Strona · s. 6strona oryginału ↗
ZA MGŁĄ WSPOMNIEŃ
Слово Просвіти, №24 за 2004 рік
Są rzeczy, wydarzenia i fakty, których sensu nie dane nam jest zrozumieć nigdy. Może, chyba kiedyś, już tam… za horyzontem… Czasem nawet całkiem realne fakty mogą być odbierane z pewną nieufnością, niemal jak fantastyczne. Przy czym odbierane tak nie tylko przez tych, którzy o tych faktach jedynie słyszą, ale i przez samych uczestników wydarzeń, „twórców” faktów, o których obecnie nam opowiadają. Oni — to dziesiątki tysięcy dzieci-więźniów faszyzmu, a wśród nich Inessa Borysivna Mirczewska, Ludmyła Mykołajiwna Tarasenko-Zalewska oraz Anna Mychajłiwna Stryżkowa — kobiety, które kontynuują życie zwyczajne i nadzwyczajne. Losy tych kobiet są zbyt bogate w wydarzenia, z których każde mogło być ostatnim w ich biografiach, dopiero rozpoczynających się, gdy wybuchła II wojna światowa. To już teraz oficjalnie nazywa się ich — dzieci-więźniowie faszyzmu. A wtedy — w latach 1941—1945 totalitarno-faszystowska machina hitlerowskiego sposobu organizacji życia określała je jedynie według kryterium efektywności wykorzystania, to znaczy jako materiał roboczy, jako wykonawców funkcji użytecznych dla nazistowskich Niemiec. Miały szczęście — pozostały przy życiu. Pozostały przy życiu w warunkach, w których nie było zbyt wiele miejsca na życie. Wiele razy każda z nich stała już na linii, za którą o życiu nie mogło być mowy. Wiele razy każda z nich widziała, jak w ich najbliższym otoczeniu tę linię przekraczali bliscy i obcy, znajomi, towarzysze niedoli i zupełnie nieznajomi ludzie. Wiele razy każda z nich z przerażeniem wyobrażała sobie, że i dla niej może nadejść kolejka… Na szczęście obok nich często zdarzali się ludzie, którzy ryzykując własnym życiem, starali się zachować życie tych dzieci. Powrót do Ojczyzny i kolejne lata, po tym co przeżyły, dla każdej z nich były również trudne, pełne nowych kolizji, sprzeczności i prób. Widziały na własne oczy drugą stronę wojny — niewolniczą tułaczkę na obczyźnie przedstawicieli zniewolonych przez faszyzm narodów, ich bezlitosną eksploatację przez nazistów. Widziały oczami dzieci, które dorosły w obliczu śmierci, czyhającej na nie każdego dnia przez nieskończenie długie lata ciemności. Ich życie tliło się płomykiem słabej nadziei, który żarzył się w każdym spłoszonym sercu. One i dzisiaj gdzieś na granicy świadomości i podświadomości noszą w sobie ten horror, czasem boją się niespodziewanych okrzyków, a niekiedy widzą sny z innej rzeczywistości. Rzeczywistości, w której Inoczka, Ludoczka i Hannusia nie żyły, a jedynie istniały na chwiejnej granicy, którą trudno określić i do końca pojąć nawet teraz. INOCZKA Kiedy zaczęła się wojna, ojciec Inoczki od razu został zmobilizowany na front. Jak wspomina obecnie Inessa Borysivna: „Wziął mnie na ręce, podrzucił dwa razy do góry, powiedział, żebym była mądra, pocałował i wybiegł z domu. Więcej go nie widzieliśmy”. Matka zawiązała w węzełek jakieś drobne rzeczy, dokumenty, żywność, wzięła Inessę za rękę i poszła do fabryki obuwia — ewakuować się. Ale naczelnik w fabryce powiedział matce: „Mario, my w pierwszej kolejności wywozimy partyjnych i Żydów. A ciebie z dzieckiem Niemcy nie ruszą. Jeśli chcesz, spróbuj sama dostać się na dworzec albo do przeprawy przez Dniepr, może jakimś cudem uda się wyjechać”. Poszły mama z córką do przeprawy. Przy brzegu stały barki, na które ładowano technikę, ludzi, konie, krowy… Straszny nieład, wrzawa, przepychanki, przekleństwa, płacz… Każdy stara się za wszelką cenę wleźć na barkę. I nagle — atak — niemieckie samoloty ze strasznym wyciem zrzucają bomby… Wtedy ośmioletnia dziewczynka po raz pierwszy poczuła i na własne oczy zobaczyła, co to jest — wojna: przed chwilą poruszali się, spieszyli, pchali i kłócili ludzie, czerwonoarmiści i cywile, a oto już — leżą, rozrzuceni po brzegu… Krzyki, jęki, krew… Barka, która dopiero co odeszła od brzegu, powoli opuszcza się w fale Dniepru razem z ludźmi… Matka, oszalała z przerażenia, chwyta Inessę i czym prędzej biegnie do domu. Potem spróbowały na dworcu kolejowym. Ale naczelnik na dworcu wymagał specjalnej przepustki lub zaświadczenia o ewakuacji. One nawet nie wiedziały o konieczności posiadania takich dokumentów… Tak oto, nikomu niepotrzebne, porzucone na pastwę losu, wróciły do swojego domu. Pozostały w okupacji. Jeszcze kilka dni trwały bombardowania, artyleryjska kanonada prawie nie ustawała. Podczas ataków lotnictwa Inoczka z mamą biegały ratować się do piwnicy sąsiedniego czteropiętrowego budynku przy ulicy Aistowej. Niekiedy nawet nocowały tam. Pewnego razu, po wyjściu z piwnicy, po raz pierwszy zobaczyły Niemca. Stał na rogu Moskiewskiej i Anyszczenki z automatem na piersi i wydawało się, że promieniuje strachem. A potem zaczęły się straszne dni powszednie: głód, chłód, wodociąg nie działał. Co było, zjedli. Matka chodziła za Dniepr, do wsi — wymieniać odzież na jedzenie. Na brzegu stali policjant i Niemiec. Zmuszali wszystko wyjmować z torby, i jeśli było słonina, jajka, cukier — zabierali, a kaszę, fasolę — zostawiali.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
