Strona · s. 9strona oryginału ↗
Ukraińcy czy Rusini?
Слово Просвіти, №24 за 2008 рік
Stepan BOJKO, m. Iwano-Frankiwsk
Niedawno odwiedziłem Chust na Zakarpaciu. Niestety, dawna stolica Ukrainy Karpackiej mnie rozczarowała. W miasteczku, gdzie około 70% ludności to Ukraińcy, słychać przeważnie gwarę rosyjską i węgierską. Samochodów i innych dóbr cywilizacji w Chuście jest trzy razy więcej niż za czasów sowieckich. Rozwija się własność prywatna, są inwestorzy. Warunki społeczne znacznie się poprawiły, powiedział nauczyciel miejscowej szkoły, proświatianin Iwan Petlej (jego ojciec zginął w marcu 1939 r., broniąc stolicy Ukrainy Karpackiej przed wojskami węgierskimi).
Proświatianin Semen Dejczakiwski niedawno przesłał do lokalnych gazet materiał o takiej treści: „Czytając historyczne badania profesora Petra Sterczo, dowiedziałem się, że 13 marca 1939 r. specjalny wysłannik Hitlera, szef wydziału Ministerstwa Spraw Zagranicznych H. Altenburg, stawił się u regenta M. Horthy’ego z żądaniem, aby Węgry natychmiast rozpoczęły agresję przeciwko Ukrainie Karpackiej. Regent Horthy odpisał Hitlerowi tak: »Wasza Ekscelencjo! Serdecznie dziękuję! Nie mogę wyrazić, jak bardzo jestem szczęśliwy, bo ta życiodajna terytorium dla Węgier — nierado używam wielkich słów — jest właściwie sprawą życia… Nie zważając na nasze pięciotygodniowe rekruty, zabieramy się do sprawy z wielkim entuzjazmem. Rozkazy już wydano. W czwartek 16-go tego miesiąca dojdzie do incydentu granicznego, a w sobotę ruszy wielka ofensywa. Nigdy nie zapomnę tego dowodu przyjaźni, a Wasza Ekscelencja może uwzględnić moją stalową wdzięczność. Z przyjacielskim oddaniem Horthy«”.
Po okupacji Kraju Sudetów Czechosłowacji w 1938 roku Hitler podarował Ukrainę Karpacką sojusznikowi. Mój już nieżyjący brat Jarosław z rówieśnikami po wojnie odwiedzał na cmentarzach we wsiach Wyżniany, Kurowicze, Hlinany w obwodzie lwowskim mogiły gimnazistów, którzy w szeregach kilku lwowskich kurenów w kilkudniowych marcowych walkach bronili Chustu. Ziomkowie do dziś pamiętają pieśń:
Posłuchajcie, mili bracia,
Jak walczyło Zakarpacie!
Czterdzieści tysięcy walczyło,
Krew niewinną przelewało.
Płacze matka na mogile,
A dziewczyna na obczyźnie.
Nie smućcie się, mili bracia,
Jeszcze powstanie Zakarpacie
I zielona Werchowyna,
Samodzielna Ukraina!
W tych walkach zginęło 6 tysięcy Galicjan, głównie młodzieży. Tych, którzy wracali z przełamania na przełęczy Werecki, rozstrzeliwali Polacy z Węgrami. Prezydent Ukrainy Karpackiej Augustyn Wołoszyn zginął w sowieckim więzieniu w 1945 r.
Część młodzieży, prowokowanej przez niektórych rusofilów i węgierskich szowinistów (rzekomo: patrzcie, jak żyje Zachód), orientuje się na separatyzm. Ale przecież, drodzy bracia, my, Ukraińcy, obraliśmy kurs na Europę. Mamy już pierwsze kroki: weszliśmy do Światowej Organizacji Handlu (WTO), wywalczyliśmy wizę graniczną, czyli nieograniczone odwiedzanie Węgier.
Pamiętajmy, kto nas bronił w 1938 roku. Jesteśmy jednym narodem, nie dajmy się podzielić. Uwierzcie: najlepiej w domu, a my, Ukraińcy, jesteśmy u siebie w domu.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
