Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Od legendarnego kozackiego atamana Fokiego (Chomy) Pokotyły, jak świadczy rodzinna legenda, wywodzi się ród Wołodymyra Kindratowycza Pokotyły — rzeźbiarza, artysty, pisarza, przywódcy Kijowskiego Krajowego Prowodu OUN, który 13 lat życia spędził w łagrach GUŁAG-u.

Слово Просвіти, №24 за 2007 рік

Jewhen BUKET Do historii weszło wielu przedstawicieli sławnego rodu Pokotyłów. W szczególności, jak opowiada pan Wołodymyr, jest on bezpośrednim potomkiem Jakowa Pokotyły, który dowodził pułkiem serdiuckim u hetmana Iwana Mazepy i posiadał dobra ziemskie w sotni helmiazowskiej pułku perejasławskiego. Później jeden z potomków Jakowa osiedlił się w Paszkiwce w wołosti bysziwskiej na Kijowszczyźnie, gdzie na chutorze Kirczyk 25 października 1922 roku w rodzinie średniorolnego chłopa Kindrata Pokotyły urodził się syn Wołodymyr. Wraz z upadkiem carskiej Rosji demoralizacji uległa także jej armia. Ukraińcy, którzy byli w jej szeregach, powrócili do rodzinnej ojczyzny. Lenin zobaczył, że Ukraina wymyka się spod kontroli Rosji, i rzucił swoją armię do stłumienia niepokornych niewolników. Wtedy pod Krutami armii Murawjowa stawiło czoła 300 kijowskich studentów i 200 młodzieńców ze Szkoły Wojskowej. Powstrzymywali oni Moskali przez trzy doby, od 28 do 30 stycznia 1918 roku. Nikt ani na krok nie ustąpił: wszyscy bohaterowie zginęli, broniąc rodzinnej ziemi, rodzinnej Ukrainy. Od Krut aż do Kijowa nie było już żadnej zapory. Ówcześni przywódcy Ukrainy nie byli w stanie obronić stolicy. Wdarłszy się do Kijowa, pijani marynarze Floty Bałtyckiej wycięli w pień trzy tysiące pokojowych mieszkańców. Takie okrucieństwo gniewem wstrząsnęło miłującym wolność narodem. W Trypillu sformował dziesięciotysięczną armię i powstał ataman Zełenyj. Za Dnieprem powstał ataman Struk, do którego dołączyło dwadzieścia tysięcy żywiołowych powstańców. Na południu działali już Hryhorjew i Machno. W rejonach winnickim i żytomierskim działali Wołyneć, Szepel i Sokołowśkyj. Kijowszczyzna nie pozostała na uboczu w tym wielkim starciu — tutaj, w okolicach Byszewa, Makarowa, Fastowa działał ataman Hołubenko, który pochodził z Paszkiwki. Kindrat Pokotyło podczas wojny domowej służył w wojsku Symona Petlury. Powróciwszy do rodzinnej wsi, przyłączył się do oddziału swojego współmieszkańca i przyjaciela Opanasa Hołubenki. Oprócz Pokotyły, najbliższymi poplecznikami atamana byli bandurzysta Kindrat Szewczenko, Semen Sztonda i Płaton Kasztan. Jak wspomina pan Wołodymyr, „razem wybili bolszewików więcej, niż mam włosów na głowie”. W 1921 roku Hołubenkę wraz z towarzyszami aresztowano. Po wykonaniu wyroku śmierci, wydanego przez sąd na atamana Hołubenkę, Pokotyłę, Sztondę i Kasztana wysłano na Sołowki. Tam komisja rewizyjna uznała ich za żołnierzy Petlury, zmobilizowanych do jednostki rezerwowej. Tego samego dnia wszystkich trzech zwolniono z aresztu. Bolszewickiej Temidzie potrzebni byli współcześni zakonspirowani kontrrewolucjoniści… Na takich opowieściach wychowywał się młody Wołodzia. Zatem nie dziwi, że jeszcze jako uczeń zorganizował przyjaciół-chłopców, którzy pogrzebaczami pobili portrety i rzeźby „komunistycznych wodzów” w szkołach w Paszkiwce i Byszewie. O nadzwyczajnych wydarzeniach dowiedziano się później w Kijowie i Moskwie, ale „wandalów” służby specjalne tak i nie znalazły. Chłopców uchronił przed czekistowską rozprawą nauczyciel O. W. Kołomijec, który wówczas kierował w Paszkiwce podziemną „Proświtą”. Kołomijca, który do 1929 roku mieszkał we wsi Hruzke, ludzie nazywali profesorem, chociaż nie wiadomo dokładnie, czy posiadał ten tytuł naukowy, czy nie. Wiadomo, że jako „osobę, która nie odpowiada wymaganiom”, wysłali go bolszewicy z Kijowa na wieś. W 1929 roku za antyradziecką agitację Kołomijca na kilka lat uwięziono, po czym osiedlił się w Paszkiwce. Mały Wołodzia Pokotyło często czytał swojemu nauczycielowi własnoręcznie napisane nowele o bohaterskiej przeszłości rodzinnego kraju, ale ten mówił, że „ich i tak nie wydrukują”. A później dowiedział się, że nauczyciela aresztowali czekiści i zabili „bez sądu i śledztwa” pod Byszewem. To był 1937 rok… Przez wsie rejonu przetaczała się fala stalinowskich represji. Ich ofiarami byli najlepsi — nauczyciele, gospodarze, lekarze… Oburzeni samowolą bolszewików, byli członkowie „Proświty”, a także dawni towarzysze broni Opanasa Hołubenki oraz eks-bojownicy regularnej armii Symona Petlury w 1938 roku podejmują decyzję o utworzeniu komórki Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów dla wyzwolenia rodzinnej ziemi z komunistycznego niewolnictwa. Byszewski rejonowy prowód OUN objął pisarz-krytyk Hryhorij Kajstrenko z Byszewa. W skład jego własnej „bojówki” weszli wtedy jeszcze całkiem młodzi Wołodzia Pokotyło z Paszkiwki i Frosia Drozd z Leoniwki. Dowiedziawszy się o członkostwie w organizacji, bolszewiccy najeźdźcy zaocznie skazali ich na śmierć. Wykonać wyrok przeszkodziła wojna… Kiedy Niemcy okupowali nasze wsie, młodzież, uskrzydlona nadzieją na niepodległość Ukrainy, przewiązawszy na rękach niebiesko-żółte wstążki, agitowała za „nowym porządkiem” i wolną od bolszewickiego jarzma Ukrainą. Wkrótce w Byszewie na cmentarzu odbyło się zebranie aktywu OUN, w którym udział wziął prowidnyk z Zachodniej Ukrainy Bohdan Miko. Szeregi organizacji zasilały nowe osoby. Ale już po kilku miesiącach Niemcy nakazali wszystkim zdjąć niebiesko-żółte opaski i zaczęli prześladować za agitację wolnej Ukrainy. OUN znów przeszła do podziemia i zaczęła zbierać broń dla przyszłego powstania przeciwko okupantom. Od małego Wołodymyr miał talent do rysowania. Niemcy dowiedzieli się o pasji młodzieńca po tym, jak zgłosił się, by namalować portret niemieckiego komendanta Forndgoldta. Byszewski komendant dał Wołodymyrowi list polecający do kijowskiego komisarza gestapo Wintera, który załatwił mu naukę w Kijowskim Instytucie Artystycznym. Tam Pokotyło uczył się malarstwa u znanego mistrza, później zasłużonego artysty Jurija Kijanczenki. Po instytucie Niemcy wydali nawet dyplom, ale dokument ten, jak i wiele innych, pan Wołodymyr zniszczył zaraz po wojnie. Wołodymyr Kindratowycz wspomina: „Jeszcze za bolszewickiego panowania…” Zacząłem zbierać materiały o działaniach powstańców w okolicznych powiatach fastowskim, byszewskim, brusiłowskim i makarowskim, zbierałem je i systematyzowałem. A teraz, kiedy przyszli Niemcy, zacząłem twórczo je opracowywać. Właśnie przy tym zajęciu zaskoczył mnie bolszewicki agent Mykoła i doniósł partyzantom-bolszewikom. „Goście” z lasu, pojawiając się u mnie, pod lufą pistoletu żądali, bym oddał im to, co napisałem. Pewnego razu pokazałem ten szkic Hryhorijowi Kajstrence. Przeczytał go i poradził mi, bym zwrócił się do redakcji „Ukraińskiego Słowa”. Tak też uczyniłem. Okazyjnym samochodem dotarłem ze wsi do Kijowa i odnalazłem tę redakcję. Tam przede wszystkim zainteresowali się, co przyniosłem. A potem mnie zawołali. W gabinecie siedział pełnotwarzowy, kręcony mężczyzna. — Czy to materiał faktyczny? Żywa pamięć o bohaterach? Twierdząco skinąłem głową i zapytałem redaktora: czy możliwe jest odnalezienie czegoś w archiwum o owym atamanie Hołubence, aby potwierdzić fakty? Rohacz powiedział, że warto zajrzeć. Tak więc za protekcją pana Rohacza odwiedziłem archiwum, które mieściło się obok Soboru Sofijskiego. Ale moje poszukiwania były daremne. Żadnych zapisów o przyjacielu ojca. Wracałem do redakcji niezbyt wesoły. Jednak pan Rohacz poprawił mi nastrój: — Wydrukujemy pański szkic i bez archiwów — powiedział. — Dobrze! — już raźniej wykrzyknąłem. Już żegnałem się z panem redaktorem, gdy do gabinetu weszła młoda, piękna kobieta. Była to Ołena Teliha, genialna poetka, przewodnicząca Związku Ukraińskich Pisarzy i redaktorka czasopisma „Litawry”. Zafascynowany patrzyłem na tę nieziemską dziewczynę o pociągających oczach, nad którymi, powtarzając ruchy jakichś myśli, giętkimi sznureczkami unosiły się brwi. Prosty, niedługi nos podkreślał niezwykłą wolę poetki-rewolucjonistki. W krótkiej rozmowie zauważyłem na jej policzkach błyski ledwo dostrzegalnej płomiennej barwy. — Czy pociąga pana los bohaterów Ukrainy? — znienacka zapytała mnie poetka. — Pan zapewne sam zaznał niedoli? Przysunęła krzesło do stołu i usiadła. Wszystko opowiedziałem Ołenie Telihi. A ona powiedziała: — Koniecznie wszystko opisz, a ja dam to w „Litawrach”. U człowieka ze zdrowym rozsądkiem nie powstawały żadne złudzenia: niemieccy okupanci przynieśli ze sobą na Ukrainę głód, ruinę i katorżniczą pracę. Ale trudno było sobie wyobrazić, że będzie coś jeszcze gorszego. Jednak to Wołodymyr Kindratowycz z synem

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn