Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Badając historię proświtiańską

Слово Просвіти, №24 за 2008 рік

Anatolij ZBOROWSKI W niektórych pracach omówiono historię „Proświty” w południowych obwodach Ukrainy. E. Pietrowski swoją pracę „Odeska Proświta w latach 1918–1920” opiera na materiałach archiwum SBU w obwodzie odeskim. „Proświta” w Odessie powstała jedną z pierwszych w Naddnieprzańskiej Ukrainie — 27 grudnia 1905 roku. Jednak w listopadzie 1909 roku na rozkaz odeskiego generała-gubernatora ją zamknięto. Podczas świąt Bożego Narodzenia, 8 stycznia 1918 roku, nastąpiły drugie narodziny odeskiego oddziału „Proświty”. Otwierano ukraińskie szkoły. Patriotycznie nastawiona młodzież w Odessie utworzyła hajdamacką „Sicz” i w późniejszym czasie 1. Kurień Hajdamacki. Od wiosny 1917 roku ukazywała się proświtiańska gazeta „Ukraińskie słowo”. Pod egidą „Proświty” działały księgarnie, czytelnie, kółka i przytułki dla dzieci. Proświtianie aktywnie uczestniczyli w tworzeniu i obronie Ukraińskiej Republiki Ludowej. Pierwszy przewodniczący odeskiej „Proświty” Iwan Łuczenko został członkiem Centralnej Ołeksij REWENKO, nauczyciel-emeryt, wieś Horochołyna, obwód iwano-frankiwski Wieś Ostriw pod Tarnopolem to miejsce urodzenia dramatycznego aktora, dyrygenta, kompozytora i dramaturga Bohdana Michajłowicza Antkiwa, który przyszedł na świat 14 stycznia 1915 roku. Od dzieciństwa był dociekliwy i miał zdolności muzyczne, bo dorastał w atmosferze życia artystycznego. Wówczas w Galicji w każdej wsi działały czytelnie towarzystwa «Proświta», które były ważnymi ośrodkami kulturalno-oświatowego wychowania mieszkańców tego kraju. Ukończywszy szkołę w rodzinnej wsi, uczestniczy w różnych kołach artystycznych wiejskiej czytelni «Proświty». Początek lat trzydziestych ubiegłego stulecia charakteryzuje się ożywieniem działalności towarzystw «Proświta» na ziemiach zachodnioukraińskich, które znajdowały się pod obcym panowaniem. Począwszy od 1936 roku «Proświta» staje się mocna materialnie i finansowo. Przy każdej czytelni «Proświty» działała biblioteka, a także różne koła, zwłaszcza muzyczne i śpiewacze. Ukończywszy w latach 1935–36 sześciomiesięczne zaoczne kursy dyrygenckie we Lwowie, Bohdan Antkiw kieruje chórem w rodzinnej wsi, który śpiewa w cerkwi i na różnych festiwalach oraz koncertach, a także prowadzi zespół dramatyczny, orkiestrę mandolinową i dęta. W chórze śpiewał nawet proboszcz wsi, ks. Hłuchowecki. Poziom wykonawczy kół był dość wysoki, o czym świadczy to, że za zgodą zwierzchnika cerkiewnego orkiestra dęta mogła grać podczas świąt Bożego Narodzenia i Wielkanocy w cerkwi wsi Ostriw. Cerkiew wzniesiono w XIX wieku, a jej polichromię wykonał wybitny ukraiński malarz Kornyło Ustyjanowycz. Obecnie została ona zaadaptowana, a w wsi działa orkiestra dęta, podobnie jak w latach trzydziestych XX wieku. Władzy polskiej nie odpowiadała działalność «Proświty», która chroniła świadomych narodowo Ukraińców. Wtedy władze wysiedlają Bohdana Antkiwa jako aktywnego działacza «Proświty» do podkarpackiej wsi Horochołyna w powiecie bohorodczańskim województwa stanisławowskiego. Pracując w «Maslosojuzie» (spółdzielczo-kredytowa spółka), Bohdan Michajłowicz kieruje chórami (dorosłym męskim i mieszanym dziecięcym) czytelni «Proświty». Wspomina ówczesna uczestniczka chóru Maria Karalasz (ur. 1922): «Ojciec zaprowadził mnie do czytelni „Proświty” w górnej części wsi, kiedy miałam 14 lat, i zostałam uczestniczką chóru młodzieżowej organizacji „Sokolęta”. Chór na przełomie XX i XXI wieku zdumiewa. Argumenty w gruncie rzeczy pozostały niezmienne. Świadczy to o wyczerpaniu potencjału intelektualnego rosyjskiego nacjonalizmu w Ukrainie, który obecnie przekształcił się w trupa, próbowany stale reanimować z Federacji Rosyjskiej. Skostnienie filozofii współczesnego rosyjskiego nacjonalizmu w Ukrainie, jego otwarta retrogradość i wreszcie nienaturalność w nowoczesnym świecie to potężny czynnik jego ostatecznego wyrodzenia się w przyszłości. Przytoczony materiał, a także niektóre przykre realia dnia dzisiejszego (akcje w rodzaju „Ja gowarju po-russki”) świadczą o tym, że wysławiana reputacja Odessy jako miasta tolerancyjnego to mit. Ten status trzeba jeszcze zasłużyć, przede wszystkim poprzez usunięcie z życia miasta zjawiska, które, niestety, stało się jednym z charakterystycznych rysów jego oblicza społecznego – ukrainofobii». Wydawnictwo «Południe Ukrainy» adresowane jest do naukowców, regionalistów, nauczycieli, studentów i wszystkich, którzy interesują się historią Południowej Ukrainy.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn