Strona · s. 10strona oryginału ↗
STIW KOMARNYCKI: „EUROPA MUSI UŚWIADOMIĆ SOBIE, ŻE UKRAINA — TO EUROPA”
Слово Просвіти, №24 за 2008 рік
Stiw Komarnycki, brytyjski Ukrainiec (urodzony w 1963 roku, mieszka w Yorkshire), na Mglistym Albionie stara się pełnić funkcję „popularyzatora” w sprawie ukraińskiej. Pan Komarnycki przetłumaczył „Słoneczne klarnety” Pawła Tyczyny, dążąc w ten sposób już na poziomie kultury do włączenia ukraińskiego dziedzictwa do światowego. Tak by było, gdyby przez dziesięciolecia ukraińskiej kultury nie niszczono w kleszczach propagandy ideologicznej. Niestety trzeba stwierdzić, że nawet wykształcony Europejczyk prawie nic nie wie o najwyższych wzorcach ukraińskiej literatury, które warto uwzględnić przy układaniu europejskiego kanonu literackiego.
— Dlaczego zdecydował się Pan tłumaczyć Pawła Tyczynę? Dlaczego właśnie „Słoneczne klarnety”?
— Gdy po raz pierwszy przeczytałem Tyczynę, poczułem, że jego wiersze to całe kompozycje, małe symfonie, które na oczach czytelnika rozwijają swoją ukrytą istotę, swoje ukryte znaczenia. W zbiorze wierszy przyroda jawi się wyrażona poprzez obrazy muzyki i świętości, czystości; autor jawi się jako kompozytor, instrument i muzyk. Dysonanse poezji rodzą się z ogromnej tragedii i bólu, tragicznego doświadczenia ukraińskiej wojny domowej, zła, które współistnieje z naszą zdolnością dostrzegania dobra. Ostatni wiersz zbioru „Słoneczne klarnety” to zarówno odrodzenie Ukraińskiej Republiki, jak i wewnętrzne dysonanse, które jeszcze doprowadzą do zniszczenia, inwazji i katastrofy. Poezji nie da się przetłumaczyć w zwyczajny sposób — Tyczyna wykorzystuje wszystkie właściwe wewnętrzne zasoby języka ukraińskiego, od porządku słów po osobliwości rytmomelodyki i rymowania. To, co wydaje się zrozumiałe i naturalne po ukraińsku, na przykład tytuły wierszy z zaprzeczeniem („Nie Zeus, nie Pan, nie
Gołąb „Duch”), zupełnie niezrozumiałe w dosłownym przekładzie na angielski. Dla tłumacza wiążą się więc pewne problemy z „nieprzekładalnością” geniuszu Tyczyny.
— Tłumacząc Tyczynę, czy udało się Panu zrozumieć jego mentalność, modus postrzegania świata, jego system poglądów filozoficznych? Jaki, według Pana, może być klucz do odczytania Tyczyny w Europie?
— Tyczyna postrzegał świat jak muzykę, którą wciągał w określanie porządku we Wszechświecie, w rozumienie ukrytych związków. Klucz do zrozumienia świata znajdujemy w „Słonecznych klarnetach”, w których Tyczyna pozwala nam poczuć, że muzyka jest przewodnią zasadą w postrzeganiu rzeczywistości. Ukraina i Wielka Brytania bardzo różnią się kulturowo i taki stan będzie trwał jeszcze przez kilka lat. Mimo to wierzę, że wersje przekładu, które stworzyłem — zbiór moich przekładów Tyczyny ujrzy światło dzienne w Salzburgu w 2009 roku — będą namacalną próbą włączenia literatury ukraińskiej do Europy.
— Jako Brytyjczyk, należący do literatury europejskiej i europejskiej tradycji kulturowej, czy zgadza się Pan z tym, że korzenie poezji Pawła Tyczyny tkwią w europejskiej filozofii, w systemie ogólnoeuropejskiej tradycji? Czy poezję Tyczyny można zaliczyć do kanonu literatury europejskiej?
— Poezja Pawła Tyczyny jest nieodłącznym składnikiem systemu literatury europejskiej, a poeci, którzy nie znają jego twórczości — Eliot w „Ziemi jałowej” i Hughes w „Kruku” — jakby odbijają się echem tej poezji. W rzeczywistości „uobcowienie”, dystansowanie się angielskich i europejskich autorów od Tyczyny jest przejawem pewnej bezsilności kultury. Po lekturze poezji wczesnego Tyczyny nie da się już patrzeć na świat tak, jak wcześniej.
— Czy zgadza się Pan z tezą, że ukraińska integracja z Europą powinna rozpocząć się od integracji na poziomie kultury i mentalności, zrozumienia tego, że kultura ukraińska i jej dziedzictwo są częścią europejskiego dziedzictwa kulturowego?
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
