Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №24 за 2004 рік

16 s. · 41 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 41 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI

Potężnie wybrzmiał nowy festiwal muzyczny „Mazepa-Fest”, zadziwiając swoją skalą i różnorodnością. Przez dwa dni, 5 i 6 czerwca, członkowie Proświty z Połtawy gościli na polu śpiewaczym najlepsze krajowe zespoły: „Wij”, „Hajdamaky”, „Krajany”, „Mertwyj Piweń”. Młodzież doceniła i wsparła tańcami zespół „Perkałaba”, a grupa „Trutni” przez czterdzieści minut trzymała tłum w rockowym napięciu. Szalony „Numer-482” nie tylko rozgrzewał tłum, ale też polewał najbardziej gorących wodą… Było wesoło i żarliwie. Znamienne, że założyciele — połtawska „Proświta” i jej przewodniczący Mykoła Kulczynski — promują festiwal w organicznym połączeniu z historycznym i architektonicznym kontekstem regionu. Znani (nie tylko na Ukrainie) artyści

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Dziś w numerze: Poeta-wojownik

Ołeh Tistoła oraz Mykoła Macenko oryginalnie zaaranżowali przestronną scenę. Niezrównany reżyser Serhij Archypczuk w roli prowadzącego zadziwiał swoimi wybrykami, które bawiły i dodawały optymizmu. Miło było usłyszeć takich debiutantów, jak zespoły „Nadzwiczajni, tak otoż!”, „ON Line”, „Talisman”, liryczny „Freon”, folkowy „Anderson”. Dość popularna w Połtawie grupa „Arachnofobia” rozbudziła ziomków-fanów do ogromnych rozmiarów. Dawno uczestnicy zabawy nie czuli się tak swobodnie i bezpośrednio — duch wolności unosił się w powietrzu. Fotoreportaż Hanny OBORSKIEJ str. 4 Językiem dokumentów str. 5 Dzieci wojny str. 6—7 Cerkiew Tarasa str. 8 Ukłoń się i pamiętaj!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

ZAMIAST LISTU OTWARTEGO

Początkowo chciałam zwrócić się z listem otwartym osobiście do ministra oświaty i nauki pana Kremenia oraz do przewodniczącego Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy pana Jaworiwskiego. Bo choć rozumiem, że daleko nie wszystko zależy od tych wysokich rangą osób, mógłby nasz minister i ostrzej stawiać kwestie przed rządem w sprawie podniesienia stawki pedagogom, i szczerzej dbać o otwieranie ukraińskich szkół w zrusyfikowanych miastach, a nie dopuszczać do zamykania istniejących, powinien był blokować nieprzemyślane ruchy w reformie szkolnej. A problem najmickiego położenia w rodzinnym państwie jej własnego ojczystego języka? Czy nie powinien niepokoić każdego pisarza, zwłaszcza deputowanego Rady Najwyższej. PROBLEM PAŃSTWOWY Jeśli z ministrem oświaty i nauki nie udało mi się osobiście spotkać, to z W. Jaworiwskim o bolących problemach oświaty rozmawiałam długo i poważnie. Gdyby Jaworiwski był po prostu kierownikiem organizacji pisarskiej, a nie był deputowanym, moje dzisiejsze zwrócenie się do tej osoby nie miałoby podstaw. Jednak obecnym twórcom-deputowanym Rady Najwyższej Ukrainy wypadałoby uczyć się od swoich poprzedników-pisarzy, na przykład od Pawła Tyczyny, i częściej na posiedzeniach parlamentu podnosić kwestie ukraińskiej oświaty. Przypomnę: właśnie Tyczyna w czasach jego przebywania na stanowisku ministra oświaty i deputowanego Rady Najwyższej USRR dopiął swego, aby szkoły z ukraińskim językiem nauczania zostały przeniesione z przedmieść Kijowa do centrum stolicy. On też osobiście zaprotestował przeciwko narzuconemu Radzie Najwyższej artykułowi ustawy, według którego ukraińskiego języka i literatury dziecku wolno było nie uczyć się na wniosek rodziców, i demonstracyjnie odszedł ze stanowiska Przewodniczącego Rady Najwyższej USRR oraz zastępcy Przewodniczącego Rady Narodowości Rady Najwyższej ZSRR jako jeden jedyny, który nie chciał głosować za drakońskim szowinistycznym artykułem. Rady Najwyższej dotąd nie zaangażowano w kwestię obniżenia kosztów podręcznika szkolnego, dotąd nie przewidziano należytych gwarantowanych dotacji dla wydawnictw na książkę edukacyjną. Wołodymyr Jaworiwski przekonywał mnie, że ratunku nie ma — trzeba poczekać: zmieni się rząd i automatycznie zmieni się stosunek do nauczyciela i oświaty. Ale czy można być przekonanym, że nowy rząd okaże się lepszy? I czy weźmie się przede wszystkim za szkołę i oświatę? Zaproponowane wyczekiwanie lepszych czasów to śmierć naszej narodowej szkoły. Nauczyciele masowo werbują się za granicę, tracąc ostatnią nadzieję na poprawę warunków pracy pedagogicznej. Kto będzie uczył nasze dzieci jutro, kiedy odejdzie starsze sumienne pokolenie ukraińskich pedagogów, zdolne pracować faktycznie bez zapłaty za pracę? Ci, którzy obecnie zdobywają zawody nauczycielskie, do szkoły, zwłaszcza wiejskiej, głuchej, oddalonej, iść nie chcą. Nie wróci do rodzinnych wsi także znaczna część tych, którzy wstąpili na państwową formę nauczania z skierowaniem celowym. Celowe tylko zobowiązuje państwo do przyznania ulg wstępującemu. Zmusić absolwenta do odpracowania na rzecz instytucji, która ułatwiła jego wstąpienie skierowaniem celowym, nie jest łatwo. To może nie potrzeba skierowań celowych? Może warto zwolnić z opłaty za naukę tego studenta, który zawrze umowę z państwem i po zdobyciu wykształcenia odpracuje trzy lata tam, gdzie będą potrzebować specjalistów jego profilu? Tutaj warunki dyktowałoby prawo: albo natychmiast spłacaj zaległe pieniądze, albo wykonuj zobowiązania, albo szukaj adwokata. Młodzi specjaliści dzisiaj stają się rzadkością w oddalonych miejscowościach. Wcześniej wiejski nauczyciel, lekarz, zootechnik, kierownik klubu czy bibliotekarz mieli szacunek wśród wieśniaków: „Uczony człowiek!”. W porównaniu z miastem radziecka wieś w wielu aspektach moralności istotnie wygrywała. Z miasta po ukończeniu uczelni wyższej siłowymi metodami państwo kierowało na wieś zarówno czysto wiejską z pochodzenia, jak i nawet urodzoną w mieście inteligencję. Wieś, otrzymując wysoko wykształconych młodych specjalistów, utrwalała i zwiększała szczeble duchowości. Dzisiaj zaś ukraińska wieś ginie, pije, degraduje z powodu braku należytej liczby ośrodków kultury i młodych pędów wiejskiej inteligencji. Odnowić miasto nigdy nie było problemem, bo łatwo poddaje się nowacjom. Odnowić zaś wieś jako ośrodek moralności, jeśli nie połapać się już teraz i nie robić wszystkiego, co możliwe dla reanimacji, nie uda się nigdy. A bez młodego pokolenia wysoko wykształconych ludzi tutaj coś zmienić jest niemożliwe. Wiejska zaś inteligencja przy marnych pensjach, które otrzymuje dzisiaj, przestaje być inteligencją w pełnym rozumieniu tej definicji już od tego dnia, kiedy kupuje prosiaka czy krowę albo obsadza ogromny ogród, wciągając się Zakończenie na s. 3 str. 10 „Kijów Majowy” str. 11 „Przeciw duszy nie śpiewam” str. 13 Co wiemy o wodzie? str. 15

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

PRZEZ CIERNIE DO

W PRZEDEDNIU Dwiema ogromnymi łyżkami dziegciu do ostrożnego ocieplenia ukraińskich stosunków z Zachodem stały się wybuchy najpierw w Artemiwśku, potem — pod Melitopolem. Chociaż o wysokim poziomie dyscypliny i zdolności bojowej ukraińskiego wojska jego głównodowodzącemu L. Kuczmie i bez wspomnianych przykrości mówić podczas szczytu nie przyszłoby. W końcu i udział Prezydenta w tureckim zgromadzeniu sojuszu jeszcze niedawno stał pod znakiem zapytania, oficjalne zaproszenie nadeszło na liczone tygodnie przed wydarzeniem. Nieprzypadkowo jeszcze pod koniec maja polski sekretarz bezpieczeństwa narodowego Marek Siwiec, przebywając z wizytą w Kijowie, wyrażał życzenie o konieczności przedstawicielstwa Ukrainy w Stambule „na najwyższym szczeblu”. Jednak jeszcze kilka tygodni temu o takim szczeblu dla Kijowa nie było mowy. Tymczasem żadna z wizyt w naszej stolicy wysokich zachodnich urzędników nie obywała się bez uprzejmego przypominania Leonidowi Danyłowyczowi o konieczności otwartych i uczciwych wyborów. O tym mówili wszyscy — od Zbigniewa Brzezińskiego po Wesleya Clarka, byłego kandydata na prezydenta USA i byłego dowódcę sił zbrojnych NATO w Europie. Temat wyborów prezydenckich na Ukrainie, zapewne, będzie poruszany także w Stambule. Czym jeszcze, oprócz deklaracji, poświadczy głowa państwa ukraińską determinację do integracji z strukturami euroatlantyckimi, na razie nie wiadomo. Ponadto nie udaje się zdać relacji z pomyślnego wdrożenia reformy wojskowej: w zeszły czwartek parlament nie przegłosował liczebnej redukcji wojskowych. Jedyny ukraiński atut przed sojuszem — to obecność naszego kontyngentu w Iraku, „gorącym punkcie”, któremu pisane było „odmrozić” dialog Kijowa z Waszyngtonem. Sekretarz parlamentarnej Komisji do spraw bezpieczeństwa narodowego i obrony Heorhij Manczulenko („Nasza Ukraina”) przypuszcza, że w Stambule Leonid Kuczma usłyszy już znane żądania: — Będzie mowa o wolności słowa na Ukrainie, przeprowadzeniu przejrzystych wyborów prezydenckich z równymi możliwościami dla wszystkich kandydatów, przestrzeganiu praw człowieka — czyli, wszystkich warunkach, które stawia się krajom w odniesieniu do ich zgodności z euroatlantyckimi standardami. — To, że Rada Najwyższa odmówiła głosowania za redukcją personelu armii, jakoś wpłynie na nasze stosunki z NATO? — Oczywiście, w sojuszu śledzą takie wydarzenia, choć my i nie złożyliśmy oficjalnej deklaracji o chęci wstąpienia do NATO, — jest tylko deklaracja. NATO mówi tak: musicie zbliżyć się do naszych standardów w dziedzinie obrony i bezpieczeństwa, a jak to robić, decyduje właściwie strona ukraińska. NATO nie stawia żądań, żebyśmy obowiązkowo zredukowali swoje siły zbrojne, w żadnym wypadku kwestia tak nie stoi. Niestety, w ukraińskiej interpretacji reforma wojskowa sprowadziła się do szeroko zakrojonej redukcji, czym faktycznie wyrzucono by na ulicę dużą liczbę wojskowych i cywilnych pracowników sił zbrojnych. Oczywiście, parlament nie mógł poprzeć takiej inicjatywy. Potrzebna jest pewna redukcja, ale nie w takiej skali, jak proponowano. Przejście naszego wojska na trzyrodzajowe siły zbrojne, jak to przyjęto w wielu krajach świata, — to bezwarunkowy pozytyw, za tym zagłosowała Rada Najwyższa. To, właściwie, i będzie przewidywać pewną redukcję — powiedzmy, na bazie sił powietrznych i wojsk obrony powietrznej zostaną stworzone jednolite siły powietrzne, będą uwalniać się struktury, które do tej pory nierzadko dublowały jedna drugą. — Polski kontyngent w Iraku będzie się rozszerzał. Czy oznacza to liczebne zwiększenie naszego batalionu w tym kraju? — Tak kwestia nie stoi i nie będzie stać. Rada Najwyższa zatwierdziła liczbę 1800 osób — pod względem liczebności to dzisiaj czwarty kontyngent w Iraku po USA, Wielkiej Brytanii i Polsce. Chociaż obecnie jest tam 1653 osoby, wszystkie miejsca nie są wypełnione. Sądzę, że dzisiaj w porządku obrad — kwestia wysłania tam śmigłowców wsparcia ogniowego. — W pewnej mierze ukraińscy żołnierze sił pokojowych w Iraku pozostają zakładnikami naszego mniej więcej stabilnego dialogu z Zachodem i NATO, w szczególności. — Trudno mi się z tym zgodzić. Jeśli mowa o jakichś poważnych obietnicach Zachodu, to są one możliwe tylko pod warunkiem adekwatnego zachowania ukraińskiej władzy, która w wielu przypadkach nie działa w ukraińskim interesie. Kiedy zostanie wybrany nowy Prezydent, Zachód zupełnie inaczej będzie rozmawiał z Ukrainą. Ludmyła PUSTELNYK Stambulski szczyt NATO 26—28 czerwca raczej nie zmieni znacząco naszych stosunków z sojuszem, które mają status szczególnego partnerstwa. Osobliwość na przestrzeni minionych lat polega na wzajemnych zapewnieniach o dobrych intencjach, które na razie nie zmaterializowały się jakimiś gwarancjami czy obietnicami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

PODWÓJNA REMINISCENCJA

SATYRYKON I poszedłem wtedy do Petlury, bo nie miałem spodni… Wołodymyr Sosiura Poszedłbym dzisiaj do Petlury, choć mam jeszcze porządne spodnie… Wiktor Korż Są spodnie jeszcze: u kogoś przetarte, a u niektórych i porządne one. Lecz Petlura — tylko na portrecie, gdzieś w zakamarkach ciemności i głuszy. Bo starają się tak samodury, żeby rycerski obraz zgasł, żeby po tym Symonie, Petlurze, nie zostało i ducha wokoło. Nasza wola — chyba na majdanie, w pustynnych wołaniach tłumu. Czy te spodnie po to nam dane, żeby tylko trząść portkami? A jeśli rozeznać się dobrze, my już nosimy spodenki — nie spodnie. Rozproszyło się kozactwo dzielne wśród przybłędów i swojej szpany. Przypomniała się Ochrymowa świta. Taka nasza dola sama, paradoksami łatana-szyta: to spodni, to Petlury nie ma. Więdną, jak nieosiągnięte wiśnie, nasze zamysły, marzenia, cierpkości. I spodnie, szarawary dawne, zmieniają się w śpiochy. Czyżby dopiero wtedy, kozacy, poczujemy i wstyd, i gniew, i ruszymy do nowego Petlury, — jak nie stanie ostatnich spodni? Anatolij BORTNIAK MYŚLI NA GŁOS

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

ZAKARPACIE: ŚMIERĆ REKTORA PO ZABÓJSTWIE DEMOKRACJI

Wielce doświadczone miasteczko Mukaczewo nadal znajduje się w centrum uwagi. Parlament wysłuchał przedstawicieli struktur siłowych kraju w sprawie niesławnych wyborów, ale sytuacja na Zakarpaciu pozostaje napięta. SZOK WYBORY W MUKACZEWIE JAKO NIESKOŃCZONY PROCES Funkcjonariusze organów ścigania nie byli oryginalni: ich zdaniem podczas wyborów nie doszło do żadnych naruszeń i „wszystko było pod kontrolą”. Bajki milicjantów i prokuratora nie zrobiły wrażenia na deputowanych. Pomimo oporu „esdeków”, Rada Najwyższa przyjęła uchwałę, w której zaleca Prezydentowi zwolnienie z zajmowanych stanowisk zakarpackiego gubernatora I. Rizaka, szefa oraz zastępcy obwodowej milicji, a także ocenę destabilizujących działań urzędników Administracji Prezydenta w odniesieniu do sytuacji na Zakarpaciu. Aluzja jest zrozumiała — ocenić działalność głównego kancelisty W. Medwedczuka. Reakcja parlamentu wywołała histerię u I. Rizaka — podczas kolejnej konferencji prasowej dla lokalnej prasy życzył on dalszych porażek Wiktorowi Juszczence. Parlament po raz drugi wysłuchał sprawozdania z wydarzeń w Mukaczewie. Największy rezonans miało sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich Rady Najwyższej Niny Karpaczowej. Nina Iwaniwna z trybuny Rady Najwyższej odczytała apel sierżanta mukaczewskiej milicji Dżumeli o tym, w jaki sposób zostały skradzione karty do głosowania. W noc po wyborach pełnił on dyżur w merostwie, kiedy przyszli zastępca szefa lokalnej milicji, asystent pełniącego obowiązki mera, będący członkiem SDPU(o), oraz nieznany mu mężczyzna (jak wyjaśniło się później — kryminalny autorytet o przydomku „Czałyj”). Zabrali klucze od tajnego pokoju i rozkazali sierżantom milicji opuścić pomieszczenie. Sierżant poinformował, że napisał zawiadomienie do zastępcy Prokuratora Generalnego W. Kudriawcewa, ale pozostawiono je bez rozpatrzenia. 24-letni milicjant był obecny w loży gościnnej i potwierdził to oświadczenie. Jak wiadomo, Ernest Nuser, który został merem Mukaczewa w wyniku sfałszowanych wyborów, złożył swoje pełnomocnictwa, motywując to zagrożeniem życia członków jego rodziny. Na dobę przed „zrzeczeniem się” spotykał się z przedstawicielkami Rady Europy Hanne Severinsen oraz Renatą Wohlwend. H. Severinsen później oświadczyła, że Nuser złożył pełnomocnictwa nie z powodu gróźb, a w związku z banalnym fałszerstwem wyników wyborów. Z wiarygodnych źródeł stało się wiadomo, że ta dymisja była inicjowana osobiście przez Prezydenta L. Kuczmę. Mówi się, że po kolejnym spotkaniu z zagraniczną delegacją, kiedy tradycyjnie poruszano kwestię Mukaczewa. Również źródło poinformowało, że W. Medwedczuk nawet nie był zaznajomiony z tą decyzją Prezydenta i dowiedział się o tym od Rizaka. Dlatego pilnie zwołano pierwszą sesję rady miejskiej. Na niej wyznaczono zastępcę mera (członka SDPU(o)), który powinien pełnić obowiązki mera miasta. Jednak „naszoukraińcy” już zaskarżyli tę decyzję w sądzie, działanie dokumentu wstrzymano. KTO ZABIŁ REKTORA? Tymczasem na Zakarpaciu nowa tragedia — niedawna śmierć rektora Uniwersytetu Użhorodzkiego Wołodymyra Slywki. Został znaleziony we własnym domu z ranami kłutymi serca i podciętymi żyłami na ręce — lekarze nie byli w stanie mu pomóc, rektor zmarł w szpitalu. Dziwna jest wersja organów ścigania — samobójstwo. Znana w kraju osoba, która miała zrównoważony charakter, nie mogła tak zakończyć życia — takiego punktu widzenia trzyma się większość Zakarpatczyków. Deputowany ludowy Ukrainy komunista Iwan Mihowycz (nawiasem mówiąc, profesor wspomnianego uniwersytetu) otwarcie oświadcza, że zmarły rektor przyznał mu się, iż wywiera na niego celowy nacisk rządząca w obwodzie partia SDPU(o). Mówi się, że na obecnie wakacyjne stanowisko pretenduje brat gubernatora. Jeszcze bardziej atmosferę napięły doniesienia o tym, że w przeddzień śmierci do rektora przychodził deputowany-„esdek” I. Hajdosz z żądaniami napisania oświadczenia o zwolnieniu, grożąc przy tym. Ale rektor okazał się nieustępliwy. O udziale w tej sprawie deputowanego Hajdosza poinformowała już prasa węgierska. Podejrzenia wywołała ekspertyza medyczna ciała zmarłego rektora — nikt z jej uczestników nie udziela komentarzy. Chociaż większość lokalnych analityków mówi o tym, że prawdziwe wyniki i oficjalna wersja śmierci naukowca nie mają ze sobą nic wspólnego. Na pogrzebie W. Slywki był obecny także Ernest Nuser. Śmierć rektora wstrząsnęła byłym merem. Przynajmniej niektórzy jego koledzy z rady obwodowej mówią o tym, że Nuser otwarcie dzielił się z nimi swoimi obawami. Bo teraz rzekomo istnieje zagrożenie także dla jego życia — w ten sposób chcą podstawić „Naszą Ukrainę”. Iryna KOLYAKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

MALOWALI CZARNE NA BIAŁE…

Tylko się cieszyć: dziesiątki prawników, dziennikarzy, polityków przez środki masowego przekazu bronią honoru i godności dwukrotnie niewinnie skazanego młodego mężczyzny, przedstawiając go wszystkim z najlepszej strony. Bo rzeczywiście: i z niego zdjęto karalność, i samoofiarną pracą na wysokich rządowych stanowiskach W. Janukowycz zaświadczył o swoim prawie bycia wśród najwyższych dostojników kraju. Ale czy rzeczywiście?.. No, zdawało się, dobry początek; po takim starcie przejrzą sprawy karne jeszcze tysięcy i tysięcy niewinnie skazanych, bo nie jest tajemnicą, jakimi metodami wszechwładza śledcza i sądowa posługiwały się naszymi organami represyjnymi jeszcze z czasów komunistycznych. A i dziś prezydencka ekipa splamiła się niejedną brudną sprawą. O Georgiju Gongadze nie ma co już mówić na darmo, znana jest także przykra do hańby lwowska historia, gdy funkcjonariusze organów ścigania tak domagali się przyznania do popełnienia seryjnych przestępstw od niewinnego młodego rodzinnego człowieka, że ten nie wytrzymał więcej niż dwóch dni tortur. A czy bronili choćby jednego z prostego ludu? Ilu ich niewinnie cierpi?.. A inny kolega podchwytuje: to obrońcy są tacy teraz, ale kiedy ich podopieczny zostanie prezydentem, a oni jego ekipą… To wtedy już całkiem wezmą pod swoją obronę wszechwładnych i oligarchów i udowodnią legalność ograbiania nas. Ogarnęły mnie lawinowo wątpliwości: czy naprawdę dalej będą bronić wielokrotnie karanych młodzieńców? Przecież oni na szczycie naszej kryminalno-oligarchicznej władzy wprowadzają ład i prawa, gwarancje równości. Przypomniał mi się dawny wierszyk, przytoczę go na koniec: Za szczęście jednakowe wszędzie, Walczyć nam przyszło: Równymi staną się wszyscy ludzie! Niejednemu to już się udało. MYKOŁA PETRENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w starszych klasach należy ułożyć z utworów, w których wzorem do naśladowania jest mężczyzna (powieść I. Neczuja-Łewyckiego „Kniaź Jeremi Wiśniowiecki”, powieść O. Kobylańskiej „Apostoł czerni”, powieść M. Stelmaha „Duma o tobie”, powieść O. Honczara „Człowiek i broń”, powieść „Orda” R. Iwanyczuka). Warto by naszym uczniom proponować teksty literackie o geniuszach narodu ukraińskiego: Artemie Wedelu, Maksymie Berezowskim, Katerynie Biłokur, Marii Baszkircewej, Sołomii Kruszelnickiej, Mykole Łysence, aby zaszczepiać młodemu pokoleniu dumę ze swojego narodu i likwidować kompleks niższości, którym z przyczyn historycznych i politycznych dotknięta jest znaczna część przedstawicieli naszego narodu. KAŻDE PAŃSTWO, DBAJĄC O SZKOŁĘ NARODOWĄ, POD SZCZEGÓLNYM NADZOREM TRZYMA KWESTIĘ NAUKI JĘZYKA PAŃSTWOWEGO. Godziny na ten przedmiot są nienaruszalne, nie wolno ich sumować z godzinami innych języków. U nas wszystko jest na odwrót: wkrótce w poszczególnych szkołach Ukrainy będzie więcej lekcji angielskiego niż ukraińskiego, wszak język państwowy na Ukrainie do tej pory nie ma należytej ochrony państwowej. I z literaturą ukraińską sprawy mają się kiepsko. Statystyka: w tym, że w tych recenzjach przebijała się wyraźna wytyczna, jak i jaki wariant trzeba było recenzować, wśród recenzentów nie znalazł się żaden profesor-metodyk, tak jak, nawiasem mówiąc, nie było metodyków ze stopniami naukowymi wśród kierownictwa tego wariantu programu z literatury, który zwyciężył w konkursie i który do tej pory nie został opublikowany nawet w Internecie. Przeciągając sprawę z wnioskami o konkursie programów, zawalono też konkurs podręczników — wszak jeśli programu do tej pory nie ma, to według czego i kiedy potencjalni autorzy mają pisać podręcznik na konkurs? Czy może znowu z góry określonym zwycięzcom w ten sposób ściele się zieloną drogę? A poza tym bardzo ciekawe, jakim poziomem aparatu metodycznego będzie odznaczać się do tej pory nieopublikowany program-zwycięzca? Może dojdziemy do stanu wulgarnego nauczania tematycznego, o którym jeszcze w latach dwudziestych pisał S. Wasylczenko, podając przykład, jak nauczycielka biologii dla naświetlenia tematu przekręciła wers Szewczenki: „Sad wiśniowy koło chaty, nietoperz nad wiśniami leci”? W czasopiśmie „Dywo słowo” (nr 1 z 2004 roku) R. Mowczan, autorka programu, wspomina napisane przeze mnie we współautorstwie z profesorem Pasicznykiem podręczniki dla klas 5 i 6 — jako książki według jej programu. Większego faryzeizmu trudno wymyślić: moje i Pasicznyka podręczniki pisane były wy- wyżera kompleks masochisty: świętuje się klęski państwowe, jubileusze głodomorów, represji, a szkolny kurs literatury kultywuje kompleks nieudacznika... O przeszłości trzeba pamiętać, ale niedopuszczalne jest smakowanie tego, jak nas gnębiono, bito i niszczono, i tym samym uruchamianie psychologicznego programu narodowego samobójstwa i samolikwidacji. Na zatwierdzenie programu nauczania czy szkolnego podręcznika w większości przypadków wpływa nie psychologiczna diagnoza zaproponowanych do nauki tekstów, nie poziom artystyczny dobranych utworów, nie czynnik ciekawości, przystępności wykładu materiału i nie triumf zasady efektywności metodycznej, a często — wyłącznie subiektywne kryteria: stereotypowe wyobrażenie o odpowiednim programie czy podręczniku, pytanie „kto jest autorem” i osławione zasady „podoba się — nie podoba się”, „mały utwór pod względem objętości — wielki”. Przykłady? Proszę bardzo. Artystyczno-historyczne utwory literackie ni stąd, ni zowąd w wyjaśnieniu do jednego z obowiązujących w ostatnich latach programów ochrzczono wulgarną socjologią. A chodziło przecież o arcydzieła naszego pięknego piśmiennictwa — „Hajdamaków” T. Szewczenki, „Czarną radę” P. Kulisza, prozę historyczną B. Łepkiego, A. Czajkowskiego- utwór większy pod względem objętości niż dobry tuzin niskiej jakości krótkich? Czwarty przykład. Kazuistyka: nie wprowadzać do programu utworów żyjących pisarzy, czyli nie uczyć Liny Kostenko, D. Pawłyczki, I. Dracza, P. Zahrebelnego, R. Iwanyczuka, W. Czemyrisa, póki jeszcze świeci im słońce. Nawet analizować tego przykładu ignorancji nie chce się, bo do zasady „albo umieraj, albo precz ze szkolnego programu” raczej nie mogły dojść psychicznie zdrowe osoby (Pewnie już można uczyć M. Winhranowskiego…). W każdym razie w oświacie mimo wszystko zaszły też pewne pozytywne zmiany. Ale te kilka solidnych programów i dobrych podręczników z różnych przedmiotów, które ujrzały światło dzienne w ostatnich latach, są wyjątkiem. Można było przez dziesięć lat zrobić znacznie więcej. Tak, w niepodległej Ukrainie dawną radziecką szkołę trzeba było zreformować. Ale… JAKIEJ REFORMY OCZEKIWANO I CO DAŁA WSPÓŁCZESNA REFORMA NASZEJ NARODOWEJ OŚWIACIE? Oprócz wysokiej oceny wyraźnych osiągnięć w tej sprawie, w szczególności systemu oceniania i dwunastoletniej nauki, nie można pozbyć się wątpliwości co do innych nowości. Czy wszystko trzeba było łamać tak bezlitośnie, czy coś warto byłoby zostawić jako takie, co wytrzymało próbę czasu? Nie będąc zwolenniczką totalitarnego systemu i jego oświaty, muszę przyznać pewne istotne zalety ówczesnej szkoły. Radziecka oświata była najwyższej jakości na świecie. Zagraniczni rodzice-milionerzy oddawali swoje dzieci do wyższych uczelni gołego i bosego ZSRR tylko dlatego, że te uczelnie, chociaż ich dyplomy nie były uznawane na świecie, dawały unikalnie potężną wiedzę. Nie gorszy był obraz w szkole średniej. Jeszcze teraz nawet słabo uczący się uczniowie, którzy wyjeżdżają z rodzicami na stałe miejsce zamieszkania za granicę, wkrótce stają się tam najlepszymi uczniami. Świadczy to, że w porównaniu nawet z naszą średnią oświatą, praktycznie rzuconą przez państwo na pastwę losu, świetnie sfinansowana średnia oświata przodujących krajów istotnie przegrywa przez uproszczenie i zwulgaryzowaną profilowość. Powstaje zasadne pytanie: wzbogacimy się duchowo czy poniesiemy niepowetowane straty, bezmyślnie zapożyczając i wprowadzając zagraniczne doświadczenia oświaty? Jeśli już wprowadzać w ukraińskiej szkole nauczanie profilowe, to chyba w tej sprawie też trzeba myśleć perspektywicznie, przeliczać naprzód: co ta nowość da naszej oświacie i państwu; czy będzie mógł taki absolwent, w odróżnieniu od obecnego, który otrzymał uniwersalną sumę wiedzy ze wszystkich przedmiotów, zdobyć w razie potrzeby drugie wyższe wykształcenie i opanować nowy zawód, do którego potrzebna jest wiedza z przedmiotów zupełnie innego cyklu, niż uczył się w szkole; czy nie lepiej zamiast takiej reformy udoskonalić nasze rodzime uniwersalne programy szkolne: dawać uczniom wiedzę ze wszystkich przedmiotów — w granicach dostępności, konieczności, ważności, odciążając przedmioty szkolne od zbędnej informacji i zwiększając liczbę godzin na tematy, bez zrozumienia których niemożliwe jest mówienie o wykształconym człowieku? Co będzie z naszą szkołą? Czy naprawdę niczego nie można zmienić w oświacie już dzisiaj? Dlaczego władza uparcie nie dba o elitę duchową? Wszak ubogi nauczyciel nigdy nie wychowa patrioty, zresztą sam prędzej czy później się potknie, żyjąc w nędzy: w końcu jednak połakomi się na prezent od rodziców wychowanków i już nie będzie czuł się w społeczeństwie psychicznie nieupokorzonym człowiekiem, przestanie być osobowością, która ma godność, a póki ją ma, może i zrobić wiele, i powiedzieć prawdę w oczy. Przemówmyż wreszcie, szanowni koledzy, o tym, co boli, pełnym głosem na łamach prasy pedagogicznej i postępowej! z Olga SŁONIOWSKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «ZAMIAST LISTU OTWARTEGO», s. 1

