Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

OSTATNI FORPOST PAŃSTWA KOZACKIEGO

Слово Просвіти, №24 за 2004 рік

skierowała główne siły dobrze wyszkolonych oddziałów 1. armii rosyjskiej, powracających z wojny rosyjsko-tureckiej: 31 pułków i 37 szwadronów (45 tysięcy osób). Dowodzenie wojskami powierzono generałowi-porucznikowi P. A. Tekeliemu. Ogólna liczba wojsk wysłanych w celu zniszczenia Siczy wynosiła około 65 000 osób. Pod koniec maja 1775 r. wojska rosyjskie pod dowództwem P. Tekelego, podzielone na 5 oddziałów, wkroczyły na Zaporoże – „w celu pełnienia służby granicznej”. 4 czerwca 1775 r. P. Tekeli otoczył Sicz. 300 huzarów oraz pułk piechoty zajęły przedmieście siczeskie, artylerię, zablokowały zaporoską przystań i flotę. Tekeli postawił żądanie wydania Siczy, a koszowemu atamanowi nakazał stawić się w obozie u niego, dając zaporoskim kozakom 2 godziny do namysłu. Po tym odbyła się burzliwa rada starszyzny z udziałem duchowieństwa. Większość szeregowych kozaków oraz niektórzy ze starszyzny byli za oporem wobec Moskali. Przeciwko zbrojnemu oporowi wystąpili koszowy ataman Petro Kałnyszewski oraz większość starszyzny. Dowodzili oni bezcelowością rozlewu krwi przy tak miażdżącej przewadze wojsk carskich. Ostatecznie starszyzna namówiła siczeszyków do poddania się rozkazowi imperatorowej i rada zdecydowała wydać Sicz bez walki. 5 czerwca 1775 roku, po ogłoszeniu ukazu Katarzyny II o likwidacji Siczy, trzytysięczna załoga siczeska złożyła broń i przysięgła wierność carycy. Tego dnia skonfiskowano zaporoski skarbiec, w którym znajdowało się około 160 tysięcy rubli w monecie. Zagarnięto również klejnoty wojskowe, artylerię, amunicję, różnorodną broń, archiwum oraz inne wartości. Część starszyzny (a wyższa starszyzna siczeska – w całości) została poddana represjom. Koszowy ataman Petro Kałnyszewski został zesłany do Monasteru Sołowieckiego, sędzia wojskowy Pawło Hołowaty – do tobolskiego, a pisarz wojskowy Iwan Hłoba – do turuchańskiego monasteru, skąd już nie powrócili na Ukrainę. W tamtym czasie na ziemiach podległych zarządowi siczeskiemu znajdowało się ponad 150 wsi, założonych w większości przez byłych chłopów-pańszczyźnianych ze wszystkich regionów Ukrainy. Przesiedleńcy stawali się „poddanymi Wojska Zaporoskiego” i płacili podatek do skarbu wojskowego. Oni, podobnie jak wielu z żonatych kozaków-zaporoskich, którzy żyli na chutorach-zimownikach, zajmowali się rolnictwem, uprawą roli, sadownictwem, hodowlą bydła, rybołówstwem, pszczelarstwem. W 1775 roku tylko na prawym brzegu Dniepru liczono 763 zimowniki, gdzie mieszkało 8684 kozaków (nie licząc członków ich rodzin). Całe terytorium Zaporoża dzieliło się na 8 palanek (okręgów): samarską, kodacką, ingulską, buhogardowską, orelską, protowczańską, kałmiuską, prognojską. Kierowane przez pułkowników wojskowo-administracyjne zarządy palanek nazywano gardami. Samo Wojsko Zaporoskie składało się z 38 kureni, czyli oddzielnych oddziałów, które formowano według zasady ziomkostwa (na przykład kureń połtawski, kaniowski, perejasławski itd.). Na Siczy każdy kureń miał swoje pomieszczenie w postaci koszar dla kilkudziesięciu, a nawet setek osób. Ludności chłopskiej było nie mniej niż 150 000. Zatem istnieją podstawy, by uważać, że populacja Zaporoża w czasie likwidacji Siczy sięgała 200 tysięcy osób. Z jego pełną gospodarczą i polityczną niezależnością „pod własnym swoim szalonym rządzeniem” (wyrażenie z tego samego manifestu carskiego) nie mogła pogodzić się rosyjska monarchia. Postanowiono zasiedlić nowo podbite Północne Nadczarnomorze oraz okupowane ziemie Siczy Zaporoskiej, które obejmowały ogromne terytorium późniejszej guberni jekaterynosławskiej, a także części guberni chersońskiej, taurydzkiej i charkowskiej, ludnością bardziej posłuszną, zaproszoną z zagranicznych krajów. Tak pojawili się w tych miejscach najpierw Serbowie, potem – Niemcy, Bułgarzy, Grecy, Ormianie, Żydzi. Carat przekształcił niezależne państwo kozackie najpierw w autonomię Rosji, a z czasem, likwidując swoimi ukazami kozacko-terytorialny ustrój oraz państwowe organy zarządzania, w peryferie Rosji. Anatolij HRYWA, Mychajło SOPIWNYK 229 lat temu, 4—8 czerwca 1775 roku, kozacy bez walki oddali na całkowite zniszczenie legendarną Sicz Zaporoską. W tych dniach przeprowadzono operację wojskową armii rosyjskiej przeciwko Wojsku Zaporoskiemu Niżowemu i zniszczono Nową (Pidpilnenską) Sicz. Sicz Zaporoska przestała istnieć.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn