Strona · s. 11strona oryginału ↗
Anatolij HAJDAMAKA: KREATYWNOŚĆ W NARODOWYM ROZUMIENIU PIĘKNA
Слово Просвіти, №24 за 2007 рік
— Czym się Pan dzisiaj zajmuje? — Napisałem 15 propozycji do Prezydenta — co powinniśmy byli zrobić, czego nie zrobiliśmy i dlaczego nie zrobiliśmy. Największa porażka to „Arsenał”. — Wydawałoby się, że przeznaczono miliony hrywien na renowację „Arsenału”. Czy te środki zostały wykorzystane, czy nie? — Rzecz w tym, że ja nie mam żadnego związku z pieniędzmi. Daję propozycje twórcze, które są przyjmowane i zostały przyjęte. Były komisje Ministerstwa Kultury, zbierało się wielu ludzi, muzealnicy, nawet z zagranicy byli specjaliści. Zdaje się, że przyjęliśmy taką koncepcję, iż do „Arsenału” z budynku na Górze Zamkowej przenosi się Państwowe Muzeum Historyczne. Dla takiego państwa jak Ukraina jest to haniebne — trzymać muzeum w szkole plastycznej, tam przecież wszystkie eksponaty to fundusz. Wzór — muzeum historyczne w Moskwie na Placu Czerwonym — ma specjalnie wybudowany budynek. W trudnym stanie jest muzeum sztuki dekoracyjno-użytkowej w Ławrze. Tam też wszystko jest zagrożone, kołatek, mól w zbiorach, prace Biłokur i Pryjmaczenko nie przebywają w muzealnym otoczeniu. Dlatego to muzeum trzeba przewieźć do godnego pomieszczenia z normalnym reżimem temperaturowym dla drewna, tkaniny, malarstwa, akwareli itd. To dwa główne muzea, które odzwierciedlają historię i duszę Ukrainy. A pierwsze piętro w „Arsenale” proponowałem urządzić jako salę pogłębionego poznania Ukrainy. Turyści, których interesuje nasza historia, mogliby w krótkim czasie odbyć poznawczą wycieczkę, zobaczyć historyczne i artystyczne tło Ukrainy z kilku stuleci. — Występuje Pan w tym projekcie jako doradca? — Jako obywatel Ukrainy i artysta, który chce, aby jego państwo szanowano, a jego gości godnie przyjmowano. Powiedzmy, przyjechał wysoki gość, prezydent jakiegoś kraju, a my wprowadzamy go do oficyny Pałacu Maryńskiego. To nie jest Ukraina, to nie jest skala. W „Arsenale” wszystko byłoby inaczej, w innej skali, na innym poziomie reprezentacji. — Troszczy się Pan o zagranicznego prezydenta, a czy pamięta Pan o „małym Ukraińcu”? Czy zobaczy on swoją Ukrainę? — Oczywiście. Głównymi odwiedzającymi będą mama z małym Ukraińcem. Ogromna sala — 160 m długości, dolne piętro dolnego skrzydła. Tam pokazana jest cała historia, ale to trzeba zobaczyć projekt. Jestem przekonany, że odwiedzających będzie wielu. — Ile sal planuje się w „Arsenale”? — Tam są 4 skrzydła po 160—180 m długości, dwa piętra po 8 metrów wysokości, to 28 tys. m kw., bez dobudowy i piwnic. — Czy obecny stan budowli pozwala mieć nadzieję, że wszystko można szybko zrobić? — Gdyby normalnie robić, to można by zrealizować już wiele rzeczy. Ale gdyby był jakiś cel i idea, a tak to tłuczemy się w jednym miejscu. — A sformułował Pan ideę? Na czym ona polega? — Polega ona na tym, że w pierwszej sali przedstawiona jest historia Ukrainy w symbolicznych przedmiotach, rekonstrukcjach eksponatów. Na przykład, nie mamy prawa stawiać kopii na ekspozycję, bo w muzeum powinien być oryginał. A tutaj mamy prawo odtworzyć wszystkie klejnoty epoki kozackiej, symbole Bohdana, Sirki, Bohuna, wszystko, co można znaleźć w archiwach Turcji, Polski, Moskwy i pokazać tutaj, na Ukrainie. I to jest demonstrowana historia Ukrainy: na jednym poziomie, na jednym piętrze, na jednym placu. Tutaj można przeprowadzać uroczyste wydarzenia — spotkania prezydentów, wręczanie honorowych nagród. Staje się to działającą salą prezydencką do uroczystości. Salą przyjęć państwowych dla zagranicznych gości. Ona nie jest zamk...
otwarty, może funkcjonować dla turystów. Ławra jest obok, przeszliśmy przez drogę i weszliśmy do „Arsenału”. W centrum „Arsenału” proponowano zbudować Panteon sławy wybitnych Ukraińców. — Czy nie będzie to przypominać muru kremlowskiego? — Nie, być może przypominałoby to memoriał we Francji. Reszta pomieszczeń „Arsenału” — dla wystaw objazdowych. Na przykład wystawa ze Lwowa. Nikt przecież nie widział, co Woźnycki ma w zbiorach, mógłby przedstawić swoją kolekcję. Obawiają się, że pozabierają eksponaty z muzeów i będą tworzyć „Arsenał”. To nie tak. Zgodnie z koncepcją, po prostu będą wystawy różnej tematyki z różnych muzeów — Czernihowskiego, Dniepropietrowskiego, Lwowskiego... Współczesne i zagraniczne wystawy też można robić. Tam są ogromne przestrzenie, to działające centrum wystawowe. Ale wszystko pozostało „dobrymi chęciami”. „Arsenał” oddano w inne ręce. Będzie Wiktor Pinczuk zarządzał finansowaniem i zobaczymy na tle Ławry modernizm. Ekspozycja, o której była mowa, już nie zostanie zbudowana. Można go spisać, ten wielkoskalowy narodowy projekt nowej Ukrainy… Drugim moim projektem był park kultur świata. W 2000 roku nawet wygrałem konkurs, otrzymałem pierwszą nagrodę za ideę uwiecznienia Ukrainy na przełomie tysiącleci. Zaproponowałem stworzenie parku kultur świata — również historia całej Ukrainy, przez tysiąclecia. Na tej samej Kamiennej Mogile są napisy protosumerskie. Począwszy od Trypola, wszystkie narody i kultury przeszły przez Ukrainę i zostawiły swój ślad, wszystko to odzywa się w kulturze Ukrainy dzisiaj. Taki park proponowano stworzyć w dolnej części ogrodu botanicznego, dość zaniedbanej, choć to centrum Kijowa. Środkami przyrody i projektowania parkowego moglibyśmy pokazać kulturę i przyrodę. Taka sobie aleja historii kultury o długości 4 kilometrów. Też nie wyszło, po prostu przez apatię. Trzeba od czegoś zaczynać, ale do nikogo się nie dobiłem. Nikomu to nie jest potrzebne. — Trzeci temat. — Trzeci globalny temat — Zaporoże. Chortyca, muzeum, które jak zbudowali 40 lat temu, tak więcej nie remontowali. Ekspozycja była z elementami obowiązkowymi dla czasów radzieckich, tę część po prostu „odgryziono” i wyrzucono, a trzeba było już zrobić prawdziwą historię kozactwa zaporoskiego. Znowu chodzę, robię projekty, opowiadam, jak widzę ten problem. Była dyskusja społeczna w Zaporożu, komu tylko nie pokazywaliśmy projektu! A rezultatów zero. Budynek i sama terytoria są zaśmiecane. Zagrożony jest siedemsetletni dąb. Kompleks też nie jest dokończony, tam trzeba jakieś grosze znaleźć, my już nawet własne pieniądze tam wrzucaliśmy. 100 tysięcy dolarów od sponsora, — ja dałem 30 tysięcy dolarów, nie wiem na co. Chcieliśmy podnieść ideę narodową… Teraz ten obiekt zabrali i na tym koniec. — Kontynuujemy temat kozacki. Baturyn. — W 2003 roku, w czasach, gdy „Nasza Ukraina” była w opozycji, pojawiały się bardziej globalne idee. Powiedzmy, narodziła się idea muru pamięci Baturyna. To mur obronny, który łączy dwa brzegi. Ukształtowanie terenu Baturyna jest takie, że tam jest cytadela, a potem rowy, chyba obronne, bo idą dookoła. Teraz są strasznie zaniedbane, zrzucają tam śmieci. Dlaczego narodziła się taka idea — zrobić mur pamięci Baturyna? Dyrektor muzeum pokazała mi małą ikonę, którą wykopali archeolodzy na kościach matki z dzieckiem. Na ikonie — Bogurodzica z dzieciątkiem… Bardzo symboliczne i bardzo tragiczne. Od razu przeszyła mnie idea: zrobić dla każdej poległej duszy taką ikonkę. To ikona znak. — To nie tylko znak, to już symbol. — A dyrektorka poprosiła mnie o pomoc w renowacji, bo nie mają pieniędzy na renowację ikony. I tak narodziła się idea tego muru. Komukolwiek nie pokazywałem tej ikony, nie opowiadałem idei, wszystkich przechodził dreszcz. Analogii do tego zamysłu na świecie nie ma. Tej idei nie mogliśmy wcielić w życie w tych warunkach, w których była opozycja, dlatego postanowiliśmy postawić chociaż krzyż. Dzięki dobremu człowiekowi, Serhijowi Ołeksijowyczowi Antonowowi, który wydobył kamień, w zakładzie Płatonowa zrobili ten krzyż, półlegalnie. Kiedy już zamontowaliśmy ten krzyż i w nocy jechaliśmy do domu, księżyc świecił, zimno, pomyślałem o tych nieopłakanych i nieznanych, którym pisany był ten ciężki krzyż karalnych śmierci, i zrozumiałem, że trzeba pochować ich kości, poruszone podczas wykopalisk. Następnego dnia przywieźli zwykłą trumnę z czarnych desek. Sam musiałem układać kości. Zamknąłem ten grób, donieśliśmy na ręcznikach trumnę do dołu. Wtedy też odbył się symboliczny pochówek i teraz ten krzyż stoi nie na pustym postumencie, a na kościach niewinnie poległych. A mur do tej pory nie został wzniesiony, chociaż potrzebne są na niego niewielkie pieniądze… Ile razy restaurowano Pałac Rozumowskiego i ani razu nie doprowadzono do końca. Nad nim chyba wisi jakieś fatum — to przebudowa w państwie, to władza się zmienia i na tym rzucają, rozkradają to, co zrobiono. Teraz Taruta daje na to pieniądze. — Serhij Taruta, który wchodzi w skład europejskich milionerów. — Tyle, ile daje Taruta na rozwój ukraińskiej kultury, Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki wydaje się Panu, że zainteresowanie w społeczeństwie Szewczenką zaczynają podgrzewać tylko w dniu jego urodzin, dniu śmierci i 22 maja? Dlaczego by nie złamać tej tradycji w niepodległej Ukrainie? Do tego przedłużająca się rekonstrukcja w Kaniowie może oduczyć ludzi chodzić do Szewczenki… Czasami zobaczyć lepiej niż usłyszeć. Co Pan myśli o tym problemie: „Szewczenko i muzealna Ukraina”? — O jakie łaski błagamy Boga, kiedy nie cenimy tego, co najdroższe? Myślę, że pamięć historyczna jest jak zdrowie człowieka. Tak samo pamięć historyczna dla narodu — nie można chcieć być zdrowym i nic nie robić dla swojego zdrowia, a systematycznie je niszczyć. Myślę, że stan muzeów i pomników związanych z imieniem Szewczenki to kardiogram zdrowia narodu, test na autentyczność dla władzy. Cerkiew Tarasa w Kaniowie to nasza pamięć o Szewczence i ten, kto tego nie rozumie, zamierza się na Kobziarza. Kiedy sprawy z najświętszymi pomnikami są niepocieszające, oznacza to, że nie ma woli politycznej państwa na ideę narodową. Kto u nas rządzi krajem? Jaka jest nasza ideologia? Co Laureata Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Anatolija Hajdamakę znają na Ukrainie: ekspozycje niemal wszystkich znanych i znaczących muzeów, pomnik w Krutach, poszukiwanie zasadniczo nowych projektów historycznych w zakresie odnowy dziedzictwa historycznego. Dlaczego właśnie on i dlaczego tak niestrudzony Anatolij Wasylowycz HAJDAMAKA, czym się przejmuje dzisiaj — o tym rozmowa w redakcyjnym salonie.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
