Strona · s. 10strona oryginału ↗
WALERIJ FRANCZUK: „BEZ PAMIĘCI JESTEŚMY NIC NIE WARCI...”
Слово Просвіти, №24 за 2004 рік
Rozkołysane dzwony pamięci skłaniają artystę Walerija Franczuka, by raz po raz powracał do tematu Hołodomoru, i choć nie ma na te obrazy społecznego zamówienia ze strony państwa, widzowie szczerze reagują na ten nieukojony ludowy ból, ucieleśniony w wizualnych formach artystycznych. Świat nie wie zbyt wiele o tamtych strasznych wydarzeniach stalinowskiej epoki, kiedy przy dobrych zbiorach zagłodzono na śmierć miliony ludzi, wcześniej rozstrzeliwując główny kwiat narodu. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, które zgłaszało twórczość Walerija Franczuka do Nagrody im. Szewczenki, wspiera ducha artysty, bo rzeczywiście rozkołysane dzwony pamięci bronią Ukrainy, która straciła obecnie, bez wojny i represji, kilka milionów rodaków. Wystawa „Pamiętaj”, otwarta w Ukraińskim Funduszu Kultury przy ul. Lipskiej 16 w Kijowie, składa się z dwóch części, ponieważ Walerij Franczuk na Dzień Kijowa przedstawił nowe, rozświetlone karty historycznej pamięci stolicy. Ów słoneczny optymizm nowych dzieł W. Franczuka budzi nadzieję, że wkrótce życie na Ukrainie zmieni się na lepsze. Wszak prawdziwi artyści wiedzą wszystko wcześniej niż inni. Tym bardziej, że Franczuk nie jest piewcą narodowej katastrofy, on nie pokazuje ślepego zaułka, lecz wyjście. Prawdziwy talent ma wiele oblicz: Franczuk w sposób skryty wysławia delikatne piękno Ukrainy, w tym celu wystarczy spojrzeć na jego czarujące pejzaże. I wreszcie, głos dla sprawcy wydarzenia — Walerija Franczuka: — Waleriju Ołeksandrowyczu, na czym polega główna idea obecnej wystawy, która zdaje się składać z dwóch części i którą nazwał Pan „Pamiętaj”? — Dlaczego ta wystawa składa się z dwóch sal? Połączono w niej dwa tematy: temat pejzażu — „Owoce ogrodu ludzkiego” oraz temat pamięci ofiar Hołodomoru — „Pamiętaj”. Choć tak naprawdę początkowo nie planowałem robić wystawy na dwie sale, ale patrząc na liczbę prac, wyobrażając je sobie kompozycyjnie, zobaczyłem, że wychodzą mi dwie wystawy indywidualne. Ale są one połączone jedną wspólną tezą: „Pamiętaj, a to doda ci rozumu, i dusze ich błąkają się po świecie nieukojone, bo nie zostały pochowane po chrześcijańsku. Dlatego dla mnie było bardzo ważne, aby właśnie tym tryptykiem wypełnić tę serię. Nie wiem, czy będzie ona miała kontynuację, bo nie zaczynała się jako seria. W 1991 roku powstała praca „Mamina pieśń” (moja mama na Chmielniczyźnie przeszła w swoim życiu trzy Hołodomory!). Potem powstały inne prace — „Późne ziemniaki”, „Wianki losu”, „Ostrnica”. Do tej pory „uzbierało się” do 60 obrazów tej serii. Bardzo chcę, żeby zostały na Ukrainie, a nie wyjechały za granicę, ale państwo nie ma do tego głowy. — Sam temat Hołodomoru to otwarta rana. I mimo wszystko, na czym polega główny nerw bólu tego cyklu? — Pamiętaj, przyjdź, pokłoń się. Bez pamięci jesteśmy nic nie warci i do niczego niezdolni. Do żadnych dalszych odnowień czy budowy państwa. Nie daj Boże, żeby coś podobnego się powtórzyło. Nie tylko u nas, ale gdziekolwiek na Ziemi. Bo to straszna tragedia dla wielu milionów ludzi i nie została ona do dziś zagojona. Jesteśmy na wpół wysadzeni, nie jesteśmy w stu procentach sobą, ponieważ ogromna liczba godnych ludzi została pozbawiona życia siłą, jednym zamachem. Wszystko powinno być po bożemu — życie jest dane po to, aby człowiek przeżył je szczęśliwie i w łasce. A nie w mękach. Bóg daje człowiekowi życie i Bóg je odbiera. Inny człowiek nie ma prawa odbierać życia drugiemu, w przeciwnym razie bierze na siebie straszny grzech. W Biblii napisano: „Nie sądźcie, a nie będziecie sądzeni”. Jakim sądem sądzić będziecie, takim was osądzą. I odpłaci ci się tak, jak ty kogoś włożyłeś w ziemię. To wielkie przykazanie. Wyobrażacie sobie, w jakim piekle przebywa Stalin i jego kaci? Bardzo źle, że wielu naszych obywateli, którzy mają jakieś możliwości kierowania ludźmi (czyli stawiania ich, podnoszenia lub przyginania), nie studiowało tego Bożego przykazania. Postąpiliby inaczej, gdyby wiedzieli, jakim sądem będą sądzeni za to, że nieodpowiedzialnie sądzą ludzi. — Proszę scharakteryzować osobliwość ekspozycji „Owoce ogrodu ludzkiego”. — Tutaj przedstawiona jest nasza bogata w przyrodę ukraińska ziemia. Każdy obraz to nastrój duszy człowieka, nastrój kwiatu, nastrój Desny. Tak jak u Hryhorija Skoworody jest „Ogród boskich pieśni”, tak u mnie — „Owoce ogrodu ludzkiego”. My sami jesteśmy owocami ogrodu ludzkiego. I drzewa też są owocami ogrodu ludzkiego. Wszystko jest ze sobą powiązane. Trzeba tylko pracować z czystą duszą i czystymi rękami. Ogród wypielony z chwastów, ze złych cierni-myśli, może zakwitnąć i dać wspaniałe plony. A plony to rozkwit naszego państwa, to przedłużenie ukraińskiego rodu. Nie mamy alternatywy — tylko przyszłość, tylko rozkwit naszego państwa. Mam mały „przesąd”: zaczynając pracę, za każdym razem staję przed obrazem „Wiosennym brodem” i nastrajam się. Ten obraz może na pierwszy rzut oka wydaje się jakiś ciemny, może tam tylko przebija się słońce, może tylko lód schodzi. Ale lód schodzi! Lód zejdzie! Jutro wyjdzie słońce! I za tym słońcem rozkwitnie nasza ziemia. Ogród zakwitnie. I będą owoce ogrodu ludzkiego. I my, jak te owoce, również odrodzimy się i damy dalszy bieg naszej Ukrainie. — Co Pana skłania i pomaga żyć oraz tworzyć? — Chyba wiara. Wiara w to, że wykonuję właśnie tę pracę, którą dał mi Pan Bóg, abym poprzez obrazy pokazał świat właśnie takim! Spójrzcie, ludzie, na niego i obudźcie się. Przechodzicie obok drzew i może ich nie widzicie. A ja poprzez te drzewa chcę pokazać coś bardzo ważnego — spójrzcie, jakie one są piękne, podnieście głowę do słońca! Nie schylajcie jej. Ponieważ czas jest tak ulotny, życie jest jak mgnienie meteoru. Przeleciał po nieboskłonie i nie ma go. Ale nasze narodziny to już Boże błogosławieństwo, jak i każda chwila życia na tej błogosławionej ziemi. I każdemu człowiekowi dane jest coś po sobie zostawić. Bóg dał mi zostawić w obrazach moją wizję świata. To znaczy, poprzez moją wizję przekazuję Jego wizję świata. Za każdym razem się dziwię. Dla mnie to zdziwienie jeszcze się nie skończyło. I to bardzo mnie grzeje, że mam to dziecięce zdziwienie światem. Być może to najważniejsze, co każdego dnia mnie popędza: idź do pracowni i pracuj. Zdziw siebie i dziw ludzi, jeśli masz taką okazję. Jeśli ci to dane. I czuję, że jeśli choć jedną osobę mój obraz gdzieś wesprze na tym świecie, nie pozwoli jej dzisiaj zejść z trajektorii lotu, to już będzie wielkie zwycięstwo. Zwycięstwo dobra nad złem, życia nad śmiercią. — Czym dla Pana jest sława? — W tych czasach, kiedy niesława zajęła tak znaczące miejsce, sława nie ma tego pierwotnego, wysokiego znaczenia na Ukrainie. Pną się do popularności, na szczyty sukcesu nieprawi, którzy puchną od pieniędzy. A artystom nie w głowie sława, przydałoby im się odrobinę zrozumienia i terminowego wsparcia. Nie trzeba poetów, kompozytorów, malarzy, artystów sławić dopiero wtedy, gdy schodzą do grobu. Dajcie im możliwość normalnie pracować — oto będzie największa sława. Ale tego nie czuję. Wołodymyr KOSKIN, Hanna KOZACZENKO
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
