Strona · s. 4strona oryginału ↗
ZDROWIE NARODU
Слово Просвіти, №24 за 2008 рік
Przez wiele lat w różnych publikacjach wielokrotnie zwracałem się do problemu HIV/AIDS jako jednego z wielu, które zagrażają demograficznemu i społecznemu zdrowiu społeczeństwa. Zamiar napisania monografii dojrzał, gdy w jednym z zakładów leczniczych Kijowa na własne oczy zobaczyłem w otwartym pudełku jednorazowych strzykawek, które właśnie nadeszło od dostawcy, jedną w jednej trzeciej wypełnioną jakąś krwią. Istnieje kilka scenariuszy, według których stało się to możliwe; wśród nich są i takie, które zmuszają do wątpienia w sterylność również innych strzykawek (które wydają się „czyste”). A teraz pomyślmy o stomatologii, o salonach tatuażu i piercingu, o przetaczaniu krwi (którego nie można uniknąć przy ciężkich urazach), o szczepieniach dzieci i dorosłych… Nie straszę, a przestrzegam przed obojętnością: HIV/AIDS — to nie cząstkowy, a ogólny problem. W warunkach epidemii wszyscy jesteśmy w ten czy inny sposób zagrożeni i nie ma na to rady — musimy walczyć nie z zakażonymi wirusem HIV współobywatelami, a z zarazą. Chcę zapoznać szanownych czytelników z ogólnymi problemami, o których mowa w pracy, którą właśnie ukończyłem. Zdjęcie Olesia Dmytrenki. Wołodymyr WOJTENKO, profesor. ZARZĄDCY, KOORDYNATORZY ORAZ WYKONAWCY. Na początku grudnia 2007 r. — najwyraźniej w związku z informacją, która pojawiła się w różnych mediach w Międzynarodowy Dzień Walki z AIDS — z oświadczeniem o swoim postrzeganiu problemu wystąpił Prezydent. Nazwał on przestępczą bezczynność Ministerstwa Zdrowia oraz innych resortów branżowych w zakresie walki z HIV/AIDS. Wiktor Juszczenko podkreślił, że bardziej nieudolnej pracy w systemie władzy, niż praca rządu, a w szczególności Ministerstwa Zdrowia, w sferze walki z HIV/AIDS nie istnieje. „Ta porażka jest tragiczna, bo jest uwikłana w cały system błędnych obliczeń, korupcji, rozkradania państwowych środków, nieracjonalnego ich wykorzystania” — powiedział Prezydent. Ostro skrytykował brak jasnego systemu zarządzania w tej kwestii. Według jego słów, walką z HIV/AIDS zajmują się wszyscy, ale konkretnych ludzi, którzy są gotowi wziąć na siebie odpowiedzialność, nie ma. Prezydent skrytykował również brak działań koordynacyjnych między resortami branżowymi. W. Juszczenko podkreślił, że dzisiaj ostro stoi kwestia zmiany systemu zarządzania państwowego w tej sferze. Prezydent zażądał od Prokuratora Generalnego Ukrainy przeprowadzenia kontroli wszystkich operacji przetargowych zakupu leków, które są potrzebne do leczenia i profilaktyki zakażenia HIV/AIDS na Ukrainie. Zaznaczył, że należy wyjść na nowe zasady polityki przetargowej i „znaleźć uczciwego medyka, który sobie z tym poradzi”. Prezydent przytoczył statystykę, która daje podstawy mówić o zgeneralizowanej epidemii, a działania urzędników w zakresie walki z tym złem scharakteryzować jako „przestępczą obojętność”. Komentarz, najwyraźniej, może być taki: bardzo słusznie, nieco za późno, sytuacja wymaga awaryjnych przeciwdziałań. Dzisiaj, razem z nieudolnymi biurokratami, epidemię „kontrolują” konsumenci narkotyków iniekcyjnych i prostytutki; jutro zaś może stać się ona niekontrolowana. D. De Bell i R. Carter („Likarśkyj wisnyk”, 2006, t. 51, nr 1), znający sytuację na Ukrainie lepiej niż wielu naszych urzędników, konstatując gwałtowne rozprzestrzenianie się infekcji, podkreślają, że mamy wyjątkowo młody profil zakażonych HIV — w większości są to nastolatki i młodzież. Śmiertelne połączenie gruźlicy i HIV — to również poważny problem: Ukraina ma najwyższą na świecie liczbę przypadków gruźlicy z wielolekoopornością. Piśmienność społeczeństwa, zdaniem zagranicznych badaczy, pozwala aktywnie angażować media do propagowania zdrowego stylu życia i świadomości dotyczącej specyfiki infekcji. Istnienie systemu ochrony zdrowia z kontyngentem wykwalifikowanych lekarzy poświadcza obecność potrzebnych zasobów medycznych. Dlaczego więc te czynniki nie działają? Autorzy cytowanego artykułu stawiają sprawę na ostrzu noża: dlaczego międzyrządowe i charytatywne instytucje, które wkładają środki w walkę z epidemią na Ukrainie, nie obserwują choćby oznak czegoś, co świadczyłoby o efektywności ich wydatków? I sami odpowiadają na to pytanie, nazywając kilka pozycji (wokół nich ukraińscy lekarze kręcą się, przepraszam za nieakademicki termin, latami). 1. Każdy nowy ukraiński rząd ustala swoje priorytety rozwoju infrastruktur przemysłowych, rolniczych, transportowych i bankowych, ale nie usług społecznych (z ochroną zdrowia w szczególności). 2. Rozbudowa usług dla zdrowia publicznego — to bardzo trudna sprawa w „systemie pionowym” (od ministerstwa do punktu felczerskiego), niezdolna szybko reagować na zmienne codzienne potrzeby. Organizacja współczesnej medycyny, odziedziczona z minionych czasów, skostniała i zdegradowała na tle rynkowo-bazarowych realiów, a jej reformy były i pozostają przedmiotem dyskusji. Zapobieganie, opieka i leczenie — trzy nierozłączne przesłanki walki z zakażeniem HIV, ale ta teza nie ma praktycznego wcielenia. Pioruny, które Prezydent słusznie skierował pod adresem byłego kierownictwa Ministerstwa Zdrowia, dotyczyły przede wszystkim tzw. terapii antyretrowirusowej zakażonych HIV, która — w najlepszym przypadku — pozwala im pozostać zakażonymi, nie przechodząc w stadium klinicznego AIDS (ze wszystkimi konsekwencjami takiego przejścia). Profilaktyka zakażenia HIV — główne ogniwo w walce z epidemią — była i jest najsłabsza. 3. Ukraina w ostatnich latach miała wiele międzynarodowych inwestycji donorskich dla pojedynczych projektów, jednak nie były to spójne i skoordynowane projekty. Koordynowanie musi pochodzić z samej Ukrainy. Dzisiaj dwa główne źródła zasobów — grant Światowego Funduszu, którym kieruje Międzynarodowy Sojusz HIV/AIDS, i pożyczka Banku Światowego, którą koordynuje Ministerstwo Ochrony Zdrowia. Niedawno jeden z zagranicznych obserwatorów doszedł do wniosku, że we wszystkich ukraińskich wysiłkach dotyczących reagowania na problem HIV/AIDS głównym towarem na wymianę była informacja o tym, co robi lub ma zamiar robić każdy oddzielny projekt/program. Kto w las, a kto w pas…
W ciągu piętnastu lat problemem HIV/AIDS na szczeblu ogólnopaństwowym konsekwentnie zajmowało się osiem komitetów i komisji, których organizacja i zmiany miały niewielki wpływ na sytuację. Niedawno Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko utworzył Radę Koordynacyjną ds. problemów zakażenia HIV/AIDS, gruźlicy i narkomanii. Odpowiedni dekret nr 220 został podpisany 17 marca 2008 roku. Radzie przewodniczy Prezydent Ukrainy. W jej skład wchodzą: wicepremier Ukrainy, zastępca przewodniczącego Rady Koordynacyjnej; zastępca szefa Sekretariatu Prezydenta Ukrainy; minister edukacji i nauki; minister pracy i polityki społecznej; minister ochrony zdrowia; minister spraw wewnętrznych; Prokurator Generalny Ukrainy; pierwszy zastępca przewodniczącego Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, działacze państwowi oraz przedstawiciele społeczeństwa. W szczególności przewodniczący rady koordynacyjnej Ogólnoukraińskiej sieci ludzi żyjących z HIV/AIDS; dyrektor Międzynarodowego Sojuszu ds. HIV/AIDS na Ukrainie; przewodnicząca zarządu organizacji charytatywnej „Fundacja Ołeny Franczuk AntyAIDS”; koordynator na Ukrainie Wspólnego Programu Narodów Zjednoczonych ds. HIV/AIDS (UNAIDS); dyrektor Ukraińskiego centrum profilaktyki i walki z AIDS. Nie mamy żadnych informacji o pracy nowej instytucji, choć od czasu jej utworzenia minęły ponad dwa miesiące. Światowa Organizacja Zdrowia jako struktura koordynująca co roku stawia przed sobą zadanie zwrócenia uwagi społeczności światowej na określony problem. W tym roku takim problemem jest wpływ globalnego ocieplenia na zdrowie i długość życia ludzi. Jest on pilny: w krajach UE wzrost temperatury o jeden stopień może wywołać wzrost śmiertelności o 1—4%, a według danych z 12 krajów europejskich okres ekstremalnych upałów latem 2003 roku doprowadził do 70 tysięcy „nadmiarowych” zgonów. Biuro WHO na Ukrainie powinno być — z definicji — autorytatywną i efektywną instytucją; szkoda, że jego działalność pozostaje nieznana społeczności medycznej. Rąbka tajemnicy uchyliła publikacja w gazecie „Deń” (2008, nr 67). Zatem Ukraińskie biuro WHO na lata 2008—2009 ma cztery priorytety (oprócz globalnego ocieplenia). „Jest to po pierwsze wzmocnienie systemu ochrony zdrowia, co obejmuje rozwiązanie problemu kadr (zwłaszcza dla wsi), finansowanie medycyny, bezpieczeństwo hemotransfuzji i leczniczego wykorzystania składników krwi, doskonalenie medycyny katastrof. Trwa tworzenie i legitymizacja ogólnopaństwowego formularza leków. Po drugie, jest to problem chorób niezakaźnych, propagowanie zdrowego stylu życia. Po trzecie — choroby zakaźne (mamy zamiar zmniejszyć ciężar HIV/AIDS, gruźlicy) i pracujemy nad tym, aby zapobiegać chorobom poprzez szczepienia. W najbliższym czasie wraz z Ministerstwem Ochrony Zdrowia będziemy przeprowadzać szczepienia ludzi w wieku od 16 do 29 lat przeciwko odrze i różyczce — to prawie 9 milionów osób. Celem jest, aby do 2010 roku zachorowalność na te choroby była bliska zeru”. Kierownik biura na pytanie korespondenta (prawdopodobnie nieco zaskoczonego spokojnie-epicką tonacją wywiadu) dodał pewne wyjaśnienia: „Oczywiście, mamy planowanie strategiczne na 6—8 lat. A odpowiedź na pytanie, dlaczego nasze wskaźniki nie poprawiają się, leży w płaszczyźnie globalnych tendencji. Jeśli zaś mówić o HIV/AIDS, to w jednym planie tendencja się pogarsza, a w innym — poprawia. Na przykład w kwestii zapewnienia chorym na AIDS leków, także obniża się rozpowszechnienie HIV/AIDS wśród narkomanów. Teraz staramy się zrobić wszystko, aby wprowadzić terapię zastępczą metadonem. Te kwestie nie są na rok czy dwa: musi minąć 10—20 lat, aby rzeczywiście było czuć pewne zmiany”. Żadna pozycja z tej listy nie budzi sprzeciwu. Jednocześnie wydaje się, że my (Ukraina) musimy mieć wystarczająco dużo rozumu, aby nie usypiać się perspektywami poprawy sytuacji w zakresie HIV/AIDS dopiero za 10—20 lat, i bardzo nie chcemy, aby właśnie tak postrzegano sytuację w nowo utworzonej Radzie Koordynacyjnej: nie mamy tyle czasu w zapasie.
Przebadawszy naszą sytuację, przedstawiciele Globalnej Koalicji Biznesowej przeciwko HIV/AIDS, gruźlicy i malarii, którzy niedawno odwiedzili Ukrainę, przedstawili dwie prognozy: optymistyczną i pesymistyczną. Omawiaj±c problem, na optymistycznej nawet się nie zatrzymywali. Przedstawiciel Banku Światowego Martin Browser: „Jeśli HIV na Ukrainie będzie rozprzestrzeniać się w takim samym tempie jak obecnie, do 2025 roku możecie stracić jedną czwartą populacji. Dotkliwie odczuwalny będzie spadek liczebności ludności aktywnej zawodowo, a na biznes wywierana będzie silna presja podatkowa. Państwo i biznes będą wtedy musiały wydawać setki milionów dolarów na leki antyretrowirusowe (aby utrzymać zdrowie ludzi, którzy będą pracować), setki milionów hrywien na wypłaty z tytułu niepełnosprawności, a przedsiębiorstwa Ukrainy, które pracują na PKB, najbardziej na infekcji HIV ucierpią. Jeśli biznes będzie finansował chorych i będzie ich tylu, ilu się przewiduje, to AIDS może po prostu zniszczyć ukraiński biznes”. Prezydent Globalnej Koalicji Biznesowej przeciwko HIV/AIDS Richard Holbrooke: „Środki, które dajemy na stworzenie szczepionki przeciwko tej infekcji, póki co nie dają potrzebnych rezultatów. Obecnie świat wydaje ogromne pieniądze na ten problem i niestety, choć bardzo drogo nas to kosztuje, przegrywamy wojnę. Eksperci powiedzieli, że wirus niedoboru odporności ludzkiej jest bardzo „inteligentny”: jak tylko lekarze dochodzą do jakiegoś rozwiązania, wirus ich „oszukuje”. Dlatego najlepszą „szczepionką” dla Ukrainy musi stać się informacja o niebezpieczeństwie. I nie trzeba całej odpowiedzialności przerzucać na państwo — ono sobie z tym nie poradzi. Jestem przekonany, że skoro przyszłość każdego kraju zależy od biznesu, to to zadanie musi on wziąć na siebie (rozumiem, że biznes jest bardzo egoistyczny, ale z czasem pojawia się zrozumienie, że jest coś ważniejszego niż zysk). Pojedźcie za granicę: doświadczeniem w minimalizacji ryzyka mogą się z wami podzielić USA lub jakikolwiek rozwinięty kraj Europy — Francja, Niemcy, Holandia, Szwecja. Wzywam przedstawicieli ukraińskiego biznesu do zjednoczenia się z nami i wspólnego prowadzenia na Ukrainie „informacyjnej szczepionki”. Właśnie dzięki kampanii edukacyjnej Globalnej Koalicji Biznesowej udało się już zmniejszyć tempo rozprzestrzeniania się HIV w Chinach, USA, Rosji”. Dyrektor wykonawczy Globalnej Koalicji Biznesowej John Tedstrom: „Szczególna rola w kampanii edukacyjnej przypada mediom, organizacjom społecznym, popularnym osobom oraz kościołowi. W USA problem AIDS naświetla się dziesięciokrotnie szerzej niż w Europie, nie mówiąc już o Ukrainie: zwracają na niego uwagę „gwiazdy”, które biorą udział w różnorodnych akcjach charytatywno-oświatowych. Jeśli chodzi o kościół, to zdaniem ekspertów, jeśli duchowni będą brać udział w zapobieganiu HIV/AIDS, będzie to wielka pomoc, gdyż znaczna część Ukraińców najbardziej ufa właśnie kościołowi”. Możemy skonstatować, że nasz biznes powoli zwraca się twarzą ku naglącym problemom medycznym (AIDS, gruźlica), ale jego aktywność nie może być uznana za współmierną do ostrości problemu. W końcu nikt w państwie (z wyjątkiem kilkudziesięciu „wąskich” specjalistów i niektórych organizacji społecznych) nie mówi głośno o sytuacji, która wymaga, aby o niej krzyczeć. Pilne technologie informacyjne (oświatowe, propagandowe i kontrpropagandowe) wymagają stałej uwagi i niewielu środków. Co miesiąc regionalne środki masowego przekazu muszą podawać bieżącą informację o liczbie
s. 5 · strona oryginału ↗
odpowiedział, że „Ukraiński Związek Medyczny” to organizacja społeczna, która będzie wpływać na bieg wydarzeń, w tym poprzez zabezpieczenie legislacyjne. Pan Poliaczenko podkreślił, że nie jest już ministrem, ale organizacja będzie miała więcej dźwigni wpływu niż urzędnicy. Ilia Jemec zwrócił uwagę na potrzebę powstania nie organizacji politycznej, lecz struktury, dzięki której sami lekarze będą kształtować system ochrony zdrowia: „Po konferencji prasowej mam dwoje niemowląt-pacjentów z dość skomplikowanymi wadami serca. Konferencja prasowa to nie mniej ważne wydarzenie niż operacje”. Tina Beradze podkreśliła: „Zawód lekarza jest najtrudniejszy pod względem psychicznym. Co chwilę, co sekundę ratujemy ludziom życie. Musimy otrzymywać pomoc, abyśmy mogli pomagać ludziom ratować ich zdrowie. Kiedy mówię, że jestem psychiatrą, patrzą na mnie ze zdziwieniem, ponieważ to nazwy produktów. To protezy i ortezy kończyn górnych i dolnych, obuwie ortopedyczne, środki przemieszczania się i rehabilitacji, bandaże. W ramach wystawy Ogólnoukraińska organizacja społeczna „Stowarzyszenie inwalidów po urazach rdzenia kręgowego Ukrainy” przeprowadziło „okrągły stół” ze wszystkimi zainteresowanymi: producentami i użytkownikami ich usług. „Wrażenie jest takie, że krajowego producenta się niszczy — mówi dyrektor generalna spółki z o.o. „Drukmasz-centr” z Kirowogradu Ludmiła Szubina. — Większość podobnych przedsiębiorstw nie funkcjonuje. Wzięliśmy kredyt w banku, żeby nie stracić zespołu, ale pracujemy na magazyn. Nasze przedsiębiorstwo może wytwarzać do 10 tysięcy wózków, a wytwarza tylko 5,5 tysiąca. W zeszłym roku państwo zakupiło tańsze wózki z Chin, choć produkcja naszej fabryki odpowiada standardom międzynarodowym”. Niepełnosprawni z kolei narzekali na jakość chińskich wyrobów: często się psują, a żaden warsztat na Ukrainie nie jest w stanie ich naprawić.
nieprestiżowo. Ale tylko lekarze mogą bronić siebie nawzajem, aby naród był chroniony”. Wołodymyr Zahorodnij trafnie powiedział o tym, co boli: „Państwo występuje jako gwarant w zapewnieniu bezpłatnej opieki medycznej, ale odpowiedzialność spoczywa na lekarzu”. Trzeba rozpocząć dialog społeczny między lekarzem a pacjentem — wtedy możemy dojść do społeczeństwa obywatelskiego. O znaczeniu tego mówił Jurij Poliaczenko. I ma rację. Dyrektor Narodowego Instytutu Chirurgii i Transplantologii im. Szalimowa AMN Ukrainy, mówiąc o tragicznych wydarzeniach wokół szczepień, powiedział: „Jeśli będę mówił jako lekarz — to tragedia. Skutki tej kampanii podzieliły społeczeństwo na lekarzy i pacjentów. System zawiódł”. Zatem system ochrony zdrowia potrzebuje wszechstronnej modernizacji ze względu na przyszłe zdrowie narodu.
Także nasi producenci dostali swoje, bo na wystawę wiozą najlepsze, a co faktycznie otrzyma invalida — jeszcze nie wiadomo. Najważniejsze, w czym zgodzili się producenci i ludzie o szczególnych potrzebach fizycznych, to to, że powinno być indywidualne zamówienie dla konkretnego odbiorcy. Zdarzały się przypadki, że wózki zmarłych oddawano żywym. W zakładach opieki społecznej wózki są nakładane pod sufit, a magazynier bierze to, co mu wpadnie w ręce. Skutek jest taki, że invalida nie może normalnie korzystać z wózka, bo mu nie pasuje. Zatem problem osób o szczególnych potrzebach fizycznych wymaga kompleksowej uwagi państwa. Trzeba wspierać samych invalidów i cały przemysł produkujący dla nich. Że taka potrzebna branża istnieje i dynamicznie się rozwija, potwierdziła obecna wystawa i prawie 80 jej uczestników z najdalszych zakątków Ukrainy. Potwierdziły to także wyroby: od zwykłego suspensora po najbardziej skomplikowane urządzenia, którymi steruje nowoczesna elektronika i mikroprocesory.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
