Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

RODZINNY KRAJ

Слово Просвіти, №24 за 2007 рік

Dmytro CZEREDNYCZENKO Zdjęcie autora Wielobarwna muzyka łęgów towarzyszy mi przez całe życie. Budzisz się – przy muzyce, wchodzisz w noc – przy muzyce. I sny kołysze ta sama muzyka: trzciniaki (czykry-czykry-tiu-u! czykry-czykry-tiu-u!), bekas (me-e-e-e… me-e-e-e!..) albo jeszcze koza; pod trzciną wyciągnął długą szyję bąk i buczy, jakby z dna dobywał; o, terkoczą, kraczą, tiugoczą dzikie czarne kaczuszki, aksamitne dzikie kaczki, perłowe dzikie gęsi… a tęczowy zimorodek siedzi na wierzbinie i przygląda się w wodzie swojej piękności, ale nie drzemie: ledwie pokaże się gdzieś rybka – w mgnieniu oka nurkuje i łowi długim swoim dziobem; jak tylko uspokoją się kręgi i znów woda stanie się lusterkiem, zimorodek już znów na wierzbinie… A wyjdziesz na brzeg o świcie – przestrzennie, barwnie rozbrzmiewa soczysta muzyka żywego łęgu. Szczera, jasna, wzywająca – do światła, krzepy, życia, a wieczorem tutaj – rozgłośnie, rozgłośnie, polifonicznie, uroczyście brzmi najtrwalsza na świecie muzyka, solistą w której jest wirtuozowski maestro – słowik… Spojrzę teraz na tę pustynię i samemu nie chce się wierzyć, że całe to cudowne bogactwo tam było. Panie, ktoż podpowiedział zręcznym kierowniczkom wyprzedzać generalne zadania cudzych zwierzchników i pustoszyć zapowiednie zakątki rodzinnej ziemi, wysuszać życiodajne oazy!? Kiedy zaczęto rujnować międzyrzeczański łęg (technicznymi środkami budowy Kaniowskiej Elektrowni Wodnej), autor tych wierszy proponował alternatywę: pogłębić, wyczyścić łęg – i będzie luksusowy staw, będzie ryba, woda, piękno, ekologia – radość będzie dzieciom i dorosłym. Gdzie tam! Co wy wiecie? Wysuszymy, posiejemy, zasiejemy… I wyszedł z tego, jak u nierozważnego kowala, wielki figa z makiem. Łęg osuszyli, wilgoć spadła, ogrody, sady, łąki powysychały… Przepadła szczodra łęgowa muzyka i radość dziecięca. I nikt teraz nie uwierzy, że na tej nizinie kiedyś była najbogatsza na świecie bajka. Pamiętam dwie najbardziej czarujące na świecie rzeki: Rosawę i Roś. W tej niewielkiej, ale głębokiej krętej górskiej rzece Rosawie kąpaliśmy się, uczyliśmy pływać, nurkowaliśmy, bawiliśmy się, łowiliśmy ryby (często i niemałe!), wyciągaliśmy raki, na brzegu jej zachwycaliśmy się luksusem wierzbin i różnotrawia, pleliśmy z łoziny kosze, koszyki, wiersze, sadzawki, robiliśmy wózki, „lisapetki”… Nie ma teraz czarnej Rosawy i tego bogactwa nad nią – pod nitkę podłożyli kiedyś materiały wybuchowe i tak rąbnęli, że w chatach okna posypały się, mur powalił. A zrobili… ściekowy rów i żadne źródło teraz jej nie zasili. Rzeka wiedziała, którędy i jak jej płynąć. Nie dotykaj ty jej! Nie, przekształcili… A Roś? Chyba na całym świecie wiedzieli o jej niepowtarzalnym pięknie. Neczuj-Łewycki opiewał jej czary. Ależ to było przed przekształceniami. Przekazywali w Meżyriczu starzy ludzie, jak przekształcacze nakazali ściąć nad Rosią wierzby, żeby nie przeszkadzały, kiedy wołami będą ciągnąć dęby (wielkie koryta) z burakami do Nabutiwskiego cukrowni. A ten zakład co roku spuszczał do rzeki jakąś truciznę, że zdechła ryba kilka dni płynęła, ludzie stali nad rzeką i płakali. Pamiętam i ja, kiedy chodziłem nad Rosią i przez łzy patrzyłem na dzikie barbarzyństwo: aby „nie zmarnować” ani jednego skrawka ziemi, zaorali głębokim pługiem brzegi, aż łozowe krzaki, wierzbiny i zarośla powywracali prosto do rzeki. …Przez dwadzieścia lat prowadzona była zacięta „dyskusja”, czy można budować w Buczaku elektrownię szczytowo-pompową. Nikt nie zamierzał zważać na mądre propozycje, bolesne przeżycia o los rodzinnej ziemi, nikt nie myślał kierować się zdrowym rozsądkiem. I oto! Znieśli, zrujnowali odwieczny historyczny zabytek Łysuchę, porujnowali starodawne grodziska, osiedla, obozowiska, sięgnęli po niepowtarzalne zabytki architektury krajobrazu… Czyż to Bóg wybaczy?! Czyż nie jest jasne każdemu żywemu stworzeniu, że brzegowa grzęda od Wyszogrodu do ujścia Rosi (przynajmniej) musi być nienaruszalna jako zabytek archeologiczny, historyczny, geologiczny, tektoniczny, krajobrazowy, dendrologiczny, ornitologiczny, hydrologiczny, kosmiczny, kulturowy itd.? To dlaczego nawet w rodzinnej stolicy po zboczach rzek, strumieni i potoków każdy robi co chce albo co każe brygadzista (nie wiadomo skąd przysłany). Jakby na Kijów napadła plaga wielkiego karczowania… Wokół stolicy ciasną pętlą ściągają się „nowobudowy krutych”, jak ochrzcili ich ludzie. Przerażająco staje się, kiedy widzisz, jak te wieżowce siodłają rzeki, zbiorniki wodne, lekceważąc święte prawo o ochronnym pasie przybrzeżnym…. …Jeszcze małym chodziłem z ojcem kosić na łąki. On mi przygotował małą kosę („piętkę”), żeby i mnie nie było nudno. Kosimy, a pić chce się, to wzięliśmy słomkę i ze ścierniska rogozy lub kosaćców (zielonego fasetowanego kubeczka) rosę spijamy. Albo wytniemy trzcinę, łoziną przepchniemy kolanka i tą długą rurką z Rosi wodę pijemy – końca (czy gromobijnego „maga”) terkoczą, zgrzytają, zawodzą cudze decybele, zapychając uszy i dusze okupacyjnym barachłem. Doszli do tego, że gdzie nie rzuć, to klin. Oto zawiążcie gazą w czworo kran wodociągowy, po dniu spójrzcie na ten filtr i dowiecie się, co wy pijecie. To jest to, co widzicie. A niewidzialne? To, co spadło na nasze głowy i na naszą ziemię z Czarnobyla. To, co pod ziemią płynie-przecieka przez warstwy światłowodzkie, bortnickie, czerniowieckie, białocerkiewskie i czarnobylskie… A te ulewy cudzoziemskiego i swojego samorobnego brudu, co leje się w nasze dusze z telewizyjnych skrzynek, radiowych pudełeczek i pudełek, z terkoczących „magów” na każdym skrzyżowaniu. Tyle biożyć, biokrain pogubili! A pożytku?… Co zostało, zabudowali superpańskimi posiadłościami-daczami, „sprywatyzowanymi” strefami, gdzie prostemu człowiekowi wstęp wzbroniony. Co tam dzieje się, jeden Bóg wie. Nikt nie wspomni teraz prawa o nieodzownym przyrodniczym pasie przybrzeżnym. W Meżyriczu, mówią starzy ludzie, było kiedyś na górze siedemnaście wiatraków, a w dolinie nad Rosią, gdzie wiatr bierze, dwadzieścia z hakiem. Ja jeszcze dwa pamiętam na górze. I sławnego mistrza „dziadka Olijnyka” (choć jego nazwisko było Radczenko), młynarza, do którego z pół Ukrainy zjeżdżali się uczyć nakłuwać kamień. Teraz ani jednego wiatraka nie ma. Ciekawe, czy wie ktoś dokładnie, ile milionów wiatraków było na Ukr w Ukrainie i ile mogłyby one zastąpić baryłek nośników energii? Po wojnie wszędzie były wiatraki. I prawie wszystko to zniszczono. Tyle zniszczono „siły roboczej” — energii… Ludzkość u nas teraz dławi się gigantomanią — jak traktor, to żeby był największy na świecie, jak żelazko, to żeby najcięższe… Oto i marnotrawstwo metalu, środków, energii, sił… A świat już zna nowe nowoczesne technologie, które zapewniają nie tylko oszczędność, ale i chronią ludzi… No tak, nie człowiek dla cywilizacji, a cywilizacja dla człowieka… Wyobraźcie sobie człowieka, który siedzi nad wiadrem czystej wody. A potem ni z tego, ni z owego wrzucił do wiadra śmieci i brud… i pije. Śmieszne, tak nie bywa? Niestety — to zbiorowy dzisiejszy portret… Usłyszysz chyba tylko o pojedynczych dziwakach, którzy odradzają, odnawiają zamulone źródła (tak jak i duchowe), sadzą drzewa nad rzekami, stawami, jeziorami, drogami, myślą o uzdrowieniu środowiska naturalnego… Mnie, słysząc w radiu, czytając w gazecie o tych milionach baryłek ropy, które puszczamy z dymem, robi się strasznie: tak można wypompować wszystkie ziemskie soki, tak można puścić z dymem i naszą planetę, już lekką jak pyłek… Dlaczego ludzkość nie szuka alternatywy i wyczerpuje się w zawrotnej bitwie o „nośniki energii”, które na chwilę ogrzewają, ale powoli zaciągają pętlę… Ludzkość zuchwała w swojej egoistycznej formule: „Na nasz wiek wystarczy”. Jak opowiadali starzy ludzie, w moim rodzinnym Międzyrzeczu (w rejonie kaniowskim) było na Słobodzie osiemnaście wiatraków (niedaleko od teraz znanego stanowiska późnego paleolitu), a na Nawistce — w dolinie rzeki Roś — dwadzieścia cztery. Stały one wieki, pomagały ludziom. Lecz nie wytrzymały ciemnych wiatrów XX wieku…

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn