Strona · s. 14strona oryginału ↗
KLACZ, KALYTA I CZAPKA „MONOMACHA”
Слово Просвіти, №24 за 2004 рік
NIE LEKCEWAŻCIE!
Kiedy Konfucjusza zapytano, co zrobiłby w pierwszej kolejności, gdyby został władcą, odpowiedział, że przywróciłby słowom ich pierwotne znaczenie. Nasze czasy z jakiegoś powodu charakteryzują się tym, że nikt nie tylko nie chce przywrócić słowom ich prawdziwego znaczenia, ale nawet nie chce znać prawdziwego pochodzenia słów, rzeczy i pojęć. Czyż nie najjaskrawszym przykładem tego jest częste używanie na Ukrainie wyrażenia „czapka Monomacha”? Kiedy o „czapce Monomacha” wspominali radzieccy lektorzy-propagandyści czy szczerzy Rosjanie, nie dziwiło mnie to. Lektorzy jak lektorzy – co im każą, to powtórzą. A szczerzy Rosjanie wiedzieli i bez nich, że za „czapką Monomacha” kryje się pojęcie o sile władzy, sile zdrady i potędze państwowego fałszu. Lecz tylko zaczęło rodzić się nasze, póki co dekoracyjne, państwo, jak zaczęły się i w naszym kraju, do ładu i nie do ładu, odwołania do „czapki Monomacha”. Szczególnie poraziła mnie jedna audycja radiowa w 1992 roku, kiedy pewna pani aż łzami eter zrosiła, że Moskwa przywłaszczyła sobie święte ikony z Ławry, z Soboru Michajłowskiego i… nawet naszą „czapkę Monomacha”. Ikony rzeczywiście zabrali. I nigdy nie zwrócą naszej uległej władzy. A co do „czapki Monomacha”, to wybaczcie… Nie raz i nie dwa z ust nowo upieczonych kibiców, zarówno w radiu, jak i w telewizji, kiedy mowa była o ciężarze władzy, brzmiała ta przeklęta „czapka Monomacha”. Nawet na zjeździe pisarzy Ukrainy jeden wieloletni członek pospieszył z wyrazami współczucia dla nowo wybranego (starego) przewodniczącego związku, Ju. Muszketyka, że teraz przypadła mu ciężka „czapka Monomacha”. Aż tu nagle wpadła mi w ręce
Żadne mesjanistyczne teorie o militarnym czy duchowym opanowaniu świata nie są w stanie zatrzymać zakorzeniania się państwowotwórczego mitu Ukrainy. Tym bardziej, że opiera się on nie na domysłach, a na osiągnięciach nauki. Odrzućmy poczucie niższości, przestańmy kłaniać się zjawie jakiegokolwiek „starszego brata”. My, Ukraińcy, nie jesteśmy „Mongołami, nagimi wnukami złotego Tamerlana”, a jedną z najdawniejszych narodowości planety. Wielu fałszerzy przeinaczało naszą przeszłość dla cudzej przyszłości. Pisarz Jurij Łypa pisał: „…trudniej odgadnąć cudze propagandowe i prowokatorskie posunięcia w ukraińskim życiu, — ale rzeczą niepomiernie trudniejszą jest zbadać, kto i jak, dlaczego i gdzie zatruł Ukraińców cudzym historyzmem” (J. Łypa. Przeznaczenie Ukrainy. Proświta, Lwów, 1992). Stałe tereny zamieszkania, język i ówczesna jednocząca duchowość dają podstawy nazywać naszych przodków praukraińcami. Ich bóstwa, które uosabiały siły przyrody, zrodziły się w późnej epoce kamienia i w sposób naturalny należą do pierwszych oznak ukraińskiego narodu. Powiedzmy, pradawne bóstwa solarne Koladę, Kupałę (Kupajło) czcimy do dziś. Tak samo jak pogańskie praukraińskie zwyczaje kolędowania, szczedrowania, siania, świętowania rusaliów, Spasa, Kołodia itd. Akademik Ołeksandr Potebnia określił wiek pierwotnych ukraińskich kolęd na czternaście tysięcy lat. I romboidalny znak zasianego pola oraz łona, malowany na tle trypolskich glinianych bogiń, zachował się do dziś na płachtach, dywanach, pisankach, w huculskiej rzeźbie artykuł z „Prawdy Ukrainy” pod tytułem „Kłady i sokrowiszcza. Szapka Monomacha”. Ucieszyłem się, że ktoś wreszcie podjął się powiedzieć prawdę o przeklętej „czapce”. Czytam: „W rzeczywistości kijowski wielki książę Wołodymyr Monomach takiej czapki nie miał. Pierwszy rosyjski car Iwan III, pragnąc być bezpośrednim spadkobiercą słynnego kijowskiego księcia, zdobył jego czapkę… w Azji Środkowej, w Bucharze”. Szczerą prawdę „wykłada” pan Wołodymyr Suprunenko — sławny książę Wołodymyr Monomach rzeczywiście nie miał „czapki Monomacha”. Ale dalej poszło z górki. Bo Iwan III nie był ani pierwszym „rosyjskim” carem, ani pierwszym moskiewskim carem. Był wielkim księciem moskiewskim. To po pierwsze, a po drugie, był dziadkiem pierwszego moskiewskiego cara Iwana IV Wasiljewicza (Groźnego). Iwan IV Groźny, również początkowo wielki książę moskiewski, koronował się na cara 16 stycznia 1547 roku w wieku 17 lat. I potem, aż do Piotra I, wszyscy carowie byli tylko „moskiewskimi”. Po trzecie — Iwan III nie mógł pragnąć być bezpośrednim spadkobiercą, bo i tak nim był: Moskwę założył (zbudował) książę Jurij Dołgoruki — syn „słynnego kijowskiego księcia”. Komuż tak bardzo potrzebna była „czapka Monomacha”?! „Czapka Monomacha” — jako regalia najwyższego gatunku, jako wieniec darowany przez bizantyjskiego cesarza Monomacha swojemu wnukowi Wołodymyrowi Monomachowi, potrzebna była nie Iwanowi III, ani Iwanowi IV, bo oni i tak ją mieli w spadku, a Iwanowi I Daniłowiczowi, zwanemu Kalitą. Była mu potrzebna jako znak swojej wyższości nad innymi książętami. I ów Iwan I Daniłowicz (Kalita), książę po prostu moskiewski, zrobił ją sobie sam ze złotej bucharskiej tiubietiejki. Do złotej filigranowej bucharskiej tiubietiejki Iwan I Kalita kazał dopasować sobolowe obszycie, przytwierdzić klejnoty i na górze umieścić krzyż. I wyszedł bardzo ładny „wieniec” państwowy, którym koronowano na wielkie księstwo moskiewskie, a potem — i na carstwo moskiewskie. A samą złotą filigranową tiubietiejkę Iwan I otrzymał z rąk swojego protektora — złotordyńskiego chana Uzbeka. Za coż przebiegły i bystry Azjata zrobił swojemu wasalowi ten luksusowy podarunek? A za pomoc w walce przeciwko niepokornym prawosławnym ludziom. W tamtym czasie (1327 rok) w zmaganiach o pierwszeństwo między księstwem twerskim a księstwem moskiewskim to pierwsze brało górę. A to niepokoiło ordyńskich chanów — śledzili oni zazdrośnie, aby między książętami była wrogość i równowaga zarazem. Dlatego też wysłał chan Uzbek swojego bratanka Szelkana do Tweru. Aby ten i daninę dobrą złupił z chrześcijan i przycisnął niepokornych. Szelkan zasiadł w Twerze w pałacu wielkiego księcia Ołeksandra Mychajłowicza, którego stamtąd upokarzająco wygonił. Po twerskiej ziemi rozpełzli się tatarscy zdziercy — zbieracze podatków. Twerianie szaleli z wściekłości, jednak póki co milczeli. Lecz oto 15 sierpnia 1327 roku zdarzyła się przygoda. Diakon Dudko miał dobrą klacz i poprowadził ją napoić do Wołgi. Na nieszczęście, zobaczyli tę klacz, „młodą i bardzo tłustą”, tatarscy najeźdźcy. I w mig ją zagarnęli. Diakon Dudko zawołał: „O mężowie twerscy, nie wydawajcie!”. Przybiegli ludzie z targowiska i odbili klacz Tatarom. Tatarzy z bronią rzucili się do bójki. Wtedy twerianie, „mężowie twerscy”, uderzyli na alarm w dzwony. I zaczęła się rzeź: „I krzyknęli twercy, i zaczęli wybijać Tatarów, gdzie którego dopadli, aż do samego Szewkała i wszystkich po kolei”. Sławni twerianie rozprawili się z zachłannymi ordyńskimi psami do jednego: i wojownikami, i Szelkanem, i kupcami ordyńskimi, i urzędnikami chanskimi. Tylko koniarze Szelkana, którzy wypasali konie na łąkach za darami, które nie mają żadnego związku z upolitycznionymi w XX w. aryjczykami) pojawił się bóg nieba ANU. Jego imię odczytał na glinianej tabliczce trypolskiego pisma klinowego ukraiński uczony Wałentyn Danyłenko. Wcześniej imię boga znajdowano w sumeryjskich pismach klinowych. Badając słowiańską mitologię, zainteresowałem się budową współczesnych ukraińskich słów. Okazało się, że w naszym języku często słychać praukraińską niebiańską jasność oraz imię niebiańskiego boga ANU: otaman (Ata-m-Anu), bagrany (b-Ag-Or-Anu), bandura (b-Anu-d-Or-a), baniak (b-Anu-Ag), wahany (w-Ag-Anu), warenyk (w-Ar-Anu-k), werbyna (w-Or-Anu), wereteno (w-Or-Ata-Anu) itd. (M. Iwanczenko. Tajemnica naszej pradawności. Kijów, „Mołod”, 2000). Jak widzimy, nasz język tworzył się nie z materialistyczno-konsumpcyjnych określeń, a z duchowych. W różnych epokach przy zmianie zwierzchnictwa praukraińskich plemion nie stracił on pierworodnych korzeni. O czym świadczą nazwy: skici (su-ku-Ata, gdzie „su” — słoneczny), anty i weneci (w-Anu-Ata), słowianie (su-lu-w-Aj-Anu). U którego jeszcze narodu na świecie zachowały się językowe prakorzenie sprzed prawie dwudziestu tysięcy lat? Pierwsze na świecie rolnicze państwo, które zrodziło się w VI tysiącleciu p.n.e. w Podunaju i rozprzestrzeniło się na tereny Naddnieprza, miejscowi aryjczycy nazywali Arattą (Ar-Ata — Świetlana Ojczyzna), później Orytanią (Or-Ata-Anu — Świetlaną Niebiańsko-Boską Ojczyzną). W niej między rzekami Tiasmyn, Roś oraz południowym Bugiem w IV tysiącleciu p.n.e. wyrosły największe wtedy na świecie pierwomiasta Słońca. Badacze XX w. ustalili, że zajmowały one powierzch-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
