znany fakt historyczny: 9 kwietnia 1860 roku Konstantin Zygmuntowski napisał do Tarasa Szewczenki, można by rzec, w swoim stylu. Właściwie list autor zaadresował do księgarni znajomego Szewczenki Dmytry Kożanczykowa w Petersburgu, której właścicielem ten był od 1858 roku, i do której zachodził poeta, w szczególności 25 sierpnia 1860 roku. Zygmuntowski dołączył dwa ruble i prosił o przesłanie mu „Kobziarza”5 Szewczenki. A jeszcze zażądał, ponieważ nie znał adresu Tarasa Hryhorowycza, „przekazać mu do przeczytania na odwrocie napisane do niego wiersze”. Trzeba było na to wpaść! Na odwrocie Konstantin Mykołajowycz życzył Szewczence zdrowia i wszelkich dóbr oraz przypomniał, że on „nie dotrzymuje swojej obietnicy napisania chociaż małej notatki”, podczas gdy sam Zygmuntowski, jak zawsze, gotów jest „powiadomić o czymś, a nawet o czymś ciekawym”. Nie wiemy, czy ten tekst został przekazany Szewczence, zresztą korespondencja poety z Telemonem w ogóle nie jest znana. Moim zdaniem, jej nawet nie było. Można to zrozumieć: w pozesłańczym wirze „burz życiowych” i „złego losu” Szewczenko nie był w stanie utrzymywać listownego kontaktu z Zygmuntowskimi.
P. S. Istnieje wersja, że Zygmuntowscy mogli być jednymi z pierwowzorów postaci małżeństwa Prechtelów z opowiadania Szewczenki „Spacer z przyjemnością i nie bez morału”. Jeszcze ciekawszym jest, moim zdaniem, absolutnie realny historyczny fenomen Filemona i Baucis, stworzony przez Szewczenkę w ślad za rzymskim poetą Owidiuszem, którego wysoko cenił. __________________________ 1 Według mitologii greckiej starzec Filemon (Telemon) i jego żona Baucis gościnnie przyjęli przebranych za zwykłych podróżników Zeusa i Hermesa, i za to bogowie nagrodzili ich długim spokojnym życiem i śmiercią w tym samym dniu. 2 Dawno ustalono, że nazwiska Zygmuntowskiego nigdy nie było na liście składu oficerskiego rosyjskiej floty od czasu jej powstania. 3 Zapiski codzienne (Dziennik) Tarasa Szewczenki. Pod redakcją Serhija Jefremowa. Wydanie reprintowe. Czerkasy, 2018. S. 423. 4 Literaturoznawca Łeonid Biłecki (1882–1955) przetłumaczył jako „kantora, która zarządza szynkami”. 5 W styczniu 1860 roku ukazało się trzecie i ostatnie za życia autora wydanie „Kobziarza” Tarasa Szewczenki, wydrukowane kosztem Płatona Symyrenki.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
organizacji pracowników oświaty i nauki, Mykoła Blyzniuk, poeta, członek NSPU, Josyp Pryjmak, artysta-rzeźbiarz, rzeźbiarz, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy; pracownicy naukowi Narodowego Parku Przyrodniczego „Huculszczyzna”: Lubomyr Derżypilśkyj i Stella Fokszej; członkowie Klubu Inteligencji Olha Sawjuk, Marija Poroch, Ulana Knysz, główna bibliografka, sekretarka Klubu, Switłana Krycakaliuk, wykładowczyni Szkoły Sztuk w Kosowie. Dzień pochmurny, ale na sercu ciepło, bo przywitali nas serdecznie, chlebem i solą, w strojach narodowych uczniowie wraz z Mariją Czolaniuk. Liceum jest świątecznie przystrojone. Kwiaty przy popiersiu T. Szewczenki, podarowanym jeszcze w 1989 roku przez rzeźbiarza Wasyla Odrechiwśkiego, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, autora współczesnego pomnika T. Szewczenki na skale Sokilśkiej. Na ścianie wiszą obrazy, podarowane 5 lat temu (2021) przez artystów Ołeksę Blyzniuka z miasta Horodyszcze w obwodzie czerkaskim, Hałynę Worobjową, Dmytra Hureja, Nataliję Dowhaniuk, absolwentów szkoły w Tiudowie. W sali muzeum otwarto wystawę dzieł literackich, kolekcję Wołodymyra Baszczaka. Dalej wydana w 1861 roku – w roku śmierci Szewczenki (właśnie ona jest przedstawiona na okładce jego książki), a najbardziej unikatowy egzemplarz – portret Tarasa Szewczenki, stworzony za pomocą 2800 gwoździ, którymi „namalował” na desce wizerunek Szewczenki-żołnierza. Wołodymyr Baszczak podarował portret muzeum w Czerkasach. Jego najnowsza praca – portret Tarasa Szewczenki, stworzony za pomocą 4800 gwoździ – została podarowana szkolnemu muzeum Liceum w Tiudowie wraz z książką i innymi przedmiotami z kolekcji. Z wielką uwagą przyjęto również wystąpienia ojców Iwana Sabadasza, Jurija Kalyna i Mychajła Dziuby, Wasyla Herasymjuka, Olhi Sawjuk, Dmytra Kołotyły, Olhi Hurej, Josypa Pryjmaka, Switłany Krycakaliuk, Adeli Hryhoruk, którzy zaznaczali, że w historii pozostają imiona, które z dumą wymawia, pamięta i szanuje cała ludzkość. Do nich należy imię ukraińskiego Proroka T. H. Szewczenki. Adela Hryhoruk podarowała muzeum i bibliotece szkolnej unikatowe książki – ilustrowanego „Małego Kobziarza” lwowskiego wydawnictwa „Swit dytyny” z 1923 roku oraz jubileuszowego „Kobziarza” z 1941 roku, który ujrzał światło dzienne w praskim ukraińskim wydawnictwie „Probojem” (Czechy), a także cenne wydania autorskie. Wydarzenie dopełnili uczniowie, którzy recytowali wiersze przy popiersiu T. Szewczenki na dziedzińcu liceum. Na pamiątkę 165. rocznicy uczczenia pamięci T. Szewczenki uczestnicy otrzymali pamiątkowe magnesy z reprodukcją obrazu Petra Sachra, a kapelan Mychajło Dziuba podarował wszystkim medaliony z wizerunkiem Matki Bożej i świętego archanioła Michała. Kontynuacja wydarzenia miała miejsce na skale Sokilśkiej, gdzie w szczególny sposób wybrzmiały poruszone słowa krajoznawczyni Mariji Czolaniuk o pierwszym ludowym pomniku-obelisku. W darze poecie wiersze recytowali ojciec Mychajło, Mykoła Blyzniuk, Switłana Krycakaliuk, Ulana Knysz, Adela Hryhoruk. Uroczystości zakończyły się wspólnym wykonaniem „Testamentu” Szewczenki. Siły, że nawet w trudnych warunkach teraźniejszości ukraińska nauka historyczna nadal się rozwija, odkrywa nowe karty przeszłości i kształtuje fundamenty dla zrozumienia współczesnych procesów społecznych. Historia żyje tak długo, jak długo badają ją i przemyśliwują nowe pokolenia. Właśnie ta myśl stała się swoistym lejtmotywem tegorocznych „Czytań Chadżybejskich”, które po raz kolejny zademonstrowały wysoki potencjał młodych naukowców i ich gotowość do włączania się w rozumienie przeszłości Ukrainy. Ogólnoukraińska konferencja naukowa „Czytania Chadżybejskie” po raz kolejny potwierdziła swoją rolę jako ważnego ośrodka komunikacji naukowej, który sprzyja rozwojowi nauki młodzieżowej, zachowaniu pamięci historycznej oraz popularyzacji badań nad historią Ukrainy i regionu południowego.
Tłumaczenie maszynowe
Maria POROCH, członkini Klubu Inteligencji oraz Organizacji Rejonowej „Proświta”, m. Kosów. Zdjęcia autorki oraz liceum. Niedawno w Liceum w Tiudowie podlegającym Radzie Osiedlowej Kuty odbyło się wydarzenie poświęcone uczczeniu 165. rocznicy powtórnego pochówku T. H. Szewczenki na Ukrainie. Inicjatorkami wydarzenia były: nauczycielka historii, zasłużona nauczycielka Ukrainy, kierowniczka muzeum „Historia wsi Tiudów” Maria Czołaniuk oraz Adela Hryhoruk, zasłużona pracownica oświaty Ukrainy, które opracowały program wydarzeń „Jesteś z nami na zawsze, nasz wielki Tarasie!”. Wśród obecnych byli: Wasyl Herasymjuk, poeta, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki; Wołodymyr Baszczak, kolekcjoner, falerysta, badacz z Iwano-Frankiwska; księża Iwan Sabadasz, proboszcz cerkwi Wprowadzenia do Świątyni Przenajświętszej Bogurodzicy Prawosławnej Cerkwi Ukrainy, Jurij Kałyn, proboszcz cerkwi Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej (wieś Tiudów); Mychajło Dziuba, kapelan Majdanu („Dzwon”) oraz ochotniczego oddziału „Czarna sotnia” (Kołomyja); Dmytro Kołotyło, starosta okręgu starościńskiego w Tiudowie; Wasyl Rehusz, lekarz gastrolog szpitala w Jabłonowie, Bohdan Czekit, były dyrektor szkoły, Lidia Hurej, dyrektorka liceum, byli nauczyciele Wasylina Fedorczuk i Olha Hurej. Kosowszczyznę reprezentował Wołodymyr Kozmenczuk, przewodniczący Kosowskiej rejonowej organizacji związkowej. Jewhen ZABIJANOW. 28 maja w Muzeum Ukraińskiej Książki odbyła się Ogólnoukraińska konferencja naukowa „Czytania Chadżybejskie” – coroczne forum naukowe, które łączy badaczy różnych pokoleń, szkół naukowych i instytucji edukacyjnych wokół studiów nad historią Ukrainy, południa Ukrainy oraz miasta Odessy. Organizatorami konferencji były: Katedra Historii Ukrainy i Specjalnych Dyscyplin Historycznych oraz Studenckie Towarzystwo Naukowe Wydziału Historii i Filozofii Odeskiego Narodowego Uniwersytetu imienia I. I. Miecznikowa, a także Odeska Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa imienia M. S. Hruszewskiego. Otwierając konferencję, uczestników powitali kierownik Katedry Historii Ukrainy i Specjalnych Dyscyplin Historycznych Wadym Chmarski, dyrektorka. Maria Czołaniuk, witając obecnych, zaznaczyła, że dzisiejsze wydarzenie jest bardzo ważne, ponieważ poświęcone jest kilku datom: 165. rocznicy, odkąd T. Szewczenko na wieki powrócił na Ukrainę, 125. rocznicy odwiedzenia przez I. Frankę i Łesię Ukrainkę obelisku T. Szewczenki na Skale Sokolskiej, 20. rocznicy ustawienia popiersia T. Szewczenki na dziedzińcu szkoły w Tiudowie, 15. rocznicy nadania szkolnemu muzeum „Historia wsi Tiudów” tytułu „wzorcowe”. Księża Iwan Sabadasz, Jurij Kałyn i Mychajło Dziuba przeprowadzili wspólną modlitwę i wraz z obecnymi uczcili Tarasa Szewczenkę oraz wszystkich, którzy zginęli w walce o niepodległość Ukrainy. Jasnym, nasyconym wieloma faktami było wystąpienie Wołodymyra Baszczaka. Dzielił się on z obecnymi swoją pasją kolekcjonerską, która zaczęła się jako hobby jeszcze w latach szkolnych i przerodziła się w sprawę życia, opowiedział o ludziach, którzy wywarli na niego wpływ, krótko przeanalizował falerystykę o tematyce szewczenkowskiej. Wołodymyr Baszczak jest autorem książki „Taras Szewczenko. Odznaki. Medale. Żetony. Medale pamiątkowe. Monety”, w której na 316 stronach zgodnie z rozdziałami – „Do 1917 roku”, „1918–1960”, „Daty pamiętne i jubileuszowe”, „Z imieniem Tarasa Szewczenki”, „Pomniki”, „Kobziarz”, „Wizerunki portretowe”, „Różnorodne wydarzenia poświęcone T. Szewczence”, „Kazachstan (m. Szewczenko, Aktau)”, „Odznaczenia diaspory”, „Twórczość ludowa” (wyroby własne) i inne – przedstawiono wizerunki dzieł falerystycznych, podano dostępną informację o nich, zamieszczono około 1500 zdjęć oraz około 200 fotografii medali pamiątkowych, wykonanych na Ukrainie i w innych krajach. Kolekcja W. Baszczaka wywołała szczery, powszechny zachwyt. Uformował ją w kształcie chaty Szewczenki, instrumentu muzycznego kobzy, palety z pędzlem, książki „Kobziarz”, kartki papieru z piórem i kałamarzem, okienka z gałązkami i kwiatami (według wiersza „Sad wiśniowy koło chaty”), żagla z wierzby, profilu poety. Według słów kolekcjonera, najdroższa w jego kolekcji jest osadnictwo Odessy, obraz „nowej kobiety” w literaturze radzieckiej oraz mało znane strony pobytu w Odessie Pawła Tyczyny i Jurija Łypy. Osobliwością „Czytań Chadżybejskich” tradycyjnie pozostaje aktywny udział studentów i aspirantów, dla których konferencja jest ważną platformą do aprobaty wyników własnych badań, profesjonalnej komunikacji i dyskusji naukowych. Młodzi naukowcy otrzymali możliwość przedstawienia swoich opracowań, omówienia aktualnych problemów nauki historycznej, wymiany myśli i uzyskania fachowych rekomendacji od czołowych historyków. Podczas podsumowania odnotowano wysoki poziom naukowy przedstawionych referatów, aktualność poruszonych tematów i gruntowność podejść badawczych. Uczestnicy podkreślili
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
biblioteki Juliana Amelczenki, profesor, honorowy krajoznawca Ukrainy Taras Honczaruk. W swoich wystąpieniach podkreślili oni znaczenie wspierania młodych naukowców, rozwoju badań historycznych oraz zachowania ciągłości akademickiej w warunkach współczesnych wyzwań. Program konferencji obejmował szeroki zakres tematów, odzwierciedlających aktualne kierunki współczesnej nauki historycznej. W ramach sekcji „Historia Ukrainy” uczestnicy przedstawili badania poświęcone różnym okresom ukraińskiej przeszłości – od epoki wczesnonowożytnej po wydarzenia XX wieku oraz współczesne procesy kształtowania pamięci historycznej. Znaczne zainteresowanie wzbudziły referaty o stworzeniu trójwymiarowego modelu zamku chadżybejskiego, działalności teatru „Berezil” i postaci Lesia Kurbasa, życiorysie językoznawcy, obrońcy praw człowieka i dysydenta Swiatosława Karawańskiego, a także o przemianie pamięci historycznej jako podstawie kształtowania ukraińskiej tożsamości narodowej w warunkach wojny. Nie mniej intensywna była praca sekcji „Źródłoznawstwo i historiografia”, gdzie młodzi badacze prezentowali wyniki opracowania dokumentów archiwalnych, zbiorów muzealnych i mało znanych źródeł historycznych. Uczestnicy analizowali korespondencję Koszu Nowej Siczy z Chanatem Krymskim, prace zagranicznych badaczy o Tatarach krymskich i Nogajach, rozwój drukarstwa w Odessie na początku XX wieku, historiografię represji wobec ludności niemieckiej
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO
W czasie, gdy trwa wojna o prawo do bycia Człowiekiem, twórcy spektaklu opowiadają o takich Ludziach. To historia z dramatycznym, ale szczęśliwym finałem. – Sezon teatralny, który dobiega końca, w naszym Teatrze był poświęcony współczesnej literaturze ukraińskiej – zaznaczył Taras Żyrko, reżyser, artysta ludowy Ukrainy. – Rok temu zaproponowano mi przeczytanie powieści Ołeny Pszenycznej „Tam, gdzie zachodzi słońce” i odpowiedzenie na pytanie, czy mnie zainteresowała. To było zeszłej wiosny. Wtedy akurat przebywałem w szpitalu, przeczytałem powieść, poruszyła mnie, dostrzegłem głębię pejzażu i aktualne obecnie problemy. A co najważniejsze, że powieść może stać się właśnie teatralnym, dramatycznym utworem, jednocześnie ze szczęśliwym zakończeniem. I takim, który daje nam poczucie współczesności nie tylko według kalendarza. (Akcja dzieje się jesienią 2022 roku). W niej usłyszałem hymn do człowieka i zobaczyłem próby, które człowieka nie łamią, a wręcz przeciwnie – pozwalają znaleźć wyjście z sytuacji. To historia nie o starości, nie o chorobie, nie o finale, ale o tym, jak nieznajomi ludzie, znalazłszy się w przestrzeni „domu starców”, szukają swojego ratunku. To historia nie o exodusie, a o wieńcu wszystkiego, co było wcześniej. Wielu młodszych, zdrowszych, bardziej utalentowanych i silniejszych ludzi nie dożywa takiego wieku. Dojrzały wiek nie jest przekleństwem czy karą. Jest nagrodą za całe życie. Chociaż z chorobami, trudnościami, starzeniem się ciała, przepaścią zwątpienia, a następnie – wiarą odnalezienia. Ale czy młodzi ludzie mają mniej problemów? Są inne, ale są. I kiedy to odczytałem, odpowiedziałem zgodą na wystawienie. Potem odbyło się spotkanie z autorką i pani Ołena przystąpiła do pisania sztuki. A pod koniec stycznia zacząłem próby. Inscenizacja, którą zrobiła Ołena Pszenyczna, nie była ostateczna. Pojawiły się bowiem pytania, czysto dramatyczne, na które trzeba było dać odpowiedzi. Dalej zaczęła się praca nad adaptacją teatralną, o której zawsze mowa, gdy ma się do czynienia nie ze sztuką w czystej postaci. Dlatego trzeba było zaadaptować tę inscenizację i doprowadzić do takiego wyglądu, w jakim zobaczył ją widz. Do procesu zachęcałem także samych wykonawców, okazało się to niezwykle efektywne, ciekawe i pomocne w tworzeniu zarówno tekstu, jak i spektaklu. Wykonawcy to złoty fundusz Teatru Franki, to aktorki i aktorzy-seniorzy, którym różnie ułożył się los. Ktoś jest bardziej zaangażowany we współczesny repertuar, a ktoś mniej. Ale wszyscy oni są w świetnej formie i na wysokim poziomie swojego profesjonalnego kunsztu. Wystawienie tej historii poruszyło każdego z nich. To nie był po prostu proces prób, który dotyczy sztuki XVII czy XIX wieku. To nasi współcześni, i wiekiem wykonawcy spektaklu też mogliby znaleźć się na ich miejscu. Praca nie ograniczała się tylko do prób. Zostawaliśmy także po nich, żeby dokończyć coś niedopowiedzianego. Między nami wytworzyły się, może i niedługo, ale takie więzi, które pomogły głębiej zrozumieć strukturę tekstu, samych siebie i, właściwie, ten Teatr, który chcieliśmy stworzyć w tym spektaklu. Od aktorów było wiele propozycji, które często z radością wykorzystywałem. Dla mnie ważne było zaangażowanie w jak największym stopniu każdego z uczestników, po to, by zawłaszczyli sobie ten materiał i stał się on ich własnym. Bo moje główne pytanie brzmi – co dzieje się z Człowiekiem, zwłaszcza w naszych czasach. I jedną z odpowiedzi jest ta, że człowiek potrzebuje człowieka. Właśnie o tym mówimy w naszym spektaklu. Rola głównej bohaterki Poliny Łazowej to jubilerska praca, która ukazuje nam proces granicznego napięcia i to, jak można zachować siebie i rozwijać się dalej, nawet osiągnąwszy wyżyny, które stoją za nazwiskiem tej wspaniałej aktorki. Chociaż dramatycznie i werbalnie jest ona napisana bardziej powściągliwie niż, powiedzmy, jej partnerki Niny w wykonaniu Ludmyły Smorodinej. Takie role bez przesady nazywa się benefisowymi, tym bardziej, że pani Ludmyła ma ich w spektaklu nie jedną. Mistrzynie frankowskiej sceny stworzyły zdumiewający duet, który ukazał nam siłę frankowskiej szkoły, kiedy nie po prostu pokazujemy spektakl jako widowisko z efektami czy prymatem formy, a zwracamy się do tego, co właściwie dzieje się z Człowiekiem. Poważną próbą, którą z honorem pokonała, jest praca Łesi Łypczuk w roli Wiery. Aktorka stworzyła swoją partyturę, proponując swoją wersję w sąsiedztwie z mistrzyniami aktorstwa. Jej postać jest pedantyczna, „nauczycielska”, czasem paradoksalna, a jednocześnie delikatna, krucha i silna. Wspaniała rola Tetiany Ołeksenko (Stepaniwna) – lekka, komediowa, poruszająca i głęboka, która ściera stereotyp wyobrażenia o „prostych” ludziach. A jeszcze wspaniałe role Demydowicza – Serhija Kałantaja, który wykorzystał błyskotliwą syntezę arsenału aktora kina i dramatycznego Teatru, oraz Wołodymyra Kolady z głębią skrywanego tragizmu i niezłomnej osobowości. Wadyma Polikarpowa, Dmytra Zawadskiego – w komediowej i dramatycznej roli Kambali, za którą stoją nieproste okoliczności biografii naszych współobywateli z tymczasowo okupowanych terytoriów Ukrainy. Kostiantyna Sorokowenki, Dmytra Jakowenki – w roli Syna, gdzie młodzi aktorzy godnie grali z mistrzami i nie zgubili się w lakonicznej przestrzeni swoich niewielkich, ale zasadniczo ważnych postaci. Ołeksandra Zadniprowskiego, Ołeksandra Łohinowa – Artystów, których postać stała się hołdem dla jasnej pamięci Danyła Lidera, jednak zachowując dystans między osobami postaci a historyczną postacią. W ich teksty wprowadziliśmy światopoglądowe wypowiedzi samego Maestro. Ołeksandra Ołeksenko i Wałentyna Iljaszenko stworzyły komediowe, z głębią skrywanego bólu, obrazy kobiet, które przez dziesięciolecia niosą w sobie ciężar tego, czego już nie zmienić. Organicznie wlała się w nasz spektakl zaproszona z Teatru na Podolu aktorka Łarysa Trojanowska, na której wyjście w premierze przygotowujemy się w czerwcu i spodziewamy się fajerwerków aktorskiej wolności i własnego odczytania postaci Niny. I, oczywiście, powrót na scenę naszego, bez przesady, wybitnego współczesnego aktora – Wasyla Baszy. Ten proces nie jest tak szybki, jak byśmy chcieli, ale położył początek, mam nadzieję, temu, że jeszcze zobaczymy naszego kolegę w roli równej jego talentowi. Przełamać siebie, obiektywne problemy, które stanęły na jego drodze do zawodu – to poważny czyn, który demonstruje nie tylko integralność osobowości, kozacki charakter i wolę, ale także niesamowitą delikatność i miłość do Teatru. Wyznaję hasło, że Teatr jest terytorium duchowego odrodzenia narodu. On nie tylko bawi, nie tylko pomaga widzowi oderwać się od problemów, wojny, niepokojów. Teatr jest zdolny wpływać na to, by wesprzeć osobowość, dać człowiekowi poczucie równowagi duchowej, oparcia i odnowy. Widz powinien widzieć piękne, silne, odnoszące sukcesy, w tym rozpoznawać siebie i uzdrawiać się duchowo. Ale równolegle może to być też inne uzdrowienie. Właśnie dlatego zaprosiłem Wasyla Baszę, aby zagrał w naszym spektaklu. Wasyl jest absolutnie naturalny w zespole frankowców, chociaż mówi w spektaklu tylko kilka słów. Ale te słowa są na wagę złota i trafiają tam, gdzie trzeba. To teatralna terapia, która, wierzymy, może pomóc człowiekowi się uzdrowić. I w tym jeden z różnorodnych sposobów inkluzji, które wyznaje nasz Teatr. Scenografię wymyślałem razem z Ołeksandrem Druhanowem. Szliśmy drogą absolutnego lakonizmu. Można było wymyślić jakieś formalistyczne profile mieszkań, gdzie mieszkają samotni ludzie. Ale to nic nie dodałoby do tej idei, którą realizowaliśmy. Dlatego na scenie dwa samotne łóżka i szafki nocne, na których nasi bohaterowie poruszają się, jako znak bezdomności. Pomysł ze zdjęciami Niny, które pojawiają się i znikają. To i replika do Harry’ego Pottera, o którym mowa w powieści, i razem z tym przemijalność tego obrazu świata, który próbujemy zbudować, ale z czasem on się zaciera, kiedy Nina umiera, to jej zdjęcia zmywa deszcz, o którym marzyła, jako o szczęśliwej wróżbie w drogę. Ale w tym nie ostatni przejaw popularnego bohatera – dziwnym sposobem wpłynął na dalszy podział ról, po tym, jak już obsada została ogłoszona i zaczął się proces prób, za co jesteśmy mu wdzięczni, jak i pani Rowling. Bardzo często finał spektaklu w procesie wystawiania zmienia się i staje się kontrowersyjny wobec tego, co planowano. Potrzeba było czegoś, co metaforycznie oddałoby wyjście z trudnej sytuacji. Tego, co daje człowiekowi możliwość oderwania się od grawitacji i przeżyć. Wszystko zaczynało się od wspomnień, o tym, jak w dzieciństwie bohater próbował wypuścić latawiec. Ale latawiec nijak nie chciał lecieć, a Mama, która teraz sama cierpi z powodu zwątpienia, krzyczała do niego: „Ty tylko wierz!” – i latawiec poleciał. Wtedy narodziła się metafora matczynej chusty, która staje się olbrzymim latawcem i tym omoforionem, który wszystkich przykrywa. Nad plastyką pracował specjalista europejskiego poziomu Ołeksij Sklarenko. Mieliśmy szczęście, że dołączył do naszej pracy. Ołeksij przychodził na próby po służbie w ZSU, a ja pokazywałem mu dramatyczną część, którą on w zdumiewający sposób przekładał na plastykę. I tego nie dało się powiedzieć słowami. Pojawiało się poczucie, że tylko tak można rozwiązać zachowanie bohaterów i przejścia między epizodami. Muzyczne numery do spektaklu stworzył wybitny ukraiński bandurzysta i kompozytor Roman Hrynkiw. W tych utworach są marzenia i wspomnienia, niepokoje bohaterów, zagrożenia świata. Numery wydają się bardzo stosowne i udane w naszym spektaklu. Roman napisał wszystkie utwory oprócz „Walca dla Anny-Marii”, który brzmi na początku drugiego aktu, go stworzyłem ponad dziesięć lat temu i w zdumiewający sposób wpisał się w kontekst. Uważam, że on też dobrze wszedł w inscenizację. Na ile spektakl się udał – można będzie mówić gdzieś po dziesiątym pokazie. Bo teraz jeszcze panuje euforia premiery. Kiedy spektakl znajduje się przed porodem – nerwowe napięcie osiąga taką granicę, że trzeba go szybciej wypuścić w wolne pływanie. Żeby zaczął żyć swoim życiem i zaczęły pojawiać się poziome więzi między postaciami, jakieś tradycje, czasem zmiany, czasem cięcia. Spektakl mi się podoba. Prawie wszystko z tego, co chciałem, zostało osiągnięte. Chociaż są rzeczy, które niestety zostały utracone w procesie. Ale przecież nie można wszystkiego pomieścić na jednej tratwie. Wystawienie spektaklu czasem przypomina pejzaż po katastrofie statku. Kiedy postacie z reżyserem znajdują się na tratwie, żeby się uratować. Nikt nie gwarantuje, że będzie szczęśliwy koniec. I kiedy ciągniesz na tę tratwę wszystko, to możesz ją przeciążyć i zatopić. Dlatego jest balast, którego trzeba się pozbyć.
W mojej teczce jest z tuzin tytułów, z którymi mógłbym już jutro przystąpić do wystawienia. Ale nie da się opanować wszystkiego naraz. Już ponad rok w stanie prób znajduje się spektakl z weteranami pod roboczym tytułem „Blokpost”. Zajmuję się rehabilitacją teatralną z ludźmi, którzy bezpośrednio przeszli przez wojnę. Tworzymy spektakl, który budowany jest na podstawie ich biografii, ich przeżyć. Oraz wizji tego, jak przebić się do życia i opowiedzieć o swoim doświadczeniu. Staramy się osiągnąć cel leczniczy i twórczy. Wszystko dla Zwycięstwa. A oto co opowiedzieli aktorzy, którzy grają w tym spektaklu. Ludmyła Smorodina, artystka ludowa Ukrainy, wykonawczyni roli Niny: „Myślę, że o bohaterce powiedziałam wszystko swoją rolą. To kobieta prosta, otwarta, która kocha ludzi, świat, która kocha życie. Nigdy nie pokazuje swoich bolączek. Jestem bardzo szczęśliwa, że zagrałam taką rolę. Oczywiście, bohaterka ma coś i z mojej osobowości – to temperament, miłość do życia. Zawsze jestem wesoła, zawsze się uśmiecham. Nikt nie wie, co mam w tym czasie w środku. Praca nad postacią będzie trwała nadal, nigdy się nie zatrzyma”. Ołeksandr Zadniprowski, artysta ludowy Ukrainy, wykonawca roli malarza: „W bohaterze zainteresował mnie temat samotnego malarza. Ten niewielki objętościowo materiał dał mi możliwość odtworzenia losu samotnego człowieka, który u schyłku lat odnajduje chęć do życia, perspektywę, światło w tunelu. I tylko miłość córki oraz jej wybaczenie dają mu bodziec do dalszego istnienia i do twórczości, pomimo braku sprawnej ręki. Starałem się to wszystko wcielić w życie. Na razie wszystkim strasznie się podoba. Nawet sama autorka Ołena Pszenyczna przyznała, że nigdy nie myślała, iż z takiego materiału można zrobić takie małe arcydzieło. W postaci można dostrzec moje cechy charakteru. Bo malarz, muzyk, poeta, kompozytor, aktor – to synonimy. To twórcze osobowości, które, na szczęście czy na nieszczęście, są podobne. To współbracia w sztuce. Więc nietrudno mi było odtworzyć tragedię artysty, który stracił siebie na długie 25 lat. I na końcu podsumowujemy spektakl, że tylko rodzina, więź z bliskimi ludźmi trzymają nas na świecie. Tylko z rodziną – rodzicami, dziećmi, kiedy nie przerywa się łańcuch pokoleń, mamy wiarę, pragnienie życia i twórczości. Pracowałem z Tarasem Żyrkiem, kiedy przygotowywał jubileuszowy wieczór Teatru Franki w przeszłości. Na Scenie Kameralnej imienia Serhija Danczenki Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki odbyła się premiera spektaklu „Tam, gdzie zachodzi słońce” według powieści Ołeny Pszenicznej. Specjalnie dla wystawienia w teatrze pisarka stworzyła inscenizację swojej powieści.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
lat. Wiele lat byliśmy partnerami jako aktorzy. Zawsze mu sympatyzowałem i wspierałem jego pomysły. Widzę pozytywne doświadczenie Tarasa jako reżysera. W spektaklu wspaniali aktorzy, znakomite role moich koleżanek i kolegów: Poliny Łazowej, Ludmiły Smorodiny, Tetiany Oleksenko, Serhija Kałantaja, Wadyma Polikarpowa. Uważam, że powstało po prostu arcydzieło sceniczne. Zapamiętałem wielkie oddanie muzyce Romana Hryńkiwa. To bardzo utalentowany człowiek, który stworzył melodyjny i pulsujący rytm życia tych ludzi. Jakby przysypany popiołem, a jednocześnie aktywny. Interesująca jest scenografia artysty Ołeksandra Druhanowa. Wiele ciekawego w kwestii plastyki podpowiedział Ołeksij Skliarenko. Przyznaję, że w tej oszczędnej i ograniczonej przestrzeni trudno było znaleźć rozwiązanie sceniczne, które nie byłoby monotonne. Obecnie pracuję nad nowymi projektami. Ale to bardziej związane z teatrami objazdowymi”.
Serhij Kałantaj, artysta ludowy Ukrainy, wykonawca roli Demydowycza: „Mój bohater jest bardzo dobrze napisany przez autorkę Ołenę Pszenyczną. Dokładnie tak, jak jest napisany w powieści, starałem się go grać. Choć dodałem pewne szczegóły, aby widowiskowo wyostrzyć tragedię postaci. W pierwszym akcie jest scena z zabawką, której autorka nie przewidziała. Demydowycz utożsamia kurczaka z dobrym sercem syna, którego teraz nie ma. Mój bohater chodzi z paczką, w której trzyma wszystko, co najdroższego mu w życiu pozostało. Ani na chwilę nie rozstaje się z tą paczką. Są tam zabawki, fotografie, listy, beret wojskowy jego syna. Na tle śmierci syna i utraty żony Demydowycz staje się „warzywem” i żyje tylko dobrocią i miłością. I dopiero przypadkowe błyski w pamięci rzucają go w wir wspomnień i wściekłości. Jest człowiekiem, który żyje frazą z powieści Ołeny Pszenyczny: „Z mamą nie zdziwiliśmy się, że poszedł na ochotnika do ATO. Strasznie, ale przecież nie na darmo!”
Miałem już okazję pracować z Tarasem Żyrkiem jako z reżyserem. Było to 45 lat temu w Instytucie Teatralnym imienia Iwana Karpenki-Karego. Taras robił reżyserię fragmentów, które wykonywaliśmy. To oczywiście nie była reżyseria, jaką widzimy teraz. To była twórcza podpowiedź, wymysł Tarasa Żyrka. Wtedy jeszcze nie reżysera, a kolegi z warsztatu artystycznego Walentyny Iwanowny Zymnej. Przez cały ten czas utrzymujemy kontakty, jesteśmy wielkimi przyjaciółmi. Oprócz tego, że Taras jest utalentowanym aktorem, jest jeszcze człowiekiem z dużej litery, patriotą, obywatelem swojego państwa. Miłość do Ukrainy w 1981 roku zaszczepił mi, co dziwne, właśnie on. I pierwszą książkę dysydencką, za którą w 1981 roku można było trafić do więzienia, także on dał mi do przeczytania. Taras ma swój styl. Wiem, jak pracuje, jak przeżywa. Wiem, co mu się podoba. Chętnie spełniałem jego życzenia. Byliśmy na jednej fali. Taki styl, niestety, już odchodzi. To styl klasycznego reżysera z wyczuciem muzyki, estetyki, zasad reżyserii i aktorstwa. Dawniej reżyserzy byli wysoce inteligentnymi ludźmi. I u Tarasa to jest obecne”.
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Микола ШОТ Світлини автора
Першу трагікомедійну роботу як режисерка-постановниця на малій сцені Тернопільського академічного драматичного театру імені Тараса Шевченка представила Оксана Левків. Донедавна вона творила хіба казкові дійства. Для власного ж нового режисерського витвору взяла відому п’єсу Оксани Гриценко “Молочайник”, яка переносить глядача у квітень 2022 року в окуповане рашистами херсонське село Кавунівка. “Молочайник” – трагікомедія, до якої вже звернулися й поставили чи не з десяток українських театрів. Оксана Левків каже, що жодної такої роботи своїх колег не бачила, та й, зрештою, не прагнула, бо “був острах, щоб згодом підсвідомо щось не запозичити в них”. Адже, прочитавши п’єсу Оксани Гриценко, отримала великий емоційний заряд, запалилася бажанням потрактувати її на сцені рідного театру. До того ж мала ще один творчий задум – попрацювали лише з акторками. А “Молочайник”, власне, відтворив суто жіночу есенцію, душевні поривання й патріотичний стан на початку великої війни та життя в окупації. Нагадаю читачам, що авторка трагікомедії зібрала у своєму творі в одній хаті у с. Кавунівка на окупованих ненависним ворогом теренах Херсонщини чотири рідні душі, що чинять опір російським загарбникам. Йдеться про сердиту бабусю, колишню вчительку географії Надію, її доньку Світлану, яка працювала технологинею, але взялася відтак за вирощування помідорів і мріяла стати учасницею виставки томатів в італійській Пармі. Єще її дві дорослі внучки – Ольга та гіпстерка й фотографиня Олеся. А ще до них постійно заходить Світланина подружка та кума Валя. Біля їхнього обійстя окупанти виставили блокпост. Тож кожна із жінок якось, навіть таємно від інших, старається боротися з рашистами. Олеся, скажімо, взялася вести анонімний патріотичний телеграм-канал “Бойовий Тушкан”, в якому висвітлює різні події, пов’язані з окупаційною владою. Баба Надія, хоч і прикута до ліжка, бо ненароком зламала шийку стег-
16 червня, вівторок, 18:00 МКЦ ім. І. Козловського, вул. Хрещатик, 50-Б. “ЛОХОТРОН ПО-УК- РАЇНСЬКИ, або 100 000 $”.
20 червня, субота, 17:00. Циганський театр “Романс”, просп. Берестейський, 38. “ЛОХО- ТРОН ПО-УКРАЇНСЬКИ, або 100000 $”. Фатальна комедія за мотивами п’єси Івана Карпенка-Карого “Сто тисяч”. Давня історія про людську жадобу, спокусу легкими грошима та моральний вибір дивовижно перегукується із сучасністю. Перед молодим Романом Калиткою постає непросте питання: що обрати — любов чи багатство? Дотепна та гостра вистана, проте бореться з орками у свій спосіб – через Олесин смартфон повідомляє своєму колишньому учневі, а тепер бійцю Сил спеціальних операцій Неслуху інформацію про російських солдатушек. Після того, звісно ж, вороги летять на концерт до Кобзона. А ще бабуся вчить свою доньку Світлану ворожити та як виростити із зерен молочаю захисника Молочайника. Як п’єса, так, відповідно, й вистава тримає глядача в напрузі, у відчутті страшного болю героїнь і нашого спільного, бо знавіснілий ворог ще й нині нищить українські села, міста, природу, чинить страшні звірства й убиває невинних цивільних людей. А ще постановка – це і духу патріотичного вияв. Адже у фіналі вистави Світлана має можливість залишити свою Кавунівку та виїхати з окупації. Проте вона каже: “Гляньте он туди. Жовте поле й синє небо. Це – наш прапор, і вороги його ніколи та ніяк не зірвуть. Скажете там, у Києві, що я тут наш прапор стережу”. Світлана мовить це щиро, з напуттям своїм донькам. Ні, вона не “ждунка”, вона – українка, яка й справді стерегтиме, допомагатиме у ворожій порохняві нашим бійцям потрібною інформацією. Принаймні так я прочитав з тих почуттів, з тих жестів, інтонаційного забарвлення та голосової тональності акторки Наталії Олексів, яка зіграла роль Світлани. А от для заслуженої артистки України Оксана Малінович втілення образу Надії – справа надто цікава. Адже передусім мовимо, як про роль вікову. Її Надія, зважаючи на авторську примітку, старша за акторку на цілих 30 років. Часто-густо у житті темпераментна, експресивна, весела Оксана мала показати глядачу стареньку, з тягарем літ, сердиту й вередливу, звичайну сільську вчительку. Зізнається, щоб досягти довершеності образу, спостерігала за повадками, манерами поведінки однієї з бабусь зі свого двору. А ще прочитала багато літератури про нинішню російсько-українську війну. Вже після прем’єри вистави Оксана Малінович скаже мені, щойно почавши працювати над роллю Надії, постановила собі: “Треба робити просто, а в результаті має бути страшно”. Наймолодша ж акторка, яка зайнята в новій постановці “Молочайник, – Катерина Папуша. Роль гіпстерки та фотографині Олесі є чи не першою значимою для неї в драматичному дійстві. Загалом понад півтори години Катрусина героїня не сходить зі сцени, а отже, треба було багато докласти творчих, моральних і фізичних зусиль. Режисерка-постановниця Оксана Левків називає Катерину бджілкою-трудівницею. “Коли є бажання, працьовитість, то й успіх не забариться”, – зазначає пані Оксана. І додає, що всіх акторок, які виступили у виставі, асоціювала з певними позитивними образами, фарбами, Катруся ж була для неї веселим вогником. Своє грою глядачів вразили також Оксана Яцишин (Оля) та Ілона Баліцька, що постала в образі куми Валі. Звісно режисерка-постановниця усвідомлювала, що розподіл ролей – справа надто відповідальна, тому ретельно працювала над добором, відкинувши всі особистісні речі. Ролі, як знаємо, – не за віком для акторок. “Вибрала із жіночої когорти саме цей склад колег, які годилися мені за талантом, характером, виконавською дисципліною. Мені з ними комфортно працювати. І на репетиціях, і вже на прем’єрних показах дівчата засвідчили, що вони чесні, енергійні, відданні своїм ролям, бачать одна одну, проживають цю виставу”, – ділиться думками Оксана Левків. Погоджуся цілком ще з однією думкою пані Оксани, що мала сцена, мов збільшуване скло, на ній важко грати неправдиво. Й справді, глядач бачить актора, його героя поруч із собою, кожен його порух, жест, міміку, відчуває чесність перевтілення і щирість подання образу. Щодо “Молочайника”, то, як на мене, він міг би прикрасити й велику сцену, де поки що більше з’являється комедійних чи розважливих вистав. На дворі ж – драма, трагедія. Російський загарбник лютує на українській землі, знищуючи все, що вдається. Але, трансформуючи слова мами Світлани, героїні “Молочайника”, вторитиму теж: ми будемо тут, на рідній землі, ми закриємо нашим ворогам очі, ми дочекаємося Перемоги, ми вміємо чекати.
26 червня, п’ятниця, 18:00. Циганський театр “Романс”, просп. Берестейський, 38 (фоє). “ЩОБ Я ТАК ЖИВ” або “У КИ- ЄВІ, НА ПОДОЛІ – 2”.
29 червня, понеділок, 18:00. Театр “Колесо”, Андріївський узвіз, 8 (кафе театру).“ЩОБ Я ТАК ЖИВ” або “У КИЄВІ, НА ПОДОЛІ – 2”. Продовження улюбленої подільської комедії про мешканців київського дворика. Герої закохуються, сваряться, миряться та потрапляють у кумедні життєві ситуації, нагадуючи, що найбільше свято на світі має назву Життя. Ходіть у Театр! Любіть Театр!
(Зліва направо) акторки театру в ролях: Олесі – Катерина Папуша, Олі – Оксана Яцишин Світлани –Наталія Олексів, Валі – Ілона Баліцька
Заслужена артистка України Оксана Малінович утілила образ Надії
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…wa przypomina, że prawdziwych wartości nie mierzy się pieniędzmi.
21 czerwca, niedziela, 15:00. ЦК та М, ul. Ałmatyńska, 109. „RÓŻA PUSTYNI”. Poetycka sztuka-bajka dla dzieci. W kwitnącym ogrodzie pojawia się niezwykła gościa – Róża pustyni Adenia. Gdy nad ogrodem zawisa niebezpieczeństwo, jego mieszkańcy muszą się zjednoczyć, aby ochronić piękno, wolność i swój dom. Spektakl muzyczno-poetycki jest pełen jasnych obrazów, piosenek, plastyki i ważnych wartości życiowych.
25 czerwca, czwartek, 18:00. Teatr „Suzirja”, ul. Jarosławiw Wał, 14-B. „GDZIE WY SOCHNIECIE, BEŁJO?” albo „W KIJOWIE, NA PODOLE”. Podolskie podwórze Kijowa wypełnione jest ukraińskimi i żydowskimi żartami, piosenkami i wesołymi przygodami. Zakochani Bohdan i Rachilka postanawiają połączyć swoje losy, mimo sporów dorosłych. Atmosfera dawnego Podola, barwne postacie i dobry ludowy humor sprawiają, że spektakl jest prawdziwym świętem dla widzów.
Tłumaczenie maszynowe
Taras HOŁOWKO 29 maja z okazji 65. rocznicy założenia Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki w Niebieskiej Sali Domu Kina Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy odbył się pokaz filmów dokumentalnych: „Nagroda im. Szewczenki. Szkic do partytury” (autor i reżyser – Ołeh Bijma, operator Ołeś Zocenko, Ukrtelefilm, 2001 r.), „Dni powszednie i święta Narodowej Nagrody” (autor i reżyser – Ołeh Bijma, operator Ołeś Zocenko, Ukrtelefilm, 2001 r.), „Wsłuchując się w wersy Szewczenki” (poezje Wielkiego Kobziarza czyta poeta Mykoła Winhranowski, Ukrtelefilm, 1991 rok), a także ich omówienie. Moderatorem imprezy filmowej wystąpił filmoznawca, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki 2026 roku Serhij Trymbacz. Zwracając się do obecnych na wydarzeniu przedstawicieli środowiska artystycznego, przekazał pozdrowienia od pisarza Jurija Szczerbaka, który w bieżącym roku został uhonorowany najwyższym państwowym odznaczeniem, noszącym imię niedoścignionego geniusza narodu ukraińskiego, poety, myśliciela i artysty, za książkę prozatorską „Martwa pamięć. Głosy i krzyki. Księga podsumowań i proroctw”. Przebywając daleko poza granicami Ukrainy, Jurij Szczerbak w naszych dniach stale bierze udział w licznych akcjach humanitarnych, których celem jest zbiórka środków od zachodnich inwestorów na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy, stale informuje międzynarodowe media o sytuacji na froncie i na tyłach, demaskuje moskiewskich propagandystów, którzy szerzą dezinformację i nienawistne narracje. Na prawach gospodarza przed publicznością wystąpił obecny przewodniczący Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy Serhij Bordenjuk. W swoim przemówieniu niezwykle wysoko ocenił filmy dokumentalne Ołeha Bijmy, które, według jego słów, dają wyobrażenie o pracy Komitetu ds. przyznawania Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki w czasach niepodległości, pokazują, jak rodziły się tradycje honorowania artystów w różnych nominacjach w latach 60., 70. i 80. ubiegłego wieku, przypominają o tych, którzy wzbogacili duchowy skarbiec narodu ukraińskiego wysokiej klasy dziełami literacko-artystycznymi, wysławiają imię Duchowego Ojca narodu ukraińskiego, tego, który ukształtował nasz język i przywrócił pamięć historyczną. Natchnione było przemówienie obecnego przewodniczącego Komitetu Szewczenkowskiego, który podzielił się osobistymi wrażeniami z przeprowadzania rund kwalifikacyjnych do zdobycia Narodowej Nagrody 2026, wymienił dzieła i ich autorów, którzy weszli do finału konkursu. Ponadto przypomniał, jak swego czasu włączył się w stworzenie monodramu poświęconego twórczości poetyckiej Mykoły Winhranowskiego, który do dziś z sukcesem jest grany na scenie Kijowskiej akademickiej pracowni sztuki teatralnej „Suzirja”. Na zakończenie swojego wystąpienia Jewhen Nyszczuk zacytował jeden z wierszy Mykoły Winhranowskiego, który stale brzmi w monodramie i gdzie są takie poetyckie wersy: I niechby tak, i niechby w tym ogniu, Gdzie topi się i krzemień, i żelazo, Naród mój wytrwa na tej ziemi, Bo on od Boga i od tego lasu! Ja z nim w trawie, w gwieździe, w jego drodze, Ja w każdym kroku, w każdej łzie, I ja nie zdradzę w całości, ani w życiu. Jego ziarna w naszej Ukrainie! Jakby przejmując sztafetę od poprzedniego mówcy, emocjonalnie i poruszająco wystąpił na imprezie filmowej zastępca przewodniczącego Komitetu Szewczenkowskiego, profesor Dmytro Czystiak. Zaznaczył, że największą wartością filmów dokumentalnych, nakręconych przez Ołeha Bijmę, jest to, że jakby powracają one do czasów, gdy żyli i tworzyli obecni klasycy nowoczesnej literatury ukraińskiej – Pawło Tyczyna, Ołeś Honczar, Mychajło Stelmach, Wołodymyr Sosiura, Andrij Malyszko, Pawło Zahrebelny, Iwan Dziuba, Dmytro Pawłyczko, Iwan Dracz, Borys Olijnyk… – wszyscy, których z nami, niestety, już nie ma, ale pamięć o których przechowuje ich jasny wizerunek. Wszyscy oni byli laureatami nagrody, która nosi imię Wielkiego Kobziarza, w istocie stali się kontynuatorami jego świętej sprawy, której główny sens polegał na daniu Ukraińcom wizji własnego państwa, wolnego od ucisku imperialnego. Dmytro Czystiak w swoim przemówieniu poruszył jeszcze niezwykle ważny temat, a mianowicie popularyzacji dziedzictwa literackiego Tarasa Szewczenki na świecie. Przygotował kilka antologii w językach obcych z utworami Kobziarza oraz licznych laureatów nagrody im. Szewczenki, w szczególności w języku francuskim, w którym Dmytro Czystiak specjalizuje się jako zawodowy tłumacz. Właśnie w języku francuskim patetycznie wyrecytował z pamięci „Testament” – utwór Tarasa Szewczenki, który stał się duchowym hymnem narodu ukraińskiego, zasługując na aprobujące okrzyki i oklaski uczestników spotkania. Wydarzenie w stołecznym Domu Kina trwało prawie dwie godziny, podczas których, oprócz wspomnianych już mówców, merytoryczne wystąpienia mieli: członek Komitetu Szewczenkowskiego, dyrektor generalny Kijowskiego Międzynarodowego Festiwalu Filmowego „Mołodist” Andrij Chałpachczi, przewodniczący Narodowego Związku Kompozytorów, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Ihor Szczerbakow oraz przewodniczący Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy Jewhen Szewczenko.
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617
Tłumaczenie maszynowe
TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe