Strona · s. 5strona oryginału ↗
Z ŻYCIA NARODOWEGO
Слово Просвіти, №24 за 2007 рік
PODRÓŻE PRZEZ HISTORIĘ Z WOŁODYMYREM JAWORIWSKIM
Ciąg dalszy. Początek w nr 15, 16, 18, 20, 21, 23.
Rozumiem, bracia Ukraińcy, że zawiniłem wobec was, nie publikując w Radiu Narodowym przez ponad miesiąc tysięcy waszych listów do mnie. Proszę wybaczyć mi tę nieobecność bezpośredniego kontaktu z wami. Wasze listy czytałem, cieszyły mnie lub irytowały, miałem ogromną ochotę dyskutować z wami lub solidaryzować się, myśleć kolegialnie i produkować nowe idee dla Ukrainy. Jednak musiałem wypełnić piękny obowiązek — donieść wam dokumentalną prawdę o Ukrainie i Ukraińcach połowy XVII wieku. Prawdę nie moją, a udokumentowaną przez dobroczynnego Araba z Syrii, syna antiocheńskiego patriarchy prawosławnego Makarego Trzeciego — Pawła z Aleppo, który wraz ze swoim ojcem odwiedził naszą Ojczyznę pół roku po zakończeniu sławnej karty naszej historii — narodowo-wyzwoleńczego powstania ukraińskiego ducha narodowego, które zakończyło się niespodziewanym i nielogicznym hańbą Perejasławskiej Rady. Na niej, jak okazało się teraz, żadna umowa nie była przyjmowana, w istocie był to niewielki wiec, na którym odczytano decyzję Soboru Ziemskiego oraz cara Moskwy o tym, że oni „biorą hetmana Bohdana Chmielnickiego, Wojsko Zaporoskie oraz wszystkie ziemie Małej Rosji w poddaństwo Moskiewskiego władcy”. Co więcej, metropolita kijowski Sylwester Kossów nie tylko nie pobłogosławił (wtedy było to obowiązkowe!) tej umowy, ale wraz z ukraińskim duchowieństwem odmówił przysięgania carowi Moskwitów. Kiedy obecni zażądali od carskiego bojarzyna, Moskwita Buturlina, przysięgi na Ewangelii na wierność, on odciął tuż tam, na placu: „Car swoim chłopom nie przysięga!”. Ze strony ukraińskiej carowi Moskwitów przysięgło ze wszystkich obecnych tylko około trzystu kozaków, wśród których pułkownicy Wasyl i Iwan Zolotarenkowie — bracia trzeciej żony Bohdana, Hanny, pułkownik Iwan Nieczaj — zięć Bohdana, jeszcze jeden zięć Bohdana pułkownik Danyło Wyhowski, pułkownik, przyszły nakazowy hetman Lewobrzeża Jakym Somko, którego siostra była pierwszą żoną Chmielnickiego. Z czasem prawie wszyscy ci, można by rzec, „drodzy przyjaciele” hetmana rozpoczną haniebną wojnę „o buławę”, będą wysługiwać się przed moskiewskimi carami i doprowadzą Ukrainę do Wielkiej Ruiny i upadku. Przypomnę, że prawdziwi rycerze, którzy rozsławili swoje imiona w okrutnych bitwach, dla których Ukraina, Pan i Wolność były najwyższym sensem życia, zdecydowanie wystąpili przeciwko sojuszowi z Moskwą, nie mówiąc już o szulerskim „zjednoczeniu”. To legendarny zastępca hetmana, watażka całego wojska kozackiego Iwan Sirko. Jego protest był wyrazisty i oryginalny — złożył z siebie pełnomocnictwa zastępcy hetmana i poprowadził swój pułk na Zaporoże. A czego wart jest protest kozaka, który za życia stał się bohaterem narodowym, żywą legendą — Iwana Bohuna. Nawiasem mówiąc, po tym polska wierchuszka proponowała Bohunowi przejście na stronę Lachów, aby razem pokonać Bohdana, i Bohun zostanie hetmanem Ukrainy. Nawet mając nam i Białorusinom z jeszcze słabej, etnicznie nie do końca uformowanej, jednak chorobliwie ambitnej Moskwy. Więc dlaczego nasz rzeczywiście sławny i patriotyczny (przypomnijcie sobie, jak opisuje go Arab Paweł z Aleppo) Bohdan — legendarny kozacki watażka, wojownik, miłośnik wolności, pozwolił sobie tak prymitywnie schlebiać, poniżać siebie i swój naród przed carem Moskwitów? Z jakich „strategicznych” przesłanek zgodzić się na to, że Aleksy jest „samodzierżcą”, a Ukraina — „Małorosją”? Zaledwie miesiąc po Perejasławiu!.. Ja wyjaśnień nie mam. A tymczasem, bez oficjalnego pozwolenia Bohdana, czterech wojewodów z moskiewskim wojskiem weszło i zakwaterowało się w Kijowie, Czernihowie, Nieżynie, Perejasławiu. Tak zaczynała się okupacja Ukrainy. Uczciwa i skrupulatna historyk Ołena Apanowycz, której dzieła przez długi czas znajdowały się pod radzieckim zakazem, określiła ówczesną sytuację tak: „Bohdan Chmielnicki popełnił wielki błąd, zawierając umowę z carem. Z czasem uświadomił to sobie i chciał wyzwolić się od Moskwy, odmówić umowy, ale nie zdążył. Jednak, być może, nawet w najstraszniejszym śnie nie mógłby przewidzieć, w jaką otchłań nieszczęścia, biedy, cierpień, zniewagi, niewolniczego poddaństwa, etnocyd był rzucony na długie stulecia naród ukraiński przez tę umowę…”. Następna agresja Moskwitów — likwidacja samodzielnej, autokefalicznej Cerkwi Ukraińskiej. Nie antiocheński, a właśnie konstantynopolski patriarcha z jego patri...
„wzbogacili się” na „starszym bracie”, znacznie… młodszym od nas. Bardzo interesujący szczegół przytacza ukraiński historyk, współczesny i przyjaciel Tarasa Szewczenki, Mykoła Kostomarow: Ukraińcy, okazuje się, bardzo przeżywali, „że Moskale zaczną zmuszać ich do przyswajania moskiewskich zwyczajów, zabronią nosić buty i trzewiki, zmuszą do wkładania łapci”. Po śmierci Bohdana nominalnym hetmanem uważany był jego syn Juraś Chmielnicki, choć Rada Generalna starszyzny kozackiej wręczyła buławę Iwanowi Wyhowskiemu, który miał antymoskiewskie nastroje. Tak więc, Jurasia siłą wywieziono do Moskwy i on później wspominał: „Dwa tygodnie trzymano mnie jako więźnia w Moskwie; ze mną co chcieli, to robili, nie miałem do kogo zwrócić się o pomoc”. Oto stosunek do syna swojego sojusznika i do nowego hetmana. Zaledwie pięć lat po Perejasławiu… Paweł z Aleppo zaraz po Ukrainie odwiedził sąsiednią Moskowię. I wraz z ojcem wyciągnął uderzający i bardzo ważny dla Ukraińców porównawczy wniosek. Oto on: „…Przez te dwa lata w Moskowii kłódka wisiała na naszych sercach, a rozum był do krańcowości przygnębiony i skuty, bo w tym kraju nikt nie może czuć się choć trochę wolnym i zadowolonym, oprócz chyba rdzennych mieszkańców, a każdy, jak my, choćby stał się władcą tego kraju, nigdy nie przestanie czuć się nieswojo na duchu i niepokoić sercem. Przeciwnie, kraj Kozaków był dla nas jakby naszym, rodzimym”. Ukraińskich książek nie drukować na terytoriach podległych Moskowii. I dzisiaj, po trzech i pół wieku naszego kolonialnego bytu, kiedy my, na przekór staraniom wielkiego i okrutnego imperium, które pożerało lub asymilowało całe narody i narodowości, jednak zachowaliśmy siebie, odnowiliśmy swoje państwo — my mimo wszystko w obecnym politycznym zamęcie odczuwamy skutki Rady Perejasławskiej. Skutki, które może przezwyciężyć tylko każdy Ukrainiec z osobna oraz my wszyscy razem. Właśnie perejasławska kapitulacja Bohdana i jego „drogich przyjaciół”, jego rodzinnej czeladzi doprowadziła do „rozrąbania” Ukrainy na dwoje: Lewobrzeżną i Prawobrzeżną, a także do długotrwałego odłączenia Galicji, Bukowiny, Zakarpacia od ukraińskiego centrum. Wydawało się, że w połowie lat dziewięćdziesiątych, kiedy kończył się demontaż jednego z najpotężniejszych i najokrutniejszych w całej historii ludzkości imperiów, kiedy Ukraińcy wreszcie odetchnęli, że wszystko jednak skończyło się bez krwi, a „rozdarcie” Ukrainy „zszyto” na zawsze. Ja wtedy bywałem i na wschodzie, i na zachodzie, na południu i północy, w centrum i we wschodniej diasporze, na tradycyjnie ukraińskojęzycznych i rosyjskojęzycznych ukraińskich ziemiach — nigdzie (oprócz Krymu, oczywiście) nie mowa była na poważnym, publicznym, politycznym poziomie o antagonizmie, o „moskalach” i „banderowcach”, a co więcej — o „chochołach” i „kacapach”. Wszyscy jednakowo chcieli wolności, praw człowieka, normalnego życia w pokoju i dostatku, prawie jednakowo nienawidzili sprzedajną komunistyczną
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