ZAMIAST LISTU OTWARTEGO

Zakończenie. Początek na s. 1. siebie w wyczerpującą pracę bez ani jednego dnia wolnego. Nauczyciele nie mają czasu przeczytać książki, lekarzom grubieją ręce... O jakiej duchowości może być mowa poniżej granicy ubóstwa? Jak tu nie wspomnieć B. Olijnyka: „Prawdziwie, ludzie, żyjemy nie samym chlebem. Prawdziwie tak, kiedy mamy chleb na stole”. A GŁÓWNA POSTAĆ SZKOŁY — MŁODY OBYWATEL PAŃSTWA? TEN UCZEŃ, KTÓRY UCZY SIĘ DZISIAJ, WTEDY, KIEDY, JAK MI OBIECANO, ŻE WSZYSTKO KARDYNALNIE SIĘ ZMIENI, JUŻ UCZNIEM NIE BĘDZIE. I temu pokoleniu żadna siła na świecie już nie pomoże nadrobić straconego, nie doda niedostarczonego w porę chleba duchowego. Sytuacja we współczesnej edukacji szkolnej jest na granicy katastrofy w wyniku wieloletniego nędznego położenia nauczyciela i lekceważenia jakości oraz rezultatu nauczania na rzecz iluzorycznych nowości. Najbardziej palące kwestie, bez natychmiastowego (!) rozwiązania których nie ma sensu mówić o jutrze ukraińskiej szkoły narodowej, wymagają szerokiej dyskusji społecznej, która czasami może zrobić znacznie więcej niż jeden minister czy pisarz. Władza nie zawsze słucha jednostek, lecz nie odważy się kłamać samej sobie, że nie słyszy narzekań mas, kiedy zaczynają się w nich niepokoje. Pensja nauczyciela to jawna i cyniczna kpina z pracowników oświaty. Współczesnym ukraińskim pedagogom tylko nauczycielskie sumienie nie pozwala traktować swojego zawodu tak, jak rząd traktuje ich. Miejscy nauczyciele czują się prawdziwymi żebrakami materialnie, wiejscy zaś doprowadzeni są do poziomu rzymskich „niewolników z chatką”. Nadeszła najwyższa pora adekwatnie ocenić katorżniczy nauczycielski trud. We współczesnej ukraińskiej szkole uczą się dzieci, których znaczna część jest sierotami przy żyjących rodzicach, rodzina w większości już nie spełnia funkcji kształtowania młodej osobowości, dlatego jedynymi wychowawcami i mentorami nieletnich są pedagodzy. Masowe pozostawianie dzieci bez kontroli i opieki to mina z opóźnionym zapłonem, ale przecież tę bombę podłożyli wcale nie nieszczęśni bezrobotni w ojczystym państwie rodzice. Siedem milionów naszych najbardziej świadomych, najbardziej aktywnych, zdolnych do pracy rodaków stało się niewolnikami we wszystkich stosunkowo sytych i stabilnych krajach. I pojechali tam, ryzykując życie i zdrowie, nie na wycieczkę i nawet nie za wielkimi pieniędzmi, a żeby zarobić mizerię w porównaniu z płacą za pracę w tych krajach i w domu oddać długi za gaz, światło, mieszkanie, jakoś związać koniec z końcem. Wieczny problem rodziców i dzieci znacząco skomplikował się na Ukrainie właśnie problemem emigracyjnym: de iure — istnienie matki czy ojca nieletniego i de facto — ich długotrwałej nieobecności. Minie jeszcze kilka lat i będziemy zbierać straszne owoce wymuszonego zarobkowania i sztucznego sieroctwa. Tylko szkoła może pomóc, ale taka szkoła musi stać się kolektywem wysoko opłacanych pedagogów-myślicieli i ich podopiecznych, kierowanych pracą wychowawczą i programami szkolnymi na odpowiednie ideały moralno-etyczne. Należyte wynagrodzenie za pracę automatycznie przyciągnie do pracy w szkole pedagogów-mężczyzn, co uniemożliwi matriarchat, który wytworzył się w naszej oświacie, i przy którym nie wychowamy z dzisiejszego chłopca prawdziwego przyszłego mężczyzny — głowy rodziny, osobowości odpowiedzialnej za swoich bliskich i za swój naród. W słowach „Batkiwszczyna” (Ojczyzna) i „Witchyzna” (Ojczyzna) rdzeń pochodzi od słowa „batko”, „oteć” (ojciec). Na poziomie archetypowym wszystko jest proste: państwowość utrzymują te narody, w których główną rolę w rodzinie i państwie pełni niezawodny, silny, rozumny i mężny mężczyzna. Program szkolny z literatury ukraińskiej w średnich i starszych klasach w czasach stalinowskich represji 1937—1939 lat na język ukraiński i literaturę w szkole przeznaczono dwa razy więcej godzin rocznie niż teraz; w czasach breżniewowskich równolegle istniały trzy różne programy z literatury ukraińskiej. Obecnie ukraińska szkoła musi zadowolić się jednym programem. A chodzi o przedmiot, który jak żaden inny wpływa na wychowanie i wymaga szczególnego podejścia! A nawet w ramach danej placówki oświatowej klasy równoległe bywają tak różne pod względem poziomu wiedzy, temperamentu, że tylko wariantowość programu daje optymalne rezultaty. Jeden program z literatury teoretycznie może przewidywać napisanie kilku podręczników według niego, ale w rzeczywistości wszystko sprowadzi się do jednego podręcznika, co do minimum zawęzi sferę wyboru nauczyciela i ucznia. (Minister oświaty Rosji na każdy program zaproponował wydać co najmniej pięć podręczników różnych zespołów autorskich). Należy zlikwidować typowe błędy programów z literatury ukraińskiej: a) jednostajną tendencyjność proponowanych utworów artystycznych, gdzie dominuje temat pańszczyzny, ciężkiej pracy rolniczej, jedynym możliwym rozwiązaniem fabuły są złamane losy głównych bohaterów, propagowane są nieludzkie czyny bohaterów i frustracja osobowości, lekcje wojny domowej, smakowane są tematy wielkiego głodu, tragedie społeczno-obyczajowe; b) przeznaczanie niedopuszczalnie dużej ilości czasu nauczania na dawną literaturę — w niezrozumiałym dla uczniów starym ukraińskim języku książkowym, a nie w przekładach na współczesny; c) brak zrozumienia, że obecny uczeń psychologicznie dorósł, dlatego jest gotowy odbierać poważniejsze w treści teksty artystyczne niż jego rówieśnicy dziesięć lat temu. Niedawno podczas „okrągłego stołu” w Związku Pisarzy P. Polański, przedstawiciel Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, na uwagę o tym, że jednowariantowy program z literatury jest wielkim krokiem wstecz, drwiąco oświadczył: „A dlaczego trzy warianty, a nie pięć, nie siedem, nie dziesięć?”. Także nie doprosili się ani ja, ani autorzy z Akademii Nauk Pedagogicznych jako autorzy jednego z wariantów programu z literatury ukraińskiej o konkursowe recenzje z wnioskami do naszych programów... Później dowiedziałam się, wyłącznie według naszego autorskiego programu, opublikowanego na wiele lat wcześniej niż program R. Mowczan. Fakty to uparta rzecz. Konkurs nie uwzględnił wymagań czasu. Wybrano program, który z racji swojej jedyności nie powinien był mieć konkurentów. A nie ma konkurencji — nauczyciele będą nad nim pracować, harując — wyboru brak. Po co zaprzątać sobie głowę tym, że ze wszystkich przedmiotów nauczania literatura jest jedynym rodzajem sztuki: jeśli ze wszystkich przedmiotów naukowych jest jeden program, to macie jeden także z literatury! Po co ukraińskim dzieciom rozwijać literaturą duszę, uczucia, przemyślenia? W żadnym systemie edukacji, poza ukraińskim, nie ma takiego przedmiotu szkolnego jak literatura obca. U nas dobrze się on sprawdził. Jednak liczba godzin z literatury obcej w żaden sposób nie może równać się liczbie godzin z literatury ukraińskiej — jest to wyraźna dyskryminacja przedmiotu literatury ukraińskiej w rodzimej szkole. Co więcej, program szkolny z literatury światowej znacząco wygrywa w porównaniu z programem z literatury ukraińskiej: tam starannie dobrano arcydzieła, tutaj wciśnięto utwory niebędące najbardziej optymalnymi do nauki, a koniecznie pesymistyczne, tendencyjne i niebędące najlepszymi w dorobku konkretnego autora. Czy nie ma w naszej literaturze tekstów artystycznych, które odpowiadałyby wszystkim zasadom dydaktyczno-metodycznym? Są. W klasach 7—9 należałoby proponować dzieciom utwory o pogodnym brzmieniu autorstwa W. Wynnyczenki, M. Tkacza, B. Komara, S. Olijnyka, P. Hłazowego, Je. Dudaria, W. Nestajki, Ja. Stelmacha, które są czytane przez współczesnych nastolatków z ogromną przyjemnością i pod względem skuteczności oddziaływania wychowawczego oraz moralno-etycznego nie ustępują tekstom artystycznym literatury światowej. U nas nie przyjęło się w kursie szkolnym, nawet w najbardziej wrażliwych psychologicznie klasach średnich, równoważyć tragicznej klasyki ukraińskiej optymistyczną literaturą współczesną i dawać pierwszeństwo utworom nie o cierpieniu, lecz przygodowym, humorystycznym, fantastycznym, którymi można zainteresować uczniów. PRZY UKŁADANIU PROGRAMÓW I PODRĘCZNIKÓW Z PRZEDMIOTÓW HUMANISTYCZNYCH DO TEJ PORY NIE UWZGLĘDNIANO CZYNNIKA PSYCHOLOGICZNEGO WPŁYWU PROPONOWANEGO MATERIAŁU NA UCZNIA Czy dobrane przez autorów teksty podczas nauki nie będą traumatyzować psychiki ucznia? Naszą nację i tak do kości Słoniowska Olha Wołodymyriwna, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, kandydatka nauk pedagogicznych, docentka katedry literatury ukraińskiej Uniwersytetu Przykarpackiego im. W. Stefanyka, autorka pięciu książek artystycznych, dziesięciu podręczników szkolnych i pomocy naukowych z odpowiednimi aprobatami Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy. go, R. Iwanyczuka, o „Marusi Czuraj” Liny Kostenko, „Dziwie” P. Zahrebelnego. Wyjaśniając przyczyny zasadności tak wykastrowanego programu, zwolennicy „kompetencji” oświadczyli, że tekstów artystycznych o tematyce historycznej lepiej w szkole w ogóle nie omawiać: żeby, nie daj Boże, nie obrazić dzisiejszych Turków, Tatarów, Polaków, z którymi kiedyś Ukraina walczyła. Może i historię przepiszemy, mówiąc, że nikt na nas nigdy nie napadał, nikt ukraińskiej krwi na ukraińskiej ziemi nie przelewał. Inny przykład. Z pisarzy-koryfeuszy proponują omawiać nieposiadającą żadnych osiągnięć artystycznych sztukę dramaturga M. Staryckiego, bo on, mówiąc, cały majątek oddał na profesjonalny teatr ukraiński. Według tej zasady w literaturze szwedzkiej trzeba by omawiać Nobla, bo Nobel też coś tam pisał i jako mecenas zrobił dla swojego narodu jeszcze więcej niż Starycki. Trzeci przykład. Propozycja ułożenia programu wyłącznie z tekstów artystycznych o małej objętości. Ta jawna afera automatycznie czyni niedostępnym dla ucznia, który czyta w większości tylko to, co wymaga przeczytania program, złoty fundusz dorobku twórczego ukraińskich artystów — powieściopisarstwo, które ze wszystkich istniejących gatunków eposu jest najbardziej jakościowe w literaturze ukraińskiej. Czy nie byłoby efektywniej na lekcjach w tym samym czasie omawiać jeden wysokiej klasy artystycznej wiel-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

ПОЕТ-ВОЇН

9 червня 2004 року виповнилося 60 років із дня загибелі поета, археолога, діяча ОУН Олега Кандиби-Ольжича. Такі постаті власною кров’ю писали переможні полотна нашої історії… 10 червня у Київському міському будинку вчителя відбудеться літературно-мистецький вечір пам’яті Олега Ольжича. “Наступний Новий рік святкуємо у Києві!” Цей новорічний тост став своєрідним символом, неначе неодмінним елементом подолання злигоднів емігрантського життя, віри в повернення і визволення України. Ця віра в перемогу сприяла створенню українських громад у Чехословаччині, Польщі, Франції, США, Канаді. Одну з таких громад у двадцятих роках минулого століття творив у Чехословаччині емігрант Олег Кандиба-Ольжич… Українська студентська громада в Празі, 1931р. Олег Кандиба-Ольжич — у верхньому ряду четвертий зліва ВІД ПРАГИ ДО ГАРВАРДА З-поміж тисяч українців, творців нового національного відродження й учасників чергового збройного опору 1940–50-х років, характерно вирізняється Олег Кандиба (Ольжич — поетичний псевдонім). О. Кандиба-Ольжич був визначним поетом свого часу, користувався шаленою популярністю в української молоді в еміграції та на рідних землях. У його віршах молодь знаходила справжнє життя, енергію, дух боротьби, шляхетність, сталеву віру в перемогу. Він був блискучим науковцем-археологом, організатором різних молодіжних акцій і забав, членом Організації Українських Націоналістів (ОУН). У першій половині 1920-х рр. Олег Кандиба з батьками ще дитиною залишив рідну домівку і розпочав нелегке життя емігранта-біженця в Чехословаччині. Мусив сам матеріально забезпечувати своє існування в країні, яка пережила Першу світову війну. Продовжив навчатися, вступивши водночас до Українського педагогічного інституту ім. М. Драгоманова (на літературно-історичний відділ) і на філософський факультет Карлового університету (Прага). Крім того, прослухав курс лекцій з археології як студент Українського Вільного Університету (Прага). У 23 роки він блискуче закінчує Карлів університет, захистивши докторську дисертацію з археології, а в наступному, 1931, році вже працює на посаді керівника археологічного відділу Чеського національного музею. Ще через рік налагоджує зв’язки з Гарвардським ІСТОРІЯ Починаючи з 1764 року, колоніальна політика уряду Російської імперії щодо України набула радикальної форми. Імператорським маніфестом Катерини II від 10 листопада й сенатським указом від 17 листопада гетьмана України Кирила Розумовського було звільнено від гетьманства, тим самим скасовано в Україні гетьманство як форму державного управління. Для управління Лівобережною Україною та Запоріжжям було створено Малоросійську колегію на чолі з генерал-губернатором графом Петром Рум’янцевим. У 1765 році Катерина II підписала маніфест про скасування козацького устрою на Слобожанщині, козацькі полки були реорганізовані в регулярні гусарські полки російської армії. Російсько-турецька війна 1768—1774 років лягла на український народ новим тягарем. У черговий раз, використавши військову майстерність українських козаків, російський уряд виграв війну, але прийняв рішення остаточно знищити військові сили колишньої Гетьманщини, ліквідувавши Запорозьку Січ. Рішення про ліквідацію Січі ухвалили на засіданні придворної ради 7.05.1775 р. Військова операція проти Запоріжжя готувалася в цілковитій таємниці. Для її здійснення цариуніверситетом і стає співробітником його археологічної експедиції, а в 1936 році отримує запрошення на посаду доцента університету. Опановує дев’ять європейських мов. Його ім’я в 1930-х роках стає широковідомим серед науковців-археологів різних країн. ПО БОРОШНО Й КАРТОПЛЮ… О. Кандибі вже тоді вимальовується успішна наукова кар’єра і перспектива створення власної наукової школи. Однак він відмовляється від подальшої дослідницької діяльності і стає активним учасником українського націоналістичного руху. Це рішення не було випадковим. Воно дозріло вже тоді, коли він, тринадцятилітнім юнаком, перебуваючи з матір’ю в окупованому радянською Росією Києві, змушений був ходити по навколишніх селах, обмінюючи речі на борошно і картоплю й тягнучи це все на плечах додому — за десять-двадцять кілометрів. У школі малий Олежик зазнавав морального тиску через те, що був сином Олександра Олеся — відомого, але затаврованого радянською владою громадського діяча й поета. Він тоді усамітнився від оточуючих, створив власний духовний світ, свою Україну… Складними були й передвоєнні роки. На кінець 1930-х рр. в Європі назрівала світова війна. О. Кандиба безпосередньо взяв участь у створенні ОУН — спочатку політичного, а згодом збройного об’єднання українців, що готувалося до війни за власну державу. Організаційні інтереси перекидають Кандибу до Кракова. Тут почалася підготовка до походу-повернення в Україну та Київ. ПІДПІЛЬНЕ ЖИТТЯ, ПІДПІЛЬНИЙ ШЛЮБ Творячи збройне підпілля, Олег “спіймав” своє кохання і майбутню дружину — Катерину Білецьку (Калинку). Утім, він знав її з п’ятирічного віку. Більше того — був старший за неї на тринадцять років. Однак до цього він ніби не помічав її, аж ось зустрів випадково у друзів весною 1940 р. й одразу закохався. На святкуванні Нового (1941) року Олег Кандиба досить оригінально заручився з Калинкою. Після проголошення першого й уже згаданого новорічного тосту “Наступний Новий рік святкуємо у Києві!” рішучим рухом тремтячої від хвилювання руки знову наповнив свій келих, трохи надпив, а потім, поклавши руку на голову Калинки, дав їй допити, промовивши: “За старовинним козацьким звичаєм!” Калинка не очікувала такого “експромту”, але знала цей звичай і не заперечувала. Цікаво, що Олег, заручившись, довго вагався: одружуватися чи ні? І не тому, що передумав чи хотів зрадити, — просто боявся наражати кохану на небезпеку, що постійно переслідувала діячів підпілля. Усе ж таки в 1943 р. вони зважилися на одруження і 2 серпня побралися. Але таки підпільно — підпільним стало все життя Кандиби. Олег приховував одруження від усіх для безпеки коханої. Це було важко, але необхідно. ЗНОВУ В СТОЛИЦІ З початком війни Олег Кандиба, як і інші члени ОУН, виїхав до України “відновлювати Українську державу”. Попри небезпеку й усілякі труднощі восени 1941 р. він-таки дістався до міста мрії — Києва. Емоції повернення в рідне місто, столицю, переповнювали О. Кандибу. Він так висловив це в листі до Калинки: “Київ, хоч у руїнах, зустрів нас по-князівському — величчю віків. Кожний камінь зберіг сліди історії. Я живу”. Відразу ж узявся за створення підпільних структур руху опору. Став керівником ОУН Центральної і Східної України. З його ж ініціативи створюється український представницький (вищий законодавчий) орган Українська Національна Рада, виходить друком газета “Українське слово”. “Скрізь, — як згадує поетеса О. Дніпрова, — де тільки пульсувало українське життя, можна було побачити високого, худорлявого чоловіка в сірому, вітром підбитому плащі, капелюсі та в звичайних грубих черевиках. Цієї людини не можна було не помітити, хоч у нього не було нічого надзвичайного. Але при першому погляді вражали й полонили його глибокі синьо-сірі очі”. Однак навколо — окупанти, арешти, розстріли, брак харчів. Мешкали в неопалюваних приміщеннях… У кінці 1942 р. нацистський режим цілеспрямовано й відкрито розпочинає боротьбу з українським підпіллям у Києві. Забороняється діяльність Української Національної Ради, припиняють виходити “Литаври” й “Українське слово”. Більше того — здійснюються широкомасштабні облави, арешти й розстріли. Арештовано й розстріляно всю редакцію “Українського слова”. ОБЛАВИ, АРЕШТИ, РОЗСТРІЛИ Загибель О. Теліги для О. Кандиби була особистою трагедією, оскільки це була втрата чудового друга й спільника. У березні 1942 р. О. Кандиба змушений удруге і востаннє залишити Київ, а в травні 1944 р. він усе ж потрапляє до рук гестапо. Його кидають у секретний спецвідділ концтабору “Заксенхаузен” — для “особливо небезпечних” (“целленбау”). О. Кандиба не зміг витримати катувань нацистів і на світанку 9 червня 1944 р. після чергового нічного “допиту” помирає, морально не зламавшись. Героїчна смерть поета вразила в’язнів “целленбау”. Поляк Владислав Гураль, єпископ із Любліна, відправив у своїй камері святу літургію за упокій душі загиблого вояка. Коротким, але напрочуд насиченим став життєвий шлях Олега Кандиби. Він жив за тим принципом, що не можна прагнути власного щастя й достатку в той час, коли поневолена Батьківщина. Він залишиться в нашій історії та поезії воїном, “трагічним оптимістом”, учнем Дмитра Донцова й учителем Празької поетичної школи 20—30 рр. минулого століття. z Василь ДЕРЕВІНСЬКИЙ
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

OSTATNI FORPOST PAŃSTWA KOZACKIEGO

skierowała główne siły dobrze wyszkolonych oddziałów 1. armii rosyjskiej, powracających z wojny rosyjsko-tureckiej: 31 pułków i 37 szwadronów (45 tysięcy osób). Dowodzenie wojskami powierzono generałowi-porucznikowi P. A. Tekeliemu. Ogólna liczba wojsk wysłanych w celu zniszczenia Siczy wynosiła około 65 000 osób. Pod koniec maja 1775 r. wojska rosyjskie pod dowództwem P. Tekelego, podzielone na 5 oddziałów, wkroczyły na Zaporoże – „w celu pełnienia służby granicznej”. 4 czerwca 1775 r. P. Tekeli otoczył Sicz. 300 huzarów oraz pułk piechoty zajęły przedmieście siczeskie, artylerię, zablokowały zaporoską przystań i flotę. Tekeli postawił żądanie wydania Siczy, a koszowemu atamanowi nakazał stawić się w obozie u niego, dając zaporoskim kozakom 2 godziny do namysłu. Po tym odbyła się burzliwa rada starszyzny z udziałem duchowieństwa. Większość szeregowych kozaków oraz niektórzy ze starszyzny byli za oporem wobec Moskali. Przeciwko zbrojnemu oporowi wystąpili koszowy ataman Petro Kałnyszewski oraz większość starszyzny. Dowodzili oni bezcelowością rozlewu krwi przy tak miażdżącej przewadze wojsk carskich. Ostatecznie starszyzna namówiła siczeszyków do poddania się rozkazowi imperatorowej i rada zdecydowała wydać Sicz bez walki. 5 czerwca 1775 roku, po ogłoszeniu ukazu Katarzyny II o likwidacji Siczy, trzytysięczna załoga siczeska złożyła broń i przysięgła wierność carycy. Tego dnia skonfiskowano zaporoski skarbiec, w którym znajdowało się około 160 tysięcy rubli w monecie. Zagarnięto również klejnoty wojskowe, artylerię, amunicję, różnorodną broń, archiwum oraz inne wartości. Część starszyzny (a wyższa starszyzna siczeska – w całości) została poddana represjom. Koszowy ataman Petro Kałnyszewski został zesłany do Monasteru Sołowieckiego, sędzia wojskowy Pawło Hołowaty – do tobolskiego, a pisarz wojskowy Iwan Hłoba – do turuchańskiego monasteru, skąd już nie powrócili na Ukrainę. W tamtym czasie na ziemiach podległych zarządowi siczeskiemu znajdowało się ponad 150 wsi, założonych w większości przez byłych chłopów-pańszczyźnianych ze wszystkich regionów Ukrainy. Przesiedleńcy stawali się „poddanymi Wojska Zaporoskiego” i płacili podatek do skarbu wojskowego. Oni, podobnie jak wielu z żonatych kozaków-zaporoskich, którzy żyli na chutorach-zimownikach, zajmowali się rolnictwem, uprawą roli, sadownictwem, hodowlą bydła, rybołówstwem, pszczelarstwem. W 1775 roku tylko na prawym brzegu Dniepru liczono 763 zimowniki, gdzie mieszkało 8684 kozaków (nie licząc członków ich rodzin). Całe terytorium Zaporoża dzieliło się na 8 palanek (okręgów): samarską, kodacką, ingulską, buhogardowską, orelską, protowczańską, kałmiuską, prognojską. Kierowane przez pułkowników wojskowo-administracyjne zarządy palanek nazywano gardami. Samo Wojsko Zaporoskie składało się z 38 kureni, czyli oddzielnych oddziałów, które formowano według zasady ziomkostwa (na przykład kureń połtawski, kaniowski, perejasławski itd.). Na Siczy każdy kureń miał swoje pomieszczenie w postaci koszar dla kilkudziesięciu, a nawet setek osób. Ludności chłopskiej było nie mniej niż 150 000. Zatem istnieją podstawy, by uważać, że populacja Zaporoża w czasie likwidacji Siczy sięgała 200 tysięcy osób. Z jego pełną gospodarczą i polityczną niezależnością „pod własnym swoim szalonym rządzeniem” (wyrażenie z tego samego manifestu carskiego) nie mogła pogodzić się rosyjska monarchia. Postanowiono zasiedlić nowo podbite Północne Nadczarnomorze oraz okupowane ziemie Siczy Zaporoskiej, które obejmowały ogromne terytorium późniejszej guberni jekaterynosławskiej, a także części guberni chersońskiej, taurydzkiej i charkowskiej, ludnością bardziej posłuszną, zaproszoną z zagranicznych krajów. Tak pojawili się w tych miejscach najpierw Serbowie, potem – Niemcy, Bułgarzy, Grecy, Ormianie, Żydzi. Carat przekształcił niezależne państwo kozackie najpierw w autonomię Rosji, a z czasem, likwidując swoimi ukazami kozacko-terytorialny ustrój oraz państwowe organy zarządzania, w peryferie Rosji. Anatolij HRYWA, Mychajło SOPIWNYK 229 lat temu, 4—8 czerwca 1775 roku, kozacy bez walki oddali na całkowite zniszczenie legendarną Sicz Zaporoską. W tych dniach przeprowadzono operację wojskową armii rosyjskiej przeciwko Wojsku Zaporoskiemu Niżowemu i zniszczono Nową (Pidpilnenską) Sicz. Sicz Zaporoska przestała istnieć.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

ŚMIERĆ JEDNEGO CZŁOWIEKA — TO TRAGEDIA, A ŚMIERĆ MILIONÓW — STATYSTYKA

Jak utrzymywała potęgę Cesarstwo Rzymskie? Za pomocą strachu. Imperator wprowadził coś w rodzaju prawa — sporządzania specjalnych list obywateli. Plebejusze faktycznie nie mieli praw obywatelskich. Jednak każdy z przedstawicieli plebsu miał prawo donosić na kogo tylko chciał. Od czasu do czasu wywoływano na plac tych, którzy znajdowali się na tych listach. Egzekucje wykonywano publicznie. Taka była profilaktyka społeczeństwa. (Z historii Starożytnego Rzymu) Trzymam w rękach książkę, o której można by napisać krótko, jak w adnotacji: “Ta książka naświetla tragiczną kartę naszej historii — masowe represje wobec ukraińskich edukatorów” (1929—1941). Okazuje się, że nie tylko wobec nauczycieli szkół ogólnokształcących (w tym — mniejszości narodowych, zwłaszcza Niemców), ale także wobec naukowców, profesorów i wykładowców uczelni wyższych, pracowników ludowych wydziałów oświaty. A nawet wychowawców przedszkoli. Wszystko to działo się na Ukrainie od końca lat 20. do 1941 roku i później — do 1953 roku, ale już nie w takiej skali. Czytać to, o czym opowiedzieli nam autorzy, jest strasznie i pouczająco: “Straszna historia zagłady wielkiej rodziny dynastii edukatorów Kruszelnickich. Wszyscy oni zostali zrehabilitowani, ale nikt nie pozostawił po sobie pokolenia. Ich ród został utracony na zawsze. W 1923 roku władza uruchomiła mechanizm ukrainizacji. Edukatorów, pracowników kultury radziecka Ukraina zapraszała do powrotu z zagranicy, by pomogli młodemu krajowi. Tak intelektualnie wspaniała rodzina: ojciec — znany pisarz, trzech synów — pedagogów z Wiednia i Pragi, córka — przyszła lekarka, uwierzywszy w radziecką propagandę, powrócili do Charkowa na początku lat 30. Organy karne aresztowały wszystkich. Kruszelniccy nie przyznali się do winy. Przed egzekucją najmłodszy syn, Bohdan, zdążył krzyknąć: “No cóż ty, ojcze, narobiłeś? Przecież my ci uwierzyliśmy!” To był czas załamania imperium rosyjskiego i ustanawiania imperium radzieckiego. Szkice biograficzne napisali uczeni-badacze Wasyl Maroczko (Ukraina) oraz Götz Hillig (Niemcy). Podstawą stały się materiały spraw archiwalno-kryminalnych represjonowanych pedagogów (średniego szczebla inteligencji), czasopism z lat 30., dokumenty służbowe z ukraińskich i zagranicznych archiwów. Wystarczająco umęczywszy swoje ofiary (a te nie wiedziały, za co, wszystkim pisano: “wróg ludu”), kaci “niszczyli ich z entuzjazmem w imieniu robotników i chłopów”. Po pięciu — siedmiu latach wykonawców również rozstrzelają w imieniu tych samych chłopów i robotników. Nie ma liczby edukatorów, którzy zginęli w tych satanistycznych czystkach. A jak ucierpiał puli genowy kraju!.. Zniszczyli najlepszych. Podobnego w skali łajdactwa ludzkość nie znała. To druga po wielkim głodzie katastrofa na Ukrainie — zaplanowana przez bolszewików jako kontynuacja pierwszej. Szanowny czytelniku! Przejrzyj tę książkę, a poczujesz powiew historii, której dotąd nie znałeś. Coś zmieni się w twoim myśleniu, w postrzeganiu świata w ogóle. I, być może, jak nigdy dotąd, zastanowisz się, co to znaczy — brać na siebie odpowiedzialność za swoje czyny, za swoje słowa. Jest nadzieja, by wierzyć, że tak, jak było wczoraj i przedwczoraj, już nigdy nie będzie. Wszak nastało trzecie tysiąclecie i jesteśmy zobowiązani byliśmy czegoś nauczyć. JĘZYKIEM DOKUMENTÓW Kraj był oplątany “donosicielami” z wojowniczymi wezwaniami do karania nauczycieli. W młodzieżowych gazetach (“Lenińska zmiana”) występowali nawet młodzi ogrodnicy. W gazetach każdego obwodu codziennie pojawiały się setki nazwisk pedagogów “nacjonalistycznego ogona”, “trockistowskiego”, “eserowskiego”, “mienszewickiego”. Bez dowodów wieszano im także takie etykiety: “nosiciel obumierania szkoły”, “ulubieńcy wrogów ludu”. Burżuazyjnych nacjonalistów w latach trzydziestych znaleziono w szkołach średnich Kijowa — nr 2, 5, 20, 21, 22, 53, 65, 153. A były przecież inne miasta i wsie. Pierwszego września 1937 roku nie rozpoczęto roku szkolnego w setkach szkół Ukrainy. W 1933 roku rok szkolny na Ukrainie w szkołach wiejskich w ogóle się nie rozpoczął. Zmarły z głodu praktycznie wszystkie dzieci, zmarli też wiejscy nauczyciele. A ci nieliczni, którzy ocaleli, zostali represjonowani. W latach 1936—1937 masowe rozstrzeliwania organizowano na “znaczące daty” — na przykład na 20-lecie Października czy na dzień stalinowskiej Konstytucji. A jeszcze wcześniej na Sołowkach — na 10-lecie Października. Terror na Ukrainie wyróżniał się szczególnym okrucieństwem i skalą. Oto tylko niektóre wezwania ówczesnych gazet: — “Naroświta — przytułek dla wrogów”; — “Przyjrzyj się swoim towarzyszom, czy nie ma wśród nich wrogów”; — “Rozgromiliśmy nacjonal-faszystów i teraz ich dobijamy”; — “Nacjonalistyczny ogon w szkołach Donbasu”; — “Jeśli wróg się nie poddaje, — niszczą go!” W latach 30. w prasie — tylko wojownicza leksyka, terminy o charakterze obelżywym. Stalinowska gilotyna była bezlitosna. Oto jeden z tysięcy faktów. Ludowy Komisariat Oświaty (LKO), do kierowania którym dopiero co przystąpił Wołodymyr Zatoński, podaje dane o pierwszej fali “czystki” w jego urzędzie: “Z aparatu LKO oczyszczono nacjonalistycznych wrogich elementów 200 osób. Na początku 1928 roku w Narkomoście naliczano 202 pracowników”. Zatem z 202 — 200 to tak zwani “wrogowie ludu”. Od wiejskich nauczycieli wymagano walki z “kułackimi nastrojami”, wychowywania uczniów tak, aby ci zanieśli do rodziny zapał walki z kontrrewolucją. A jeszcze od nauczycieli wymagano internacjonalizacji szkoły, kultury, sztuki, nauki, społeczeństwa. A narzucanie w ukraińskich szkołach równoległych rosyjskich klas dało dziwne “filologiczne skrzyżowanie” — powstały grupy społeczne radzieckich “surżykomanów”. Nazywano to “teorią masowej gwary dla proletariatu”. Trzeba powiedzieć, że nie całą ukraińską inteligencję stracono na wyrok “trójek”. Wielu poddawano nieludzkim fizycznym lub moralno-psychologicznym torturom. Według tego komunistyczno-bolszewickiego scenariusza zniszczono miliony edukatorów. Autorzy Maroczko i Hillig nie zdołali podać liczby: “Niech kontynuują poszukiwania inni. Po ludzku niewiarygodnie ciężko jest nawet dotykać tych dossier i dokumentów”. Maroczko Wasyl oraz Hillig Götz * * * Nad powołaniem nauczyciela, w ogóle oświecenia, nie bardzo zastanawiano się wtedy. Póki wyszukiwano w szkołach “kontrrewolucję”, organizatorami procesu edukacyjno-wychowawczego mianowano nie pedagogów, a komsomolców — fenomenalnie niedouczonych. Jak trafnie powiedział akademik Serhij Jefremow: “Z przerażeniem można tylko zgadywać, co będzie robić to nieszczęsne, słabe, zepsute i głęboko nieświadome pokolenie, kiedy jemu samemu przyjdzie stanąć do pracy”. I dalej w dzienniku: “Nieszczęsne dzieci. Nieszczęsne pokolenie. Drogo zapłaci ono za te eksperymenty, które teraz na nich są przeprowadzane” (1925 rok). Uczony Jefremow również zginie, zdążywszy przewidzieć przyszłość. Radziecki system oświaty tamtych lat wraz z agitpropami struktur partyjnych stworzył społeczeństwo całkowitej podejrzliwości i służalczości, które wykazało najbardziej przerażające formy podłości w latach stalinowskiego terroru — podejrzenie, donosy syna na ojca, demaskowanie sąsiadów-wrogów, kłamliwe plotki. I obecność w teatrach, gdzie przy głośnych oklaskach przepełnionej sali 45 czy 145 osób naraz stawało się “wrogami ludu”. Przejmujące świadectwa pozostawił dyrektor Pierwszego kijowskiego ukraińskiego gimnazjum im. Tarasa Szewczenki Wołodymyr Durdukiwski w “Zapiskach więziennych” (Spowiedź przed egzekucją). Do powiedzianego trzeba dodać, że „okrągły stół” prowadzili, oprócz autorów (wymienionych wyżej), także akademik Olga Suchomłynska — córka wielkiego pedagoga-humanisty Wasyla Suchomłynskiego. Już od wielu lat zajmuje się ona badaniem historii pedagogiki — w szczególności ukraińskiej. Odpowiedzi prowadzących na pytania, a nawet repliki, nie były ogólnikowe. Przeciwnie, były niestandardowe, momentami nieoczekiwane i, co najważniejsze, szczere. Takie same, jak ostre pytania. No, powiedzmy, takie oto: — Czy przy totalnych aresztowaniach istniał na Ukrainie opór wobec reżimu? — Nie, nie było. W latach 30. elitę aresztowano małymi grupami, ale często. Ci, którzy pozostawali, byli zdemoralizowani. — Kogo najczęściej aresztowano? — Kierowników szkolnych studiów, kółek — dramatycznych, chóralnych, instrumentów muzycznych, kierowników likwidacji analfabetyzmu. A także tych, którzy znali kilka języków, zwłaszcza niemiecki, grecki. No i uczniom pozwalano donosić na każdego z pedagogów. — Jak myślicie, godność, poczucie własnej wartości od jakiego wieku trzeba wychowywać? I jeszcze: czy można pozbyć się poczucia strachu, który wpajał rząd? (To pytanie do Olgi Suchomłynskiej) — Wychowywać trzeba zacząć, gdy dziecko jest jeszcze w łonie matki, potem — w przedszkolu. Wielką rolę odgrywa tu szkoła podstawowa. Jeśli chodzi o poczucie strachu, to u naszego człowieka to uczucie jest przerośnięte. Ono siedzi w naszych genach, wydaje się, od urodzenia. Przecież trudno znaleźć rodzinę, która przez 73 lata nie straciła w GUŁAG-ach (czy w miejscowych więzieniach) kogoś z krewnych lub bliskich. Czy może powtórzyć się takie ludobójstwo? Nie daj Boże nikomu. — A ja chcę powiedzieć — dodaje Götz Hillig — że u nas, w Niemczech, podobne rzeczy nigdy się nie wydarzą. Ja, na przykład, zostałem nauczycielem, aby kilku pokoleniom dzieci wyjaśniać, na czym polegały błędy naszych ojców, którzy przyczynili się do wybuchu II wojny światowej, powstania obozów koncentracyjnych, a zatem i katów. Największych zbrodniarzy poszukiwaliśmy i 10, i 20 lat. I gdziekolwiek by nie byli — w USA, Argentynie, Meksyku — doprowadzaliśmy do ich powrotu i sądziliśmy. Zło musi być ukarane i o tym muszą wiedzieć krewni, bliscy i znajomi. U was, w byłym ZSRR, za zło wyrządzone podczas krwawej kolektywizacji, sztucznego wielkiego głodu, niszczenia inteligencji, nikt nie poniósł kary. Przeciwnie, ludzie współwinni terroru nadal pracowali w organach ścigania, radzieckich organach, a dzisiaj otrzymują wysokie emerytury. Zetknąłem się z tym zjawiskiem, kiedy pracowaliśmy z Maroczkiem nad książką. Tak nie powinno być, aby zło się nie powtórzyło. Wniosek autorów książki i uczestników „okrągłego stołu” jest taki: bolszewiccy stratedzy byli mistrzami z góry przemyślanych akcji wyprzedzających. Fizyczne wyniszczenie chłopstwa w latach 1932—1933 było skoordynowane z wykorzenieniem narodowej inteligencji. I to nie jest przypadek. Brano pod uwagę, że terror wobec chłopów może wywołać protest ukraińskiej inteligencji, dlatego wzmocniono terror także wobec niej. Celem procesu ZWU i późniejszych masowych aresztowań oraz prześladowań było: jednych — zlikwidować, drugich — zmusić do milczenia, trzecich — skłonić do wychwalania wszystkiego tego, co się działo. Zatem głód, osiągnąwszy przerażające rozmiary w 1933 roku, stał się przełomowym zjawiskiem całej ukraińskiej historii, po którym ona, według słów akademika Iwana Dziuby, „poszła w dół”. Została podważona nie tylko biologiczna, ale i intelektualna siła narodu. Tragizm edukatorów okresu masowych represji nie poddaje się statystycznemu wymiarowi. Taisa MOSTOWA, dziennikarka, m. Kijów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

CZAS I SENS

Dzieci w obozie było mało; gdzieś około 8 osób. Dziewczynkę w wieku 14 lat zaliczono do dorosłych. Dwoje dzieci miało 2,5 i 3 lata, a naszą piątkę w wieku 10 lat zmuszano do czyszczenia kotłów w kuchni, noszenia wody, czasami razem z dorosłymi wyganiano nas do naprawy torów kolejowych po bombardowaniach. L. Tarasenko-Zalewska: Po różnych tułaczkach zabrano nas z mamą do fabryki zapałek. W hali produkcyjnej nie mogłam pracować, bo byłam mała, a przenośniki stały bardzo wysoko. Miałam 13 lat, ale wszyscy uważali, że mam 9—10 lat. W końcu postawiono mnie do pracy na pierwszym piętrze, gdzie miałam przygotowywać siarkę do smarowania pudełek zapałczanych. Od 6 rano do 6 wieczorem z półgodzinną przerwą na obiad mieszałam siarkę, po dwa wiadra odnosiłam na drugie piętro i wlewałam do lejków zasypowych automatów, które smarowały pudełka z przenośnika. Tak cały dzień biegałam z tymi wiadrami. A. Stryżkowa: W obozie koncentracyjnym Auschwitz umieszczono mnie w baraku dziecięcym. Dzieci były „materiałem”, z którego faszyści pobierali krew. Na moje szczęście miałam III grupę krwi, a więc w ciągu 1,5 roku pobytu w obozie koncentracyjnym krew pobrano mi tylko 6 razy. Opowiedziała o tym później pielęgniarka, która towarzyszyła grupie naszych dzieci w drodze do Ojczyzny już po wyzwoleniu. To ona powiedziała to na dworcu w Kijowie mojej przybranej matce. Później mama opowiadała mi, że w dzieciństwie wypowiadałam słowa, których moi rodzice nigdy nie słyszeli. Oprócz tego, że bardzo dużo mówiłam po polsku, były też inne słowa. — Proszę powiedzieć, jak traktowali Was różni ludzie w otoczeniu obozowo-więziennym? I. Mirczewska: W naszym obozie pracy było dziesięć baraków. Ostatni był uprzywilejowany; w nim w dość komfortowych warunkach mieszkali obcokrajowcy: Belgowie, Węgrzy, Włosi, Francuzi. Niemcy traktowali ich całkiem przyzwoicie. Dla nich osobno przygotowywano jedzenie, pozwalano otrzymywać paczki od Czerwonego Krzyża, nosić własną odzież. Był straszny lagerführer, komendant obozu, jednooki, ale potrafił wszystko zauważyć. Była tłumaczka Linda. Rano, o 6, budził nas dźwięk dzwonu w szynę. My, ubrani w ogromne kurtki i spodnie, z naszywkami „Ost”, ustawialiśmy się w kolumnę i szliśmy do pracy. L. Tarasenko-Zalewska: Tak się złożyło, że w tej fabryce, do której trafiłyśmy z mamą, pracowali głównie Polacy. Początkowo nie wydawano na mnie kartek, a więc nie przewidywano jedzenia. Otóż cała polska społeczność naszego baraku, licząca 25 osób, karmiła mnie przez rok, wydzielając jakąś część ze swojej skrajnie skromnej racji. Trochę chleba, trochę sacharyny… Wszystko to zorganizowała moja koleżanka Irenka. A jak skończyłam 14 lat, wtedy już zaczęto dawać mi jedzenie oficjalnie, tak jak wszystkim. A. Stryżkowa: Z pobytu w Auschwitz pamiętam, jak tatuowano nam numer. Było to tak bolesne, niezwykłe, był to taki stres, że pozostało to niezapomniane. W dzieciństwie pamiętałam więcej. Pamiętałam nawet twarz nadzorczyni, znałam ją i wiele innych osób z imienia. Z czasem to wszystko zatarło się w pamięci i obecnie boję się nawet mówić o tamtym czasie, bo czasami już trudno odróżnić autentyczne własne

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

ZA MGŁĄ WSPOMNIEŃ

Są rzeczy, wydarzenia i fakty, których sensu nie dane nam jest zrozumieć nigdy. Może, chyba kiedyś, już tam… za horyzontem… Czasem nawet całkiem realne fakty mogą być odbierane z pewną nieufnością, niemal jak fantastyczne. Przy czym odbierane tak nie tylko przez tych, którzy o tych faktach jedynie słyszą, ale i przez samych uczestników wydarzeń, „twórców” faktów, o których obecnie nam opowiadają. Oni — to dziesiątki tysięcy dzieci-więźniów faszyzmu, a wśród nich Inessa Borysivna Mirczewska, Ludmyła Mykołajiwna Tarasenko-Zalewska oraz Anna Mychajłiwna Stryżkowa — kobiety, które kontynuują życie zwyczajne i nadzwyczajne. Losy tych kobiet są zbyt bogate w wydarzenia, z których każde mogło być ostatnim w ich biografiach, dopiero rozpoczynających się, gdy wybuchła II wojna światowa. To już teraz oficjalnie nazywa się ich — dzieci-więźniowie faszyzmu. A wtedy — w latach 1941—1945 totalitarno-faszystowska machina hitlerowskiego sposobu organizacji życia określała je jedynie według kryterium efektywności wykorzystania, to znaczy jako materiał roboczy, jako wykonawców funkcji użytecznych dla nazistowskich Niemiec. Miały szczęście — pozostały przy życiu. Pozostały przy życiu w warunkach, w których nie było zbyt wiele miejsca na życie. Wiele razy każda z nich stała już na linii, za którą o życiu nie mogło być mowy. Wiele razy każda z nich widziała, jak w ich najbliższym otoczeniu tę linię przekraczali bliscy i obcy, znajomi, towarzysze niedoli i zupełnie nieznajomi ludzie. Wiele razy każda z nich z przerażeniem wyobrażała sobie, że i dla niej może nadejść kolejka… Na szczęście obok nich często zdarzali się ludzie, którzy ryzykując własnym życiem, starali się zachować życie tych dzieci. Powrót do Ojczyzny i kolejne lata, po tym co przeżyły, dla każdej z nich były również trudne, pełne nowych kolizji, sprzeczności i prób. Widziały na własne oczy drugą stronę wojny — niewolniczą tułaczkę na obczyźnie przedstawicieli zniewolonych przez faszyzm narodów, ich bezlitosną eksploatację przez nazistów. Widziały oczami dzieci, które dorosły w obliczu śmierci, czyhającej na nie każdego dnia przez nieskończenie długie lata ciemności. Ich życie tliło się płomykiem słabej nadziei, który żarzył się w każdym spłoszonym sercu. One i dzisiaj gdzieś na granicy świadomości i podświadomości noszą w sobie ten horror, czasem boją się niespodziewanych okrzyków, a niekiedy widzą sny z innej rzeczywistości. Rzeczywistości, w której Inoczka, Ludoczka i Hannusia nie żyły, a jedynie istniały na chwiejnej granicy, którą trudno określić i do końca pojąć nawet teraz. INOCZKA Kiedy zaczęła się wojna, ojciec Inoczki od razu został zmobilizowany na front. Jak wspomina obecnie Inessa Borysivna: „Wziął mnie na ręce, podrzucił dwa razy do góry, powiedział, żebym była mądra, pocałował i wybiegł z domu. Więcej go nie widzieliśmy”. Matka zawiązała w węzełek jakieś drobne rzeczy, dokumenty, żywność, wzięła Inessę za rękę i poszła do fabryki obuwia — ewakuować się. Ale naczelnik w fabryce powiedział matce: „Mario, my w pierwszej kolejności wywozimy partyjnych i Żydów. A ciebie z dzieckiem Niemcy nie ruszą. Jeśli chcesz, spróbuj sama dostać się na dworzec albo do przeprawy przez Dniepr, może jakimś cudem uda się wyjechać”. Poszły mama z córką do przeprawy. Przy brzegu stały barki, na które ładowano technikę, ludzi, konie, krowy… Straszny nieład, wrzawa, przepychanki, przekleństwa, płacz… Każdy stara się za wszelką cenę wleźć na barkę. I nagle — atak — niemieckie samoloty ze strasznym wyciem zrzucają bomby… Wtedy ośmioletnia dziewczynka po raz pierwszy poczuła i na własne oczy zobaczyła, co to jest — wojna: przed chwilą poruszali się, spieszyli, pchali i kłócili ludzie, czerwonoarmiści i cywile, a oto już — leżą, rozrzuceni po brzegu… Krzyki, jęki, krew… Barka, która dopiero co odeszła od brzegu, powoli opuszcza się w fale Dniepru razem z ludźmi… Matka, oszalała z przerażenia, chwyta Inessę i czym prędzej biegnie do domu. Potem spróbowały na dworcu kolejowym. Ale naczelnik na dworcu wymagał specjalnej przepustki lub zaświadczenia o ewakuacji. One nawet nie wiedziały o konieczności posiadania takich dokumentów… Tak oto, nikomu niepotrzebne, porzucone na pastwę losu, wróciły do swojego domu. Pozostały w okupacji. Jeszcze kilka dni trwały bombardowania, artyleryjska kanonada prawie nie ustawała. Podczas ataków lotnictwa Inoczka z mamą biegały ratować się do piwnicy sąsiedniego czteropiętrowego budynku przy ulicy Aistowej. Niekiedy nawet nocowały tam. Pewnego razu, po wyjściu z piwnicy, po raz pierwszy zobaczyły Niemca. Stał na rogu Moskiewskiej i Anyszczenki z automatem na piersi i wydawało się, że promieniuje strachem. A potem zaczęły się straszne dni powszednie: głód, chłód, wodociąg nie działał. Co było, zjedli. Matka chodziła za Dniepr, do wsi — wymieniać odzież na jedzenie. Na brzegu stali policjant i Niemiec. Zmuszali wszystko wyjmować z torby, i jeśli było słonina, jajka, cukier — zabierali, a kaszę, fasolę — zostawiali.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

WIĘŹNIOWIE MAJĄ SWÓJ ZWIĄZEK

Ukraiński Związek Więźniów Ofiar Nazizmu, który zrzeszał około 600 tysięcy osób w różnym wieku i różnej narodowości, został utworzony w 1991 roku. Obecnie Związek posiada w swoim składzie 120 oddziałów regionalnych. Oddział kijowski niedawno uroczyście obchodził 10-lecie swojej działalności. Członkowie Związku to ludzie w podeszłym wieku. Choroby, potrzeba opieki, pielęgnacji, leków, pomocy… Ogółem na Ukrainie takich osób pozostało już 487 tysięcy, w tym w Związku — około 290 tysięcy osób, z nich obecnie w oddziale kijowskim — do 7 tysięcy byłych więźniów nazizmu. Głównym celem Związku jest moralne i materialne wsparcie ludzi, którzy w swoim czasie ucierpieli i obecnie potrzebują opieki na ostatnim etapie swojego życia. Członkowie Związku prowadzą poszukiwania w archiwach, szukają pomocy w instytucjach państwowych, pomagają towarzyszom niedoli. W Kijowie Związek utworzył dodatkowo sekcje rejonowe, których aktywiści docierają do każdej konkretnej osoby. Zwracają się oni o pomoc do deputowanych Rad różnych szczebli, instytucji państwowych i prywatnych. Bywa, że im odmawiają, ale też pomagają: pieniędzmi, produktami, biletami do teatru czy na koncerty. Członkowie Związku regularnie obchodzą swoje święta: 11 kwietnia — Międzynarodowy Dzień Więźniów Obozów Koncentracyjnych, 9 maja — Dzień Zwycięstwa, 22 czerwca — początek ojczystego cyklu II wojny światowej, 6 listopada — Dzień Wyzwolenia Kijowa, a także 28 września — smutne wydarzenia, określone w historii ludzkości jednym pojęciem — Babi Jar. LUDOCZKA Kiedy przyszli Niemcy, jedenastoletnia Luda z mamą przeżyły wszystko, co inni kijowianie od początku okupacji. Dwukrotnie udawało im się uniknąć śmierci podczas łapanek na Chreszczatyku i Jewbazie w 1942 roku. Mieszkały na Peczersku przy ulicy Rybalśkiej. W lipcu 1942 r. poszły z mamą na cmentarz, gdzie pochowano brata, i wracając z cmentarza, wstąpiły na bazar, żeby kupić soli. A tu nagle — łapanka; zaczęli wszystkich chwytać. Ich dom był całkiem blisko, za rogiem; i jeden Niemiec chciał je wypuścić i już się odwrócił, ale nasz policjant, który znał matkę, powiedział, że nic strasznego, trzeba pracować u Niemców — i nie puścił. Wsadzili na samochody, wywieźli na ul. Artema, gdzie był punkt zborny, a stamtąd — na dworzec i do wagonów. HANNUSIA Ona nawet teraz nie może odpowiedzieć na pytanie: gdzie się urodziła, gdzie mieszkała, kim byli jej rodzice z urodzenia. Mała Ania była jeszcze w wieku niemowlęcym, kiedy wojna już nabrała tempa. Z tamtego tragicznego czasu nic nie pamięta, a zatem potwierdza tym, że miała wtedy — w grudniu 1943-go — prawdopodobnie dwa lata. W związku z tym nic nie może sobie przypomnieć Anna Mychajliwna z tego, gdzie i jak żyła do przełomowego w jej losie dnia przywiezienia do Niemiec. Jak później ustali specjalna komisja medyczna w Kijowie, w momencie powrotu z Oświęcimia, wiosną 1945 roku, Ania miała około trzech i pół roku. NASZA INFORMACJA ZE ŁZAMI W SERCU — Pozwólcie, szanowne panie, zacznijmy od najbardziej tragicznego: jak Was zabrali Niemcy i dlaczego? I. Mirczewska: To był bardzo przykry przypadek późną jesienią 1943 roku, na kilka dni przed wyzwoleniem Kijowa… Pod koniec października Niemcy wysiedlili mieszkańców z rejonów miasta przyległych do Dniepru i przeszłyśmy mieszkać do mamy przyjaciółki na Łukianówkę. W jeden z pierwszych dni listopada przyszli niemieccy żołnierze, powypędzali wszystkich na ulicę, zebrali w wielką kolumnę i pognali na dworzec. Tam powpychali nas do wagonów towarowych tak ciasno, że trzeba było tylko stać. Wśród nas były też matki niemowląt pozostawionych w domu. Jedna kobieta urodziła prosto w wagonie; dziecko zmarło. Pierwszy przystanek był w Przemyślu. Do tego czasu nas nie karmiono. A tu wszystkich rozebrano do naga — przegląd, dezynfekcja, sortowanie. Nakarmili jakimś gorącym, kleistym wywarem z brukwią. My z mamą znalazłyśmy się w jakiejś grupie, którą umieszczono w niemieckich wagonach. Pewnej nocy pociąg gdzieś się zatrzymał, wyprowadzili nas z wagonów, ustawili w szeregu i poprowadzili wzdłuż linii kolejowej do jakichś baraków. Potem dowiedziałyśmy się, że to było miasto Duisburg-Meiderich w Zagłębiu Ruhry. L. Tarasenko-Zalewska: 1 sierpnia 1942 roku nas z mamą przywieziono do Wrocławia, do obozu dla ostarbeiterów. Tam podczas selekcji chcieli nas rozdzielić i rozdzielić do różnych komand, ale ja tak mocno uczepiłam się mamy i tak wrzeszczałam, że w końcu konwojenci zostawili nas. W końcu selekcja odbywała się. Przez tydzień nie dawali jeść, a jedynie jakąś trawę, napar. Ludzie zaczęli chorować na żołądek. Najbardziej osłabionych zabierali, mówili — do komory gazowej i krematorium. Nas wywieźli dalej, 120 kilometrów za Wrocław, gdzie była giełda niewolników. O 5 rano już stałyśmy na placu, dokąd o 8 przychodzili kupcy i wybierali nas sobie do różnych prac. Kogo zabierali do fabryki, kogo — na farmę. Wszystkich rozebrali, a mojej mamy nikt nie wziął, bo miała 41 lat, a wyglądała na jeszcze więcej, a do tego ja strachliwie trzymałam się spódnicy… A. Stryżkowa: Wiem wiarygodnie (i to zostało ustalone dopiero zaświadczeniem w Oświęcimiu), że 4 grudnia 1943 roku pociągiem z Mińska przyjechałyśmy do obozu koncentracyjnego Oświęcim. Wiadomo również, że do obozu trafiłam na rękach kobiety. Jednak czy to była moja matka, czy jakaś inna kobieta, która mnie uratowała — nie wiadomo. Wszystko to zastąpił numer na ręce, który mi wytatuowano — 69929. — Kiedy już znalazłyście się na stałym — jeśli można tak powiedzieć — miejscu zamieszkania w Niemczech, jak tam było zorganizowane Wasze życie więźniów? I. Mirczewska: W naszym baraku nam z mamą dano miejsce na dolnym poziomie pryczy. Nad nami była dziewczyna z Żytomierszczyzny, Ninoczka. Na pryczach — słoma. Poduszki — również ze słomy. O szóstej rano — apel, sprawdzenie według list. Ogłoszono nam: okazano wam wielki zaszczyt — żyć i pracować na terenach wielkich Niemiec. Kto będzie staranny, temu będzie dobrze; sabotaż — śmierć.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

WIDZIAŁY FASZYZM DZIECIĘCYMI OCZAMI

Zdjęcie Hanny Oborskiej wspomnienia od informacji, które napłynęły później. Mimo to dobrze pamiętam, że w zwykłe dni esesmanki przychodziły do nas w swoich czarnych mundurach, a w te dni, kiedy pobierano nam krew, przychodziły w białych kitlach. Białe kitle wywoływały paniczny strach. Ale wiem też: w Oświęcimiu udało mi się przeżyć dzięki starszym dzieciom, które opiekowały się nami, uspokajały, opowiadały nam bajki, a także dzięki tym nieznanym kobietom, które skradając się, docierały do naszego baraku, by przekazać nam kawałek chleba. — Co Pani robiła, gdy zbliżał się front i koniec wojny? Jak odnosili się do Pani strażnicy? I. Mirczewska: Pod koniec 1944 roku nasz obóz w Duisburgu zbombardowało amerykańskie lotnictwo. Nas, tych, którzy ocaleli, załadowano do wagonów i wywieziono. Krążyła plotka, że wiozą nas do krematorium jako niepotrzebny materiał. W drodze znów trafiliśmy pod bombardowanie, ludzie się rozbiegli, policjanci znów nas łapali, zaganiali do wagonów… I tak kilka razy. Potem my z mamą, pozostawione na pastwę losu, poszłyśmy żebrać; trafiłyśmy do klasztoru, a potem, kiedy przechodziłyśmy przez jakąś wieś, zatrzymał nas policjant i chciał wysłać do obozu. Mama padła na kolana, modliła się i we łzach prosiła, by nie wysyłał. Wtedy ktoś powiedział, że niedaleko stąd jakiś bauer potrzebuje siły roboczej. Zaprowadzili nas na bogatą farmę. To był już początek 1945 roku. Bauer był niezadowolony, że ja nie jestem z kategorii roboczej: „Jeśli mädchen (dziewczynka) będzie pracować jak dorosła, zostanie, jeśli nie — wyślę do obozu”. Trzeba było wykonywać wszystkie prace polowe. Doić krowy nauczyłam się szybciej od mamy. Pracowało tam wielu jeńców. Do kierowania nimi bauer wyznaczył Polkę Jankę. Ona opiekowała się mną, pozwalała mi doić spokojne krowy, które nie biły rogami. Oprócz tego musiałam opiekować się trojgiem dzieci — 7, 5 i 2 lat. Jeszcze musiałam przywozić na rowerze puste bańki z szosy. A. Stryżkowa: Moje wrażenia z tamtego obozowego czasu odbijały się potem w snach i niespodziewanych wspomnieniach. W dzieciństwie często śniła mi się twarz strażniczki. Przychodziła do mnie z jakiegoś powodu w postaci postaci z dziecięcej bajki o Pietruszce, jakby chciała przez okno wleźć do mojego pokoju. Zaczynałam wtedy krzyczeć. Przybiegała mama, uspokajała. Moi rodzice zrobili wszystko, co możliwe, bym zapomniała, i ja rzeczywiście wiele zapomniałam. I gdyby nie odbył się w 1988 roku nasz zjazd więźniów faszyzmu, to być może to, co dziś pamiętam, dawno zatarłoby się w pamięci. — Jak przyszło do Pani wyzwolenie? I. Mirczewska: Wyzwolili nas Amerykanie. Usłyszałam o tym przez radio. Od razu wprowadzili surowy porządek wobec Niemców. Ponaklejali ogłoszenia po rosyjsku, ukraińsku, polsku, w innych językach: Niemcy muszą dbać o niedawnych więźniów i odpowiadać za nasze zdrowie, życie, muszą ubierać i karmić, aż nas wywiozą. I już nie zmuszać nas do pracy. Przyjechali amerykańscy oficerowie, zwołali zebranie i zaproponowali wyjazd do dowolnego kraju kapitalistycznego. Szczególnie namawiali wywiezionych z ZSRR, mówili: tam czekają was upokorzenia i represje. Mama chciała tylko wrócić do Kijowa, bo miała nadzieję, że tata już tam na nas czeka. Po tym jeszcze wiele prób trzeba było przejść, w tym obozy filtracyjne. L. Tarasenko-Zalewska: Nas wyzwolili akurat 9 maja. Ale w przeddzień już wiedzieliśmy, że następnego dnia przyjdą nasi. Naczelnik obozu, Niemiec, był, można powiedzieć, umiarkowany — nigdy nas nie bił. A jego zastępca — Czech-volksdeutsch, ten bił i mnie, i mamę. Tak więc kiedy przyszli nasi, to Niemca wypuścili, a Czecha zabrali. A po tygodniu nas przeniesiono do obozu filtracyjnego. A. Stryżkowa: Dla mnie wyzwolenie z obozu koncentracyjnego nie wydarzyło się wiosną 1945 roku. Ono potem działo się przez całe dzieciństwo, czasami wracając mnie we wspomnieniach wstecz, do tamtych dni. Nawiasem mówiąc, w 1946 roku jakimś cudem trafiłam do filmu dokumentalnego, w którym zostały kadry z moim numerem na ręce. Potem, kiedy szłam do szkoły, mama usunęła ten numer z ręki, żeby dzieci nie czepiały się z pytaniami. Te kadry z filmu pomogły mi, kiedy w 1987 roku rozstrzygała się kwestia z moją obozową częścią biografii. Bo na tamten moment żadnych dowodów mojego pobytu w Oświęcimiu w zasadzie nie było. Właśnie film z moim numerem pozwolił znaleźć dokumenty, a nawet fotografie z Oświęcimia. — A jak Panią wtedy przyjęto w Ojczyźnie? I. Mirczewska: Kiedy wróciłyśmy do Kijowa, w naszym mieszkaniu mieszkali już inni ludzie. Długie lata trzeba było tułać się po różnych akademikach, aż skończyłam instytut budowlany. L. Tarasenko-Zalewska: W radzieckim obozie filtracyjnym w Opolu my z mamą przebywałyśmy przez pół roku. Sprawdzali i sprawdzali. Do Kijowa wróciłyśmy dopiero 2 listopada 1945 roku. Nasze dokumenty przyjął w biurze repatriacyjnym na Chreszczatyku major Rudenko i powiedział: „Sprawdzimy”. Po sprawdzeniu skierowano nas tam, gdzie mieszkałyśmy przed wojną, ale mieszkanie było już zajęte. Wtedy zamieszkałyśmy w piwnicy naszego domu. Mamę zatrudnili w fabryce obróbki drewna, a mnie — w szkole rzemieślniczej… A. Stryżkowa: Nasz pociąg, w którym dzieci wracały z Oświęcimia, kierował się do Taszkentu, gdzie planowano doprowadzić nas do normy. Jednak informacja o naszym pociągu już się rozeszła, było wiadomo, że pociąg przejedzie przez Kijów. Moi przyszli przybrani rodzice, którzy pracowali w organach radzieckich, dowiedzieli się o tym i postanowili mnie adoptować. — Czy odczuwała Pani jakiś szczególny, być może negatywny stosunek do siebie ze strony „władzy radzieckiej”, najbliższego otoczenia, kolegów ze studiów, z pracy? I. Mirczewska: A my z mamą ukryłyśmy, że byłyśmy za granicą. Zbudowałyśmy sobie legendę i wszystkim mówiłyśmy, że podczas okupacji byłyśmy we wsi Petriwka, pod Kijowem. Tam mieszkały znajome mamy. Tak więc w moich ankietach wszędzie było napisane… „tak jak należy”… Dopiero kiedy Gorbaczow doszedł do władzy, zaczęłam powolutku, powolutku zbierać dokumenty o naszym pobycie w Niemczech. L. Tarasenko-Zalewska: Miałyśmy szczęście do sąsiadów. Sąsiedzi nam bardzo pomogli. A w 1945 roku wyszłam za mąż i bardzo udanie. W rodzinie męża powiedziano mi: żadnej pracy, idź na studia. Skończyłam. Inżynier mechanik. Instytut projektowy. Potem w Moskwie skończyłam jeszcze uniwersytet postępu technicznego. Dużo jeździłam w różne delegacje służbowe. I życie rodzinne ułożyło się szczęśliwie — dzieci, wnuki. A. Stryżkowa: Przez pewien czas po powrocie z Oświęcimia przebywałam w kijowskim szpitalu, zanim ostatecznie oddano mnie przybranej mamie. Mama opowiadała, że zawsze byłam bardzo wytrzymała i nigdy nie płakałam. Jednak kiedy do sali wchodzili lekarze, jak wspomina mama, chowałam się w kąt i milcząc, patrzyłam na nich przerażonymi oczami. A na jej pytanie, dlaczego nie krzyczę, odpowiadałam tak, jakbym i ją ostrzegała: „Nie wolno krzyczeć, bo będą bić!”. Ludzie w białych fartuchach wywoływali we mnie dziką panikę. I mimo wszystko uważam, że ogólnie te obozowe wrażenia wpłynęły na moje dalsze życie mniej niż u tych, którzy byli wtedy w bardziej świadomym wieku. Mniej pamiętałam, a co za tym idzie, mniej potem wspominałam. W dużej mierze przyczynili się do tego moi wspaniali przybrani rodzice — tata i mama, którzy w istocie byli dla mnie bliscy we wszystkim. Daj Boże wszystkim mieć takich rodziców. Od samego dzieciństwa wiedziałam, że jestem przybraną córką. Bo dokądkolwiek przyjechałam, dokądkolwiek przyszłam — wszędzie ten szept: „To przybrana córka tych a tych…”. Albo sąsiedzi: „Mama na ciebie krzyczy, bo nie jesteś rodzoną córką…”. A mama na to spokojnie: „To oni tak mówią, żebyś mnie nie słuchała”. I pytanie odpadło. — Czy udało się Paniom już w naszej epoce odwiedzić miejsca Waszego uwięzienia? I. Mirczewska: Bardzo chciałam, ale się nie udało. Przez wiele lat poszukiwałam dokumentalnych świadectw o naszym z mamą pobycie w Niemczech. Wszystko, co miałyśmy po powrocie do Kijowa, spaliłyśmy w Parku Maryjskim. Poradzono nam: uważajcie, żeby organy nie miały żadnych podstaw, by się do was przyczepić, zlikwidujcie dowody… Potem przez niemiecki Arolsen i rosyjski Omsk (archiwa sowieckich obozów filtracyjnych) udało mi się otrzymać szczegółowe zaświadczenie o tym, że nas z mamą wywieziono przymusowo… W tym zaświadczeniu napisano również, że działań niezgodnych z prawem przeciwko państwu nie czyniłyśmy… L. Tarasenko-Zalewska: Najważniejsze, że byłam już kilka razy w Łodzi u mojej koleżanki z czasów obozu — Ireny, a ona już kilka razy była u mnie. Ta nasza duchowa bliskość bardzo pomaga w życiu. A. Stryżkowa: Oczywiście, byłam kilka razy w Niemczech i w Oświęcimiu. W Oświęcimiu… no jak wam powiedzieć… chodziliśmy, patrzyliśmy, ale niczego nie przypominam sobie. Do dziś bardzo ostro reaguję, kiedy słyszę język niemiecki. Jakoś przyjechaliśmy w delegację i nas wszystkich, którzy przyjechali ze Wschodu — Ukraińców, Czechów, Polaków, zakwaterowano w hotelu „Buchenwald”. I nagle słyszę niemiecką piosenkę i ten charakterystyczny rytm, wybijany kuflami z piwem podczas śpiewu. I wtedy po raz pierwszy od wielu lat poczułam strach. Tej nocy w ogóle nie zasnęłam. Dobrze, że następnego dnia wyjechaliśmy z powrotem… Nawet teraz muszę dużo rozmawiać z Niemcami, zwłaszcza w sprawach naszego Ukraińskiego Związku Dzieci-Więźniów Faszyzmu, utworzonego w 1992 roku, w którym pełnię obowiązki zastępcy przewodniczącego. Rozmawiamy z Niemcami — wszystko w porządku. Ale tych ich piosenek w wojskowym marszowym rytmie nie mogę wytrzymać — wewnątrz od razu wszystko mi zamiera… — Czym teraz serce się uspokaja? I. Mirczewska: Czuję się całkowicie zadowolona. Mam wspaniałe dzieci z pierwszego nieudanego małżeństwa, ale miałam wspaniałego drugiego męża. Mam dwie wnuczki. I tak czasami myślę: gdyby przyszło jeszcze raz przeżyć od początku, to chciałabym powtórzyć właśnie tę przebytą drogę. Nie chciałabym, żeby moje życie było inne. L. Tarasenko-Zalewska: Być może moja radość życia wzmacnia się świadomością porównania z tymi strasznymi dniami, których było tak wiele. Czuję się całkowicie szczęśliwa. Być może Bóg dał nam te próby, żeby potem nas wynagrodzić. A. Stryżkowa: Pracujemy w szkołach, prowadzimy antynazistowską edukację młodzieży, na przykład podczas wykładów „Faszyzm oczami naocznych świadków”. Jest nawet wspólny program z Niemcami, którzy przyjeżdżają do tej pracy na Ukrainę. Po naszych wykładach uczniowie piszą wypracowania na te tematy. Współczesne pokolenie z uwagą przyjmuje nasze doświadczenie. I oprócz tego pocieszają mnie momenty, kiedy udaje się wyprosić u jakiegoś urzędnika po 50 hrywien dla kilku naszych 80-letnich koleżanek, których nędzna emerytura trzyma je na granicy przetrwania. Materiały przygotował Jewhen Hołybard. Przez długi czas prawie nic nie wiedzieliśmy o dzieciach wojny — milionach sierot, małych więźniach obozów śmierci, tych, którzy walczyli na równi z dorosłymi... Dziś przewrócimy dziecięce wspomnienia trzech kobiet, które zobaczyły i przeżyły wojnę, w której nie było zwycięzców, a jedynie cierpienie i codzienny strach. I wyraźna świadomość tego, że istnieje tylko dzisiaj, a jutro może już nie nadejść. Na zdjęciu (od lewej do prawej): Anna Stryżkowa, Inessa Mirczewska i Ludmyła Tarasenko-Zalewska

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

DAROWIZNY NA CERKIEW TARASA

Kontynuacja. Pocz. w nr 39—52 za 2003 r., numerach 2—9, 11—14, 16—18, 20—23 za 2004 r. Adamowski W., m. Skole obw. lwowskiego 30,00 Andrijciw M. I., m. Chodorów rejonu żydaczowskiego obw. lwowskiego 10,00 Barna L., rejon samborski, obw. lwowski 5,00 Barna J., rejon samborski, obw. lwowski 5,00 Belmeha W. I., wieś Krasnoiliw rejonu wierchowińskiego obw. iwanofrankiwskiego 5,00 Berestecka M. P., wieś Berdykiwci obw. tarnopolskiego 45,00 Besarab A. W., m. Lwów 30,00 Besarab I. I., m. Chodorów rejonu żydaczowskiego obw. lwowskiego 5,00 Bilczyk A. T., wieś Nowa Ruda obw. wołyńskiego 15,00 Bilczyk N. F., m. Nowa Ruda obw. wołyńskiego 10,00 Bordenjuk W. W., m. Odessa 30,00 Wakuła S. I., m. Czerkasy 10,00 OAO „Samborski Zakład Przemysłu Piekarniczego”, obw. lwowski 905,00 Rada osiedlowa Werbowiec rejonu łanowieckiego obw. tarnopolskiego 6,00 Hajdukowicz H. M., m. Lwów 50,00 Hyr N. I., m. Nadwórna obw. iwanofrankiwskiego 50,00 Szpital Inwalidów II Wojny Światowej, m. Zaleszczyki obw. tarnopolskiego (przez Włodek W. W.) 98,00 Cerkiew Greckokatolicka wieś Jezupol rejonu tyśmienickiego obw. iwanofrankiwskiego (przez Selij B.) 105,00 Hrybowycz F. D., wieś Paszkiwci rejonu dolińskiego obw. iwanofrankiwskiego 50,00 Hrynko Z. T. „Dżerełce” Szkoła Średnia nr 2, m. Dniepropietrowsk 200,00 Hruba O. W., wieś Urożajne obw. tarnopolskiego 50,00 Szkoła Ogólnokształcąca w Dżurkiwie, obw. iwanofrankiwski 80,00 Szkoła Niepełna Średnia w Dibrowie, rejon miłowski, obw. ługański (przez Szweć L. F.) 46,20 Miejski oddział Ukraińskiej Partii Ludowej w Drohobyczu, obw. lwowski (przez Sydir I. W.) 65,00 Dronyk P. P., m. Mikołajów 20,00 Dupelycz K. P., obw. lwowski 10,00 Żyhało S. F., m. Chodorów rejonu żydaczowskiego obw. lwowskiego 20,00 Żytowiecki W. S., m. Kijów 30,00 Rada Miejska w Żmerynce, obw. winnicki (przez Spiwak W. I.) 66,92 Zeliński R. H., wieś Kuty obw. tarnopolskiego 10,00 Szkoła Ogólnokształcąca nr 1, m. Sambor obw. lwowskiego 100,00 Zubał H., rejon samborski, obw. lwowski 5,00 Zubał J., rejon samborski, obw. lwowski 5,00 Kysłycia P., m. Sumy 18,00 Obwodowy Ukraiński Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. Kropywnyckiego w Kirowohradzie 1190,00 Kowalczuk I., rejon samborski, obw. lwowski 10,00 Kolesnik A. H., m. Rubiżne obw. ługańskiego 10,00 Kolisnyk W. A., m. Kijów 25,00 Kołomyjskie Miejskie Biuro Inwentaryzacji Technicznej 2000,00 Korol S., m. Chodorów rejonu żydaczowskiego obw. lwowskiego 2,00 Kochan I. W., m. Kijów 50,00 Koszczenko O. J., m. Kijów 25,00 Spółdzielnia Kredytowa „Nadia”, m. Tłumacz obw. iwanofrankiwskiego 500,00 Szkoła Ogólnokształcąca w Lytiacziwach, obw. tarnopolski 60,00 Laszenko O. L., m. Kijów 160,00 Mazurikowa W. I., m. Irpień obw. kijowskiego 30,00 Makarenko J. I., m. Mikołajów 10,00 Makarenko O. S., m. Mikołajów 10,00 Markow J. H. oraz jego dzieci, m. Kijów 20,00 Marczenko M. T., m. Krzemieńczuk obw. połtawskiego 100,00 Maciuk M. W. oraz Maciuk R. I., m. Lwów 100,00

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Dobrowolne datki „Na Cerkiew Kobziarza”: Międzynarodowa Fundacja Charytatywna „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106

Mieszkańcy m. Równe (przez Kysluk N. W.) 1216,17 Szkoła w Myrnym, rejon podhajecki, obwód tarnopolski 67,00 Szkoła średnia w Miżeńcu, obwód lwowski 300,00 Narynnyk T. M., m. Bursztyn obwodu iwanofrankiwskiego 20,00 Szkoła ogólnokształcąca w Nowosiółce obwodu tarnopolskiego 114,00 Owdijenko M. I., m. Kijów 10,00 Kolegium Pedagogiczne, m. Stachanow obwodu ługańskiego 128,00 Perepelycia W. P., m. Mariupol obwodu donieckiego 50,00 Pidłużna O. H., m. Chodorów rejonu żydaczowskiego obwodu lwowskiego 10,00 Płotnir F. M., wieś Nowa Praga rejonu aleksandryjskiego obwodu kirowohradzkiego 200,00 Podolan M. W., m. Tarnopol 100,00 Zarząd Rówieńskiego Oddziału Obwodowego WUT „Proświta” (czwarta wpłata), w tym 124,50 otrzymane z koncertu charytatywnego zespołu „Barwy” 603,50 Pracownicy Szkoły Średniej w Rudkach, rejon samborski, obwód lwowski (przez Turczyn L. P.) 163,00 Prystojko Je. H. 50,00 Prysiażniuk A. S., wieś Dźwiniaczka obwodu tarnopolskiego 10,00 Prokopczuk D. M., Kijów 50,00 Rodzina Romaniuków, m. Lwów 100,00 Szkoła ogólnokształcąca nr 3 w Rożyszczach obwodu wołyńskiego 17,00 Sakaliuk W. D., m. Czortków obwodu tarnopolskiego 126,00 Samborska filia „Związku Ukrainek”, obwód lwowski (przez Bohdan N.) 805,00 Samborska szkoła medyczna, obwód lwowski 544,50 Sokorenko A. A., m. Kijów 20,00 Związek więźniów politycznych bractwa UPA, m. Sambor obwodu lwowskiego 329,00 Stanica Bractwa UPA, m. Kałusz obwodu iwanofrankiwskiego 300,00 Studenci I roku wydziału historii Krzyworoskiego Uniwersytetu Technicznego (przez Syckewycz W. W.) 900,56 Szkoła średnia nr 2, m. Kopyczyńce rejonu husiatyńskiego obwodu tarnopolskiego (przez Kawun O. T.) 63,25 Towarzystwo „Proświta”, m. Dolina obwodu iwanofrankiwskiego 100,00 Tarnopolska szkoła dla dzieci z wadami słuchu 155,00 Tkaczenko S. F., m. Żytomierz 20,00 Udowenko W. H., m. Kijów 100,00 Ukraińska Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Kijowskiego, m. Kamionka Bużańska obwodu lwowskiego (przez Sokyrko) 1000,00 Uczniowie Szkoły Średniej w Barszczowicach, obwód tarnopolski 20,80 Uczniowie wsi Kosmacz obwodu iwanofrankiwskiego 11,00 Chomyn F. Ju., m. Chodorów rejonu żydaczowskiego obwodu lwowskiego 5,00 Chorozowa O. W., m. Kijów 10,00 Cwyk M. W., m. Talne obwodu czerkaskiego 20,00 Cichiwski W. D., m. Chodorów rejonu żydaczowskiego obwodu lwowskiego 3,00 Komitet Centralny związku zawodowego pracowników medycznych, m. Kijów 500,00 Szuhaj K. P., m. Kijów 10,00 Janczur M. D., m. Mukaczewo obwodu zakarpackiego 40,00 Jaremenko A. B., m. Kijów 30,00 Mieszkańcy m. Kopyczyńce rejonu husiatyńskiego, obwodu tarnopolskiego (przez Bohuna A. W.) Jakimiw W. 20,00 Poprawa I. 10,00 Wasylyk I. 5,00 Wynnycki Ju. 10,00 Kowalczuk S. 20,00 Choptowyj J. 10,00 Nowosad M. 10,00 Koryczkowska N. 7,00 Ozerianec W. 10,00 Chernec O. 5,00 Hałonska M. 5,00 Bohun A. 20,00 Nyczka Je. 5,00 Melnyk K. 5,00 Petlowanyj I. 2,00 Korol Je. 2,00 Iwaniuk Ja. 2,00 Kowalczuk W. 10,00 Hanzola O. 2,00 Monastyrski D. 2,00 Płaskoń I. 5,00 Szarko O. 7,00 Szarko M. 2,00 Tomczyk M. 5,00 Czaplinska A. 5,00 Tkacz W. 2,00 Kysiliwska O. 5,00 Mraczko H. 2,00 Trembowelska O. 2,00 Woros H. 2,00 Burłyk H. 2,00 Rodyk O. 3,00 Ostaszewska S. 2,00 Dmytrasz A. 3,00 Adamowycz Ja. 2,00 Łewycki W. 2,00 Bereza P. 2,00 Petlowana K. 3,00 Cwyk B. 5,00 Razem: 223,00

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

LISTA OFIARODAWCÓW NA CERKIEW TARASOWĄ, KTÓRZY PRZESŁALI ŁĄCZNE SUMY, SZKOŁA OGÓLNOKSZTAŁCĄCA nr 10 I–III stopnia, m. Łuck, obwód wołyński

Agejewa-Szyszak O. W. 1,00 Aleksandrikowa R. K. 1,00 Artemczuk S. I. 1,00 Baceluk P. P. 2,00 Berman H. J. 2,00 Winniczuk H. A. 1,00 Witiuk O. J. 1,00 Hapończuk M. W. 1,00 Hajaka R. J. 1,00 Hołowenko H. A. 2,00 Hołowieszko O. O. 2,00 Hołczenko W. W. 2,00 Homocz O. P. 1,00 Demczyszyna 1,00 Dołońska T. O. 2,00 Nazwisko nieczytelne 2,00 Życzuk S. A. 1,00 Ihnatiuk A. W. 2,00 Iliuszyk N. W. 2,00 Kaniewcowa 1,00 Kyryłenko I. W. 2,00 Kyryczuk 1,00 Klimczenko 1,00 Kowalczuk M. W. 3,00 Kowtun 1,00 Kondratyk H. J. 1,00 Kostiuk 1,00 Kriwenjuk J. H. 2,00 Kurczaj I. I. 2,00 Łaszyna S. I. 3,00 Lewczuk A. O. 1,00 Lewczuk T. W. 2,00 Mazurec N. P. 1,00 Makarczuk O. P. 1,00 Maruszczak Z. I. 1,00 Masłosz L. W. 2,00 Melnyk Z. M. 2,00 Melnyk N. 1,00 Michajłowski 1,00 Mirczenko H. P. 3,00 Mosijczuk L. H. 2,00 Mosijczuk S. S. 2,00 Nahurna L. W. 2,00 Niefiodowa 1,00 Niżnyk O. M. 2,00 Onufruk W. B. 1,00 Pereporа L. D. 2,00 Poliszczuk A. S. 1,00 Prokipczuk L. B. 2,00 Procyk L. J. 2,00 Procjuk W. P. 1,00 Puszkar S. 1,00 Seleszczuk N. W. 1,00 Siduń L. A. 1,00 Sołowenjuk M. M. 2,00 Schab I. W. 2,00 Trofimczuk J. H. 1,00 Tuziuk 1,00 Fedonczuk 2,00 Futal 1,00 Cichocka J. W. 1,00 Czyhryniuk S. W. 1,00 Czuryna 1,00 Szewczuk T. W. 2,00 Szurpa 1,00 Jahełiuk T. W. 2,00 Jaruczyk O. I. 1,00 RAZEM: 100,00 OFIARY ZEBRANE 26 LUTEGO 2004 r. Bondaruk N. F. 10,00 Bubyliej… L. W. (nazwisko nieczytelne) 10,00 Wawżyniak B. S. 1,00 Winniczuk I. O. 1,00 Hawryliuk W. S. 5,00 Hawryliuk I. M. 10,00 Hajda L. J. 2,00 Hałka W. M. 10,00 Holiszczak B. J. 5,00 Hołowucha Z. D. 10,00 Hopko W. J. 5,00 Hryhoruk I. W. 10,00 Danyliuk O. M. 40,00 Dmytrenko M. O. 5,00 Dmytruk W. H. 2,00 Drozdyk J. P. 1,00 Dumas A. H. 2,00 Zalyliuk W. A. 10,00 Zinhel N. P. 5,00 Iszczuk W. I. 2,00 Kaszuba L. S. 1,00 Kociubińska H. W. 10,00 Krawczuk 1.00 Lis H. P. 5,00 Łytwyn M. P. 5,00 Łoszak W. W. 10,00 Łoszczyńska K. P. 2,00 Łuczyk A. O. 4,00 Nazwisko nieczytelne 2,00 Martyniuk T. P. 2,00 Matwijczuk N. I. 15,00 Matwijczuk S. M. 10,00 Nakonecznyj A. W. 2,00 Patuta W. F. 50,00 Patuta H. F. 50,00 Pryjmak H. A. 5,00 Raszczyńska H. M. 1,00 Rybaj M. S. 5,00 Sadowska L. W. 10,00 Selepyna D. J. 5,00 Semenowa N. L. 5,00 Snytiuk W. I. 2,00 Sopko N. I. 4,00 Stadnycka T. I. 5,00 Tereszkowycz S. P. 1,00 Czepeliuk W. A. 10,00 Szabłowski M. P. 5,00 Szewczenko A. H. 5,00 LPNU im. T. Szewczenki, Katedra Historii Ukrainy (za pośrednictwem Semystiahy W. F.) Babiczew O. I. 10,00 Bader O. D. 10,00 Bernacki M. P. 10,00 Hohochija N. T. 10,00 Klimow A. O. 10,00 Namdarow H. M. 10,00 Semystiaha W. F. 10,00 RAZEM: 70,00

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

Mieszkańcy miasta Rudki, rejon sambirski, obwód lwowski (za pośrednictwem Hołyńskiego W. I.)

Radni rady miejskiej Antoniak D. W. 20,00 Bachurski T. I. 5,00 Bindas R. R. 5,00 Władyka W. 10,00 Wołoszyn I. M. 1,00 Hobczuk I. I. 5,00 Hołyński W. I. 5,00 Horhuc W. A. 10,00 Hryb I. M. 3,00 Hrynyk S. W. 5,00 Danyliak W. M. 4,00 Lytwyn A. D. 3,00 Łozyński M. I. 20,00 Matkiwski M. P. 10,00 Pochodżaj O. M. 5,00 Szymczak P. P. 5,00 Pracownicy rady miejskiej Bryjowska O. 3,00 Hengało S. 5,00 Hrydynska T. 3,00 Huzykewycz W. 3,00 Huzykewycz L. 3,00 Daszkowycz W. 10,00 Kaliczak H. 3,00 Krajnyk L. 10,00 Kuryło T. 5,00 Czopko N. 3,00 WUŻKG Bobeliak H. M. 3,00 Bryjowska S. M. 3,00 Kravets S. 3,00 Krywiszyn Z. W. 3,00 Łosyk B. M. 5,00 Torhan K. W. 3,00 DKP „Rudkiteplokomunenergo” Kravets O. J. 3,00 Kreta A. M. 5,00 Łabaj R. S. 3,00 Markewycz H. P. 3,00 Rygel J. M. 2,00 Seniw Z. J. 3,00 Chimiak H. J. 3,00 Szwepa W. M. 3,00 Pracownicy subsydiów Wawszkiewycz L. H. 3,00 Kadykało M. M. 3,00 Mороз M. M. 3,00 Pawłowa S. H. 3,00 Dom Narodowy Hryb O. W. 2,00 Dacienko R. W. 2,00 Iwanyszyn T. H. 2,00 Mazurkiewycz S. M. 2,00 Pukało L. M. 3,00 Tymczyszyn M. I. 2,00 Tkacz M. F. 2,00 Tkaczyk L. P. 3,00 RAZEM NA RACHUNEK TARASOWEJ CERKWI — 447 595 hrywien 57 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

PROŚWIECIŃSKI FUNDAMENT UKRAINY KARPACKIEJ

Zakończenie. Pocz. zob. w nr 13 z 2004 r. „PROŚWITA” I UKRAIŃSKOŚĆ KARPACKA Doświadczenie Galicji przekonywało liderów społecznych regionu o konieczności stworzenia szerokiej organizacji oświatowej, która stałaby się ośrodkiem rozwoju edukacji i kultury, pielęgnowałaby i rozwijała tradycje ludowe. Pierwsze kroki ku ustanowieniu w regionie towarzystwa „Proświta” zostały poczynione w grudniu 1919 r. Właśnie wtedy J. Braszczajko, ks. A. Wołoszyn, ks. S. Fencyk i M. Tworydło doszli do wniosku, że należy niezwłocznie zwołać naradę przedstawicieli inteligencji w celu omówienia stanu pracy kulturalno-oświatowej w regionie. Narada odbyła się u ks. Augustyna Wołoszyna w Użhorodzie. Omówiono doświadczenie tworzenia „Proświty” w Budapeszcie oraz statut towarzystwa „Zoria”, przygotowany przez proboszcza z Ujaku (obecnie jest to Słowacja). Zgodnie ze statutem miało to być towarzystwo oświatowo-gospodarcze dla szerzenia wiedzy kulturalnej i ekonomicznej, na wzór lwowskiej „Proświty”. Statut brał za wzór statut lwowskiej „Proświty” z 1890 r. Zgromadzenie założycielskie odbyło się 9 maja 1920 r. Przybyło na nie 119 delegatów. Zgromadzenie rozpoczęło się śpiewem hymnu „Podkarpacki rusini”. Julij Braszczajko powiedział: „My chcemy język ojczysty, to dziecię narodu, zaniedbane, …obdarte przez obcych, …wyprowadzić do ludzi, żeby ono rosło i nam pomogło…”. Telegram gratulacyjny nadszedł od Naukowego Towarzystwa im. T. Szewczenki we Lwowie, które podarowało użhorodzkiej „Proświcie” 199 swoich książek. Towarzystwo „Proświta” we Lwowie przekazało książki o wartości 600 koron czechosłowackich, Ukraińska Gromada Kobieca w Wiedniu oraz inne organizacje społeczne również witały utworzenie ukraińskiego towarzystwa patriotycznego. „Proświta” występowała jako ogniwo łączące dla przyszłej wszechukraińskiej soborności. Na przewodniczącego towarzystwa jednogłośnie wybrano adwokata Julija Braszczajkę, który niezmiennie kierował „Proświtą” aż do 1939 r. Do zarządu (Wydziału Głównego) weszli: urzędnik, agronomowie, profesorowie, lekarz, nauczyciele, dyrektor, artysta malarz, dziennikarz, kolejarze, gospodarze. Na zastępcę przewodniczącego wybrano dyrektora Użhorodzkiego Seminarium Nauczycielskiego ks. Augustyna Wołoszyna. Zarząd towarzystwa (Wydział Główny) utworzył szereg komisji fachowych, które zapewniały pracę „Proświty” w różnych kierunkach. Tak oto utworzono komisję organizacyjną, która zajmowała się sprawą budowy w Użhorodzie Domu Ludowego, amatorskie kółko dramatyczne, komisje muzealno-biblioteczną, wydawniczą, teatralną, muzyczną, wydział literacko-naukowy oraz komisję ds. nazw miejscowości Rusi Podkarpackiej. Jednym z najważniejszych kierunków działalności „Proświty” było zakładanie filii i czytelni w całym regionie. Stworzyć czytelnię, zwłaszcza na wsi, nie było łatwo. Jednak dzięki wysiłkom aktywistów liczba struktur „Proświty” nieustannie rosła i na 1929 r. działały 4 filie oraz 176 czytelni. Czytelnie „Proświty” uzupełniano nie tylko wydawnictwami miejscowymi, ale także wydawnictwami, które ukazywały się w Galicji. Wielką pomoc w tworzeniu biblioteki centralnej okazywały lwowska „Proświta” oraz Naukowe Towarzystwo im. T. Szewczenki. Na 1938 rok biblioteka centrali „Proświty” liczyła około 8 tys. tomów książek. Na koniec 1938 r. w bibliotekach towarzystwa znajdowało się 38 387 książek. Ważną rolę odgrywały czytelnie w organizacji przy nich kursów dla niepiśmiennych lub mało piśmiennych. Tylko w ciągu 1922 r. odbył się 191 taki kurs w 173 miejscowościach regionu. Dla chłopów, którzy gromadzili się wokół czytelni „Proświty”, organizowano wykłady na różnorodne tematy. Przy niektórych czytelniach istniały ośrodki trzeźwości, a przy centrali została nawet utworzona tymczasowa specjalna komisja ds. zwalczania alkoholizmu. Wielką rolę odgrywała „Proświta” w prowadzeniu i tworzeniu towarzystw oraz spółek o charakterze gospodarczym, w szczególności spółdzielni, w wyniku czego zakładano sklepy, kursy winiarskie, ogrodnicze, rolnicze, pszczelarskie i inne przy szkołach. Przy czytelniach działały specjalnie utworzone kursy gospodarcze dla młodego rolnika, które pracowały wieczorami dwa razy w tygodniu, a także kółka hafciarek, kucharek itp. Ważne znaczenie miało utworzenie wydziału literacko-naukowego (1921 r.), na którego przewodniczącego wybrano A. Wołoszyna. Wydział przystąpił do wydawania „Zbioru Naukowego towarzystwa „Proświta””. Od 1922 do 1938 r. ukazało się 14 wydań (12 tomów) zbioru. Ten organ naukowy służył zadaniom studiów naukowych w dziedzinie historii, literatury, języka, etnologii, sztuki, historii społecznej, politycznej i kościelnej regionu, zwoływaniu zjazdów, kongresów, kontaktom z podobnymi towarzystwami w kraju i za granicą itd. Wokół zbioru zgromadziły się doprawdy najlepsze siły naukowe, w pisaniu poszczególnych artykułów wzięli udział tacy wybitni ukraińscy uczeni, jak akademicy W. Hnatiuk, F. Kołessa, S. Rudnycki. Faktycznym redaktorem, organizatorem materiałów i aktywnym autorem był prof. Iwan Pańkewycz. Zbiór Naukowy towarzystwa „Proświta” stał się najwybitniejszym wydawnictwem naukowym na terenie Ukrainy Karpackiej lat 20. i 30. i przysłużył się sprawie ukraińskiej jedności narodowej. Z inicjatywy Wydziału Głównego towarzystwa pod koniec 1934 r. w Mukaczewie założono „Towarzystwo Etnograficzne Rusi Podkarpackiej”, do Rady którego weszli tacy aktywni działacze „Proświty”, jak Iwan Pańkewycz, Ołeksandr Prychodko, Mychajło Obidnyj i inni. Na przewodniczącego wybrano Augustyna Wołoszyna. W 1937 roku w szkole rzemieślniczej otwarto muzeum etnograficzne, którego zbiory po zajęciu Mukaczewa przez Węgry w listopadzie 1938 r. zostały w zasadzie utracone. Oprócz zbioru naukowego „Proświta” wydawała periodyczne wydawnictwa krajoznawcze dla dzieci, młodzieży, nauczycieli, działając razem z Towarzystwem Pedagogicznym i innymi organizacjami ukraińskiego (narodowego) nurtu. Pod koniec 1920 r. Wydział Główny „Proświty” postanowił stworzyć w Użhorodzie stały teatr. Na przewodniczącego komisji ds. stworzenia teatru wyznaczono A. Wołoszyna. Pierwsze przedstawienie odbyło się 15 stycznia 1921 r. Pragnąc postawić „Teatr Ruski” na wyższy poziom profesjonalny, zarząd towarzystwa „Proświta” zaprosił do Użhorodu koryfeusza ukraińskiego teatru Mykołę Karpowycza Sadowskiego, który przybył tutaj w sierpniu 1921 r. wraz z malarzem Mykołą Kryczewskim i dramaturgiem Spyrydonem Czerkasenką. 13 grudnia 1921 r. społeczność Rusi Podkarpackiej w budynku Teatru Użhorodzkiego uroczyście uczciła 40-lecie działalności teatralnej M. Sadowskiego. Po pierwszym akcie przedstawienia „Natalka Połtawka”, w którym jubilat występował w roli Makohonenki, trzy dziewczyny w ukraińskich strojach, symbolizujące Ukrainę Karpacką, Galicję i Ukrainę Naddnieprzańską, powitały wybitnego aktora. Augustyn Wołoszyn w imieniu towarzystwa „Proświta” wręczył jubilatowi wieniec laurowy. M. Sadowski pozostawił wyraźny ślad w sztuce teatralnej ukraińskiego Zakarpacia. Ogółem „Teatr Ruski” w różnych zakątkach Zakarpacia dał ponad 1200 przedstawień, a aktywiści „Proświty” pod wpływem profesjonalnego Teatru Ruskiego utworzyli w miastach i wsiach regionu 135 kółek teatralnych. „MY RUSCY!” Oponentami „Proświty”, i to do tego działającymi i agresywnymi, występowali moskalofile i madziaroni, którzy maskowali się pod nazwą „tutejszych” lub „karpatorosjan”, solidaryzowali się w zaprzeczaniu przynależności kraju do wielkiego narodu ukraińskiego. Tymczasem czołowi liderzy nurtu narodowego podkreślali właśnie taką ogólnonarodową jedność. Tak, w przedmowie do „Praktycznej gramatyki języka ruskiego”, wydanej w 1926 r., mówiąc o samodzielności języka ukraińskiego i odmienności jego od innych języków, Augustyn Wołoszyn zaznaczył: „My mówimy po rusku. Nasz naród żyje nie tylko na Rusi Podkarpackiej, ale i za Karpatami: w Galicji i na Ukrainie. Najwięcej Rusinów żyje na Ukrainie, dlatego nasz naród zwie się i ukraińskim. Nasz naród liczy do 40 mln dusz”. Augustyn Wołoszyn dobrze uświadamiał sobie znaczenie nauczyciela dla szerzenia w narodzie oświaty i kultury. Zakarpaccy nauczyciele w 1921 r. byli zjednoczeni w „Towarzystwie Nauczycielskim Rusi Podkarpackiej”, jednakże stopniowo zaczęło ono wpadać pod wpływ rusofilów i pod koniec lat 20. było centrum antyukraińskości. To czyniło niemożliwą dla narodowców dalszą współpracę z tym towarzystwem. W maju 1929 r. w budynku „Proświty” wybrano komitet organizacyjny, który przygotował zebranie założycielskie i opracował statut. Tak powstała „Hromada Nauczycielska”, której honorowym przewodniczącym do 1938 r. był A. Wołoszyn. Liczba jej członków stale rosła. Tak, jeśli w 1930 r. liczyła ona zaledwie 220 członków, to w 1938 r. — 1631. Pod koniec lat 30., w czasach istnienia Karpato-Ukrainy, we wszystkich rejonach, gdzie mieszkała ludność ukraińska, działały ukraińskie szkoły. Wszystko to było dowodem na to, że idea ukraińska, język ukraiński zwyciężyły. Augustyn Wołoszyn odegrał w tym znaczącą rolę. MANIFESTACJA JEDNOŚCI NARODOWEJ Ważne miejsce w działalności „Proświty” zajmowała przygotowanie i przeprowadzanie różnorodnych przedsięwzięć kulturalnych oraz akcji masowych. Są to dni i wieczory pamięci T. Szewczenki, A. Duchnowycza, innych wybitnych działaczy kulturalnych i społecznych, zloty młodzieży, zebrania i zjazdy, pochody i manifestacje, wiece i zawody sportowe, święta narodowo-kulturalne itp. Te przedsięwzięcia odbywały się pod narodowymi niebiesko-żółtymi flagami, które przed każdą znaczącą akcją masową święcono w cerkwi. Wielkopańskim wydarzeniem stało się otwarcie 7 października 1928 r. w Użhorodzie Domu Ludowego, wzniesionego dzięki szerokim datkom, w tym dzięki hojnemu wkładowi prezydenta Tomasza Masaryka. Na uroczystościach świątecznych przemawiał wtedy także Augustyn Wołoszyn. Mówiąc o odrodzeniu kultury ruskiej i oświaty w latach 20., zaznaczał: „Rusini na Rusi Podkarpackiej nie chcą być narodem drugim lub trzeciorzędnym, ale chcą przybić pieczęć swojej kultury narodowej na życie tego kraju… Roznoście drogocenny skarb kultury pod każdą ruską strzechę. Walka kulturalna między różnymi kierunkami niech nie osłabia Waszej ochoty do pracy, ale niech was zachęca do szlachetnego współzawodnictwa! Nie narzekajcie, że naród biedny, ale róbcie, żeby był kulturalny, i wtedy będzie i materialnie szczęśliwszy!” Masowość przedsięwzięć, które prowadziła „Proświta”, sprzyjała uzupełnianiu szeregów ukraińskiej inteligencji młodzieżą. W 1929 r. odbywa się I zjazd młodzieży narodowej w Użhorodzie (7 lipca). Wiodącą tezą na zjeździe było to, że pod Karpatami od Popradu aż po Cisę żyje naród ukraiński. Leonid Baczynski — profesor ukraińskiego gimnazjum w Berehowie po raz pierwszy publicznie nazwał ten kraj Zakarpacką Ukrainą. Za to władze czeskie wysłały go poza granice CSR. W uchwałach zjazdu zapisano: „Ogłaszamy całemu światu kulturalnemu, że my, Rusini podkarpaccy, jesteśmy częścią wielkiego narodu ukraińskiego i że nasz język oraz nasza literatura była, jest i będzie ta sama, co naszych braci z tamtej strony Karpat. Ogłaszamy, że wszelkie dążenia, aby nas zmoskalizować lub sfabrykować z nas jakieś odrębne plemię i tym samym oderwać nas od macierzystego pnia, będziemy wszystkimi siłami zwalczać i wzywamy wszystkich, aby nazwę „Rusin-Ukrainiec” wszyscy i wszędzie używali”. Jeszcze bardziej wspaniale przebiegł 1 lipca 1934 r. II zjazd młodzieży narodowej w Mukaczewie, który zmobilizował tysiące ukraińskiej młodzieży z całego Zakarpacia — z 84 miast i wsi. Zjazd przyjął uchwałę, która stała się ważnym dokumentem walki ludności Rusi Podkarpackiej o swoje polityczne potwierdzenie oraz narodową i kulturalną samodzielność. Podkreślano w niej: „Zjazd oświadcza, że budownictwo kulturalne na Podkarpaciu miało i będzie miało za podstawę samodzielną ukraińską kulturę narodową oraz będzie odzwierciedlać współczesne dążenia duchowe całości narodu ukraińskiego, dlatego zjazd odrzuca obcą, moskiewską, madziarską, czeską czy międzynarodową, asymilację kulturalną Podkarpacia”. Ukraińska świadomość narodowa inteligencji kraju została jasno potwierdzona podczas Wszechproświatowego zjazdu Zakarpacia, który odbył się 17 października 1937 r. w Użhorodzie. Ponad dwadzieścia partii politycznych, związków, towarzystw, redakcji czasopism i gazet wystąpiło z „Manifestem do narodu ukraińskiego Podkarpacia”, w którym sformułowano jego żądania kulturalno-narodowe. W W manifeście mówiono: „Dobrowolnie przyłączyliśmy się do Republiki Czechosłowackiej, jesteśmy wiernymi obywatelami naszego demokratycznego państwa, ale w sprawach językowych i kulturalnych byliśmy i będziemy częścią wielkiego 50-milionowego narodu ukraińskiego i tej naszej narodowej oraz kulturalnej jedności nigdy i za nic się nie wyrzekniemy. Chcemy, aby w naszych szkołach uczono w naszym ojczystym języku, którym jest wyłącznie nasz ukraiński, a nie moskiewski język”. W manifestacjach w Użhorodzie, poświęconych temu zjazdowi, wzięło udział ponad 12 tysięcy ludzi ze wszystkich rejonów kraju, którzy reprezentowali ponad 300 wsi i miast. Wydarzenie uświetniało ponad sto flag narodowych, dziesiątki transparentów. Na wiecu przedstawiciel młodzieży Iwan Rohacz w imieniu wszystkich uczestników złożył przysięgę wierności Ukrainie. Ta przysięga nasiliła prześladowania świadomych Ukraińców przez czeską policję, wywołała aresztowania, rewizje, konfiskatę organów prasowych, jednak była ona jednocześnie punktem zwrotnym w życiu politycznym, zapoczątkowała epokę udziału Zakarpacia w ogólnoukraińskim ruchu wyzwoleńczym. W następnym roku, w sierpniu, na zjeździe Proświty w Rachowie po raz pierwszy na Zakarpaciu publicznie w warunkach czechosłowackich wykonano ukraiński hymn narodowy „Szcze ne wmerła Ukrajina”. W sierpniu 1938 r. w Newickim koło Użhorodu przy znacznym zgromadzeniu ludu zakarpackiego pod przewodnictwem duchowieństwa, z udziałem organizacji społecznych i politycznych, odbywały się wspaniałe obchody 950-lecia chrztu Rusi. Zakarpacie znajdowało się wówczas w składzie Czechosłowacji i miało oficjalną nazwę „Podkarpacka Ruś”. Ale ogromna liczba niebiesko-żółtych flag, cały przebieg uroczystości stały się świadectwem tego, że lud tego staroruskiego kraju, mimo całej złożoności losów historycznych oraz przeciwdziałania wrogich sił, czuje się gałązką wielkiego narodu za Karpatami, Karpacką Ukrainą. Z modlitwą o jedność zwracali się uczestnicy uroczystości do Matki Bożej, patronki Ukrainy. Z tej okazji wybito medal z napisem „Królowo Ukrainy, zjednocz i wyzwól nas”. Święto przekształciło się w potężną manifestację jedności ziem ukraińskich. W imię tej jedności 15 marca 1939 r. Sejm Karpackiej Ukrainy, który obradował w oblężonym przez węgierskie wojska Chuście, ogłosił jej niepodległość. Na przekór ultimatum i surowym realiom politycznym tamtego czasu kraj karpacki zrobił ważny krok ku potwierdzeniu siebie jako nieodłącznej części Wielkiej Ukrainy. Można z pewnością stwierdzić, że działalność krajowego towarzystwa „Proświta” przygotowała sprzyjający grunt dla uzyskania przez Podkarpacką Ruś statusu autonomicznego (11 października 1938 r.), uformowania ukraińskiego rządu na czele z Augustynem Wołoszynem (28 października 1938 r.) oraz ogłoszenia samodzielnego państwa — Karpackiej Ukrainy (15 marca 1939 r.). Ta ostatnia data stała się symboliczna w łańcuchu wydarzeń, które prowadziły do uformowania jednolitego państwa ukraińskiego. Arsen ZINCZENKO, doktor nauk historycznych, wiodący pracownik naukowy Centrum Ukrainoznawstwa Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Walerij Frantczuk w swoim malarstwie jawi się jako poeta i obywatel. Wysoka obrazowość jego obrazów skupia w rozmiarze płótna zarówno wielkie tragiczne zjawiska, jak i ukryte ludowe nadzieje, a także delikatne, najskrytsze uczucia. Jego obrazy często przypominają modlitwę — tak silne jest dążenie do wysokich, czystych źródeł, skąd nadchodzi ochrona, odpowiedź na modlitwę. U Frantczuka jest własny twórczy charakter pisma. To jest Boży dar, gdy artysta ma nie tylko wyobraźnię i fantazję, ale gdy właśnie ma swój artystyczny charakter pisma. Nawet łabędzie u niego są jak ludzie, którzy umieją kochać i wierzyć. A ludzie — jak ptaki. Frantczuk ma czułą duszę, która nie chowa się ani za gęstymi farbami, ani za kolczastymi liniami-perspektywami… Wyczuwalna jest jego dziecięca szczerość i wielka, wielka miłość — do ziemi, do kobiety jako uosobienia Matki świata, do naszej historii. Sztuka jest i może być amuletem całego narodu. A sztukę plastyczną Ukraińców szczególnie cenią na świecie. Być może tam, gdzie nie mogą się porozumieć politycy, zadziała ognisty duchowy impuls także tych obrazów Frantczuka. Swoje wrażenia na gorąco wyrażają miłośnicy malarstwa. Wołodymyr Pidhora, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, kandydat nauk o sztuce: — Najistotniejsze dla Walerija Frantczuka jako człowieka i twórcy jest niepokój duszy, poczucie odpowiedzialności wobec społeczeństwa, obywatelskość, które już nie tak często się spotyka. Frantczuk — to ten artysta, który żyje nie tylko we wszechświecie osobistego Ja, ale całą historią życia narodu. Wszystko, co myśli, czuje, — natychmiast przelewa się w płótna, w twórczość. Takich ludzi jest bardzo mało. Moim zdaniem, to twórczość spontaniczna, ale jednocześnie oczywiste jest, że w procesie pokonywania życiowej drogi Walerij Frantczuk intensywnie przemyśla te tematy, i dlatego nie mogę powiedzieć, że te kompozycje są przypadkowe. Jego płótna są kompozycyjnie wyważone, w nich Walerij otwarcie wyznaje, czym żyje jego dusza, co ją boli — i to także jest jego zaleta. Widzimy czystość tej duszy. Bo mówić o społecznych niedolach, o tragizmie naszej historii może tylko człowiek o czystej duszy. Jest on w pełni zasłużenie laureatem nagrody im. Wasyla Stusa. Frantczukowi właściwe są szczerość, jasność, fenomenalna pracowitość — zrobił to, czego nie mógł zrobić cały związek artystów, powiedzmy, z tematem Hołodomoru. Jeden człowiek na swoich barkach niesie przerażający ciężar, i żadne daty i kampanie tu nie mają znaczenia, bo tę tematykę Frantczuk zaczął już wtedy, gdy o niej nie krzyczano. To przecież cud. I jest absolutnie konieczne, aby państwo wykupiło te dzieła, ponieważ to — dziedzictwo narodowe. Nie powinno ono należeć do artysty i marnieć, przepraszam, w jakichś kątach-magazynach ascetycznie urządzonej pracowni. Musimy zrobić też muzeum Hołodomoru, a nie tylko muzeum Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Jeszcze nie wiadomo, gdzie ponieśliśmy więcej ofiar: czy na wojnie, czy podczas hołodomorów. Obrazy Frantczuka poruszają. W jednym z nich, pracując szpachlą artystyczną jak pędzlem, pokazuje te płaszczyzny i bryły, które są rozwiewane, rozwirowane wiatrem — może wiatrem historii, a może naszym wspólnym karmanem. Spójrzcie na przedstawienie kobiety — to na wietrze-huraganie rozlatuje się nasza Ukraina właśnie w te lata 1932—1933. Ona ginie. Jakiego jeszcze silniejszego obrazu trzeba, by pokazać tę piekielną zagładę Ukrainy? A ta krew, rozlana po całym dziele, na którym przedstawiony jest główny obraz tryptyku — Bogurodzica, która trzyma swój płaszcz opiekuńczy nad cierpiącym narodem! Frantczuk w swojej twórczości jest zadziwiająco współczesny: wyrażając mękę minionego, duchowo buduje przyszłość. Bo ten, kto pamięta, będzie żył w jutrzejszym dniu. Tryptyk pamięci Hołodomoru, spokrewniony z cerkwią, z naszą Pokrową, z Orantą dawnych wieków, jednocześnie jest przewodnikiem w dzień nadchodzący — słoneczny i szczęśliwy. Wołodymyr Nowakiwski, zasłużony artysta Ukrainy: — Każdy artysta robi to, co wie, czuje i umie. Mówi o tym, co w nim boli. Natchnienie i dusza rodzą obrazy, a szkoła pozwala wyrazić to słowem malarstwa i grafiki. U Frantczuka dusza nierozerwalnie związana jest ze szkołą, z tradycją, z wielkim kunsztem, i to jest Boża łaska. Goya w Hiszpanii zajrzał w otchłań ludzkiego smutku, u nas Frantczuk odzwierciedlił tragedię narodu ukraińskiego. W tym porównaniu nie ma żadnej niepoprawnej przesady, czas jeszcze pokaże, jaką wielkością jest Walerij Frantczuk. Tym umiejętnością i siłą pielęgnować owoce ludzkiego sadu”. Pejzaże, malownicza architektura stolicy poświęciłem Dniu Kijowa. Ale jednocześnie są pejzaże, które są poświęcone Ukrainie. I tak wychodzi: „Owoce ludzkiego sadu” — jednocześnie są owocami całej ojczystej ziemi. W rezultacie powstała polifoniczna ekspozycja: nie nakładając się jedna na drugą, dwie równorzędne wystawy jakby uzupełniają się wzajemnie. Pokazałem nowe prace na temat Hołodomoru, nowy wielki tryptyk „Pokłoń się i wspomnij” — to jest moja ostatnia praca. Stała się ona centralna, stała się znaczeniowym akcentem. Miałem dostatecznie wiele obrazów poświęconych tej tragedii, ale czułem, że brakuje składania kwiatów, zapalania świec. Przecież w jeden dzień chodzimy na cmentarz do swoich krewnych, bliskich, przyjaciół i stawiamy świeczki, wspominamy ich. A ci ludzie — nie opiewani, świeczki im nie postawio-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

WALERIJ FRANCZUK: „BEZ PAMIĘCI JESTEŚMY NIC NIE WARCI...”

Rozkołysane dzwony pamięci skłaniają artystę Walerija Franczuka, by raz po raz powracał do tematu Hołodomoru, i choć nie ma na te obrazy społecznego zamówienia ze strony państwa, widzowie szczerze reagują na ten nieukojony ludowy ból, ucieleśniony w wizualnych formach artystycznych. Świat nie wie zbyt wiele o tamtych strasznych wydarzeniach stalinowskiej epoki, kiedy przy dobrych zbiorach zagłodzono na śmierć miliony ludzi, wcześniej rozstrzeliwując główny kwiat narodu. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, które zgłaszało twórczość Walerija Franczuka do Nagrody im. Szewczenki, wspiera ducha artysty, bo rzeczywiście rozkołysane dzwony pamięci bronią Ukrainy, która straciła obecnie, bez wojny i represji, kilka milionów rodaków. Wystawa „Pamiętaj”, otwarta w Ukraińskim Funduszu Kultury przy ul. Lipskiej 16 w Kijowie, składa się z dwóch części, ponieważ Walerij Franczuk na Dzień Kijowa przedstawił nowe, rozświetlone karty historycznej pamięci stolicy. Ów słoneczny optymizm nowych dzieł W. Franczuka budzi nadzieję, że wkrótce życie na Ukrainie zmieni się na lepsze. Wszak prawdziwi artyści wiedzą wszystko wcześniej niż inni. Tym bardziej, że Franczuk nie jest piewcą narodowej katastrofy, on nie pokazuje ślepego zaułka, lecz wyjście. Prawdziwy talent ma wiele oblicz: Franczuk w sposób skryty wysławia delikatne piękno Ukrainy, w tym celu wystarczy spojrzeć na jego czarujące pejzaże. I wreszcie, głos dla sprawcy wydarzenia — Walerija Franczuka: — Waleriju Ołeksandrowyczu, na czym polega główna idea obecnej wystawy, która zdaje się składać z dwóch części i którą nazwał Pan „Pamiętaj”? — Dlaczego ta wystawa składa się z dwóch sal? Połączono w niej dwa tematy: temat pejzażu — „Owoce ogrodu ludzkiego” oraz temat pamięci ofiar Hołodomoru — „Pamiętaj”. Choć tak naprawdę początkowo nie planowałem robić wystawy na dwie sale, ale patrząc na liczbę prac, wyobrażając je sobie kompozycyjnie, zobaczyłem, że wychodzą mi dwie wystawy indywidualne. Ale są one połączone jedną wspólną tezą: „Pamiętaj, a to doda ci rozumu, i dusze ich błąkają się po świecie nieukojone, bo nie zostały pochowane po chrześcijańsku. Dlatego dla mnie było bardzo ważne, aby właśnie tym tryptykiem wypełnić tę serię. Nie wiem, czy będzie ona miała kontynuację, bo nie zaczynała się jako seria. W 1991 roku powstała praca „Mamina pieśń” (moja mama na Chmielniczyźnie przeszła w swoim życiu trzy Hołodomory!). Potem powstały inne prace — „Późne ziemniaki”, „Wianki losu”, „Ostrnica”. Do tej pory „uzbierało się” do 60 obrazów tej serii. Bardzo chcę, żeby zostały na Ukrainie, a nie wyjechały za granicę, ale państwo nie ma do tego głowy. — Sam temat Hołodomoru to otwarta rana. I mimo wszystko, na czym polega główny nerw bólu tego cyklu? — Pamiętaj, przyjdź, pokłoń się. Bez pamięci jesteśmy nic nie warci i do niczego niezdolni. Do żadnych dalszych odnowień czy budowy państwa. Nie daj Boże, żeby coś podobnego się powtórzyło. Nie tylko u nas, ale gdziekolwiek na Ziemi. Bo to straszna tragedia dla wielu milionów ludzi i nie została ona do dziś zagojona. Jesteśmy na wpół wysadzeni, nie jesteśmy w stu procentach sobą, ponieważ ogromna liczba godnych ludzi została pozbawiona życia siłą, jednym zamachem. Wszystko powinno być po bożemu — życie jest dane po to, aby człowiek przeżył je szczęśliwie i w łasce. A nie w mękach. Bóg daje człowiekowi życie i Bóg je odbiera. Inny człowiek nie ma prawa odbierać życia drugiemu, w przeciwnym razie bierze na siebie straszny grzech. W Biblii napisano: „Nie sądźcie, a nie będziecie sądzeni”. Jakim sądem sądzić będziecie, takim was osądzą. I odpłaci ci się tak, jak ty kogoś włożyłeś w ziemię. To wielkie przykazanie. Wyobrażacie sobie, w jakim piekle przebywa Stalin i jego kaci? Bardzo źle, że wielu naszych obywateli, którzy mają jakieś możliwości kierowania ludźmi (czyli stawiania ich, podnoszenia lub przyginania), nie studiowało tego Bożego przykazania. Postąpiliby inaczej, gdyby wiedzieli, jakim sądem będą sądzeni za to, że nieodpowiedzialnie sądzą ludzi. — Proszę scharakteryzować osobliwość ekspozycji „Owoce ogrodu ludzkiego”. — Tutaj przedstawiona jest nasza bogata w przyrodę ukraińska ziemia. Każdy obraz to nastrój duszy człowieka, nastrój kwiatu, nastrój Desny. Tak jak u Hryhorija Skoworody jest „Ogród boskich pieśni”, tak u mnie — „Owoce ogrodu ludzkiego”. My sami jesteśmy owocami ogrodu ludzkiego. I drzewa też są owocami ogrodu ludzkiego. Wszystko jest ze sobą powiązane. Trzeba tylko pracować z czystą duszą i czystymi rękami. Ogród wypielony z chwastów, ze złych cierni-myśli, może zakwitnąć i dać wspaniałe plony. A plony to rozkwit naszego państwa, to przedłużenie ukraińskiego rodu. Nie mamy alternatywy — tylko przyszłość, tylko rozkwit naszego państwa. Mam mały „przesąd”: zaczynając pracę, za każdym razem staję przed obrazem „Wiosennym brodem” i nastrajam się. Ten obraz może na pierwszy rzut oka wydaje się jakiś ciemny, może tam tylko przebija się słońce, może tylko lód schodzi. Ale lód schodzi! Lód zejdzie! Jutro wyjdzie słońce! I za tym słońcem rozkwitnie nasza ziemia. Ogród zakwitnie. I będą owoce ogrodu ludzkiego. I my, jak te owoce, również odrodzimy się i damy dalszy bieg naszej Ukrainie. — Co Pana skłania i pomaga żyć oraz tworzyć? — Chyba wiara. Wiara w to, że wykonuję właśnie tę pracę, którą dał mi Pan Bóg, abym poprzez obrazy pokazał świat właśnie takim! Spójrzcie, ludzie, na niego i obudźcie się. Przechodzicie obok drzew i może ich nie widzicie. A ja poprzez te drzewa chcę pokazać coś bardzo ważnego — spójrzcie, jakie one są piękne, podnieście głowę do słońca! Nie schylajcie jej. Ponieważ czas jest tak ulotny, życie jest jak mgnienie meteoru. Przeleciał po nieboskłonie i nie ma go. Ale nasze narodziny to już Boże błogosławieństwo, jak i każda chwila życia na tej błogosławionej ziemi. I każdemu człowiekowi dane jest coś po sobie zostawić. Bóg dał mi zostawić w obrazach moją wizję świata. To znaczy, poprzez moją wizję przekazuję Jego wizję świata. Za każdym razem się dziwię. Dla mnie to zdziwienie jeszcze się nie skończyło. I to bardzo mnie grzeje, że mam to dziecięce zdziwienie światem. Być może to najważniejsze, co każdego dnia mnie popędza: idź do pracowni i pracuj. Zdziw siebie i dziw ludzi, jeśli masz taką okazję. Jeśli ci to dane. I czuję, że jeśli choć jedną osobę mój obraz gdzieś wesprze na tym świecie, nie pozwoli jej dzisiaj zejść z trajektorii lotu, to już będzie wielkie zwycięstwo. Zwycięstwo dobra nad złem, życia nad śmiercią. — Czym dla Pana jest sława? — W tych czasach, kiedy niesława zajęła tak znaczące miejsce, sława nie ma tego pierwotnego, wysokiego znaczenia na Ukrainie. Pną się do popularności, na szczyty sukcesu nieprawi, którzy puchną od pieniędzy. A artystom nie w głowie sława, przydałoby im się odrobinę zrozumienia i terminowego wsparcia. Nie trzeba poetów, kompozytorów, malarzy, artystów sławić dopiero wtedy, gdy schodzą do grobu. Dajcie im możliwość normalnie pracować — oto będzie największa sława. Ale tego nie czuję. Wołodymyr KOSKIN, Hanna KOZACZENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

TEATR, ŻYCIE, MIŁOŚĆ...

FESTIWAL Wydarzenia festiwalowe rozwijały się niemal jak w sztuce – prolog, nasycona część główna i wyraziste zakończenie (im bliżej rozwiązania, tym bardziej napięta akcja, gdyż ostatnie dni festiwalu zawierały po kilka spektakli, a do tego przypadły na święto Kijowa). Program wydarzenia przypominał wiosenny bukiet – ileż różnorodnych teatrów i ich spektakli zaprezentowano w drugiej połowie maja! Na festiwal przyjechały 23 zespoły z 19 krajów, wśród których – Rosja, Białoruś, Litwa, Polska, Czechy, Serbia, Gruzja, Szwajcaria, Szwecja, Włochy i in. Kierunków i gatunków – również wielka różnorodność: nowe interpretacje dzieł klasycznych, inscenizacje według współczesnych sztuk, spektakle lalkowe, teatr improwizacyjny, występy ulicznych zespołów teatralnych, tradycyjna sztuka wykonawcza. Dewiza festiwalu – „Teatr, Życie, Miłość”. W prawdziwej sztuce pojęcia te są nieodłączne od siebie. Wyrazistym symbolem tego teatralnego święta można nazwać zaprezentowane na otwarciu festiwalu płótno z kolorowymi odciskami dłoni wszystkich tych, którzy włożyli wysiłek i natchnienie w stworzenie wielkiego wydarzenia artystycznego – „Kijowa Majowego”. KLASYKA Tegoroczny „Kijów Majowy” otworzył się klasycznym, podręcznikowo znanym dziełem. Białoruski Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. Jakuba Kołasa z Witebska zaprezentował „Wiśniowy sad” A. Czechowa. Wybór sztuki do pokazu nie jest przypadkowy, gdyż właśnie 100 lat temu odbył się pierwszy spektakl według tego utworu. Wydawałoby się, co jeszcze nowego można wymyślić, wystawiając znaną, wielokrotnie interpretowaną sztukę? A jednak kolejny wariant czechowskiego „Wiśniowego sadu” reżysera Jurija Lizengiewicza uważany jest za jeden z najciekawszych spektakli reżysera na scenie witebskiego teatru. Jednym z bezsprzecznych „plusów” jest to, że spektakl grany jest w języku białoruskim. I chociaż słuchanie było nieco niezwykłe, cieszy, że Białorusini nie przestraszyli się i zagrali rosyjską klasykę w ojczystym języku. W spektaklu obecny jest duch dekadentyzmu i lekki akcent symbolizmu. Nie w ostatniej kolejności taka atmosfera spektaklu, a także rozstawienie pewnych akcentów odbywa się dzięki EKSPERYMENTOWI Zdjęcie H. Oborskiej A jak przeprowadzić zamknięcie takiego festiwalu? Jego organizatorzy, zamiast urządzania głośnego, apoteotycznego zakończenia, zaproponowali wszystkim obserwowanie wieczornego kijowskiego nieba. Taki niestandardowy ruch z posmakiem romantyzmu nie jest przypadkowy – wynika on organicznie z koncepcji festiwalu. Według twórców „Kijowa Majowego”, „wielka sztuka jest rzeczywiście uniwersalna. Festiwal teatralny daje nam szansę poczuć się nie zachłannymi prowincjuszami, a planetarnymi ludźmi. Rozpoznać siebie w innych. Porównać siebie z innymi. Pokochać innego. Zrobić krok ku innemu. My właśnie staramy się pokazać, jak fantastyczny zakres ma teatr: od filozoficznej przypowieści do psotnej bufonady, od kazania do błazeństwa, od spokoju akademickiej tradycji do wyzwania eksperymentu. Ludzie mają prawo widzieć różny teatr, bo jesteśmy różni. Jedyne, do czego będziemy dążyć, to aby teatry i aktorzy, których będziemy zapraszać na nasz Festiwal, byli naprawdę wzorowi w swoim gatunku. Tutaj będzie co oglądać. Więc podnieśmy głowy i spójrzmy w nocne niebo!” NOWE SPOJRZENIE Przejście od wiosny do lata tradycyjnie zaznaczone jest już szóstym Międzynarodowym Festiwalem Teatralnym miast partnerskich „Kijów Majowy”. Święto sztuki scenicznej nie bez powodu odbywa się w Kijowie – wszak można go nazwać prawdziwą stolicą teatralną: posiada 22 teatry. Ponadto w biografię festiwalu wpisano wiele wyrazistych imion i teatrów, wśród których – M. Marceau, A. Girardot, S. Cziaureli, Teatr na Tagance J. Lubimowa, Wileński Teatr Mały R. Tuminasa, Rosyjski Balet Imperialny M. Plisieckiej i in. Dyrektor festiwalu, artysta ludowy Ukrainy Ołeksij Kużelnyj wita uczestników Magia teatru – w jego umowności. Szczególnie odczuwa się ją obecnie, w dobie niesamowitej popularności kina i telewizji. Obserwowanie udokumentowanej przez kamerę rzeczywistości praktycznie nie wymaga żadnego wysiłku umysłowego. A teatr pozostaje swoistym kluczykiem, który otwiera zamkniętą za drzwiami codzienności wyobraźnię. Może dlatego jedne z najciekawszych teatrów – to te, które dają przestrzeń dla fantazji, kiedy widz może w myślach domalować całościowy obraz, którego wskazówkę dał spektakl. Poetyckość, lakoniczność, oryginalność… Właśnie takie „perełki” można znaleźć w muzycznych miniaturach „Ja, Ty, My” (reż. Tomasz Brzeziński) w inscenizacji Teatru Lalki i Aktora „Pinokio”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

JEDYNY CAŁOSTNY CZŁOWIEK

Czas dowiódł, że klasyka to bezdenna beczka, z której przez długi czas można wydobywać myśli nieoczekiwanie aktualne dla każdej epoki. Wystarczy tylko zdołać je wyciągnąć na powierzchnię i pokazać pod nowym, czasem nieoczekiwanym kątem. Wśród swobodnych interpretacji klasyki na festiwalu „Kijów Majowy” jest spektakl „Oblom off” w reżyserii Centrum Dramaturgii i Reżyserii p/k O. Kazancewa. Właściwie Centrum to nie do końca zwykły teatr. Pomysł jego powstania zrodził się wtedy, gdy wydawało się, że w sztuce teatralnej brakuje nowych nazwisk — młodych aktorów, reżyserów, dramaturgów, tych, którzy mają przyjść na miejsce starszego pokolenia. Tak więc znani rosyjscy dramaturdzy Aleksij Kazancew i Michaił Roszczin, tworząc Centrum, udowodnili, że utalentowani młodzi twórcy naprawdę istnieją, potrzebne są jedynie sprzyjające warunki, aby ich potencjał twórczy mógł się właściwie rozwinąć i zrealizować. Centrum istnieje od pięciu lat i w tym czasie uformowała się już generacja młodych twórców, uważanych dziś za „nadzieję rosyjskiego teatru”. W szczególności prezentowany spektakl „Oblom off” zwyciężył w nominacji „najlepsza współczesna sztuka” na Moskiewskim Festiwalu „Nowa Drama” (2002 r.). „Oblom off” oczywiście ma bezpośredni związek ze słynną powieścią I. Gonczarowa. Sztuka dramaturga M. Ugarowa na podstawie tego utworu to znaczne przemyślenie klasycznego dzieła. Nie tylko stała się bardziej współczesna pod względem formy i treści — zmienione są tu akcenty i interpretacja charakterów bohaterów. W szczególności odmienny jest autorski stosunek do Obłomowa — nie jest on potępiany (jak u Gonczarowa), a wręcz przeciwnie — ten obraz w spektaklu budzi sympatię i współczucie. I to — mimo że nowy Obłomow to osobowość niejednoznaczna i sprzeczna, czasem o nieadekwatnej reakcji na wydarzenia. A jednak, według nowej wersji, jest on jedynym całostnym człowiekiem. Nie gra żadnej roli społecznej, jest samym sobą, być może dlatego tak często przypomina szaleńca. Przecież wszyscy inni bohaterowie są rzekomo zupełnie normalni. Ale każdy z nich gra swoją wyraźnie określoną rolę, i dlatego bardziej przypominają marionetki, które żyją w świecie konwenansów. Jednak bezpośredni Obłomow w końcu staje się ofiarą. I nie tylko własnej bezczynności, lecz także wciągającego bagna szarej egzystencji. Kultem jego życia znów staje się szlafrok. To właśnie w nim chowa się przed życiem, bo boi się jego jaskrawych przejawów. A szlafrok w spektaklu to „najbardziej wyszukana” rzecz, prawdziwy bożek. Lecz tam, w przytulnym szlafroku, można ukryć się przed światem, ale nie przed samym sobą. Być może dlatego szczególnie tragicznie brzmią słowa Obłomowa: „Człowiek umarł”, które wypowiada o sobie, jeszcze żywym. Warto zwrócić uwagę na uwspółcześnioną nazwę utworu — „Oblom off”. Cząstka „off” wskazuje na coś, co znajduje się poza granicami czegoś. Nowy Obłomow jest poza społeczeństwem. I poza samym sobą… z Materiały przygotowała Kateryna TARCZEWSKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

DLACZEGO WYCINAJĄ SADY

dzięki ascetycznie prostej scenografii i surowej wykwintności kostiumów. Abażury z przyćmionym światłem, które okresowo gasną, widmowy wiśniowy sad, który tonie w ciemności na dalszym planie, a potem znika całkowicie, pozostawiając pustkę. I wiele kolorowych kulek, które szybko roztoczyły się w różne strony — tęczowe iluzje rozpadły się i pogubiły, i nie da się ich już zebrać… A jedną z największych metafor stał się dworzec. Ucieczka, poszukiwania, tułaczka — wszystko to podróże, a one są niemożliwe bez dworca. Kiedy dla człowieka nie pozostaje schronienie, kiedy wszystko, co zwykłe i bliskie, znika, jego domem staje się dworzec… Charakterystyczną cechą klasyki jest jej ponadczasowość, wszak każda epoka tworzy nową interpretację i zupełnie inne skojarzenia, przy czym jej aktualność nie budzi wątpliwości. Po obejrzeniu „Wiśniowego sadu” z jakiegoś powodu przypomniały się spacery po dzisiejszym Kijowie — niegdyś piękne, stare budynki, które niszczeją same lub przy pomocy osób trzecich, a w tym samym czasie, niczym chwasty, na każdym skrawku „drogiej” ziemi w centralnej części miasta wyrastają „elitarne” szklano-plastikowe budowle, bardzo korzystne dla inwestycji kapitałowych, w odróżnieniu od różnej starzyzny… Czyż nie polegną wiśniowe sady gdzieś tam, wewnątrz człowieka? Zdjęcie H. Oborśkiej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

BIAŁE MINIATURY NA CZARNYM TLE

z polskiego miasta Łódź. Ten teatr został założony w 1945 roku, lecz do dziś pozostaje jednym z najbardziej lubianych w tym mieście. Układając repertuar, zespół stara się uwzględnić wszystkie kategorie wiekowe, choć główną uwagę poświęca przedstawieniom dla najmłodszej grupy widzów. Ogólnie zespół pracuje w gatunku tradycyjnego teatru lalkowego, a jednocześnie szuka nowych form scenicznego wcielenia spektakli i wykorzystuje najnowsze światowe osiągnięcia w tej dziedzinie sztuki. Gatunek przedstawienia „Ja, Ty, My” określa się jako pantomimę muzyczną. Jednak tak wąskie określenie nie da pełnego wyobrażenia o wizualnej stronie spektaklu. Wyobraźcie sobie, jak przy muzyce znanych kompozytorów współczesnych (E. Morricone, Vangelis, J.-M. Jarre, F. Duval, R. Szczedrin) oraz dawnych (M. Musorgski, G. Bizet) w zupełnych ciemnościach rozwijają się białe miniatury na czarnym tle. Niezwykle plastyczne postacie powstają dzięki białej tkaninie, podświetlonej na ciemnym tle specjalnym oświetleniem. I oczywiście wszystkie te ludziki, ptaki, zwierzęta, fale, płomienie, a nawet „tytuły” (nazwa każdej miniatury) ożywają dzięki wprawnym rękom aktorów (których nie słychać i praktycznie nie widać). Każda lalka, każdy obraz rodzi się na oczach widzów — przed chwilą był to tylko kawałek tkaniny (wstążka lub chustka), a oto teraz — lalka. Zasadniczo na scenie dzieje się analogia bezpośredniej dziecięcej zabawy — kiedy można bawić się czymkolwiek i z minimum stworzyć cały obraz. Właściwie właśnie w tym tkwi różnica w stosunku do tradycyjnego teatru — bo tutaj aktorzy nie grają przed widzami, lecz bawią się z nimi, zapraszając do udziału (choć biernego) w zabawie. Akcja toczy się bez słów — ładunek emocjonalny spoczywa na muzyce instrumentalnej. Dzięki temu spektakl nabiera szczególnej liryczności — harmonijnie łączy się w nim poetyckość niewielkich plastycznych szkiców z piękną muzyką. A lakonicznymi środkami, jak się okazuje, można przedstawić całe fabuły — na przykład „Carmen” czy historię Ikara. Ogólnie rzecz biorąc, podczas oglądania spektaklu pojawiają się analogie z teatrem lalkowym, pantomimą, teatrem cieni (tyle że odwrotnie), a nawet animacją („tytuły” i charakter przedstawienia). Zakres wiekowy widzów spektaklu jest szeroki, ponieważ przedstawienie przeznaczone jest „dla oglądania całą rodziną”. I rzeczywiście, niezwykły świat plastycznych miniatur nastraja na bezpośrednie i zachwycone przeżywanie. Takie, jakie bywa tylko w dzieciństwie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

«ŚPIEWAJCIE BOGU WSZYSTKIE NARODY…»

WYDARZENIE z Zoja KUCZERENKO KONKURSY — Ciekawostką jest to, że podczas koncertów wykonawcy mieli możliwość grania utworów na dwóch organach. Mniejszy, ośmiogłosowy, znanej niemieckiej firmy Gebr. Oberlinger, wyprodukowany w 1972 roku, jest zainstalowany w dolnej części świątyni. To wspaniały instrument do wykonywania muzyki epoki przedbachowskiej oraz organizowania wieczorów muzyki kameralnej. Wielkie organy, czterdziestojednogłosowe, niemieckiej firmy M. Weise, zostały zainstalowane na chórze świątyni w 2002 roku. Organy te zostały przekazane w darze kościołowi św. Aleksandra przez wspólnotę katolicką kościoła św. Magdaleny z miasta Herzogenaurach (archidiecezja bamberska, Niemcy) z okazji 160-lecia konsekracji kościoła św. Aleksandra. Finansowanie prac montażowych w Kijowie zapewnił Prymas Polski, kardynał Józef Glemp. A wszelkie troski związane z transportem organów z Niemiec na Ukrainę wzięło na siebie ukraińskie przedstawicielstwo międzynarodowego stowarzyszenia charytatywnego „Triumf Serca”. Uroczyste poświęcenie organów odbyło się 31 sierpnia 2002 r. podczas obchodów 160. rocznicy świątyni. 9 września 2002 r. rozpoczął się I Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej, w którym wzięli udział czołowi organiści z Niemiec, Czech, Litwy, Łotwy, Kanady, Rosji oraz Ukrainy. — Pani Olgo, jak nam wiadomo, kościół św. Aleksandra zaprasza kijowian i gości na koncerty przez cały rok. Proszę opowiedzieć, co czeka miłośników muzyki w najbliższym czasie? — Tak, to już stało się tradycją. Festiwal się zakończył, ale święto muzyki trwa. W październiku—listopadzie tego roku planujemy przeprowadzić II festiwal mszy liturgicznych. W programie — muzyka kompozytorów z Włoch, Austrii, Czech, Polski, Wielkiej Brytanii, Argentyny, Korei, śpiewy prawosławne Kościoła gruzińskiego, pieśni Ławry Pieczerskiej. Oprócz tego, w ciągu roku zapraszamy na koncerty muzyków-wykonawców nie tylko z Kijowa, ale i z całej Ukrainy. W ostatnim miesiącu wiosny w atrakcyjnej przestrzeni duchowej wnętrz kościoła św. Aleksandra rozbrzmiewała wielogłosowość muzyki organowej XV—XX wieku. To znaczące w życiu kulturalnym Kijowa wydarzenie przyciągnęło uwagę wielu miłośników sztuki klasycznej, gdyż mieli oni możliwość delektować się utworami Johanna Sebastiana Bacha, Marcela Dupré, Antonína Dvořáka, Maxa Regera oraz innych kompozytorów, którzy przez stulecia tworzyli skarbiec światowej sztuki, muzyki organowej. Do udziału w festiwalu zostali zaproszeni wybitni wykonawcy z Holandii, Austrii, Polski, Czech, Szwajcarii oraz Ukrainy. Przez trzy tygodnie słuchacze mieli możliwość odbywania muzycznych podróży w czasie. Wydawało się, że dźwięki organów rozcinają przestrzeń czasu, przynosząc pełne gracji melodie XV—XVI wieku i tworząc romantyczną atmosferę tamtych czasów. Starodawne śpiewy organowe zmieniały się w uroczyste melodie późniejszych epok. Majestatyczne akordy fug i tokatt, stopniowo cichnąc, ustępowały miejsca szybkim preludiom i barwnym fantazjom muzycznym. „Festiwal odbywał się przy wsparciu Instytutu Polskiego w Kijowie, Austriackiego i Czeskiego Centrum Kultury, ambasad Szwajcarii i Holandii na Ukrainie, przedstawicielstwa międzynarodowych linii lotniczych KLM (Królewskie Holenderskie Linie Lotnicze), Austrian Airlines, za co jesteśmy im szczerze wdzięczni. Wielką pomoc w organizacji festiwalu okazały dyrekcje Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska”, Narodowego Kijowsko-Pieczerskiego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego, Narodowego Domu Muzyki Organowej i Kameralnej oraz inne ukraińskie i międzynarodowe organizacje, placówki i instytucje” — poinformowała w ekskluzywnym wywiadzie przewodnicząca komitetu organizacyjnego tego festiwalu oraz dyrektor muzyczna kościoła św. Aleksandra, Olga Dmytrenko. Nawiasem mówiąc, sama Olga Dmytriwna jest znanym na świecie muzykiem,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

TAJEMNICA TALENTU

— Była wielką śpiewaczką i stała się wielkim pedagogiem — z wzruszeniem mówił starszy wykładowca Charkowskiego Uczelni Muzycznej im. Borysa Ljatoszynskiego Ihor Priształow o ludowej artystce Ukrainy, laureatce Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, profesor Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. Piotra Czajkowskiego Jewhenii MIROSZNYCZENKO. Jej absolwenci i uczniowie klasy śpiewu solowego wystąpili z dwugodzinnym koncertem w ramach Ogólnoukraińskiego Juniorskiego Konkursu Mistrzostwa Wokalnego i Dyrygenckiego, który po raz trzeci z rzędu odbywa się w Niżynie. Ideę wydziału muzycznego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Mikołaja Gogola poparły Ministerstwo Edukacji i Nauki Ukrainy, Akademia Sztuk Ukrainy, Narodowy Ogólnoukraiński Związek Muzyczny oraz Miejski Komitet Wykonawczy Niżyna. Już po raz drugi sławna śpiewaczka przywozi do Niżyna swoich najlepszych wychowanków, a konkursanci z szkół muzycznych i kolegiów muzycznych, z szkół sztuk pięknych z 20 miast Ukrainy wraz z niżyńskimi melomanami przychodzą do auli uczelni, aby nacieszyć się tajemnicą głosu. I może właśnie dlatego od samego początku panuje szczególna życzliwa atmosfera. Wszyscy przeżywamy razem z mentorką. Cieszymy się z sukcesów i wspieramy w porażkach. Zauważamy przede wszystkim, jak Jewhenija Semenriwna kocha ich wszystkich jednakowo. Tych, których dykcja jest lepsza, i tych, którzy bardziej dbają o intonację i zapominają o obrazie scenicznym, oraz takich, którzy już nauczyli się mistrzowsko władać i głosem, i gestem. Wszyscy oni stworzyli jasny wiosenny bukiet, w którym każdy kwiat kwitł pięknem młodości. Sopran liryczny i dramatyczny, tenory i bas zachwycali brzmieniem i urzekali obrazowością arii operowych i romansów. — Czy chciałaby Pani osiągnąć takie szczyty w sztuce, jak jej mentorka? — zapytałam po koncercie. — To jest niemożliwe — odpowiedziała solistka Narodowej Opery Ukrainy Ksenija Tereszczenko. — Jewhenija Semenriwna ma rzadki dar śpiewaczki i pedagoga. Ale jeśli mam trochę głosu, to włożę wiele pracy, aby go udoskonalić. Klasa Jewhenii Myroszniczenko pokazała nieprzerwaną ciągłość wysokich tradycji ukraińskiej szkoły wokalnej. I choć na poziomie państwowo-urzędniczym u nas dziś bardziej promuje się sztukę estradową, pragnienie młodych, by sięgać szczytów wokalu, świadczy również o innej tendencji. Wszyscy wokaliści i dyrygenci, ich nauczyciele i korepetytorzy otrzymali wyróżnienia różnego stopnia. Wielu wręczono także rekomendacje do wstąpienia na wydział muzyczny uczelni imienia Gogola. A tu jest od kogo się uczyć. Postawą głosu zajmują się doświadczeni pedagodzy i śpiewacy Switłana Kozłowa, Walerij Kursoń, Alla Chomenko i Walentyna Korobka. A także poza granicami Ukrainy znany jest duet bajanistów w składzie zasłużonych artystów Ukrainy Mykoły Szumskiego i Wołodymyra Dorochina. Mistrzowską klasę poprowadził zasłużony pracownik kultury Ukrainy, dyrektor Niżyńskiej Szkoły Muzycznej Serhij Hołub z laureatem ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów, dziecięcym wzorcowym chórem „Sjajwo”. Również zasłużone działaczki sztuki Ukrainy Ludmyła Szumska i Ludmyła Kostenko, które od 10 lat godnie reprezentują uczelnię, Niżyn i Ukrainę na ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursach z chórem młodzieżowym „Switycz”. Profesjonalny poświęcenie takich innowacyjnych artystycznych przedsięwzięć rozwija naszą kulturę, budzi nadzieję, że Ukrainy, jak mówi Jewhenija Myroszniczenko, nie przegapimy. z Nadija ONYSZCZENKO, m. Niżyn

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Drugi Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej XV—XX wieku w Kijowie

dyplomantką Honorowego Dyplomu I stopnia Międzynarodowego konkursu “Praska wiosna” w 1979 r., zdobywczynią Grand Prix festiwalu “Pamięci Włodzimierza — Reginy Horowitz” w 1989 r. 14 maja 2004 roku odwiedzający koncerty mieli okazję usłyszeć utwory Johanna Sebastiana Bacha w natchnionym wykonaniu Olgi Dmytrenko. — Pani Olgo, proszę skomentować, jako przewodnicząca Komitetu Organizacyjnego tego festiwalu, jego program i uczestników. — Program festiwalu został ułożony w taki sposób, aby zadowolić nie tylko estetyczne gusta przygotowanych słuchaczy — miłośników muzyki organowej, ale także szerokiego ogółu publiczności. Uwadze odwiedzających zaproponowano najwybitniejsze utwory zarówno sławnych, jak i mało znanych kompozytorów XV—XX w. Sądzę, że dawna muzyka organowa zadziwi nawet melomanów. Zaprezentowana na festiwalu muzyka bez wątpienia poruszy serca słuchaczy. Mieliśmy również okazję pokłonić się mistrzostwu gry na organach takich artystów, jak Johannes Strobl ze Szwajcarii — zwycięzca konkursu im. Paula Hofhaimera w Innsbrucku w 1998 r., laureat konkursu muzyki dawnej w Brugii w 2000 r. Willem Haseu z Holandii, Heribert Metzger z Austrii — laureat wielu międzynarodowych konkursów, profesor organów i improwizacji organowej w “Mozarteum” (Salzburg), wykładowca Wiedeńskiej Wyższej Akademii Muzycznej Uniwersytetu w Salzburgu. Wśród wykonawców byli także wybitni artyści z Ukrainy: Walerija Bułachowska — laureatka I Międzynarodowego konkursu organistów im. O. Janczenki w 2002 r., gdzie otrzymała specjalną nagrodę za najlepsze wykonanie utworów Maxa Regera; Hałyna Bułybenko — zasłużony działacz sztuki Ukrainy, laureatka Narodowego konkursu organistów, profesor Narodowej Akademii Muzycznej. — Pani Olgo, proszę opowiedzieć o organach, których brzmienie słyszeliśmy podczas koncertów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

KU PAMIĘCI UKRAIŃSKIEGO ORFEUSZA

Niedawno w Kijowskim Domu Nauczyciela odbył się wieczór pamięci wybitnego syna narodu ukraińskiego, wielkiego kompozytora Wołodymyra IWASIUKA. Jak wiadomo, Wołodymyr Iwasiuk zginął jako człowiek bardzo młody, 30-letni, i już pośmiertnie został laureatem Narodowej Nagrody Ukrainy imienia T. H. Szewczenki. W ciągu swojego tak krótkiego życia Wołodymyr, w którym połączyła się krew kicmańskich gospodarzy i zaporoskich kozaków, zdążył stworzyć tyle piosenek — nie po prostu hitów, a symboli naszej rodzimej pieśni — ile nie stworzyłby inny kompozytor nawet przez 80 lat istnienia. Właśnie te piosenki — „Wodohraj”, „Tylko raz kwitnie miłość”, „Czerwona ruta” i inne wykonywali młodzi, początkujący śpiewacy, laureaci ukraińskich i międzynarodowych konkursów, takich jak „Wiosenna rapsodia”, „Srebrny dzwoneczek”, „Talenty twoje, Ukraino” i inne. Na wieczorze obecni byli ludzie, którym dane było znać wielkiego kompozytora jako człowieka. Anatolij Kłymowycz Andrijczuk, sekretarz Czerniowieckiego Związku Kompozytorów, poznał Iwasiuka jeszcze wtedy, gdy ten był studentem instytutu medycznego. Wtedy Anatolij Kłymowycz stworzył audycję „Bukowińskie samocwity”, w której „promował” nowych utalentowanych autorów i wykonawców. I nikomu nieznany Wołodymyr przyniósł mu swoją nikomu nieznaną „Czerwoną rutę”. Anatolij Kłymowycz polecił Iwasiukowi zespół „Smerichka”, który wykonał tę piosenkę po raz pierwszy. Teraz Andrijczuk z uśmiechem wspomina, jak próbował „redagować” to arcydzieło, czując swoją profesjonalną wyższość nad dyletantem. Iwasiuk wtedy zgodził się nanieść poprawki, ale tylko na papierze. I dzięki Bogu, że piosenka zachowała się w swoim pierwotnym pięknie. Wystąpiła również znana pisarka i dziennikarka Hałyna Tymofijiwna Tarasiuk, która była miłością Wołodymyra. Swego czasu została autorką pierwszej publikacji o Iwasiuku w gazecie „Mołodyj Bukowyneć”. Hałyna Tymofijiwna wspomina Wołodymyra, jak i wszyscy pozostali, którzy go znali, jako człowieka wyjątkowej czystości duchowej i uroku. Czytała wiersze jemu poświęcone — wiersze o poetce i muzyku — i przypomniały się słowa Iwasiuka o tym, że nazwisko Tarasiuk to dobra rym do jego nazwiska i duchowo oni z Hałyną są nieźle zrymowani. Wiersze Hałyny Tymofijiwny były poświęcone tym jej urodzinom, na które przyszedł z gitarą i śpiewał swoje piosenki… Następnie wystąpił Wasyl Josypowycz Kliczaku, dyrektor centrum wydawniczego „Proświta”, który przedstawił ogółowi autora książki „Monolog przed obliczem brata”, wydanej w centrum wydawniczym, Tarasa Unhuriana. Ta dokumentalna powieść to ufna, przejmująca rozmowa poety i dziennikarza Tarasa Mykołajowycza Unhuriana z ukochaną młodszą siostrzyczką kompozytora Oksaną Iwasiuk. NIEZAPOMNIANI Taras Unhurian przeczytał fragmenty tej książki, swoje wiersze poświęcone geniuszowi Iwasiuka. Książka jest naprawdę wspaniała, odkrywa przed nami karty życia rodzinnego kompozytora, życia rodziny tak samo szlachetnej i utalentowanej, jak jego piosenki; ukazuje Iwasiuka jako wyjątkowo pięknego i ciekawego człowieka, troskliwego starszego brata. W wyobraźni Oksany, która teraz jest już, niestety, starsza od Wołodymyra, pozostał on wspaniałym niebieskookim młodzieńcem, który zabierał ją w podróże, z którym wypoczywali na Krymie — w namiocie, żywiąc się rybami i małżami, czerpiąc natchnienie. Wtedy Wołodymyr mówił Oksance, gdy szli w góry: „Nie bój się, ja jestem z tobą”. On i teraz jest z nią, bo „śmierci nie ma” — zrozumiała i powiedziała Oksana Iwasiuk, wręczając kiedyś nagrodę imienia swojego brata. I rzeczywiście, człowiek jest nieśmiertelny we wszystkich swoich wielkich przejawach. I nawet nie tylko człowiek, którego pierwszą piosenką stała się „Kołysanka dla Oksanki” (pierwsza piosenka Iwasiuka do wierszy ojca), nieśmiertelny, na przykład, w miłości do siostrzyczki, ale i każdy inny. A zachować swoją nieśmiertelność pomagają nam, jak dawniej, piosenki Wołodymyra Iwasiuka. z Ludmyła ILJENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

— nikomu. I oto dlaczego. Tym ludziom, którzy są bardzo bogaci i mają wszystkiego pod dostatkiem, jeśli nie ma komu tego pokazać i pochwalić się, nie jest zbyt przyjemnie pławić się w luksusach. Jestem daleki od tego, by kogokolwiek oskarżać lub potępiać za to, że zarobili nieuczciwe pieniądze. Współczuję im. Przecież nie sprawia im frajdy brak obok takich samych jak oni. Tym bardziej, że zdobywając nadzwyczajne bogactwa, tracą szczerych dawnych przyjaciół, którzy nie są już im równi. Tak dzieje się w większości przypadków. Znam wielu z tych ludzi. — Krętaczy? — Wielkich krętaczy. Powiem jedną rzecz: oni wszyscy są bardzo zamknięci w sobie, mało komu ufają, nienawidzą konkurentów i po prostu ludzi. Przesiąkają cynizmem. Koszą ich zawały i udary dlatego, że żyją w ciągłym piekielnym strachu. I przy tym nie rozumieją, dlaczego tak się dzieje

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

OLEKSANDR PONOMAROW: „KURKA, KTÓRA MOGŁABY ZNOSIĆ ZŁOTE JAJA”

— Czym różni się scena od życia? — Życie to troski i problemy. Scena?.. Kiedy śpiewam, to swoista medytacja. Chociaż szczególnej granicy między sceną a życiem dla mnie nie ma: jaki jestem na scenie, taki, w zasadzie, jestem i w życiu. Chociaż w życiu, może, bardziej agresywny. — A propos, czy stosujesz swoje umiejętności boksera? — Bardzo rzadko. — Od czego możesz wybuchnąć? — Od ataków na moją rodzinę czy na mój kraj. Kiedy ma miejsce jawny brak szacunku, nieuczciwość i chamstwo. — Kto na naszej ukraińskiej estradzie raduje twoje serce? Kogo kochasz? — Ja, w ogóle, kocham wszystkich. Nie mam wrogów, przynajmniej zawziętych, otwartych. Ulubieńców staram się nie wyróżniać. — A jeśli bez dyplomacji, szczerze, otwarcie… — Wtedy będzie niekulturalnie, ponieważ wielu kolegów może się po prostu obrazić. Których nie wymienię. Szanuję — wszystkich, cenię — wszystkich, bardzo chcę, żeby pojawiało się u nas więcej utalentowanych muzyków z ukraińskojęzycznym repertuarem. Żałuję, kiedy ukraińskojęzyczny repertuar zamienia się w jakiś atrybut u tych artystów, którzy, może, już i do siebie nie należą. Oni teraz zaczęli śpiewać rosyjską muzykę, niech spłynie na nich jak najszybciej błogosławieństwo Pańskie i wrócą z powrotem. Dlatego, że obecnie nasz kraj bardzo potrzebuje ukraińskiej muzyki, ponieważ tracimy swoje narodowe cechy. Naród bez języka, herbu i hymnu — to jeszcze nie naracja. Dopóki nie mieliśmy hymnu — wyobrażacie sobie, na ile byliśmy obdzieleni!? Przy czym, jaka była sytuacja? Hymn był, ale nikt go nie śpiewał. Tylko dlatego, że pewni ludzie w Radzie Najwyższej na Hruszewskiego nie nadążali (w związku z tym, że zarabiali pieniądze) przyjąć konkretną ustawę. Oczywiście, kiedy głowa zajęta jest ropą i gazem, to już nie do hymnu Ukrainy. — Po prostu nie ma czasu głosować… — Czy w kolejce są partykularne uchwały lobbystyczne. Ale sprawdziło się. I oto teraz oni sami do mnie podchodzą i mówią: „Saszko, kiedy byłem na meczu i ty śpiewałeś hymn, to łzy mi płynęły, kolana mi drżały”. Oto to jest poczucie narodu. To — duma, że jesteś cząstką narodu. To samo — herb, wizualne, tak by rzec, potwierdzenie. A język ukraiński? Przecież dzieci powinny śpiewać w ojczystym języku. Dorośli powinni śpiewać w ojczystym języku. Dlaczego wspominamy o tym, że jesteśmy Ukraińcami, tylko wtedy, kiedy wypijemy 300 gramów wódki albo kiedy ktoś na nas najedzie, jak to było w przypadku Tuzły? Zaczynamy szczególnie aktywnie się drapać, kiedy pojawia się zewnętrzny wróg. To jest właściwe nie tylko Ukraińcom — to słowiańskim narodom jest właściwe: dopóki nie pojawi się zewnętrzny wróg, gryzą się ze sobą. To samo u nas z Rosją się dzieje. Ukraina traci możliwości w duchowym planie, gubi pozycje związane z muzyką. Tracimy kulturę. A to powinno być państwową polityką! Kiedy przyjeżdżają Rosjanie, sami zmuszamy ich do traktowania nas jak młodszych braci. Ekonomicznie, politycznie i moralnie się podlizujemy. — A co tam za historia u ciebie była z Kirkorowem? — Konflikt nasz trwał dopóki znaliśmy się zaocznie. Ja o nim w prasie mówiłem różne złośliwości, on o mnie. A potem, kiedy pojawiła się możliwość osobistego kontaktu, podszedł i mówi: „Tak, znaczy, ty jesteś ten sam Ołeksandr Ponomarow, zagorzały nacjonalista, który nie wpuszcza rosyjskich wykonawców w serce Ukrainy? Który mało co nie rozstawia żołnierzy z automatami po obwodzie DK „Ukraina”?” Mówię: „Tak, ja jestem Ponomarow. Ale nie jestem nacjonalistą”. Kirkorow przygląda się zaniepokojony. „Gdzie się urodziłeś?” — pytam. Odpowiada: „W Bułgarii”. Ja: „Znasz język bułgarski?” On: „No, bardzo dawno już nim nie rozmawiałem, ale, w zasadzie, znam”. Wyjaśniam: „Widzisz, a u nas 40% populacji Ukrainy nie włada językiem państwowym i nie próbuje się go nauczyć”. Pokiwał współczująco głową, pyta: „Więc co robić?” A coż robić? Ojca i matkę trzeba szanować. Z czasem zaprzyjaźniliśmy się, mogę go śmiało nazywać przyjacielem, pomagał mi na wszelkie sposoby, kiedy pojechałem na konkurs „Eurowizji”, i w innych sytuacjach czuję jego przyjacielskie ramię. Na jedne z jego urodzin podarowałem Filipowi wyszywaną koszulę, którą zamówiłem w Karpatach, w Kosowie. Szyto ją dwa miesiące. Otóż, chodził w niej we Lwowie, nie zdejmując jej. Poprosił, żebym napisał mu rosyjskimi literami piosenkę „Rodzona matko moja”, nauczył się i potem śpiewał na swoich koncertach w Rosji. I oto co wychodzi. Obcy wykonawca, w ogóle Bułgar, reklamuje w Rosji Ukrainę. A nasi wstydzą się to robić na Ukrainie. A co wyprawiają stacje FM, telewizja? Jakbyśmy żyli w Petersburgu czy Władywostoku. — Sytuacja, jak to mówią, dojrzała: sytuację trzeba łamać… — A przełamać ją może tylko siłowa decyzja polityczna. Mam na myśli przestrzeganie ustawy, zgodnie z którą elektroniczne media powinny transmitować 50% rodzimego produktu (chociaż — dlaczego tylko 50%?). Taka ustawa na dzień dzisiejszy istnieje, ale nikt jej nie kontroluje. Może to i głośno brzmi, ale moim zdaniem kwestią kontroli języka ukraińskiego w radiu i telewizji powinna zajmować się Rada Bezpieczeństwa Narodowego, ponieważ ma miejsce po prostu bezpośredni, konkretny atak na naród. — Kiedy jeszcze Rada Bezpieczeństwa Narodowego się podrapie… A czy nie lepiej uzbroić się w skrzydlate powiedzenie: „Ratowanie tonących jest w rękach samych tonących”. Dlaczego muzycy się nie konsolidują? — Przez bardzo wiele lat śpiewali po rosyjsku. I oto teraz 90% muzyków znowu zaczęło śpiewać w języku rosyjskim, ponieważ życie ich zmusza. Dokąd mają się konsolidować? Muzycy to ludzie, w większości, bez kręgosłupa. To „zarobkowicze”. Rozumiesz? — Rozumiem… — Gdzie tu się teraz organizować? Kiedyś były sesje, kiedy muzycy zbierali się w czwartki czy piątki w swoich miastach, sprzedawali instrumenty, dzielili się nowinami, mówili: o, tam Wasia zagrał wesele za 200 hrywien, a trzeba, żeby za 300, czyli zbijają dumpingowe ceny. Tego typu kwestie muzycy jeszcze mogą rozwiązać. Ale dogadać się, żeby kontrolować prawo przyjęte przez Radę Najwyższą? I ręce za krótkie, i czasu szkoda. A poza tym: po prostu to niby nikomu się nie opłaca. — W Kijowie zorganizował się klub prasowy, który podnosi falę za ukraińskością w Ukrainie, przede wszystkim na froncie muzycznym… — Niestety, ukraińska prasa to nie obiektywne lustro, ona odbija tylko czyjeś interesy. Gazety i czasopisma należą do garstki ludzi, a ci ludzie stoją bardzo wysoko — to przecież zrozumiałe. No, jak pan, dziennikarz, napisze, powiedzmy, o właścicielu źle. Ale nie można — on jest pracodawcą. Wychodzi na to, że sytuacja jest po prostu bez wyjścia. Wyjście z niej będzie wtedy, kiedy ktoś powie: chłopaki, prawo jest, oto ty jesteś odpowiedzialny, ty i ty. I wtedy wszystko będzie normalnie. — Śledzisz wydarzenia polityczne w Ukrainie? — Tak. — Sympatie i antypatie? — Bardzo podoba mi się Wiktor Andrijowycz Juszczenko. Znamy się osobiście i jest on bardzo dobrym, szczerym i porządnym człowiekiem. — Antypatie? — Ja nie mam antypatii. Nie jestem członkiem żadnej partii póki co i dlatego mogę powiedzieć, że w zasadzie nie jestem zaangażowany. Ale bardzo podoba mi się Juszczenko — jako osobowość, jako człowiek. — A jak odnosisz się do tego, że artyści przejawiają się politycznie? Biorą udział w akcjach politycznych, w bataliach przedwyborczych… — Zazwyczaj zarabiają pieniądze. — Czyli dla ciebie to normalne i jeśli nadejdzie propozycja… — Oczywiście, nie będę śpiewał za to, co jest mi nieprzyjemne i wbrew mojej duszy. Mogę twardo powiedzieć: jeśli będę śpiewał, to będę śpiewał za osobę, która jest mi głęboko sympatyczna jako polityk i w której widzę przyszłego Prezydenta mojego kraju. — A jeśli zaszeleszczą duże pieniądze? Sasza, oto ci 10 milionów — śpiewaj… — Myślę, że to nie zadziała. — Komu w Ukrainie żyje się dobrze? — No, na pewno nie ukraińskim artystom, sportowcom, uczonym, lekarzom, nauczycielom, rolnikom… Po wielkiej mierze, teraz w Ukrainie żyje się dobrze tym, którzy mają władzę i pieniądze. Oni są bardzo pewni siebie, aroganccy. Wpadają w rozpacz, kiedy mówisz im prawdę. Oni sami mają stały deficyt prawdy. Mój teść Mykoła Petrowycz Mozhowyj mówi genialną frazę: „Trumna nie ma kieszeni”. — Ładnie brzmi: „Trumna nie ma kieszeni”. — Chciałbym tę frazę przekazać wszystkim moim przyjaciołom, znajomym i nieznajomym, a także ludziom, którzy myślą, że są, żeby wiedzieli, że ich nie ma. — Smutno, że te „twarde” twarze, kupując rozrywkę (bilety na koncerty, płyty, kasety), kształtują poziom smaku nie wyższy niż listwa przypodłogowa. — Niestety… A w innych krajach, w tej samej Rosji, bogaci ludzie słuchają musicali, muzyki klasycznej, jazzu, dobrej estrady na poziomie Celine Dion, Mariah Carey, Robbiego Williamsa, Stinga. U nas niektórzy zamożni dobrodzieje też próbują to robić. Ale w całości poziom kulturalny w Ukrainie jest rzeczywiście na poziomie listwy przypodłogowej. Ulubiona muzyka — albo bardzo wesoła, kiedy ludzie piją, albo bardzo smutna, kiedy ludzie przepijają. W ten sposób szczypią się za duszę. — Jak odnosisz się do współczesnej tanecznej muzyki młodzieżowej, w tym do muzyki klubów nocnych? — Filozoficznie. A co mi się podobało w swoim czasie? A co tobie? Powiedzieć, że fokstrot, rock and roll, twist, disco były o wiele bardziej profesjonalne, nie mogę, ponieważ wszędzie potrzebny jest profesjonalizm, w każdej muzyce, nawet w tej didżejskiej, która na pierwszy rzut oka wydaje się absolutnie głupia i niezdarna. Ale i tutaj też niezbędny jest pewien kunszt. Inna sprawa, że możliwości techniczne pozwalają teraz zrobić to szybciej i prościej, niż było to wcześniej. No, tak niby postęp. Po prostu chce się, żeby młodzież nasza słuchała różnej muzyki: i rocka, i jazzu, i klasyki. Bardzo żałuję, że z naszego życia zniknęła taka pożyteczna rzecz, która była za czasów Związku Radzieckiego, jak rady artystyczne. Mimo wszystko jest w nich coś słusznego. Dlatego że wychowywać ludzi trzeba. W tym — gusta muzyczne. Mnie zawsze tego uczyli i zawsze podawali taki przykład. Jeśli przyjdziesz do teatru operowego, nieprzygotowany do konkretnego spektaklu (po co właściwie robi się programy, ale lepiej, jeśli przygotujesz się wcześniej), to odbierzesz tę muzykę dziesięć razy gorzej, niż mógłbyś odebrać, będąc przygotowanym. Przychodzi człowiek do teatru operowego, wychodzi po spektaklu i mówi: kompletna głupota. A w rzeczywistości — nie muzyka jest „głupotą”. Człowiek po prostu nie jest gotowy. Jego poziom estetyczny (a nierzadko i intelektualny) jest o wiele niższy niż ta muzyka. Jest ona dla tego człowieka absolutnie niezrozumiała. Dlatego jakie mamy najpopularniejsze stacje radiowe? Zgadza się — te, które puszczają knajpiany i więzienny „blatniak”. Na stacjach radiowych argumentują: jak, powiadają, może kraj, w którym połowa ludzi siedziała, słuchać innej muzyki?.. — Czy niski smak konsumenta nie zmusza cię do dostarczania tego, czego on potrzebuje? — Zmusza, jednak można nie iść na sznurku. Swoją drogą, nigdy nie pisałem muzyki dla klubów nocnych. — Czujesz, że ten poziom kulturalny zaniża ciebie samego? — Nie mnie zaniża — on zaniża Ukrainę. Przecież ja orientuję się na najlepsze światowe wzorce, nie stoję w miejscu, we mnie nieustannie płonie pragnienie doskonalenia się. Kiedy ten ogień gaśnie, artysta przestaje być artystą. „Patrz w korzeń”, — mawiał Kozma Prutkow. Nas wszystkich zaniża polityka państwowa, w tym w sferze show-biznesu. Przecież show-biznes to kura znosząca złote jajka. Dajcie możliwość ukraińskim artystom normalnie pracować, a wtedy pieniążki popłyną do państwowego skarbca. Wołodymyr KOSKIN Zdjęcie ze strony O. Ponomariowa. Zasłużony artysta Ukrainy, piosenkarz Ołeksandr Ponomariow wygląda jak zwykły chłopak z tłumu albo przedstawiciel bohemy: do swojego biura wszedł nieco rozczochrany, w modnie podartych dżinsach, z trzydniowym zarostem… W jego gabinecie pracy na szafie chaotycznie stały, pokryte kurzem, prestiżowe nagrody-statuetki: „Laureat takiego a takiego konkursu…”, „Nagroda dla najlepszego piosenkarza Ukrainy”, „Człowiek roku…”, „Pióro Złotego Żar-ptaka”, „Gwiazda estrady” roku i tym podobne. Mnie, oczywiście, to zdziwiło. Z reguły właściciele odnoszą się do takich rzeczy z wielkim przejęciem, umieszczają na widocznym miejscu w „akwarium” z pleksiglasu. A tutaj — do symboli sławy stosunek jest wyraźnie bez pietyzmu. Do czego więc Ponomariow odnosi się z pietyzmem? Jakim pytaniem wziąć go za żywe? Początkowo Ołeksandr odpowiadał powściągliwie, punktowo, a potem, niczym pociąg, nabrał prędkości i dziwna rzecz — za oknem stał się bardziej wyraźny i różnorodny krajobraz, a rozmowa w „przedziale” stawała się coraz bardziej szczegółowa i ciekawsza, i, jak to nierzadko bywa między współpasażerami, zawiązała się szczera komunikacja.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

miastem, uratowali się. W pośpiechu wskoczyli na konie i popędzili najpierw do przyjaznej Moskwy, a dalej w ordę z groźną wieścią — Twer się podniósł. Oto i była fortuna dla Iwana I Daniłowicza Kality. I on też popędził do Ordy. Czy dlatego, że konie miał szybsze, czy dlatego, że u tatarskich koniuchów konie od szybkiej ucieczki opadły z sił, ale książę po prostu moskiewski Kalita I Daniłowicz był w Ordzie niemal wcześniej od uciekinierów. I donosił swojemu protektorowi Uzbekowi o twerskich buntownikach. I otrzymał chana błogosławieństwo na wyprawę przeciwko Twerowi. Przyszedł Iwan I Kalita do Tweru ze swoim wojskiem, a jeszcze i z Ordy przyprowadził tatarskie wojsko w liczbie 50 tysięcy jeźdźców na czele z temnikiem Fiedorczukiem. I szalał bezmiernie na twerskiej ziemi cichy i służalczy Iwan I Kalita (“zbieracz ziem ruskich”) — siekając w pień prawosławnych, obdzierając cerkwie i chłopskie “chaty”. Ucieszył się taką szczerą służbą swojego wasala muzułmanin-neofita chan Uzbek. No i podarował mu bucharską złotą czapeczkę. Nie raz i nie dwa razy i swoim wojskiem, i podarunkami, i terminowym zbieraniem podatków wysłużył się gorliwy Iwan I Kalita Złotej Ordzie. Póki w końcu w 1332 roku nie został wywyższony nad innymi chrześcijańskimi wasalami Złotej Ordy: “…car (czyli chan Uzbek) go obdarzył i dał mu księstwo wielkie nad całą Ruską ziemią, tak jak i praojciec wielki Wsiewołod Dymitr Jurjewicz”. Rosyjski historyk W. Kluczewski powiedział w ubiegłym stuleciu, że moskiewscy książęta, zaczynając od 300 ha każde, gdzie mieszkało do dwudziestu tysięcy oraczy. Tam ariowie-trypolanie zbierali plony czterech rodzajów pszenicy wtedy, kiedy plemiona Europy dopiero wydostawały się z epoki kamienia. Z przeludnionej Aratty ariowie wędrowali w cieplejsze kraje. Samonazwa Arta-Artania, którą zapamiętali arabscy kupcy, zachowała się do słowiańskiej doby na terenie współczesnej czerkaszczyzny. A gdzie szukać imienia Ukrainy? Uważam, że ono też powstało kilka tysiącleci temu: Uk-Or-Aj-Anu (gdzie UK — plemię, OR — jasny, AJ — władca, ANU — bóg nieba). Czyli w przybliżonym określeniu: Włości Niebieskiego Boga Słońca-Oraczy. Właściwie — Boża Kraina. Ta nazwa narodziła się z samodzielnego światopoglądu ariów — oraczy bez wpływu z zewnątrz. Echo jej słychać w imieniu plemienia ariów-ukrów w słowiańskich naddunajskich Krajach oraz u południowo-bałtyckich ukrów (później pruski Uckermark), gdzie płynie rzeka Ukra. Więc inne wersje pochodzenia nazwy naszego rodzinnego kraju tracą swoją wiarygodność. Dlatego Ukraina nie jest “skrajną” ziemią (M. Hruszewski) i nie “ziemią na skraju Europy”, jak sądzi kanadyjski profesor Orest Subtelny, wszak ona jest w centrum Europy. I nie “ziemią ukrajaną”, odgraniczoną (O. Bratko-Kutyński). I nie “stepowym obszarem” (według R. Masautowa, gdzie z tureckiego “kra” — step, a “ina” — obszar). Z czasem od praukraińskiego boga świtającego słońca Chorsa powstała nazwa Ruś. Tak nazywano ziemię polan, ograniczoną na południu rzekami Rost, Rostawica, Rosawa. Po raz pierwszy wspomniano Ruś w “Księdze Welesa” IX w. oraz w traktacie bizantyjskiego cesarza Michała z 852 r. Termin “Mała Ruś” zapoczątkowało

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

KLACZ, KALYTA I CZAPKA „MONOMACHA”

NIE LEKCEWAŻCIE! Kiedy Konfucjusza zapytano, co zrobiłby w pierwszej kolejności, gdyby został władcą, odpowiedział, że przywróciłby słowom ich pierwotne znaczenie. Nasze czasy z jakiegoś powodu charakteryzują się tym, że nikt nie tylko nie chce przywrócić słowom ich prawdziwego znaczenia, ale nawet nie chce znać prawdziwego pochodzenia słów, rzeczy i pojęć. Czyż nie najjaskrawszym przykładem tego jest częste używanie na Ukrainie wyrażenia „czapka Monomacha”? Kiedy o „czapce Monomacha” wspominali radzieccy lektorzy-propagandyści czy szczerzy Rosjanie, nie dziwiło mnie to. Lektorzy jak lektorzy – co im każą, to powtórzą. A szczerzy Rosjanie wiedzieli i bez nich, że za „czapką Monomacha” kryje się pojęcie o sile władzy, sile zdrady i potędze państwowego fałszu. Lecz tylko zaczęło rodzić się nasze, póki co dekoracyjne, państwo, jak zaczęły się i w naszym kraju, do ładu i nie do ładu, odwołania do „czapki Monomacha”. Szczególnie poraziła mnie jedna audycja radiowa w 1992 roku, kiedy pewna pani aż łzami eter zrosiła, że Moskwa przywłaszczyła sobie święte ikony z Ławry, z Soboru Michajłowskiego i… nawet naszą „czapkę Monomacha”. Ikony rzeczywiście zabrali. I nigdy nie zwrócą naszej uległej władzy. A co do „czapki Monomacha”, to wybaczcie… Nie raz i nie dwa z ust nowo upieczonych kibiców, zarówno w radiu, jak i w telewizji, kiedy mowa była o ciężarze władzy, brzmiała ta przeklęta „czapka Monomacha”. Nawet na zjeździe pisarzy Ukrainy jeden wieloletni członek pospieszył z wyrazami współczucia dla nowo wybranego (starego) przewodniczącego związku, Ju. Muszketyka, że teraz przypadła mu ciężka „czapka Monomacha”. Aż tu nagle wpadła mi w ręce Żadne mesjanistyczne teorie o militarnym czy duchowym opanowaniu świata nie są w stanie zatrzymać zakorzeniania się państwowotwórczego mitu Ukrainy. Tym bardziej, że opiera się on nie na domysłach, a na osiągnięciach nauki. Odrzućmy poczucie niższości, przestańmy kłaniać się zjawie jakiegokolwiek „starszego brata”. My, Ukraińcy, nie jesteśmy „Mongołami, nagimi wnukami złotego Tamerlana”, a jedną z najdawniejszych narodowości planety. Wielu fałszerzy przeinaczało naszą przeszłość dla cudzej przyszłości. Pisarz Jurij Łypa pisał: „…trudniej odgadnąć cudze propagandowe i prowokatorskie posunięcia w ukraińskim życiu, — ale rzeczą niepomiernie trudniejszą jest zbadać, kto i jak, dlaczego i gdzie zatruł Ukraińców cudzym historyzmem” (J. Łypa. Przeznaczenie Ukrainy. Proświta, Lwów, 1992). Stałe tereny zamieszkania, język i ówczesna jednocząca duchowość dają podstawy nazywać naszych przodków praukraińcami. Ich bóstwa, które uosabiały siły przyrody, zrodziły się w późnej epoce kamienia i w sposób naturalny należą do pierwszych oznak ukraińskiego narodu. Powiedzmy, pradawne bóstwa solarne Koladę, Kupałę (Kupajło) czcimy do dziś. Tak samo jak pogańskie praukraińskie zwyczaje kolędowania, szczedrowania, siania, świętowania rusaliów, Spasa, Kołodia itd. Akademik Ołeksandr Potebnia określił wiek pierwotnych ukraińskich kolęd na czternaście tysięcy lat. I romboidalny znak zasianego pola oraz łona, malowany na tle trypolskich glinianych bogiń, zachował się do dziś na płachtach, dywanach, pisankach, w huculskiej rzeźbie artykuł z „Prawdy Ukrainy” pod tytułem „Kłady i sokrowiszcza. Szapka Monomacha”. Ucieszyłem się, że ktoś wreszcie podjął się powiedzieć prawdę o przeklętej „czapce”. Czytam: „W rzeczywistości kijowski wielki książę Wołodymyr Monomach takiej czapki nie miał. Pierwszy rosyjski car Iwan III, pragnąc być bezpośrednim spadkobiercą słynnego kijowskiego księcia, zdobył jego czapkę… w Azji Środkowej, w Bucharze”. Szczerą prawdę „wykłada” pan Wołodymyr Suprunenko — sławny książę Wołodymyr Monomach rzeczywiście nie miał „czapki Monomacha”. Ale dalej poszło z górki. Bo Iwan III nie był ani pierwszym „rosyjskim” carem, ani pierwszym moskiewskim carem. Był wielkim księciem moskiewskim. To po pierwsze, a po drugie, był dziadkiem pierwszego moskiewskiego cara Iwana IV Wasiljewicza (Groźnego). Iwan IV Groźny, również początkowo wielki książę moskiewski, koronował się na cara 16 stycznia 1547 roku w wieku 17 lat. I potem, aż do Piotra I, wszyscy carowie byli tylko „moskiewskimi”. Po trzecie — Iwan III nie mógł pragnąć być bezpośrednim spadkobiercą, bo i tak nim był: Moskwę założył (zbudował) książę Jurij Dołgoruki — syn „słynnego kijowskiego księcia”. Komuż tak bardzo potrzebna była „czapka Monomacha”?! „Czapka Monomacha” — jako regalia najwyższego gatunku, jako wieniec darowany przez bizantyjskiego cesarza Monomacha swojemu wnukowi Wołodymyrowi Monomachowi, potrzebna była nie Iwanowi III, ani Iwanowi IV, bo oni i tak ją mieli w spadku, a Iwanowi I Daniłowiczowi, zwanemu Kalitą. Była mu potrzebna jako znak swojej wyższości nad innymi książętami. I ów Iwan I Daniłowicz (Kalita), książę po prostu moskiewski, zrobił ją sobie sam ze złotej bucharskiej tiubietiejki. Do złotej filigranowej bucharskiej tiubietiejki Iwan I Kalita kazał dopasować sobolowe obszycie, przytwierdzić klejnoty i na górze umieścić krzyż. I wyszedł bardzo ładny „wieniec” państwowy, którym koronowano na wielkie księstwo moskiewskie, a potem — i na carstwo moskiewskie. A samą złotą filigranową tiubietiejkę Iwan I otrzymał z rąk swojego protektora — złotordyńskiego chana Uzbeka. Za coż przebiegły i bystry Azjata zrobił swojemu wasalowi ten luksusowy podarunek? A za pomoc w walce przeciwko niepokornym prawosławnym ludziom. W tamtym czasie (1327 rok) w zmaganiach o pierwszeństwo między księstwem twerskim a księstwem moskiewskim to pierwsze brało górę. A to niepokoiło ordyńskich chanów — śledzili oni zazdrośnie, aby między książętami była wrogość i równowaga zarazem. Dlatego też wysłał chan Uzbek swojego bratanka Szelkana do Tweru. Aby ten i daninę dobrą złupił z chrześcijan i przycisnął niepokornych. Szelkan zasiadł w Twerze w pałacu wielkiego księcia Ołeksandra Mychajłowicza, którego stamtąd upokarzająco wygonił. Po twerskiej ziemi rozpełzli się tatarscy zdziercy — zbieracze podatków. Twerianie szaleli z wściekłości, jednak póki co milczeli. Lecz oto 15 sierpnia 1327 roku zdarzyła się przygoda. Diakon Dudko miał dobrą klacz i poprowadził ją napoić do Wołgi. Na nieszczęście, zobaczyli tę klacz, „młodą i bardzo tłustą”, tatarscy najeźdźcy. I w mig ją zagarnęli. Diakon Dudko zawołał: „O mężowie twerscy, nie wydawajcie!”. Przybiegli ludzie z targowiska i odbili klacz Tatarom. Tatarzy z bronią rzucili się do bójki. Wtedy twerianie, „mężowie twerscy”, uderzyli na alarm w dzwony. I zaczęła się rzeź: „I krzyknęli twercy, i zaczęli wybijać Tatarów, gdzie którego dopadli, aż do samego Szewkała i wszystkich po kolei”. Sławni twerianie rozprawili się z zachłannymi ordyńskimi psami do jednego: i wojownikami, i Szelkanem, i kupcami ordyńskimi, i urzędnikami chanskimi. Tylko koniarze Szelkana, którzy wypasali konie na łąkach za darami, które nie mają żadnego związku z upolitycznionymi w XX w. aryjczykami) pojawił się bóg nieba ANU. Jego imię odczytał na glinianej tabliczce trypolskiego pisma klinowego ukraiński uczony Wałentyn Danyłenko. Wcześniej imię boga znajdowano w sumeryjskich pismach klinowych. Badając słowiańską mitologię, zainteresowałem się budową współczesnych ukraińskich słów. Okazało się, że w naszym języku często słychać praukraińską niebiańską jasność oraz imię niebiańskiego boga ANU: otaman (Ata-m-Anu), bagrany (b-Ag-Or-Anu), bandura (b-Anu-d-Or-a), baniak (b-Anu-Ag), wahany (w-Ag-Anu), warenyk (w-Ar-Anu-k), werbyna (w-Or-Anu), wereteno (w-Or-Ata-Anu) itd. (M. Iwanczenko. Tajemnica naszej pradawności. Kijów, „Mołod”, 2000). Jak widzimy, nasz język tworzył się nie z materialistyczno-konsumpcyjnych określeń, a z duchowych. W różnych epokach przy zmianie zwierzchnictwa praukraińskich plemion nie stracił on pierworodnych korzeni. O czym świadczą nazwy: skici (su-ku-Ata, gdzie „su” — słoneczny), anty i weneci (w-Anu-Ata), słowianie (su-lu-w-Aj-Anu). U którego jeszcze narodu na świecie zachowały się językowe prakorzenie sprzed prawie dwudziestu tysięcy lat? Pierwsze na świecie rolnicze państwo, które zrodziło się w VI tysiącleciu p.n.e. w Podunaju i rozprzestrzeniło się na tereny Naddnieprza, miejscowi aryjczycy nazywali Arattą (Ar-Ata — Świetlana Ojczyzna), później Orytanią (Or-Ata-Anu — Świetlaną Niebiańsko-Boską Ojczyzną). W niej między rzekami Tiasmyn, Roś oraz południowym Bugiem w IV tysiącleciu p.n.e. wyrosły największe wtedy na świecie pierwomiasta Słońca. Badacze XX w. ustalili, że zajmowały one powierzch-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

UK-OR-AJ-ANU...

bi. A od bogini wody Dany otrzymały nazwy rzeki Dniepr, Dunaj, Dniestr, Don, Doniec, Desna, Dźwina, które wyznaczyły granice Prasłowiańszczyzny. Po jej duchowości pozostały nazwy wsi Swaryczów, Sawarka, Stryboż, Jaryłowicze, Mokoszyn, uroczysk Peruny, Perunowa reń, Welesów Jar i inne. Zatem naród ukraiński zaczął formować się nie w XV w., jak twierdzą niektórzy naukowcy, a w siwej starożytności. Tak samo jedną z najdawniejszych cech narodu ukraińskiego jest najstarszy ze wspólnoty indoeuropejskiej język — ukraiński. Udowodnił to jeszcze badacz Mychajło Krasuski: „…język ukraiński jest nie tylko starszy od wszystkich słowiańskich, nie wyłączając tak zwanego starosłowiańskiego, ale i sanskrytu, greki, łaciny oraz innych Zdjęcie O. Ceacury aryjskich” (M. Krasuski. Drevnost’ malorossijskogo jazyka. Odessa, 1880). Współcześni ukraińscy uczeni Stepan Naływajko, Ołeksandr Szokało, Jurij Szyłow za pomocą rdzeni sanskrytu określili najdawniejsze praukraińskie słowa. Rozwijały się one jednocześnie z duchowością: OR (Ar, Ur) — światło, AG — ogień, AJ — władca, KU — ziemia (kraj), LU — człowiek, AMA — matka, ABA (Ata) — ojciec itd. Zaniesione przez plemiona Naddnieprza w dalekie kraje, formowały języki Sumeru w Mezopotamii, Araty na Wyżynie Perskiej, Bagaraty w Indiach, Etrurii na Apeninach i gęsto zasiały toponimy oraz hydronimy na południowym Wschodzie i Zachodzie. Pierwszym bóstwem trypolskich Ariów (AR-AJ — świetliści włada-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

od Iwana Kality, niczym nie przejawiali swoich talentów i byli kolejką szarych, niewyraźnych person. Może w odniesieniu do innych moskiewskich książąt to szczera prawda. Ale oto Iwana I Daniłowicza Kalitę słynny historyk nie ocenił według zasług. To był jednak ten odmieniec i spryciarz. Ten bogobojny książę w 1327 roku popełnił dwa śmiertelne grzechy: kainowe bratobójstwo swoich własnych braci Słowian oraz judaszową zdradę — na ziemię chrześcijan sprowadził ludożerców-innowierców. I otrzymał za to nie 30 srebrników, a złotą tiubietiejkę. I nie powiesił się na osice, jak to uczynił z rozpaczy słaboduszny Judasz. A koronował sam siebie wieńcem zdrady. I jeszcze puścił ten wieniec w szalone fale historii. I z czasem samorobny wieniec stał się najważniejszym symbolem samodzierżawia w Moskwii. I to tak potężnym i strasznym, że nawet najskuteczniejszy wróg chrześcijańskiej Rosji, samozwańczy “car robotników, chłopów i wszystkich lumpenproletariuszy świata” Uljanow-Lenin nie odważył się dotknąć “czapki Monomacha”. Bał się. Chociaż wszystkie inne regalia i insygnia rosyjskich samodzierżców wraz ze swoją ekipą gorkich, swierdłowów i jurowskich sprzedawał za bezcen na wszystkich kontynentach. Ale do czego ja to wszystko prowadzę? A do tego, że nie tylko Ukraińcy, a nawet “chachły” i “małorosjanie” powinni zapomnieć o “czapce Monomacha”. Nie pchajcie się w cudze nieszczęścia. Jeszcze niejedna szyja zatrzeszczy pod ciężarem “czapki Monomacha” i niejedna czeczeńska rzeź zapłonie w sąsiednich ziemiach. Bo choćby kto co tam wygłaszał o odnowie, ale samodzierżawie nawet bez tronu i berła mocno siedzi w wielkoruskich głowach. Więc — zapomnijcie o “tiubietiejce Monomacha” i strzeżcie się “zbieraczy ziem”. Oni są jednak wprawnymi spryciarzami. Nie lekceważcie tego! Jurij ŁOHWYN Mychajło IWAN CZENKO Zdjęcie z archiwum “SP” PODSTAWA ŻYCIA Źródło życia ma formułę — H2O. Woda zajmuje 70 % powierzchni naszej planety. Organizm ludzki składa się w 80 procentach z wody. Oto praktycznie prawie wszystko, co wiemy, aby odpowiedzieć na pytanie postawione w tytule. Ale wszystko to jedynie wierzchołek góry lodowej (którą również może być ta unikalna substancja). Instytut Fizyki Układów Skondensowanych NAN Ukrainy już ponad 30 lat zajmuje się badaniem roztworu elektrolitów, właściwości wody i jej zachowania względem różnorodnych jonów. A jego dyrektor, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor, akademik NAN Ukrainy Ihor Rafaiłowycz JUCHNOWSKI poświęcił badaniu wody prawie pół wieku (Tak, to ten sam deputowany ludowy Ihor Juchnowski, który szerokiemu ogółowi znany jest jako polityk, jeden z twórców brzemiennych w skutki dokumentów niepodległej Ukrainy — Deklaracji o państwowej suwerenności, Aktu o niepodległości Ukrainy, Ustawy o gospodarczej samodzielności naszego państwa. Obecnie jest pierwszym zastępcą przewodniczącego Komitetu Rady Najwyższej do spraw nauki i oświaty). Jaka struktura wody jest najbardziej błogosławiona, co dzieje się z tą substancją pod wpływem muzyki różnych stylów, czy można w warunkach domowych otrzymać dobrą wodę i jak zmienia się woda, kiedy ludzie się modlą lub kłócą. O tym wszystkim była mowa w rozmowie korespondenta “Słowa Proświty” oraz Ihora Rafaiłowycza Juchnowskiego. duchowieństwo w XIV w., kiedy od metropolii kijowskiej oddzielono halicką (M. Hruszewski). Wobec tego i państwo halicko-wołyńskie zaczęto nazywać Małą Rusią. Stopniowo ta nazwa wyrodziła się. Wskrzeszono ją, kiedy kijowskie duchowieństwo chciało wyprosić środki u metropolii moskiewskiej. Petro Mohyła w listach do cara moskiewskiego podpisywał się “metropolitą kijowskim, halickim i całej Małej Rosji”. A już po radzie perejasławskiej rosyjscy carowie pewnie tytułowali się samodzierżcami “i Małej Rusi”. Piotr Pierwszy od 1721 r. przywłaszczył imię Rusi dla imperium moskiewskiego po to, by dodać mu wieku i utwierdzić w nim zagrabioną Ukrainę-Ruś. Po raz pierwszy zaś miano “Ukraina” wspomniano w Latopisie Hipackim Rusi Kijowskiej. Wtedy w 1187 r. w wyprawie księcia Igora Światosławowicza na Połowców zmarł od ran jego sojusznik, książę perejasławski Wołodymyr Hlibowycz. A on był dzielny i dobry, dlatego “o nimże Oukrajna mnohopostona”. Tam mowa była też o tym, że haliczanie zaprosili do siebie na panowanie Iwana Rościsławowicza Berładnyka. Przyjechał on “ko Halyćkij Oukrajni i wziął dwa grody halickie”. Ówczesnym językiem latopisowym (1212 r.) opowiada się też o księciu halicko-wołyńskim Danyle, który “powrotiwszeusia k domowi i jecha z bratom priz Beresten i Ouhrowesk, i Wereszczin, i Stołpje Kamow, i wsju Oukrainou”. Pokrewnym z nazwą Ukrainy pozostało greckie słowo pochodzenia trypolsko-pelazgijskiego Ojkumena (Aj-ku-Ama-Anu — Władanie niebiańsko-boskiej Macierzyzny).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

CO WIEMY O WODZIE?

— Czym zatem jest taka substancja jak woda? — Woda, poza tym, że jest najbardziej rozpowszechniona, jest również substancją szczególną. Cząsteczka wody składa się z atomu tlenu i dwóch atomów wodoru. Jednak elektrony są rozmieszczone w cząsteczce wody w taki sposób, że przy końcu tlenowym ładunek wynosi dwa minusy, a przy końcach wodorowych — ładunek plus, przez co woda ma postać dipola elektrycznego. Cząsteczki łączą się ze sobą w następujący sposób: dodatni koniec wodoru jednej cząsteczki zbliża się do ujemnego wierzchołka tlenowego innej cząsteczki. Między dwiema cząsteczkami tworzy się tak zwane wiązanie wodorowe. W rezultacie w wodzie powstają łańcuchy cząsteczek, przez które nieustannie krąży prąd elektryczny, zwłaszcza wtedy, gdy do jednego końca zbliża się jakiś jon, który bardzo łatwo ulega hydratacji przez cząsteczkę wody. Łańcuchy cząsteczek wody stają się bardzo wrażliwe na bodźce zewnętrzne, i to nie tylko o charakterze elektrycznym. Nawet gdy bodziec znika, w strukturze pozostaje pamięć o nim. Woda jest niezwykle wrażliwa na wszelkie pola zewnętrzne, a nawet pola sensoryczne typu dobre myśli, modlitwa czy nawet określona fotografia itp. wpływają na wodę w odpowiedni sposób. — Czyli struktura wody może zmieniać się pod wpływem różnych oddziaływań na nią? — Zostało to udowodnione. Wodę umieszczono w środowisku, w którym rozbrzmiewała różna muzyka. Później małą kropelkę takiej wody zamrażano i przyglądano się jej śladowi. Okazuje się, że w zależności od tego, jakie pole muzyczne oddziaływało na wodę, przybierała ona różną strukturę. Idealną strukturą zamrożonej kropli wody jest struktura płatka śniegu, który ma niezwykle silne właściwości adsorpcyjne. Jeśli rozbrzmiewa tak piękna muzyka, jak muzyka Beethovena, oddziałując na wodę, woda strukturyzuje się i w rezultacie w zamrożonej maleńkiej kropli uwidacznia się ślad płatka śniegu. A kiedy działa muzyka rockowa, ślady są bardzo rozmazane. Jest to ważne, ponieważ woda jest faktycznie głównym składnikiem ludzkiego organizmu i w zależności od tego, w jakim środowisku przebywa organizm, wpływ tego środowiska na wodę jest bardzo istotny. Biorąc pod uwagę, że cząsteczki DNA i RNA są otoczone płaszczem cząsteczek wody, bardzo istotne jest, jak wygląda struktura tego płaszcza i jak działają na niego różnorodne wpływy zewnętrzne, na przykład melodie. Działanie może być bardzo słabe, ale jeśli jest długotrwałe i stałe, może wywołać złe skutki. — Co może niszczyć pozytywną strukturę wody? — Pobierano krople wody z różnych środowisk, uzyskane w różnych okolicznościach, i okazało się, że woda z brudnego środowiska nie ma struktury. Co więcej, woda, na którą działało pole ujemne, powiedzmy, fotografie Hitlera czy innych faszystów, przybierała bardzo złą strukturę. Pole psychiczne jednego człowieka wpływa na drugiego, działa też na wodę, a dlatego kłócąc się między sobą, naruszamy strukturę wody, która jest w naszych organizmach. Oprócz tego badano wodę z kranu i ze źródła. Najlepsza do picia jest woda z otwartego czystego źródła, które płynie, ponieważ ma skład tlenowy zbliżony do składu tlenowego wody w ludzkiej krwi, a jej struktura jest bliska strukturze płatka śniegu. I odwrotnie, woda z kranu oczywiście nie ma dobrej struktury. — Czy struktura wody zależy od pory dnia? — Jaka jest woda w dzień czy wieczorem, nie badałem, ale niewielki ukraiński zakład wody „Ordana” badał pracę swojego systemu oczyszczania w zależności od pory roku. Okazuje się, że w dniach bliskich świętu Chrztu Pańskiego w wodzie zachodzą pewne wewnętrzne procesy i początkowo nie poddaje się ona oczyszczaniu, ale już oczyszczona nabiera niezwykłych właściwości w porównaniu z wodami, które z tego samego źródła uzyskuje się w innej porze roku. — Czy coś dzieje się ze strukturą wody po tym, jak przechodzi ze stanu ciekłego w stały i odwrotnie? — Lód ma szczególną strukturę, a woda z roztopów jest bardzo pożyteczna. Tę właściwość wody z roztopów bez wątpienia trzeba wykorzystywać, ale robić to rozsądnie. Możecie nalać wodę do butelki i zamrozić ją, a później rozmrażać. Woda z roztopów, wzięta nawet z kranu, jest bardzo dobra. W butelce, gdy woda będzie tajać, będzie tworzyć się rdzeń, który jest szkodliwy, ponieważ zebrany jest w nim cały brud, który był w wodzie przed jej zamarznięciem i stał się pierwszym centrum zamarzania. Dlatego bardzo ważne jest, aby zlać wodę, która powstaje od razu po rozmarznięciu, i pilnować, aby nie roztopiła się do końca. Najpierw zlać dobrą wodę, a potem, kiedy rdzeń lodu stopnieje, wylać precz te resztki, wyczyścić i wypłukać naczynie, i znów można powtórzyć operację. Zatem dobrą wodę, która będzie zachowywać strukturę lodu przez dość długi czas, można uzyskać także zwykłym sposobem, tylko trzeba uważnie śledzić rdzeń, który koniecznie trzeba wyrzucić. — Czy woda może być nośnikiem informacji? — Oczywiście, woda jest nośnikiem informacji, tak jak różnorodne kryształy typu segnetoelektrycznego. Woda to dielektryk, który można w odpowiedni sposób zaprogramować i nadejdzie taki czas, kiedy wodę, podobnie jak obecnie wykorzystuje się ciekłe kryształy, będzie się wykorzystywać w środkach technicznych. — Żywa i martwa woda — to bajki czy jednak rzeczywistość? — W zależności od tego, jakie pola działają na wodę, jest ona albo pożyteczna, albo szkodliwa. Istnieją całe rejony na Ziemi, na przykład na Syberii, gdzie woda nie nadaje się do picia. Działanie wody nigdy nie bywa nagłe, ale jeśli taką szkodliwą wodę spożywać przez długi czas, to nie będziecie długo żyć. — Zwykła i święcona woda... — Z punktu widzenia oceny badania zamrożonych kropli wody, która poddała się różnym wpływom, badano wodę, która stała podczas modlitwy. To znaczy modlitwa była wypowiadana lub jej tekst naklejany na powierzchnię odpowiedniego naczynia, w którym była woda, i światło przechodziło przez tę okładkę z modlitwą. Woda poprawiała swoje właściwości. Woda, do której „zwracano się” z dobrem, jest dobrą wodą. Co więcej, chcę poradzić wszystkim gospodyniom, aby kiedy gotują jedzenie dla swojej rodziny, były w dobrym nastroju, dobrze myślały o rodzinie i zabierały się za przygotowanie z wielką ochotą i pragnieniem — od tego jedzenie będzie lepsze. Ołena BREZYĆKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wraz z takimi mistrzami, jak Ołeksandr Borodiuk i mistrz świata z 1990 roku Günter Hermann. — Borodiuka „Freiburg” wypożyczył wtedy do „Hannoveru 96” na pół sezonu, właśnie wtedy, gdy grałem w pierwszej drużynie. Mieszkał tam z rodziną. Chodziliśmy do siebie w gości. Ale największym autorytetem w „Hannoverze 96” był, oczywiście, mistrz świata Günter Hermann, który wcześniej przez wiele lat grał dla „Werderu”. Trenował nas, nawiasem mówiąc, Egon Coordes, który później pracował jako drugi trener u boku Giovanniego Trapattoniego w „Bayernie”. A jak miło wspominać, że byłem w młodzieżowej reprezentacji razem z Zubowem, Waszczukiem, Kernozenką, Szyszczenką, Selezniowem… Obecnie były reprezentant Ukrainy równolegle gra w mistrzostwach obwodu czerniowieckiego (dla Kicmania) i tarnopolskiego (dla Zaleszczyk). — Grający prezes RSK „Kicmań” Jurij Sawczuk zebrał niezły zespół. Zawsze przyjemnie się gra, gdy drużyna walczy o pierwsze miejsce. Mamy też innych chłopaków z doświadczeniem występów w drużynach mistrzowskich. Teraz mam 29 lat i już trudno gdzieś się przebić. Ale latem liczę na grę przynajmniej w drugiej lidze. Przestrzegam reżimu. Jestem pełen chęci, by udowodnić, że jednak coś potrafię w futbolu. Chciałbym pograć jeszcze z 6—7 lat na profesjonalnym poziomie. Bohdan mieszka z rodzicami w Kysielewie. Z małżeństwem się nie spieszy — chce najpierw dobrze stanąć na nogi. Doświadczył zarówno ciężkiego, jak i luksusowego życia. — W Niemczech żyłem na szerokiej stopie. Tam brakowało tylko rodziców obok, samemu było ciężko. Ale mimo wszystko częściej wspominam to, co przyjemne. Jednak do Niemiec już mnie nie ciągnie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

GOL DO WŁASNEJ BRAMKI Bohdanowi FEDIRCZYKOWI (na zdjęciu) wróżono błyskotliwą karierę piłkarską, ale zamiast do reprezentacji Ukrainy trafił… za kraty.

LOS DO REPREZENTACJI — PRZEZ MOSKWĘ I HANOWER Dziesięć lat temu uważano go za jednego z najbardziej obiecujących przedstawicieli nowej generacji ukraińskich piłkarzy. W wieku 16 lat Bohdan Fedirczyk, chłopak z prowincjonalnej bukowińskiej wsi Kisielów, grał już w rezerwach moskiewskiego CSKA, a rok później został wzięty na „przegląd” przez skautów niemieckiego Hannoveru 96. W podstawowym składzie tej drużyny pojawił się w 1995 roku. Gdyby nie zmienne koleje losu, Fedirczyk spokojnie mógłby jako pierwszy przejść drogę Andrija Woronina, który z drugiej Bundesligi trafił do narodowej reprezentacji Ukrainy. Ale… Wiosną 1996 roku ówczesny opiekun młodzieżowej reprezentacji Ukrainy Ołeksandr Iszczenko powołał na zgrupowanie Bukowińczyka, który tranzytem przez Moskwę trafił do drugiej Bundesligi, i zobaczywszy go na boisku, zaproponował przejście do kirowohradzkiej „Zirki-NIBAS”. Ale już po pół roku Fedirczyk wrócił. — Ciągnęło mnie do Niemiec — wspomina Bohdan. — Choć nie ostatnią rolę odegrało wtedy i to, że trochę oszukano mnie w sprawach finansowych: Iszczenko nie dotrzymał swoich obietnic. I wróciłem do Hannoveru 96. Tam na jednym z treningów złamałem nogę. Rok musiałem nosić aparat Ilizarowa. Potem na nowo uczyłem się chodzić. Ostatecznie trafiłem do amatorskiej drużyny z miasta Hildesheim. Byłem pełen chęci powrotu do profesjonalnej ligi i pewny, że tak by się stało, gdyby nie nowe kontuzje. W ciągu trzech lat przeszedłem jeszcze dwie operacje. Po drugiej dochodziłem do siebie już w domu. Po powołaniu do „młodzieżówki”, w której Fedirczyk rozegrał kilka meczów kontrolnych z klubami Wyższej ligi, „ukraiński Niemiec” trafił do Dynama-2. — Onyszczenko proponował zostać w drugiej drużynie Dynama na pół roku, a tam, powiadał, zobaczymy — opowiada. — Ale postanowiłem jednak wrócić do Kirowohradu. Dziś tego żałuję, ale czasu nie cofniesz… Najprawdopodobniej głównym czynnikiem okazała się ambicja. W młodzieżowej reprezentacji wszyscy chłopcy byli z drużyn Wyższej ligi, a Hannover 96 był wtedy w drugiej Bundeslidze. Do tego po kontuzji musiałem wracać do podstawowego składu przez rezerwy, a w dublecie tym bardziej nie chciałem grać. Więc „skusiłem się” na ukraińską „wyższą ligę”. FATALNE SPOTKANIE W KAWIARENCE Życie piłkarza wywrócił do góry nogami incydent, który przydarzył mu się w 2000 roku. Bohdan dochodził wtedy w domu do siebie po kolejnej „piłkarskiej” operacji. Tego dnia, jak zwykle, poszedł pobiegać. A wieczorem postanowił wstąpić do kawiarni w centrum rejonowym Kicmań — pograć w bilard. I musiało się zdarzyć tak, że właśnie do niego, osoby w tamtych stronach dość znanej, zaczęło się czepiać towarzystwo pod wpływem alkoholu. — Było ich pięciu — wspomina Bohdan. — Nie znaliśmy się, choć miasteczko mamy niewielkie — tam wielu ludzi zna się z widzenia. Zaczęli mnie obrażać. Potem jeden z nich uderzył mnie w twarz. Zaczęła się szamotanina. Upadłem na stół, gdzie znalazł się ten nieszczęsny nóż. Dalej wszystko robiłem w stanie afektu… Później lekarze wyjaśnili, że mam, jak większość sportowców, wyostrzone poczucie godności. Jak i pragnienie bycia lepszym, wygrywania. To też dało o sobie znać. A przecież prosiłem ich, żeby się uspokoili… W stanie szoku Bohdan ugodził dwóch napastników nożem. Dla jednego zranienie okazało się śmiertelne. Tragedia wstrząsnęła nie tylko Kicmaniem. Wszyscy, którzy dobrze znali Bohdana, w tym jego pierwszy trener Onufrij Sawczuk, nie mogli uwierzyć w to, co się stało. Bo nigdy nie wątpili w dobre usposobienie chłopaka. Ostatecznie obiecujący piłkarz trafił na ławę oskarżonych. Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności łagodzące, dostał cztery lata. Odsiedział mniej niż połowę — trafił pod amnestię jako czarnobylczyk trzeciej kategorii (niektóre wsie Bukowiny, w tym Kisielów, jak wiadomo, mają status poszkodowanych w wyniku katastrofy czarnobylskiej). — Tam, za kratami, niektórzy wiedzieli, że grałem w młodzieżowej reprezentacji. Szczęście, że w celi był telewizor. Więc obejrzałem też mecze Mistrzostw Świata 2002. Na wolność Bohdan Fedirczyk wyszedł w lipcu 2002 roku. — Kiedy przyszedł adwokat Borys Chomycki i powiedział: „Dziś wychodzisz na wolność”, nie mogłem uwierzyć. Tych uczuć nie da się przekazać. Choć, oczywiście, nie życzę nikomu ich doświadczyć. Powrócić do normalnego życia pomogli rodzice i starszy brat Jurij. No i przyjaciele wspierali mnie moralnie. DEUTSCHE FEDIRCHYK Miłość do futbolu Bohdan Fedirczyk odziedziczył po ojcu Mykole, który swego czasu grał za lokalną drużynę w mistrzostwach obwodu. I też, nawiasem mówiąc, w pomocy. A lata spędzone w niemieckim futbolu — profesjonalnym i amatorskim — poważnie wpłynęły na ukształtowanie Fedirczyka jako gracza i osobowości. — Z Niemiec przywiozłem ich „piłkarską mentalność”, poświęcenie — zarówno na boisku, jak i w życiu codziennym. Mam nawet niemiecki styl gry. Stopniowo się „rozkręcam”, nabieram tempa i zaostrzam grę. Ogólnie bardziej odpowiada mi właśnie niemiecki futbol. Niemcy mają we krwi pracę i walkę do ostatniej sekundy. Plus psychologia zwycięzcy. Jeśli wszystko zostało zrobione, ale wyniku nie osiągnięto, znaczy, że rywal rzeczywiście był silniejszy. Jeszcze cenię ich organizację i punktualność. Jest to obecne na wszystkich poziomach. Różnica między profesjonalnym a amatorskim futbolem polega tam na tym, że w profesjonalnym trzeba być stale maksymalnie skoncentrowanym i grać o takt szybciej. Wśród partnerów byli Borodiuk i mistrz świata Hermann. Bohdan z przyjemnością wspomina, że grał ra- Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

OLIMPIJSKA PRÓBA — NA SREBRNĄ „CZWÓRKĘ” Ażiotaż wokół kolejnego zasadniczego sporu między ukraińską a rosyjską szkołą gimnastyki artystycznej w przededniu jubileuszowych dwudziestych Mistrzostw Europy w Kijowie nie wyszedł na dobre naszym sportsmenkom. Ukrainki przegrały z Rosjankami zarówno klasyfikację drużynową, jak i indywidualną.

— Jeśli chodzi o wiele błędów w ćwiczeniu ze wstążką, mamy jeszcze dwa miesiące do Igrzysk Olimpijskich. Wstążka to bardzo podstępny i trudny przyrząd, ale poradzimy sobie z nim! — zaznaczyła po zawodach Hanna Bezsonowa. Gimnastyczna nadzieja Ukrainy w Atenach przyznała również, że w domu występować jest trudniej: — W Pałacu Sportu było bardzo wielu kibiców, którzy gorąco nas wspierali, za co jesteśmy im wdzięczne. Ale w rodzinnych ścianach zawsze trudno jest występować, ponieważ nie chce się zawieść własnej publiczności, to tworzy dodatkową presję psychologiczną. Dzisiaj, można uznać, tylko się rozgrzałyśmy, a jutro (czyli w olimpijskich Atenach — przyp. aut.) będziemy już występować z pełną siłą. Zdaniem głównej triumfatorki Euro-2004 Aliny Kabajewej, która po raz piąty została mistrzynią Europy, w Atenach wszystko rozstrzygnie ćwiczenie ze wstążką: — Kto wykona w Atenach „wstążkę” bez strat, ten wygra olimpijskie „złoto”. Do Kijowa nie jechałyśmy, żeby wygrać, to nie było celem samym w sobie. Lubimy występować na Ukrainie, często przyjeżdżamy na Puchar Deriuginowej i zawsze widzowie przyjmują nas bardzo ciepło. Mistrzostwa Europy nie były wyjątkiem. Wsparcie publiczności bardzo nam pomogło. Aby wesprzeć rosyjskie gimnastyczki Alinę Kabajewą oraz Irinę Czaszczynę, do stolicy Ukrainy przybyła grupa kibiców piłkarskich z Moskwy i Sankt Petersburga, którzy, jak wiadomo, nie mają najlepszych relacji z kijowskimi fanami. Nic więc dziwnego, że odnotowano starcia. Zjednoczoną rosyjską grupę fanów (około 70 osób) reprezentowali członkowie grup wsparcia moskiewskich „Spartaka”, CSKA, „Dynama” oraz petersburskiego „Zenita”. „Miejscowi wiedzieli, że przyjedziemy i czekali na nas” — powiedział w wywiadzie dla rosyjskiego wydania kibic CSKA Maksym. W „głównej” bójce zwycięstwo nad nietrzeźwymi Rosjanami świętowali kijowianie, których było gdzieś o 15 osób więcej. Poważnych obrażeń, jak podaje champion.com.ua, udało się uniknąć. Ale rozbitych nosów i siniaków było pod dostatkiem. Przewidywalne starcia między grupami fanów być może pozostałyby poza uwagą stołecznej milicji, gdyby nie prowokacyjne groźby pod adresem wiceprezydent Europejskiej Unii Gimnastycznej, Rosjanki Natalii Kuźminej, która mieszka w Japonii. Jej, według słów wiceprezydent Federacji Gimnastyki Artystycznej Rosji Niny Szybajewej, rzekomo zadzwonił nieznajomy i grożąc rozprawą, wymuszał sędziowanie w Kijowie na korzyść Ukrainek. Jeśli nawet tę prowokację zorganizowali sami Rosjanie (co też nie jest wykluczone, wszak autora telefonu do tej pory nie „wyliczono”), nasi funkcjonariusze organów ścigania zmuszeni byli zareagować na oświadczenia strony rosyjskiej i maksymalnie skoncentrować się na ich bezpieczeństwie. Nic więc dziwnego, że Rosjanki miały wzmocnioną ochronę. Materiały przygotował Heorhij MAZURASZU. Hanna Bezsonowa. Redaktor naczelna Lubow Hołota. Szef redakcji Pawło Mowczan. Kolegium redakcyjne: L. Hołota, J. Hojan, P. Mowczan, A. Pohribny, O. Ponomariw, I. Juszczak. Skład komputerowy: Iryna Szewczuk. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001. Tel./faks 228-01-30. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://www.prosvita.com.ua Indeks prenumeraty 30617. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie. Redakcja prowadzi korespondencję z czytelnikami tylko na łamach gazety i nadesłanych rękopisów oraz fotografii nie zwraca. Zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn