Strona · s. 15strona oryginału ↗
Warto wiedzieć
Слово Просвіти, №24 за 2008 рік
który żywi się wyłącznie mięsem upolowanych zwierząt. Ostrość węchu i wzroku, lekkość i zwinność ruchów czynią lamparta bardzo niebezpiecznym dla tych, na których czyha ze swojej zasadzki, ukryty na drzewie lub w gęstym krzaku. Lampartom wystarcza spryt, by unikać ludzi. We wszystkim innym są dość niewybredne i do ich jadłospisu wchodzi niemal wszystko, co żyje i się porusza, od jaszczurek po osły i antylopy. Nie gardzą też psami domowymi, nie mówiąc już o kozach i owcach. Bo zmniejszenie liczebności dzikich zwierząt wskutek myślistwa, wycinania lasów i orania stepów nie zostawia drapieżnikom wyboru i włączają one do swojego menu bydło hodowlane. Przez to pasterze przez setki lat prześladowali lamparty za ich „furię”.
W „Słowie o wyprawie Igora” Wsesław (książę połocki, którego w ludzie uważano za wilkołaka) „skoczył srogim zwierzem” z Biełgorodu. Można przypuszczać, że tutaj, jak w „Pouczeniu” Włodzimierza Monomacha, „lutyj” to nie tylko cecha, lecz także nazwa znanego skaczącego zwierzęcia, tym bardziej że wszystkie inne zwierzęta w „Pouczeniu” i „Słowie” są wyraźnie nazwane. Ale które dokładnie?
„Powieść minionych lat” donosi, że dorosły książę Światosław w wyprawach był „dzielny i zwinny, kroczący jak lampart”. Porównanie z chodem lamparta? Raczej nie, bo ten zwierz niespodziewanie napadał i równie niespodziewanie się wycofywał, a Światosław był szlachetnym wojownikiem i zawsze parł naprzód: „idę na was”. Najprawdopodobniej kronikarz miał na myśli wdzięczne ruchy, które nie są typowe dla tego zwierzęcia. Taka ruchliwość ludzi…
…się suche dęby, nastawało lato. Właśnie to znaczenie legło u podstaw zwrotów do dębu, by się rozwinął, czyli by przyniósł prawdziwe ciepło, bujność przyrody. Przy obrzędowym „suchym dębie” śpiewano pieśni i chodzono w kole. Znane są także magiczne zaklęcia przywołujące deszcz, które przetrwały w dziecięcym folklorze. Dzieciaki pod koniec lat 60. XX wieku we wsi Ziatkowce gajsyńskiego rejonu na Winnicczyźnie zaklinały i przywoływały:
Idź, idź, deszczyku,
Ugotuję ci barszczyku
W nowiutkim garnuszku.
Położę na dębie,
Zawołam gołębia:
Jemu kaszę, tobie barszcz,
Żeby padał wielki deszcz.
Inne warianty zaklęcia: „…Postawię na dębie.
Dąb się poruszy,
Garnek się rozbije” (rozlewanie barszczu symbolizowało pożądane rozlanie deszczu); „…Dębek się zachwiał,
a deszcz się polał”.
Dawna gra w „Płonę-dąb” (być może jako fragment obrzędu „suchego dębu”) przetrwała jeszcze w XIX wieku i została zanotowana w kilku miejscowościach: „Płonę, płonę, dębie” (wariant: „Płonę, płonę, pniu”). — „Czemu płoniesz?” — „Dla pięknej panny”. — „Jakiej?” — „Ciebie, młodego!” — „A ja uciekę”. —
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
