Strona · s. 6strona oryginału ↗
JĘZYK JEST JEDEN
Слово Просвіти, №24 за 2008 рік
Walentyn KORNIJENKO, Tarnopol Ostatnimi czasy zaczęła mnie niepokoić kwestia, która mogłaby, jak się wydawało, zgasić uśmiech na twarzy najbardziej beztroskiego wesołka. Pierś mojego przyjaciela zdobił srebrny medal laureata Międzynarodowego konkursu humorystów. I przyszło mi do głowy, by sprawdzić na nim słuszność mojego domysłu. W rozmowie z nim udawałem, że wychwalam kulturę językową naszych mediów. Zaczynając od kluczowej tezy, że język literacki to nie coś skostniałego, a przeciwnie — porusza się naprzód, kwitnie i owocuje, z uśmiechem ogłosiłem, że ekran nie pozwoli mi skłamać. Ileż przedziwnych językowych znalezisk można stamtąd zaczerpnąć! Przykłady? Daleko szukać nie trzeba. Wystarczy włączyć telewizor — i iść na złote kopalnie! „Błahopryjemnyj”! Tym światłonośnym neologizmem, można powiedzieć, arcydziełem słowotwórstwa, uszczęśliwi cię prowadzący wiadomości. Takiego „złotego jajeczka” nasza wiejska kura nie zniesie. Tutaj potrzeba mocnego, ogolonego, błyszczącego jak bila bilardowa łba. Trzeba, bracie, rozumieć, co tłumaczyć, a czego nie ruszać. „Błaho” ze słowa „błagoprijatnyj” zostawiamy (jest i u nas!), a „prijatnyj”, zrozumiałe, ukrainizujemy. I oto ono, cudo! — zamiast znoszonego, wystrzępionego na wiatrach historii przymiotnika „spryjatływyj” (sprzyjający) mamy luksusowe i świeże, jak tęcza, niemowlę: „błahopryjemnyj”! Prawie podręcznikowe „jabłnewocwitno” niezrównanego P. Tyczyny! (Mój przyjaciel, prawda, od razu ochrzcił przytoczony nowotwór „ohydnym filologicznym potworem”, dając początek naszemu dalszemu starciu). Albo słyszymy z ust komentatora meczu piłkarskiego: „Nawantazyw m’jacha na dalnju sztanhu” (Obciążył piłkę na daleki słupek)! Początkowo się dziwisz, potem główkujesz, wreszcie klaszczesz się w czoło: „Przecież to rosyjskie „Nawiesił na dalniuju sztangu!” „Wesyty” po naszemu to „ważyć”. A jakże ważyć, nie obciążywszy szalek? Oto ci wyjście z „nawiesziwat” — „nawantazhuwaty” (obciążać)! Gdzie tam nam, szaraczkom! Inna perła, którą spłodziła telewizyjna perłownica, przysporzyła mi kłopotu, szczerze wyznałem przyjacielowi. Nie mogłem zrozumieć, co to takiego „umownyj nachył”! Musiałem przeczytać prace wybitnych gramatyków: od Pamwy Beryndy — przez Potebnię i Żyteckiego — do Karawanśkiego, Antonenki-Dawydowycza, Bułachowśkiego oraz Ponomariwa. Nigdzie ani śladu! I oto wreszcie! Nie, nie znalazłem — domyśliłem się. A wy? Podpowiadam: „usłownoje nakłonienije”. Dlatego też szczeknął „sposib” (tryb)! Z liczeniem w wiadomościach cuda! Czyżby u nas należało liczyć na „ludzi”? Nie widać i tak, że jesteśmy ludźmi? Czarująca, czy też seksowna prowadząca, bojowo potrząsając grzywą rudych włosów, groźnie błyskając żarliwymi oczami, z napięcia niemal wyskakując z ekranowej ramki, rozwiewa najmniejszą wątpliwość: „Zahynuło p’jat ludiej” (Zginęło pięć ludzi)! Co to — nowa przyjemna niespodzianka? Gorączkowo kartkuję słowniki: „p’jat czołowik (osib, dusz)” (pięć osób). Skąd więc „ludy”? Po rosyjsku — „piat czełowiek”. To stąd więc nogi wyrastają! „Czełowiek” — „ludyna”! Jakże nie powiedzieć „p’jat ludiej”? Zatem nowe epokowe odkrycie: tłumacz wszystko dosłownie — i jesteś król! Choćby i tak: „poka” — „narazi” (i żadnych „poky szczo”, inna sprawa — „poky” bez „szczo”, jak przyjęło się w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej); „po oczeredi” — „za czerhoju” (i żadnych „po czerzi”); „mozgi” — „mizky” (mój przyjaciel uparł się, że „mizok” u nas jest, natomiast „mizkiw” brak, choć, podejrzewam, to tylko u niego); „predupreżdat” — „poperedżuwaty” (a nie „zapobihaty”, nawet kiedy człowiekowi zagraża bezuszne i głuche jak pień niebezpieczeństwo zachorowania na świnkę). Powtórne wynalezienie koła też nie zaszkodzi — nawinąłem sobie na uszy nową mądrość, operując guzikami pilota. Myślicie, że jak wykuł naród pojęcie „torik” (w zeszłym roku), to już wolno wszystkim leniuchować? Nie, co do tego jest inne zdanie. Czemu by do wspomnianego szeregu nie przyczepić jeszcze pretensjonalnego „mynułoricz”? A czemu nie przerobić leksemu „mynułoricznij”, okiem nie mrugnąwszy, używając go zamiast beznadziejnie zmarłego „torisznij”? Albo metamorfozy z „obłyczczam” (twarzą). Kto mógłby pomyśleć, że szkolna nauka zrobi ze mnie takiego językowego kalekę! Wbiłem sobie do głowy, że „obłyczczia” — to to, gdzie są oczy, nos, usta, czoło, albo to, co charakteryzuje wygląd jakiegoś obiektu, miasta na przykład. Aż tu nie tylko tak! A co wyprowadziło mnie z mrocznej ciemności durnej ignorancji? Stalowy głos ży...
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
