Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №24 за 2009 рік

16 s. · 37 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

BYĆ NIE ŚWIADKAMI, LECZ UCZESTNIKAMI. Refleksje Pawła Mowczana, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, posła do Rady Narodowej Ukrainy, w przededniu VIII Zjazdu Proświtian

Zaledwie pół roku dzieli nas od historycznej daty, którą obchodziliśmy jako narodową, — 140. rocznicy powstania „Proświty”. Miała ona zmobilizować naród do obrony własnej przestrzeni językowo-kulturowej, którą naszym praojcom odbierano, odrywano kawałek po kawałku, ziemia po ziemi, by ich usunąć, wysiedlić z tej ziemi, która już była wyobcowana. Ale te sześć miesięcy, które przeżywaliśmy w codziennych troskach, były najbardziej niepokojące w całym okresie istnienia Ukrainy jako niepodległego państwa. Okres od VII do VIII Zjazdu, kiedy mogliśmy stracić państwo w wyniku pozaspołecznego, pozanarodowego spisku. Był on, bez cienia wątpliwości, skierowany na zniszczenie wszystkich konstytucyjnych podstaw narodowych, był próbą podziału Ukrainy, sprowadzenia jej do stanu, w jakim kraj znajdował się 140 lat temu. Nie przesadzam w ocenie skali tej narodowej katastrofy, która mogła nastąpić w wyniku zmian konstytucyjnych dokonanych przez dwie grupy oligarchiczne, dla których Ukraina jest tylko terytorium ich interesów biznesowych, o czym mówiłem nie raz. Grup, które dla poszerzenia pola komercyjnej działalności mogą wkrótce przyłączyć Ukrainę do istniejącego już Imperium Rosyjskiego porozumieniami siewierodoniecko-berdyczowskimi. Dzięki Bogu, dzięki Wam, dzięki naszym modlitwom do Wszechmogącego, do tego nie doszło. I przypomniały mi się jakoś wiersze ze wspomnień Wasyla Grossmana, młodego trockisty, który był na pożegnaniu z Trockim na Dworcu Kazańskim w Moskwie. Stalin wysyła go w daleką podróż i żegna się ze swoim współtowarzyszem. Trocki podchodzi do każdego i — dalej zgodnie z oryginałem: „z zakłopotanym uśmiechem mówi: »Nie wyszło, towarzysze, przepraszam«”. Tak, nie wyszło. Ale nasuwa się całkiem logiczne pytanie: czy może się to zdarzyć? Polegać wyłącznie na woli Bożej, nic dla niej nie czyniąc, — to znaczy być świadkami, a nie uczestnikami wydarzeń. I wszyscy my, proświtianie, możemy powiedzieć: nie byliśmy świadkami, lecz aktywnymi uczestnikami tego procesu. I byłby on nieodwracalny, gdybyśmy, proświtianie, stali całym światem i jednym murem, a nie byli podzieleni na partie, grupy interesów, w tym także partyjnych. Nasz cel bowiem to nie tylko deklarować, ale i realizować, aby Ukraina stała się państwem pełnym treści, nie tylko z zewnętrznymi atrybutami, ale także narodowo wypełnionym. I wszystko, co robiliśmy w okresie sprawozdawczym, będziemy robić jutro i pojutrze: będziemy bronić rodzimego słowa na Krymie, na Doniecczyźnie, w zrusyfikowanej Odessie i Charkowie. Poprzez wydawanie książek, druk gazet, takich jak „Słowo Proświty”, „Krymska Świetlica”, „Promień Proświty”, „Siwerszczyzna”, „Galicka Proświta”, „Arkasowa ulica”, „Ludowy lekarz Ukrainy”, „Chrześcijańska Ukraina”, „Ukraiński świat”, „Bachmucki szlak”, „Jaskółka”, „Siwerski kraj”. Czasopismo Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” pod kierownictwem redaktor naczelnej Lubow Hołoty (przy okazji wyrażam podziękowanie redakcji) stało się jednym z najbardziej zauważalnych kulturoznawczych czasopism Ukrainy. W tym czasie Centrum Wydawnicze „Proświta” pod kierownictwem Wasyla Kliczaka wydało dziesiątki książek. Wymienię choćby wielki projekt „Kobzar” — w każdym domu”. Po 11-odcinkowym edukacyjnym filmie fabularnym „Testament”, poświęconym życiu i twórczości Szewczenki, wyprodukowaliśmy czteroodcinkowy film telewizyjny fabularny „Bereźowski” z cyklu „Chwała Ukrainy”, poświęcony wielkim synom naszego narodu. Tu trzeba podziękować bezinteresownym artystom — Leonidowi Mużukowi, członkowi Centralnego Zarządu Towarzystwa, a także Walentynowi Myśliwemu. Obecnie trwa praca nad drugim filmem, poświęconym geniuszowi ukraińskiej muzyki Bortniańskiemu. Wielkim sukcesem „Proświty” jest wprowadzenie na ekrany 26-odcinkowego filmu animowanego „Lis Mikita” według poematu Iwana Franki o tym samym tytule. Film został stworzony przez zespół pod kierownictwem członka CZ Wołodymyra Kmetyka. To pierwszy taki serial animowany w czasach niepodległości Ukrainy. W kolejce są podobne seriale „Taras Bulba”, „Bajki wielkiego miasta”. Zakończenie na str. 2 NIE ZNĘCAJCIE SIĘ NAD JĘZYKIEM! CZY BĘDĘ SZCZĘŚLIWY?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

talent nie jest ochroną, lecz szybką orientacją społeczeństwa na sukces, czyli natarciem z jasną wizją nie abstrakcyjnej idei narodowej, a konkretnego celu. Czy zwykłe oddziały i stowarzyszenia „Proświty” mogą działać jako organizacja społeczna, która nie tylko pracuje, ale tworzy wraz z Ukraińcami skuteczną perspektywę ukraińskości i konkretne zwycięstwa każdego dnia i każdej godziny? Ludzie, którzy znają stan spraw w organizacji, muszą przyznać: zbyt ograniczone możliwości działalności informacyjnej oddziałów obwodowych i podstawowych ogniw nie dają „Prośvicie” szansy stać się organizacją — forpocztą informacyjnego natarcia ukraińskości, ponieważ słowo-ochrona, czy obrona, po nowemu, oznacza gwarantowaną porażkę. Nie jesteśmy na to gotowi nie dlatego, że brakuje nam zapału, patriotyzmu czy miłości do Ukrainy. W sprawie ukraińskiej musi być coś takiego, co zawsze będzie zwyciężać, nawet bez finansowania ze strony państwa czy ludności. Sytuacja podpowiada nam jedyne wyjście: poświęcić masowość członkostwa, które i tak trudno ewidencjonować, przekształcając „Proświtę” w organizację typu zakonnego z wysokimi wymaganiami wobec członków i konkretną misją — sukcesem i unikalną perspektywą ukraińskości. Innej drogi nie ma — takie są warunki XXI wieku. Jest to bardzo trudne, gdyż modernizację ukraińskiej organizacji muszą przeprowadzić ludzie wychowani w starym systemie i na wzorcach przeszłości, ale jest to niezły fundament dla twórczych osobowości i sprawa dla twórczych ludzi — członków zakonu, którzy są gotowi pracować nie dla pieniędzy czy sławy, nie dla przypodobania się polityce i niezależnie od machiny państwowej. Takich wśród Ukraińców nie brakuje. Właśnie na nich trzyma się „Proświta”. Trzeba dostosować strukturę organizacji do realnej liczby aktywistów, uczynić organizację informacyjnie mobilną i o klasę wyższą, z nowoczesną metodologią wpływu na społeczeństwo. Czy nie pierwszą stroną internetową, która zapewniała dostęp do takich archiwów, był projekt UNESCO „Pamięć świata”, rozpoczęty jeszcze w 1995 roku. Od tego czasu biblioteki cyfrowe zaczęły pojawiać się jak grzyby po deszczu. Obecnie własną zdigitalizowaną bazę posiada niemal każda biblioteka, która jest obecna w światowej sieci. Zatrzymam się przy kilku znanych portalach, które dają możliwość pobrania starodruków o historii Ukrainy. W 2001 roku w Internecie pojawił się projekt „Izbornyk. Historia Ukrainy IX—XVIII w. Pierwotne źródła i interpretacje” (litopys.org.ua). Oprócz wielkiej bazy danych, o której „Słowo Proświty” pobieżnie opowiadało w jednym z poprzednich numerów, znajduje się tam również wielka kolekcja linków do podobnych zasobów. Na uwagę zasługują strony „Archiwa Ukrainy” (www.archives.gov.ua), „Ukraińska biblioteka elektroniczna” (exlibris.org.ua). Na stronie „Narodowa Biblioteka imienia W. I. Wernadskiego” (www.nbuv.gov.ua) można znaleźć linki do wszystkich bibliotek narodowych świata, wszystkich bibliotek Ukrainy i elektronicznych baz książek. Ogółem umieszczono tu kilkaset tematycznych linków. Ale, niestety, w pełni zeskanowanych książek w ukraińskich zasobach jest jeszcze bardzo mało. Polska o swoje dziedzictwo historyczne i kulturowe dba znacznie bardziej niż Ukraina. Dzięki temu, że znaczna część ukraińskich ziem długo znajdowała się w składzie Polski, w jej bibliotekach cyfrowych można znaleźć wiele książek w formatach pdf i djvu, poświęconych Ukrainie. Łącznie istnieje ponad dwadzieścia polskich bibliotek cyfrowych, wśród nich największe „Polska Biblioteka Internetowa” (www.pbi.edu.pl) i „Digital Library of Wielkopolska” (www.wbc.poznan.pl/dlibra). Ciekawą dla naukowców będzie elektroniczna wersja wydania z końca XIX wieku „Slownik geograficzny Krolestwa Polskiego i innych krojow slowianskich” (dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny). Jeszcze jedno ciekawe źródło — rosyjska „Małorusskaja narodnaja istoriczeskaja bibliotieka” (mnib.malorus.org), gdzie, w szczególności, są elektroniczne wersje „Archiwum Południowo-Zachodniej Rosji” — ponad 30 tomów dokumentów z historii Ukrainy do XIX wieku, „Biblia Ostrogska”, książki z historii „Proświty” itp. Dzisiaj w Internecie można znaleźć wszystko lub prawie wszystko. Jeśli nagle czegoś nie znaleźliście, należy powtórzyć wyszukiwanie po kilku dniach i wszystko na pewno będzie w porządku. Światowa cyfrowa baza wiedzy odnawia się w każdej chwili. Przyszłość już się zaczęła… Musi być odnowiony program i sposób działania. Uzyskanie członkostwa poprzez specjalne szkolenie, skupienie pracy wyłącznie na ukraińskiej wspólnocie. Schemat jest prosty: pomoc ukraińskiej wspólnocie etnicznej w odzyskaniu pewności siebie, zdolności własnymi siłami zapewniać konstytucyjne gwarancje zachowania i takiego rozwoju tożsamości, który szybko osiąga cel. O celu Ukraińców mówić nie trzeba — jest on podobny do pragnień wszystkich skutecznych narodów. O ukraińskiej unikalności będzie można mówić dopiero po osiągnięciu przez Ukraińców stanu wolnego rozwoju i nabyciu stylu zachowania, wywołanego poczuciem odpowiedzialności za państwo i zagospodarowanie Ukrainy. Modernizacja „Proświty” w ogólnoukraińską organizację typu zakonnego ma na celu najpierw przywrócenie społecznej odpowiedzialności etnicznych Ukraińców. Jest wielu zakochanych w rodzimej kulturze i kraju, wystarczająco dużo haseł i mnóstwo narodowo zorientowanych i niedopuszczonych do władzy polityków, setki skutecznych działaczy społecznych, ale to nie przybliża perspektywy ukraińskości tak szybko, jak byśmy chcieli, i zgodnie z bardzo szybkimi zmianami procesów światowych. Brakuje takiej skomplikowanej w sformułowaniu i prostej oraz prawie bezpłatnej w realizacji rzeczy, jak ogólna uświadomiona odpowiedzialność czynem każdego etnicznego Ukraińca i całej wspólnoty. Już wyrośliśmy z poddańczego stanu i musimy, szanując Tarasa Szewczenkę, wziąć na siebie ciężar odpowiedzialności czynu, którego wzorem był Iwan Franko. Za każdym z nas stoi los milionów i taki ciężar mogą nieść nie wszyscy, tylko bezinteresowni i celowi. Tacy ludzie sami są organizacją społeczną w jednej osobie. Takie zadanie jest w stanie udźwignąć tylko ukraiński zakon rycerski, jakkolwiek byśmy go po nowemu nazwali lub pozostawili tradycyjną nazwę — „Proświta”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

BYĆ NIE ŚWIADKAMI, A UCZESTNIKAMI

Dokończenie. Początek na str. 1. Jeszcze jeden wielki projekt — „Muzyka etniczna Ukrainy”. Wydano już 28 płyt kompaktowych, ponieważ kultura masowa może ostatecznie zwyciężyć kulturę ukraińską, która do dziś uważana jest zarówno za wielką, jak i wysoką. Zrealizowano wielki projekt „Kolekcja dziecięca” — wspólnie z firmą „Atlantic”, której przewodzi również członek Centralnego Zarządu Jurij Handziuk. Są to płyty dla dzieci w młodszym i starszym wieku szkolnym, poznawczo-oświatowe gry komputerowe w języku ukraińskim. Mamy nadzieję, że państwo zainteresuje się projektami i będzie produkować je na zamówienie zarówno Ministerstwa Kultury i Turystyki, jak i Ministerstwa Oświaty i Nauki. Ponieważ, między innymi, na tych płytach znajduje się historia Ukrainy i świata, wybitni kompozytorzy, malarze, tradycje naszego narodu, świat roślin i zwierząt, lekcje języków obcych i wiele innych. Młodzieżowa subkultura z nieodłącznym składnikiem przemocy i zabójstw rozprzestrzenia się z niewiarygodną prędkością. Kultura nie dzieli się ani według zasady płci, ani wieku. Nie może być tworzona za każdym razem od nowa, a może jedynie wzbogacać się z pokoleniami. Czym, właściwie, zajmują się proświcianie — czy to w Odessie, czy w Czernihowie, czy w Winnicy. Rozdźwięk kultury między pokoleniami to nie po prostu zguba, to anihilacja całego poprzedniego doświadczenia narodu, zdziczenie młodych, na czym, właściwie, koncentrują uwagę producenci tego trującego napoju. Jesteśmy poniżani konsekwentnie, codziennie. I już nie zauważamy tego, że Schustera przyjmujemy jako coś oczywistego, z jego obcym słowem i wrogim nastawieniem dla narodu ukraińskiego — rozdzielać, przeciwstawiać i zderzać. Duchowe dywersje klonowania rozprzestrzeniają się. I niektórym wydaje się, że cel został osiągnięty: Ukrainiec już nie istnieje lub istnieje w politycznym getcie telewizji. My jesteśmy, „Proświta” istnieje, ona musi nabierać mocy kosztem własnych zasobów. Poniżenia nie można znosić w nieskończoność. Nowi gospodarze, którzy wylądowali na rozdrożach samowoli i procesów prywatyzacyjnych, są przekonani, że tylko dolar wszystko zapewnia, wszystko reguluje, wszystko rozstrzyga w gospodarce i polityce, świadomości. Dlatego też pojawiają się w świadomości niszczycielskie stereotypy, obce słowo, aby zniszczyć duchowy kod narodu. Żebyśmy wkrótce nie mogli przeczytać nawet szewczenkowskiego „Testamentu”. I to nie dlatego, że „zaawansowany” język tak poszedł do przodu, a dlatego, że nie jest w stanie pojąć tego, o jakiej Ukrainie pisał Taras Hryhorowycz, po co on to robił z dala od rodzinnej ziemi. Kiedyś usłyszałem, jak jeden z uczestników show „Swoboda” z jakimś dziwnym nieukraińskim nazwiskiem powiedział, że „w gospodarce sumienia nie ma”. Możliwe, że dla nich nie ma. Ale we wszystkim musi być sumienie. I nośnikiem tego narodowego sumienia była i jest „Proświta”. Zadania nasze nie są proste. Nie będę teraz robił pełnej listy tych zadań: opracujemy na VIII zjeździe program działalności „Proświty” na kolejne lata, aby, zebrać wszystkie nasze zasoby, naszą wolę, móc zrobić nowy krok w jutrzejszy dzień. Przecież ten dzień różni się od tego, co mieliśmy w tym okresie sprawozdawczym. Informacja bardzo szybko się rozprzestrzenia. Nie powinniśmy konserwować tego, co było, ponieważ możemy tak się odizolować. Nie będziemy w stanie w najbliższym czasie przejąć władzy pełnowymiarowo w swoje ręce — mam na myśli siłę ukraińską. Rozumiemy, że przed nami jeszcze czekają trudne próby obrony tego, co narodowe, przecież robić to jest niezwykle ciężko. Przed nami stoją inne wyzwania, które towarzyszą, do tego, światowemu kryzysowi. Ale przyczyna kryzysu politycznego i gospodarczego uwarunkowana jest jednym — kryzysem duchowym, niwelacją kultury, niszczeniem duchowego rdzenia ludzkiego życia. I nasza współpraca z Ukraińskim Kościołem Prawosławnym Patriarchatu Kijowskiego jest teraz nie mniej ważna, niż w czasach, gdy powstawała „Proświta”. Każdy dzień to nowe wyzwania. I musimy być zmobilizowani, gotowi do działania i ofiarni. W tym właśnie zawiera się sens działalności prośwician. Praca partii, choćby nie wiadomo jak patriotycznie się nazywały, jest okresowa. Nasza zaś praca jest codzienna. Materiał przygotował Petro ANTONENKO. Wołodymyr FERENC, członek „Proświty”, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, m. Iwano-Frankiwsk. Działalność najstarszej ukraińskiej organizacji, którą, bez wątpienia, jest „Proświta”, dawno wymaga jakościowej zmiany w odpowiedzi na wyzwania współczesnej epoki. W ukraińskiej przestrzeni informacyjnej działa nie mniej niż tuzin technologii uzasadnienia perspektyw ukraińskości w nowym tysiącleciu. Nieprosto znaleźć prawdę wśród informacyjnych projektów wizji perspektywy ukraińskości od Daciuka z Matwijenką do Witalija Pomazanowa. Czym różni się projekt Ihora Berkuta od programu ochrony Ukraińców Ołeha Tiahnyboka? Coraz więcej intelektualistów skłania się ku nagłej potrzebie stworzenia nowoczesnego projektu narodu ukraińskiego i dowodzi bezperspektywiczności tradycyjnego kulturalnictwa. Prawda zawsze leży między skrajnościami, ale to wszystko teorie, którymi nigdy nie będą przejmować się przeciętni Ukraińcy. Potrzebny jest wykrystalizowany program przetrwania i rozwoju, nawet światowego mesjanizmu ukraińskości. Potrzebna jest organizacja społeczna, która prostym, dostępnym językiem dotrze do każdego serca z planem sukcesu ukraińskości. Tradycyjne oświeceniostwo — przyjemna rozrywka dla Ukraińców, którzy żyją ukraińskimi tradycjami i kulturą — to sprawa dla duszy i możliwość realizacji talentu artystycznego, który ma każdy człowiek. Tradycyjne oświeceniostwo jest zdolne reagować na wszystkie bolesne problemy ukraińskości, ale jego instrumentarium informacyjne zmienia mentalność zbyt powoli, niezauważalnie dla młodego pokolenia. Czy zdolne jest tradycyjne oświeceniostwo, jako amorficzny, różnoplanowy ruch kulturalny na rzecz ukraińskiego stylu życia, aktywnie przeciwstawiać się zagrożeniom świata? Współczesny skuteczny informacyjny za-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

PRZYSZŁOŚĆ JUŻ SIĘ ZACZĘŁA

Jewhen BUKET Dyrektor Biblioteki Kongresu USA James H. Billington ogłosił propozycję utworzenia światowej biblioteki cyfrowej w przemówieniu do Narodowej Komisji USA ds. UNESCO w czerwcu 2005 roku. Główna idea polegała na stworzeniu w oparciu o Internet dostępnej kolekcji skarbów światowej kultury, opowiadających o osiągnięciach wszystkich krajów i kultur, sprzyjając umacnianiu związków międzykulturowych i wzajemnemu zrozumieniu. Po udanej prezentacji prototypu kilka bibliotek świata postanowiło opracować powszechnie dostępną i bezpłatną wersję Światowej Biblioteki Cyfrowej, która pojawiła się w sieci w kwietniu 2009 roku. Ponad dwadzieścia instytucji wniosło wkład do startowej wersji strony www.wdl.org, dostępnej w siedmiu językach: arabskim, chińskim, angielskim, francuskim, rosyjskim, hiszpańskim, a także portugalskim — jednym z głównych języków świata, urzędowym w Brazylii, który odegrał ważną rolę na wczesnych etapach rozwoju projektu. Możliwość dodania innych języków interfejsu jest obecnie na etapie rozpatrywania. Już teraz na stronie przedstawiono informacje o każdym z 192 krajów — członków UNESCO, w tym o 22 dokumentach, które reprezentują kulturę i historię Ukrainy. Na początek czerwca archiwum strony „Światowa Biblioteka Cyfrowa” liczyło 1 348 dokumentów światowego dziedzictwa kulturowego. Wiele pokoleń badaczy historii i kultury mogło jedynie marzyć o tym, że z zasobami bibliotek i archiwów całego świata będzie można pracować, nie wychodząc z własnego domu. Obecnie te marzenia zaczynają się spełniać. Każdego dnia w sieci pojawiają się dziesiątki nowych dokumentów — zeskanowanych książek, map, obrazów, dotyczących przeszłości naszej planety.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

ŚWIĘTO KOZACKIE W BATURYNIE

Natalia POTAPCZUK, Ukrinform Taką liczbę kozackich kłosów, zawadiackich wąsów, jaskrawych szarawarów, pistoletów i szabel Baturyn widzi co roku w czerwcu, kiedy na tradycyjne święto zjeżdżają się tu kozacy z całej Czernihowszczyzny i zza jej granic. Do dawnej stolicy hetmańskiej przybyli kozacy pułków z Pryłuk, Niżyna, Czernihowa, przedstawiciele kozactwa z innych obwodów. Baturyn ożył, zalśnił różnobarwnością, zaprosił mieszkańców na ulice. Rozpoczęły się wydarzenia upamiętniające ofiary tragedii baturyńskiej z 1708 roku. Za nich w cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego na terenie Cytadeli nabożeństwo żałobne (lytię) odprawił biskup czernihowski i niżyński UPCz KP Ilarion. Uczestniczyli w nim kierownicy obwodu, honorowi goście z Kijowa, przedstawiciele partii politycznych i organizacji społecznych. Po modlitwie złożyli kwiaty pod pamiątkowym znakiem ofiar tragedii baturyńskiej, pod kompozycją rzeźbiarską „Hetmańska chwała”. Po uszykowaniu kozackich kolumn uroczystym pochodem wszyscy udali się do parku „Kocziubejiwski”. Po drodze uczestnicy święta złożyli kwiaty także w innych czczonych w Batyrynie miejscach, m.in. przy Krzyżu ofiar Hołodomoru, kapliczce „Ostatnia droga Tarasa”, pomniku „Smutna matka – Ukraina” w parku. Na stadionie, w parku, na gości czekali ludowi rzemieślnicy ze swoimi wyrobami, kozackie kurenie, wystawy muzealne i turystyczne, odświętnie przystrojona scena. Grała orkiestra dęta centrum muzyczno-wojskowego Wojsk Lądowych Sił Zbrojnych Ukrainy. Uroczyste otwarcie święta tradycyjnie towarzyszyły mu biskupie błogosławieństwo i głośne wystrzały z kozackich armat. Dalej wszystko zawrzało, zagrało, zaśpiewało, zatańczyło. Swoją twórczość prezentowały zespoły i soliści obwodowego centrum filharmonicznego, amatorzy z rejonu bachmackiego. Kozacy również starannie przygotowali się do święta. Batyryńczyków i gości miasta nie tylko karmili kuleszem, ale także zabawiali kozackimi igrzyskami. Choć „zabawy” to słowo bardziej dla widzów, dla samych uczestników jest to demonstracja bojowych umiejętności wypracowanych wielodniowymi treningami, bez których ukraiński kozak nie jest wojownikiem ani obrońcą. Kozackie święto trwało do późnego wieczora.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Nasza gazeta kontynuuje dyskusję o jedności sił narodowo-demokratycznych. Powodem do niej jest jubileuszowa data — 20-lecie powstania Ludowego Ruchu Ukrainy. Analizując historię, rozmyślamy nad teraźniejszością razem z akademikiem NAN Ukrainy Witalijem Donczykiem. RUCH: CO W PODSUMOWANIU?

Ciąg dalszy. Pocz. w nr 23 z 2009 r. — O politycznych relacjach L. Krawczuka i komunistów: jak wpływali na niego, na jego współpracę z Ruchem? — Oto tutaj ukryte są wady i nieszczęścia Łeonida Krawczuka, dwoistość jego politycznego zachowania. Komu, jak nie jemu, było wiedzieć, w czyich rękach była realna władza w tamtym czasie: w Radzie Najwyższej — grupa 239, w rządzie — radziecka nomenklatura partyjna, niemal w całości ten sam aparat; w obwodach, rejonach, oprócz niektórych zmian (w większości w Zachodniej Ukrainie) — warstwa władzy nienaruszona. A w zmanipulowanych masach wcale nie ma pełnej jednomyślności, dają o sobie znać podrzucone na żyzny grunt sowietyzmu stereotypy w rodzaju „nie trzeba ciąć po żywym”, „język nas nie nakarmi…” Krawczuk wiedział to i obawiał się rozdrażnić kompartyjną bestię. Co więcej, rozumiał, że w jego przewadze w wyborach prezydenckich — niemało głosów tych, czyim współpartyjcem był jeszcze pół roku temu, w tym i tych, którzy zaczęli „przejrzewać”, ale nie na tyle, by stanąć po stronie Ruchu, Czornowoła. Wśród zwolenników L. Krawczuka było niemało także obwodowych urzędników, byłych przewodniczących i sekretarzy komitetów wykonawczych oraz komitetów obwodowych, którzy już przystosowywali się do nowej władzy, zachowując siebie i swoje stanowisko. Pamiętam, L. Krawczuk, zaledwie zostawszy Prezydentem, zebrał przedstawicieli sił demokratycznych, aby omówić kwestie kadrowe w związku z mianowaniem przedstawicieli Prezydenta w obwodach i rejonach. Ruchowcy kategorycznie nalegali na niedopuszczalność mianowania kandydatur spośród byłych kompartyjnych urzędników, wymienili nazwiska otwartych wrogów demokracji i niepodległości. L. Krawczuk natomiast podkreślał brak doświadczenia organizacyjnego u demokratów. Występowałem wtedy jako zastępca przewodniczącego Kijowskiej Administracji Państwowej i powiedziałem, że to rzecz nabyta, a oto stare doświadczenie, na dodatek niepoparte patriotycznym światopoglądem, — jest znacznie gorsze. Umówiliśmy się, że kandydatury zastępców ds. humanitarnych będą mianowane spośród przedstawicieli Ruchu, i to w niektórych obwodach zostało wykonane. Ale wymienione przez nas „komjastrzębie” i im podobni pozostali na swoich miejscach. Mówią, Krawczuk zaproponował Ruchowi współpracę, a ten się odwrócił? Wybaczcie, to przecież nie zaproszenie do tańca! „Wy nie rzuciliście się do mnie śpiesznie, więc ja idę do komunistów”. Nie sądzę, by Krawczuk chciał osiągnąć fantastyczne: ogłosiwszy oparcie na programie ruchowskim, realizować go rękami starej siły politycznej. Rada Najwyższa, której przewodniczącym był L. Krawczuk, doświadczając nacisku opozycji ruchowskiej, a jeszcze większego — groźnie narastającej fali ludowej, zdołała podjąć decydujące decyzje. Jednak dalsze działania L. Krawczuka już jako Prezydenta Ukrainy, jego flirtowanie nierzadko w zasadniczych kwestiach państwowotwórczych i narodowych z lewicowymi niszczycielami państwa nie mają usprawiedliwienia. Takie orientowanie się, w tym i kadrowe, na „byłych”, którzy szybko przefarbowali się na „patriotów”, taka linia politycznego zachowania rozwinęły się, niczym reakcja łańcuchowa, we wszystkich strukturach, na długo hamując prawdziwe narodowo-państwowe przemiany na Ukrainie. O „oparciu” na Ruchu Prezydenta L. Krawczuka coraz bardziej zapominano, zamiary współpracy z demokratami zniknęły (w istocie, tak i nie pojawiając się) już nawet z retoryki. Prawicowe zaś siły, które w masie i wcześniej nie ufały L. Krawczukowi, teraz zobaczyły w nim (do tego dawał coraz więcej podstaw) przyczynę wszystkich nieszczęść i niepowodzeń Ukrainy. Jego teraz nie „chcieli” ani zatwardziali wrogowie niepodległości, ani jej zasadniczy zwolennicy. Przegrał. I nie tylko wybory. Ponadto, stał się także oczekiwany paradoks: bliskość poszczególnych liderów Ruchu do Prezydenta obróciła się gwałtowną utratą ich rankingu jako niepodległościowców. — Uważa Pan, że taki rozwój wydarzeń był nieunikniony? — Cóż tu zgadywać, jak gogolowska narzeczona. Gdyby Ruch i jego liderzy byli bardziej nieugięci i zasadniczy… Gdyby pierwszy Prezydent nie uciekał się do manewrowania i był „bardziej prawicowy”… Ówczesne wahania i niespójność L. Krawczuka naocznie potwierdza jego dalsze zachowanie polityczne: to on „wierny żołnierz” SDPU(o), to ideologiczny rzecznik nieukraińskich idei antypaństwowego bloku o wymownej nazwie „Nie tak!” Jego przestraszony wyraz twarzy w zamówionym wyraźnie na korzyść J. Tymoszenko spocie, jego okrzyk obcym, przestraszonym głosem do Prezydenta W. Juszczenki „Idź na dymisję!” mnie po prostu zabiły. A co to da — nie J. Tymoszenko czy W. Janukowyczowi, nie tym, co za nimi stoją, a samej Ukrainie, jej ludziom? Czyżby zwycięstwo jednego z dwóch klanów, które w bezwstydnym klinczu zwarły się o władzę i tylko o władzę, bez żalu niszcząc dotąd zdobyte, — to wielka korzyść i radość dla Ukrainy? — W przededniu nowych wyborów prezydenckich jest Pan nastawiony niezbyt optymistycznie? — Genialny Taras Hryhorowycz swoje przesłanie do narodu ukraińskiego nazwał „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim…” To — formuła, według której określamy, czym jest naród. Nasi prezydenci, premierzy, elita polityczna, liderzy narodowo-demokratyczni, wielu z których Ruch wyprowadził na awanscenę polityki, tylko wtedy „podniosą i rozweselą” Ukrainę, kiedy będą wychodzić właśnie z takiego szewczenkowskiego rozumienia narodu, kiedy głęboko w duszy będą uświadamiać sobie nierozerwalny związek, ciągłość, dziedziczność umarłych — żywych — przyszłych. Przywódcy narodu ukraińskiego nie mogą nie mieć odwagi, oni nigdy nie powinni zapominać o swoim powołaniu — nie po prostu budzić z letargu, nie po prostu iść przed innymi, a prowadzić za sobą innych. Taka już jest historia ukraińska, że nasi prezydenci — ci, którzy byli, są i przyszli — skazani są na to, by być nie tylko mądrymi, szlachetnymi (wznosić się ponad przeciętne, drobne, profaniczne), ale i odważnymi oraz ofiarnymi w każdej decyzji i działaniu. — Ponad 10 lat temu kierowany przez Pana magazyn „Słowo i Czas” prowadził dyskusję dotyczącą zjednoczenia sił narodowo-demokratycznych. Pana dialog z Serhijem Hreczaniukiem i odpowiedzi kierowników partii oraz organizacji społecznych poruszały bolesny problem zjednoczenia. Wygląda na to, że ta dyskusja obecnie stała się jeszcze bardziej aktualna. — „Czy zjednoczą się wreszcie narodowi demokraci?” — tak, nawiasem mówiąc, nazywała się dyskusja w magazynie „Słowo i Czas”. Problem ten jest tak dawny (jeszcze autor „Słowa o wyprawie Igora”, pamiętacie, smucił się, że swary między książętami nie pozwalają im pokonać Połowców), o nim tyle napisano i tyle było wzajemnych przysiąg w polityce, że czasami myślisz, czy warto po raz setny prać brudy, nazywać to pytanie przeklętym dla Ukrainy, powoływać się na już cytowane aforyzmy: gdzie dwóch Ukraińców, tam trzech hetmanów, demokraci zjednoczą się tylko przed rozstrzelaniem itp. I mimo wszystko — dokąd się podziejesz! — nie, nie, a wracasz do tej bolesnej myśli: gdyby wszyscy narodowi demokraci przez 18 lat choć raz zjednoczyli się, to już dawno byliby u władzy, i Ukraina byłaby inna. A teraz, oprócz wszystkiego, mamy jeszcze poniżający „brand” — ci, którzy nigdy się nie zjednoczą, i już samo to negatywnie wpływa na wynik wyborów. — Ten „brand” bez końca wałkują wrogowie Ukrainy i demokracji… Czyżby był nieuchronny? — Doświadczenie działalności w Ruchu i Dempartii daje mi możliwość z bliska widzieć bolesne i „przechorowane” problemy ukraińskiej wielopartyjności. Namiętnie, z bólem czy rozczarowaniem, z wątpliwościami czy ostrym krytycznym nastawieniem, innymi słowy, emocjonalnie — ponieważ, będąc od pierwszych kroków w Ruchu, natykając się nieustannie na przejawy niezgód i kłótni między swoimi, pobratymcami, dobrze znanymi, wspaniałymi, ze sławną (heroiczną!) biografią, oddanymi idei narodowej ludźmi, wpadasz w rozpacz: dlaczego tak jest? Przecież wszyscy są za Ukrainą, wszyscy są patriotami. Moi przyjaciele pisarze, którzy pracowali w „Narodnej hazecie” (A. Szewczenko, S. Hreczaniuk, O. Łukjanenko, J. Cekow i inni), świadomie, jako szczególne, decydujące motto wynieśli w jej podtytuł: „O jedność sił narodowo-demokratycznych” i konsekwentnie oraz uparcie robili wszystko dla osiągnięcia najważniejszego celu. Zapytacie: czyż nie do tego szczerze dążyli Ł. Łukjanenko, W. Czornowił, D. Pawłyczko, M. Horyń, J. Badzio, I. Dracz, J. Kostenko, W. Pynzenyk, A. Matwijenko i wielu innych liderów narodowo-demokratycznych? Czyż nie taki cel wspierali nasi wybitni analitycy-publicyści, którzy tyle napisali mądrych i poruszonych artykułów na ten temat — I. Dziuba, A. Pohribny, J. Muszketyk, P. Mowczan, W. Karpenko i inni? A gdzie są wyniki? Powiem z całą odpowiedzialnością: nie znalazła się na Ukrainie przez te lata żadna siła polityczna, partia, lider, którzy pracowaliby tylko na ten wynik. Nie chodzi o to, aby zostawić na boku interesy korporacyjne, a tym bardziej osobiste — to jest drobne, to jest elementarne. Chodzi o odsunięcie na rzecz wielkiego celu jedności nawet najważniejszych i priorytetowych zadań na drugi plan. Wspominana dyskusja w czasopiśmie „SiCz”, w której czołowi politycy odpowiadali na konkretne i jednoznaczne pytania dotyczące dróg zjednoczenia, wyszła konstruktywnie, budowała (wydawałoby się) wzajemne zrozumienie. A zakończyła się, wiecie czym? Spóźnione wyjście lutowego numeru czasopisma przypadło właśnie na… szczyt marcowych kłótni w Ruchu, na rozłam w partii W. Czornowiła. Kto wspomniał wtedy, że jedynym (i pierwszym!) celem dla partii była jedność? Jedność w imię Ukrainy! — Ten rozłam Ruchu — to bardzo ciężki temat. Amplituda opinii w społeczeństwie dotyczących przyczyn rozłamu waha się od tego, że było to tragiczne nieporozumienie między liderami, przede wszystkim między Czornowiłem a jego najbliższym otoczeniem, aż po to, że była to celowa akcja władzy, na którą, niestety, „nabrał się” niejeden z liderów partii. Wtedy, w lutym—marcu 1999 roku, na gorąco bardzo boleśnie i emocjonalnie komentowaliście ten tragiczny rozłam. W jednej z publikacji wyraziliście nadzieję, że „historia pokaże, kto jest kim”, do tego w najbliższym czasie. Minęło 10 lat. Historia coś udowodniła, postawiła kropki nad „i”? — Wiele w moich rozważaniach na temat problemu jedności sił demokratycznych pokrywa się ze stanowiskiem Ukraińskiej Partii Ludowej. To logiczne. Bo gdyby w partii dominowały interesy korporacyjne czy ambicjonalne (choć, nie ukrywam, nie wszystko u nas jest gładko), to zmuszony byłbym dokonać innego wyboru. Rozłamy w partiach, „klonowanie” i nieumiejętność demokratów do jednoczenia się — to różne aspekty, ale temat, oczywiście, jest ten sam. W dwóch numerach „Gazety Ludowej” w lutym—marcu 1999 r. („Co dzieje się w Ludowym Ruchu?”) pisał o tym tragicznym rozłamie. Przyczyny? Nie jedna i nie dwie. Chodziło w szczególności o podrzucenie z zewnątrz „wirusów niezgody”, i tutaj miałem na myśli nie tylko to, co poza granicami Ruchu, ale i poza granicami Ukrainy. Ale nie ma wątpliwości, że ani władzy Kuczmy, której wcale nie był potrzebny silny opozycyjny Ruch, ani żadnej agenturalnej operacji nie udałoby się go rozchwiać, gdyby nie niezgoda wewnątrz. Byłem na ostatnim posiedzeniu, które prowadził W. Czornowił, brałem udział w ostatnim przed rozłamem i pierwszym po rozłamie zjazdach, we wszystkich ówczesnych dyskusjach nad kwestiami konfliktowymi i mogę zaświadczyć: rozum wtedy odebrało wielu. A co do głębokich patriotycznych uczuć, które powinny były zatrzymać waśnie we frakcji, Prezydium, Centralnym Zarządzie i zakładnikiem których stał się przewodniczący partii — to o interesach Ukrainy zupełnie zapomniano. Nie będę wymieniał nazwisk, nie będę wdawał się w szczegóły, dzisiaj może to tylko zaszkodzić sprawie, ale zbliża się 20-lecie, więc musimy mówić także o lekcjach z historii Ruchu. Nie pisałem żadnych oświadczeń o wyjściu z Ruchu, nie przystawałem do żadnej części, nikt mnie nie „obrabiał”, jedynie kilka razy dzwonił Wiaczesław Czornowił, tolerancyjnie wyjaśniając moje stanowisko (wcześniej rozeszliśmy się z nim w ocenie celowości „próbnego” głosowania na ostatnim wspólnym zjeździe w sprawie kandydatur na wybory prezydenckie — Kostenko czy Udowenko), ja stale starałem się przestrzegać decyzji większości (w Prezydium, w Centralnym Zarządzie, na zjeździe) i uważałem, że tak powinien czynić i przewodniczący partii, i bez rad czy dodatkowych kroków lub manewrów znalazłem się w NRU (J. Kostenki), później to — UNR, UNP. Ale najbardziej przykre w tej gorzkiej historii jest to, co działo się po samym fakcie rozłamu Ruchu. Kiedy postrzegasz fakt jako niedopuszczalny błąd, jako tragedię, jako to, co nie powinno mieć miejsca, wtedy nieodmiennie tli się nadzieja, że omamienie minie, nadejdzie czas porozumienia. Ale ci, którzy nazywali siebie zwolennikami W. Czornowiła, uciekali się do takich oświadczeń, ocen, złośliwych i obraźliwych artykułów, że odcinano nawet najmniejszą perspektywę na możliwe pojednanie — tak traktuje się zaprzysięgłych wrogów. 30 judaszami nazwano i wymieniono z nazwiska niemal wszystkich z pierwszej dziesiątki lub dwudziestki partii, założycieli NRU, „starej gwardii”, z której był dumny W. Czornowił. A po jego śmierci — jakby umyślnie, żeby zniszczyć Ruch do cna — wieszano większej części partii etykiety „zabójców” i „sprawców śmierci”. Niesłychane oskarżenia, ale wtedy odwracały one palec wskazujący od prawdziwych wrogów Ruchu i Ukrainy, realnych zabójców organizatora silnej partii ruchowskiej. Takiego zaślepienia w żaden sposób nie można usprawiedliwić, częściowo można je wyjaśnić ówczesnym nastrojem ogólnej rozpaczy i zagubienia w kręgach demokratycznych. Ale później, kiedy wiele się wyjaśniło i otworzyła się możliwość zjednoczenia, czym trzeba było się kierować, żeby z wyższością stawiać przed UNP żądanie-ultimatum: „najpierw ukorzcie się”. Jestem pewien: to żądania nie partyjnych ruchowców, nie masy ruchowskiej. To podstępna i podrzucona z boku idea, którą poparła jakaś część kierowniczej wierchuszki. Pamiętam, kiedy mowa była o zjednoczeniu sił narodowo-demokratycznych, W. Czornowił nie raz mówił, że problemów w tej kwestii spodziewa się jedynie ze strony nomenklatury ruchowskiej — stołecznej i obwodowej. W obu partiach ruchowskich nie brakuje ludzi ambitnych, kategorycznych, egoistycznych krzykaczy, którzy woleliby, żeby słuchano tylko ich, są też po prostu prowokatorzy — z obowiązku czy z natury. Są oni i w innych partiach. Ale ci, którzy pretendują do bycia prawdziwie demokratyczną, narodową, ideologiczną siłą i pragną nieustannie zwiększać swój autorytet i wpływy, zobowiązani są z honorem wychodzić ze wszystkich obiektywnych i subiektywnych, „zesłanych” na nią prób. Jestem pewien, że oddany, niestrudzony W. Czornowił, potrafiwszy stworzyć tak silną i najbardziej autorytatywną partię demokratyczną, znalazłby wyjście z kryzysu. Chcę wierzyć, że NRU i UNP, przewróciwszy smutną stronę historii, zrozumieją, co im dyktują, a co więcej, o co wołają dzisiaj Ukraina i ukraińskość. I wtedy pozbędą się mitu nieprzezwyciężonego rozbicia, którym cieszą się „wrogowie”. Ciąg dalszy nastąpi. Rozmawiał Petro ANTONENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

NIE MAM NIC, TYLKO DUCHA, ALE NALEŻY DO MNIE UKRAINA!

Lina HAŁANZOWSKA, Kijów. Lider „Frontu Zmian” Arsenij Jaceniuk, który zamierza kandydować na prezydenta Ukrainy, zaproponował nowy projekt w rozwoju narodowej identyfikacji na Ukrainie. Oto jego wypowiedź (cytat z „Narodnego ohladacza”), która daje asumpt do przemyśleń: „Ukraina nie jest dla Ukraińców z narodowości – Ukraina jest dla Ukraińców z ducha. A Ukrainiec z ducha nie zależy od narodowości, od języka, od wyznania – on zależy tylko od tego, co ma wewnątrz i jak go wychowano”. Pan Jaceniuk nieświadomie myli pojęcia „obywatelstwo ukraińskie” i „narodowość ukraińska” czy świadomie wprowadza w błąd ludzi, którzy mieszkając na ukraińskiej ziemi, mają własną narodowość, język, historię, tradycje, są im wierni, ale są obywatelami Ukrainy? Ideologicznym projektem władzy radzieckiej (historia cywilizacji światowej nie zna nazwy narodu od formy rządów, a nie od rdzennej narodowości) było wychowanie „sowieckiego człowieka”: człowieka-turlaka bez korzeni, rodu, języka, wyznania – tych najcenniejszych ludzkich wartości. Do wyniszczenia narodów: Krym bez Tatarów, Ukraina bez Ukraińców. Skutki rusyfikacji i sowietyzacji odczuwamy do dziś w hamowaniu postępu ku odrodzeniu narodowych wartości duchowych na Ukrainie. Czy pan Jaceniuk myśli jak drugi apostoł Paweł: „Dla Chrystusa nie ma ani Greka, ani Żyda”? Ten postulat jest aktualny dla chrześcijaństwa. Ale Ukraina to twór państwowy, gdzie są i Grecy, i Żydzi, i Gagauzi, i Mołdawianie, i Tatarzy, i Polacy, i rdzenny etnos – Ukraińcy. Większość wyznaje prawosławie, lecz podporządkowanie tych cerkwi, niestety, jest różne: narodowo zorientowane – Patriarchatowi Kijowa i całej Rusi-Ukrainy, inne – Patriarchatowi Moskiewskiemu. Pierwszy krok, żeby na Ukrainie nie pachniało ukraińskością, zrobiono 3.09.1993 r., kiedy uchwalono ustawę o zniesieniu zapisów o narodowości w paszportach i narodowości rodziców w aktach urodzenia. Ale pozostawili panowie deputowani – wierni poddani byłego imperium radzieckiego i wierni członkowie martwej KPZR – dwujęzyczny zapis nazwiska, imienia i imienia ojca obywatela Ukrainy. Dla niewolnika – w języku państwowym, dla właściciela niewolników – w języku kolonizatorskiego imperium. Ukraińcy występują przeciwko tej ustawie, ale nikt ich nie słucha. Rdzenny etnos znajduje się w pętli duchowego, fizycznego i ekonomicznego rozwoju, która może doprowadzić do nieodwracalnego niebezpieczeństwa – jego zniknięcia. I tutaj pojawia się projekt „Ukraina nie dla Ukraińców z narodowości – Ukraina dla Ukraińców z ducha”. Czym inspirował się pan Jaceniuk, wygłaszając te ideologiczne fundamenty dla rozmycia narodu poprzez jego duchowe, religijne, językowe pozbawienie wyrazistości pośród innych narodów? To przynajmniej bezdomność. CO TO JEST UKRAINIEC Z DUCHA? Jak ten duch rozmawia, śpiewa, według jakich tradycji żyje na tej ziemi? Czy nie jest on widmem? Jeden już błąkał się po Europie, przyszedł do Rosji. Czym się to skończyło, wiemy: etnobójstwem, lingwobójstwem Ukraińców, które trwa. Imperialna ideologia Rosji jest znana: „tutaj rosyjski duch, tutaj Rosją pachnie”. Najdłuższa wojna w historii ludzkości (355 lat) to wojna Moskowii-Rosji-radzieckiego Kremla przeciwko Ukrainie, kiedy narzucano „rosyjski duch” kolonialnego niewolnictwa: okupacja języka, pamięci, historii i duszy narodu. Ten „duch” kosztował nas około 50 milionów istnień. To ofiary carskich rządów, wielkich głodów, wojen, to zniszczony kwiat narodowej elity w kulturze, oświacie, gospodarce, duchowości lat 30. i 60. XX wieku, to niszczenie wszystkiego, co ukraińskie. Czym pachniał „polski”, „niemiecki”, „rosyjsko-imperialny”? Zniewoleniem narodu ukraińskiego, wyzyskiem bogactw kraju, ziemi, ludzi. Nie chodzi o narody, a o politykę państw, które narzucały swój „duch”, kolonizując mój kraj. Nosiciele tych duchów mieli własny naród, język, historię, ale pozbawiali Ukraińców prawa do języka, ziemi, historii, wyznania. W rezultacie planowego wyniszczenia ukraińskości na Ukrainie utworzyła się warstwa ludności bez oznak przynależności narodowej. To ofiary imperialnych i totalitarnych rządów: Małorusini, Homo sovjeticus. Ukraińska dusza, ukraiński duch jest uśpiony w nich kłamstwem, zastraszaniem, genetycznym strachem o własne życie i życie dzieci, instynktem przetrwania w nieludzkich warunkach krwawych terrorów i wielkich głodów. To wychowało dwoistość ukraińskiej psychiki, niewolnika obcych ideologii. Ten zdenacjonalizowany, okaleczony duch trzeba ożywić, dać mu wolność rozwoju, wytruć niewolniczą psychologię, uczynić wolnym. Narodowy duch przetrwał, wytrwał w wiekowej walce przeciwko niemu. Ukraińska historia napisana jest krwią setek bojowników ducha o wolność, poczynając od księcia Światosława, Bajdy, Chmielnickiego, Bohuna, Sahajdacznego, Wyhowskiego, Mazepy aż po Banderę, Konowalca, Szuchewycza, Czornowiła, hajdamaków, żołnierzy Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, żołnierzy UPA, których władza Ukrainy nie chce uznać. A takie uznanie to papierek lakmusowy na określenie ukraińskości władzy na Ukrainie. Nasi duchowi przewodnicy – pisarze od Szewczenki, Franki, Łesi Ukrainki do Liny Kostenko – wspierali wielki ukraiński duch, nie pozwalali mu zgasnąć. Ukraińska literatura światowego poziomu – podstawa dla wychowania narodowego ducha, bo „główną przyczyną nieszczęść naszego narodu jest brak nacjonalizmu wśród szerokiego ogółu jego” (M. Michnowski). Ten duch żyje i trzeba go wspierać wszelkimi sposobami, a nie hańbić, w przeciwnym razie „naród jest skazany na śmierć i niewolę”. W jaki sposób ukraiński duch przeniknie Ukraińców i wszystkich ludzi, którzy chcą oddychać „ukraińskim duchem” (szanować go, a nie deptać)? Jak zrusyfikowana dusza z zamarłym duchem może się rozwinąć, jeśli władza na Ukrainie (rozróżniajmy ukraińską władzę i władzę na Ukrainie) pracuje na rzecz zniszczenia źródeł ducha? Księgarstwo. Ukraińska produkcja książek zajmuje 10% wolumenu książek, 90% to produkcja rosyjskojęzyczna. W porównaniu z 1989 rokiem liczba wydań książkowych spadła 3,5-krotnie. Na jednego mieszkańca przypada 1,2 książki, to 4 razy mniej niż w krajach UE i Rosji, gdzie na głowę mieszkańca przypada 8—10 książek. Ukraina jest kolonią w wymiarze książkowym. Księgarnie. We Francji jedna księgarnia przypada na 20 tysięcy mieszkańców kraju, w RFN — na 15 tysięcy, w Polsce, Danii — na 12,5 tysiąca, w Holandii — na 10 tysięcy, Finlandii — 7 tysięcy, Austrii — na 4 tysiące. Na Ukrainie jedna księgarnia przypada na 110 tysięcy. 560 centrów rejonowych nie ma ani jednej księgarni. W Kijowie jest 40 księgarni, w Londynie — 400. Zamknięto wszystkie specjalistyczne księgarnie: medyczne, techniczne, artystyczne. Kiedy księgarnie zamykają lub spychają do piwnic (jak w Kijowie), to władzy trzeba budować więzienia i zakłady wychowawcze. Biblioteki. W 1990 roku było 25 644 biblioteki, w 2006 — 19 751. Trwa zamykanie bibliotek, zwłaszcza we wschodniej i południowej Ukrainie. Przede wszystkim zamykają biblioteki imienia ukraińskich działaczy — Szewczenki, Gogola, a pozostawiają imienia Krupskiej, Pawlika Morozowa. Liczba klubów i domów kultury spadła od 1990 do 2007 roku o 6 135. Język. We wschodniej i południowej Ukrainie nie będzie ani ducha, ani języka. W Doniecku jest 161 szkół, ukraińskich — 6, na Krymie 600 szkół — ukraińskich 7. Zwalniają z zajmowanych stanowisk narodowo zorientowanych dyrektorów. W uczelniach wyższych wschodu i południa Ukrainy wykładają w języku rosyjskim. Student Serhij Melnyczuk z Ługańska dochodził prawa do nauki w języku państwowym we wszystkich sądach, aż do Europejskiego. Jaki duch panuje w Uniwersytecie Donieckim, gdzie prześladuje się studentów, którzy chcieli nadać rodzimej uczelni imię Wasyla Stusa — dumy ukraińskiej literatury? Przestrzeń informacyjna. 99% kanałów telewizyjnych nie należy do Ukraińców ani z pochodzenia, ani z ducha, ponieważ prowadzą one antyukraińską, antynarodową politykę, narzucają wszystkim obywatelom Ukrainy obcy duch, obce idee, kulturę, estetykę. Kanał telewizyjny „Kultura” pracuje w nocy, jak wcześniej, dla tych, którzy cierpią na bezsenność. Dobry sposób na przyłączenie do ukraińskiego ducha! Najbardziej narodowo-patriotyczny kanał odrodzenia duchowego — „Radio „Kultura” pracuje z pętlą na szyi, co miesiąc zmniejsza się liczba słuchaczy, ponieważ właśnie to radio wyłączają w regionach. To jest to radio, które próbuje wytrawić wiekową psychologię zdeformowanego, zamordowanego Ukraińca i obudzić w nim poczucie godności narodowej i honoru. A sabat antyukraińskości w programie „Swoboda słowa” to temat dla Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy. Gazety. W kioskach Kijowa na 100 tytułów gazet i czasopism ukraińskich jest 4—5, na większości stoisk ukraińskich gazet i czasopism w ogóle nie ma. Co mówić o zdenacjonalizowanym Donbasie i południu, gdzie nie ma ukraińskiej prasy! JAKIM DUCHEM ODDYCHA ZRUJNOWANA UKRAIŃSKA WIEŚ? Kolebkę ukraińskości, główną bazę ekonomiczną kraju, wieś bez ziemi, bez kultury opuści duch ukraińskości. Ziemię — nasze największe bogactwo — sprzedają tym, którzy rozmawiają w obcym języku, ale drwiąc, twierdzą, że są Ukraińcami, bo mają ukraińskiego „ducha”. Panie Jaceniuk, czy nie w mistycyzm Pan uderzył? Nieukraińska władza nie wyhoduje ukraińskiego ducha, nie trzeba być idealistą. Pokażcie człowieka, który nie zależy ani od języka, ani od wyznania, ani od pochodzenia, a tylko od jakiegoś „ducha”. Zdradziwszy własne, dwa razy łatwiej zdradzić to, czym chcesz się przykryć. Szanuję uczciwych ludzi — tych, którzy nie wyrzekają się pochodzenia i wiary, pracują i tworzą dla Ukrainy, którą kochają. Żydzi, Gruzini, Mołdawianie, Rosjanie ginęli w rosyjskich GUŁAG-ach, broniąc wolności i niepodległości Ukrainy. Ale najwięcej było tam Ukraińców. Problem dotyczy każdego narodu. Ukrainiec czy Rosjanin, Gagauz czy Ormianin — wszyscy zależą od kodu genetycznego narodu: języka, kultury, historii. Z punktu widzenia projektu staje się jasne, dlaczego rząd, władza nie wspierają rozwoju języka państwowego, doprowadzając język ojczysty ukraińskiego narodu do stanu drugorzędnego. Komu potrzebny jest człowiek-mankurt — nawet nie niewolnik, bo niewolnik rozmawia w ojczystym języku i może powstać? Niech Żyd pozostanie Żydem, Grek Grekiem, Rosjanin Rosjaninem, wszyscy wzbogacają Ukrainę i nie trzeba produkować i narzucać im „specjalnego ducha”. Trzeba zaprzestać duchowego, językowego, kościelnego, narodowego ucisku ukraińskości i państwowego nierządu. Wtedy wszystko wróci na swoje miejsca. „Narodowość i Ojczyzna — to główne w życiu świata. Te dwa potężne głosy brzmią zawsze w unisonie. Dwa głosy? Nie, dwie rzeczywistości: to, co jest, i to, co było, obie one powstają przeciwko pustym abstrakcjom” — pisał filozof XVIII wieku. To odpowiedź p. Jaceniukowi. Jego projekt to stworzenie pustej abstrakcji. Władza bez idei narodowej, bez wsparcia rdzennej narodowości to antynarodowa władza. Kraj bez idei narodowej to przynęta dla podboju przez obcą ideę narodową. We Francji emigranci z Afryki stwarzają zagrożenie dla rdzennego narodu. I to pomimo tego, że rząd chroni przestrzeń informacyjną, język, historyczne i kulturowe osiągnięcia. Kwestia narodowa ostro pojawia się we wszystkich krajach Europy dla zachowania przed ruiną przez globalizację. Kraj bez idei narodowej to prostytutka na autostradzie — gazociągu Azja—Europa: korzystają z niej, ale nikomu nie jest potrzebna. To środek do zarabiania pieniędzy. Gorzkie porównanie, ale lekarstwa zawsze są gorzkie. JAKIM DUCHEM ODDYCHA PARLAMENT UKRAINY? Dwie trzecie partyjnych nominatów w Radzie Najwyższej to nie Ukraińcy ani z pochodzenia, ani z ducha. Oni bronią interesów swoich-obcych krajów, a nie narodowych interesów Ukraińców. Ci zoologiczni ukrainofobowie przejęli władzę i prowadzą politykę niszczenia ukraińskości, której nie wykończyli ich ideologiczni ojcowie — komuniści i komsomolcy. Jakim duchem przesiąknięci są deputowani-partyjni nominaci, którzy zaprzeczają holokaustowi Ukraińców w trzech wielkich głodach, nie szanują pamięci bohaterów, nie uznają ofiar represji politycznych? Duch zdzierstwa, zdrady, łapówkarstwa, bezwstydu i niemoralności w „sali pod kopułą” śmierdzi na całą Ukrainę. Kiedy przyjdzie Chrystus do tej świątyni handlarstwa i oczyści ją, żeby stała się Świątynią... Ołena Burkowśka „Matczyna ziemia”. Zdjęcie z pierwszego międzynarodowego salonu fotograficznego „Światło i Cień—2009” przekazane przez Wasyla Pyłypjuka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Informacja „SP” Tamara Marusyk urodziła się w Czerniowcach w rodzinie inżyniera kolejnictwa i nauczycielki języka ukraińskiego oraz literatury. Od lat szkolnych interesowała się historią, dlatego wybór wydziału historycznego nie był przypadkowy. Po ukończeniu studiów postanowiła związać życie z rodzimą uczelnią. Przeszła drogę zawodową od metodyka oddziału zaocznego do prorektora ds. naukowo-pedagogicznych w zakresie procesu dydaktyczno-wychowawczego. Obecnie Tamara Wołodymyriwna jest doktorem nauk historycznych, profesorem katedry stosunków międzynarodowych. Członek rady eksperckiej WAK Ukrainy, sekretarz Rady Koordynacyjnej ośrodków „Ukraińskiego Towarzystwa Historycznego” na Ukrainie. Członek Międzynarodowej Rady Akademickiej „Tkuma”. Zasłużony pracownik oświaty Ukrainy. Laureatka nagrody imienia Jurija Fedkowycza, członek Rady Koordynacyjnej ds. polityki młodzieżowej Rady Miejskiej Czerniowiec. T. Marusyk bada historię i kulturę Ukrainy XX wieku, jest autorką ponad 100 prac drukowanych, wśród nich kilku podręczników i monografii „Zachodnioukraińska inteligencja humanistyczna: realia życia i działalności”. prawem dla państwa ukraińskiego? JAKIM „DUCHEM” PRZEJĘTA JEST METROPOLIA ROSYJSKIEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO NA UKRAINIE? Ta, która obłudnie nazywa siebie Ukraińskim Kościołem Prawosławnym Patriarchatu Moskiewskiego? Tam panuje duch nieakceptacji ukraińskiej państwowości, języka ukraińskiego. Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego jako Jedyny Kościół lokalny wspiera państwowotwórczą, narodową ideę Ukrainy. W ukraińskim kościele brzmi modlitwa za Ukrainę, w cerkwiach i klasztorach Patriarchatu Moskiewskiego — „modlitwa za zbawienie Rosji”. Mogę przesłać egzemplarz takiej modlitwy z Monasteru Motronińskiego, dokąd chodził na pielgrzymkę Taras Szewczenko z dziadkiem i gdzie ukraińskie hajdamactwo święciło noże do walki o Ukrainę. Dmytro Pawłyczko napisał: „Nie módl się językiem obcym, bo na kolanach stojąc, umrzesz”. I umierają. Jak jeden przywódca, który „oddał” Moskwie ukraińską cerkiew i kozacką buławę, zmienił swój pogański zdradziecki duch z hetmana Iwana (Brzuchowiecki) na ducha lokaja cara Aleksego („twój chłop Iwaszka”), za co sprawiedliwie go ukarano: Kozacy przywiązali go do armaty i rozerwali jako odstępcę narodu. Drugi Iwan (Mazepa) wzniósł życiodajnego i narodowotwórczego ducha do walki przeciwko katu i będzie żył w historii, mimo wszystkich przekleństw, jako symbol walki o wolność Ukrainy. Wybór zawsze istnieje. A jakiego ducha poświadczają pomniki bożków bolszewickiego reżimu, których uparcie nie usuwają władze lokalne, nie wykonując dekretów prezydentów — ani Krawczuka, ani Juszczenki — o zburzeniu symboli totalitaryzmu? A kto stawia nowe pomniki katów Ukrainy z czasów carskiego imperium? Czyż nie od tych bożków pogańskiego kultu komunistów i ich pozostałości zejdzie ukraiński duch na wspólnoty? Dzisiaj Prezydent W. Juszczenko jest jedynym, który przeciwstawia się antypaństwowym zamiarom rządu i Rady Najwyższej. Prezydent poruszył kwestię Hołodomoru, mówi o odrodzeniu godności narodowej, założył Instytut Pamięci Narodowej. Prezydent puka do serca każdego Ukraińca i budzi pamięć genetyczną, odbudowuje Ukraińca w Ukraińcu. Jest pierwszym prezydentem, który mówi: „Ukraińcy to wielki naród, my jesteśmy wielkim narodem”. Prezydent ma ukraińską charyzmę. Właśnie dlatego go szczują, oskarżają, próbując pozbyć się jego narodowotwórczego wpływu. Miną lata, a Prezydenta Juszczenkę będą nazywać drugim Mazepą, wielkim odbudowicielem ducha, wiary, pamięci, odbudowicielem Jedynego Kościoła Lokalnego, kultury, historii. Prezydent ma rodowe korzenie, rodowy język, rodową pamięć i cel — odbudowę Ukraińskiego Państwa Narodowego, gdzie wszystkim powinno być jasno: i rdzennemu narodowi, i mniejszościom narodowym bez obraźliwego odcienia. Żaden naród nie ma ani odcienia, ani cienia, bo słońce świeci jednakowo wszystkim. Drodzy Ukraińcy! Nie wygaszajmy Ukraińskiego Ducha, aby nie powtarzać za Kobziarzem: „A my staliśmy i milczeli, i w milczeniu drapaliśmy się po głowach, niemi, podli niewolnicy”. Nie trzeba hodować nowej rasy bez języka, bez wiary, bez korzeni pod hasłem: „Ukraina dla Ukraińców z ducha”. Na błogosławionej ukraińskiej ziemi od wieków żyli różni ludzie, każdy z własnymi korzeniami i kwitnieniem oraz owocami pracy dla siebie i państwa. A tym, którzy nie wiadomo czyim duchem oddychają na Ukrainę, jej wolność i niepodległość, odpowiedział ukraiński poeta Borys Olijnyk: „Narodu nie weźmiesz na makuchę, on z daleka rozróżni czyn: i kto jest synem jego z ducha, i kto z ducha suczy syn”. Z nami Bóg i Ukraina! inteligencja znalazła się na ostrzu walki dwóch wrogich systemów: z jednej strony — stalinowski totalitarny, który wymagał całkowitego podporządkowania się jego wymaganiom, z drugiej — siły narodowo-patriotyczne, którym współczuła i które wspierała. Na tym właśnie polegał tragizm zachodnioukraińskiej elity. Jednak mimo skomplikowanych i niejednoznacznych procesów lat 40.—50., przetrwała. Nie warto zapominać również o tym, że część inteligencji była zbliżona do władzy, otrzymywała wysokie stanowiska. Do takich „dokarmianych” przez władzę należeli przede wszystkim większość członków związków twórczych, którzy za wierną służbę czy też służalczość metodom socrealizmu czuli się komfortowo w społeczeństwie radzieckim. Nie groziły im prześladowania władzy, czyli to, co odczuwała na sobie świadoma narodowo elita regionu. — Czy tragizm zachodnioukraińskiej elity odbił się na formowaniu dalszych pokoleń? — Bez wątpienia, lata 40.—50. wywarły znaczące piętno na formowaniu inteligencji lat 60.—80., 90., w szczególności obecnej. Inteligencja ucierpiała zarówno fizycznie, jak i moralno-ideologicznie. Znaczna część jej przedstawicieli, odsiedziawszy w obozach GUŁAG-u długie wyroki, po powrocie z zesłań została zniszczona nie tylko fizycznie (ze względu na stan zdrowia), ale przede wszystkim moralnie. Czyli większość zachodnioukraińskiej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

TAMARA MARUSYK:

— Tamaro Wołodymyriwno, bada Pani formowanie się i kształtowanie elity narodowej — inteligencji. Dlaczego? — W radzieckiej historiografii historycy, socjolodzy i filozofowie zmuszeni byli badać procesy formowania i rozwoju inteligencji zgodnie z zasadą partyjności i podejścia klasowego. Inteligencję uważano za warstwę między klasą robotniczą a chłopstwem. Te dwie klasy traktowano jako wytwórców dóbr materialnych. I według tej zasady inteligencja nie wpisywała się w aspekt badań. Dlatego naukowcy zazwyczaj starali się badać jedynie kwestie związane z wytwórcami, pozostawiając inteligencji drugorzędne miejsce. Pierwsze prace teoretyczne o inteligencji w radzieckiej historiografii pojawiły się dopiero w latach 80. Akcentowano w nich, że w latach 20.—30. na Ukrainie Wschodniej, a w 40.—50. na Zachodniej tworzono inteligencję robotniczo-chłopską, czyli inteligencję, która była potrzebna radzieckiemu społeczeństwu. I dopiero w latach 90. pojawiły się prace ukraińskich historyków, w szczególności H. Kasjanowa i J. Kurnosowa, w których naświetlono poszczególne aspekty życia i działalności ukraińskiej inteligencji. — W badaniach naukowych zainteresowała się Pani okresem lat 1940—50.? — Właśnie ten okres wypadał z pola widzenia badaczy. Jednak głównym argumentem mojego zainteresowania problemem było to, że w rodzimej historiografii panuje pogląd, jakoby wszystko, co związane z działalnością inteligencji w okresie radzieckim, było zjawiskiem negatywnym i należy je odrzucić, a badać warto jedynie to, co było związane z walką narodowowyzwoleńczą. Moim zdaniem takie twierdzenie jest błędne, gdyż historia pozostaje historią. I my, aby posuwać się naprzód i unikać błędów poprzedników, nie powinniśmy odrzucać nawet tego, co negatywne, lecz szukać w nim racjonalnych ziaren. Przecież to także pewne doświadczenie historyczne i jesteśmy zobowiązani je badać, przemyśliwać na nowo w odniesieniu do teraźniejszości. — Wiadomo, że szczególne okrucieństwo terroru państwowego dotyczyło zachodnioukraińskiej inteligencji. Czym to się tłumaczy? — Na Zachodniej Ukrainie działały siły narodowo-patriotyczne, które stawiały opór reżimowi totalitarnemu: OUN i UPA. Polityka zaś władzy radzieckiej wobec zachodnioukraińskiej inteligencji, podobnie jak jej działalność w okresie powojennym, zależała od ogólnej sytuacji politycznej w regionie. Dlatego inteligencja wróciła jako kaleki moralne. I jest to całkowicie zrozumiałe i naturalne. Przecież to, co inteligenci widzieli w obozach, co tam poczuli i przeżyli, wpływało na ich psychikę i, odpowiednio, świadomość. Oczywiście, kiedy mowa o tym, czy droga, którą przeszła zachodnioukraińska inteligencja w latach 40.—50., odbiła się na kolejnych pokoleniach ukraińskiej elity, możemy powiedzieć jednoznacznie: odbiła się i to znacząco. Być może właśnie dlatego obserwujemy, jak we współczesnym ukraińskim społeczeństwie część inteligencji świadomie walczy, aby utrzymać państwowość i aby Ukraina utwierdziła się jako soborowe, samodzielne i niezależne cywilizowane państwo europejskie, a inna — znów jest gotowa dla interesów merkantylnych lub wąskopartyjnych stać się poplecznikami jakiegokolwiek reżimu władzy. — Ukraińska inteligencja obecnie w państwie — warstwa czy przewodnik narodu? — Biorąc pod uwagę realia teraźniejszości, nie możemy twierdzić, że współczesna ukraińska inteligencja jest przewodnikiem narodu. Elita jest, ale odczuwa się, jeśli można tak powiedzieć, brak jej jakości. Dlatego narodowej elity jako przewodnika narodu nie ma nie tylko w kulturze, ale i ogólnie. Są poszczególne postacie, osobowości, ale nie mogą one stać się drzewem — oparciem narodu. To, co dzieje się w społeczeństwie, parlamencie, rządzie — nie jest najlepszym, co powinniśmy byli odziedziczyć z historii. Wydawałoby się, że w parlamencie powinien być kwiat narodu. Tymczasem nasz parlament przypomina klub dyskusyjny, którego pozycje chwieją się to w jedną, to w drugą stronę. Nie mówię o tym, że daleko nie wszyscy parlamentarzyści władają językiem państwa, którego władzę ustawodawczą reprezentują. Czy byłoby to możliwe w jakimkolwiek cywilizowanym państwie? Oczywiście, że nie! A dlaczego takie coś jest możliwe u nas? Dlatego, że w naszym społeczeństwie nie ma siły jednoczącej — narodowej elity, której rola byłaby decydująca w opracowywaniu aktów prawnych na korzyść interesów narodowych państwa ukraińskiego we wszystkich sferach działalności. Dlatego sądzę, że nie budzi wątpliwości to, iż właśnie teraz, jak nigdy dotąd, ukraińskie społeczeństwo odczuwa brak ukraińskiej elity narodowej: politycznej, kulturalnej, naukowej. Dzisiejsza ukraińska inteligencja humanistyczna do końca nie uświadamia sobie idei narodowej, której przewodnikiem w społeczeństwie powinna być. Dopiero wtedy, gdy ukraińska elita uświadomi sobie, że ukraińskie niezależne państwo nie jest zjawiskiem przypadkowym i jest potrzebne jej wielonarodowemu społeczeństwu dla zapewnienia go czynnikami idei narodowej, będzie mogła stać się przewodnikiem narodu. Rozmawiała Maria WYSZNEWŚKA. POŁTAWSKIE OBWODOWE ZRZESZENIE WUT PROŚWITA im. T. SZEWCZENKI INFORMUJE. Stan na 9 czerwca zebrano 1 030 742,20 hrywien. Zbiórka środków na budowę pomnika Wielkiego Hetmana Ukrainy Iwana Mazepy trwa. Do listy darczyńców (zob. prosvita.poltava.ua) dołączyli: Myrhorodśkyj Je.W. (Połtawa) — 50 hrywien; TOW Gaben (Lwów) — 500 hrywien; Charczenko Władysław Fedorowycz (Kijów) — 600 hrywien; Orysia i Ołeksyj Łohwinowy (Kijów) — 200 hrywien; Wereszczaka Nadija Petriwna (Połtawa) — 50 hrywien; Pazenko I. H. (Zaporoże) — 500 hrywien. Prosimy o włączenie się do tej świętej sprawy wszystkich nieobojętnych Ukraińców i jesteśmy bezgranicznie wdzięczni tym, którzy odpowiedzieli. Środki na pomnik Iwana Mazepy prosimy przesyłać: POOT Proświta, Charkowska obwodowa filia AKB Ukrsocbank, r/r 26005710001231, MFO 351016, kod EDRPOU 22527966, Darowizna charytatywna na pomnik Iwana Mazepy. Imiona wszystkich darczyńców zostaną wyryte na specjalnej tablicy. Telefony Połtawskiego obwodowego zrzeszenia Proświty: 8-05322-7-31-45, 8-0532-56-41-45

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

BITWA POLTAWSKA 1709 ROKU W HISTORYCZNYCH LOSACH UKRAINY, ROSJI, SZWECJI I INNYCH PAŃSTW

Tetiana Aleksandrowa, prasowa służba obwodowej administracji państwowej Pod takim tytułem w Galerii Sztuki w Połtawie odbyła się dwudniowa międzynarodowa konferencja naukowo-praktyczna pod patronatem Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej i Połtawskiej Rady Miejskiej. Wzięli w niej udział czołowi naukowcy ukraińscy, polscy, rosyjscy, szwedzcy i fińscy. Podczas uroczystego otwarcia uczestników w imieniu Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki powitał rektor Połtawskiego Uniwersytetu Spółdzielczości Konsumentów Ukrainy Ołeksij Nestula. Z przemówieniami powitalnymi wystąpili nadzwyczajny i pełnomocny ambasador Szwecji na Ukrainie Stefan Gullgren oraz nadzwyczajny i pełnomocny ambasador Finlandii na Ukrainie Krister Mikkelsson. O potrzebie ściślejszej współpracy naukowców w badaniu wydarzeń połtawskich mówił szwedzki badacz Nilsson Bengt. Zastępca przewodniczącego UINP Władysław Werstiuk opowiedział o postaci Iwana Mazepy w pamięci narodowej narodu ukraińskiego. Rzetelnością i głębią analizy wyróżniało się wystąpienie doktora nauk historycznych, profesora Tarasa Czuchliba „Mazepińska Ukraina w wojnie północnej 1700–1721”. Na obradach sekcyjnych dużą uwagę poświęcono postaci Iwana Mazepy oraz znaczeniu ukraińsko-szwedzkiego sojuszu. W szczególności omówiono takie tematy: „Ukraińsko-szwedzki alians w ocenie Mychajły Hruszewskiego”, „Postać hetmana Iwana Mazepy w świetle historyków nurtu ludowego ukraińskiej historiografii drugiej połowy XIX wieku”, „Stosunki Iwana Mazepy ze Stanisławem Leszczyńskim w historiografii polskiej”, „Iwan Mazepa i ziemie ukraińskie na łamach gazety «Amsterdam»”, „Iwan Mazepa i kontynuatorzy jego dzieła w twórczości Ilki Borszczaka”, „Niektóre aspekty wzajemnych relacji Karola XII i hetmana Iwana Mazepy w pracach historyków ukraińskiej diaspory”. Wymieniono także poglądy na czasoprzestrzenną charakterystykę ukraińsko-szwedzkiego sojuszu i przyczyny jego klęski, stosunek litewskiej szlachty do Mazepy oraz miejsce kozactwa dońskiego i jaickiego w politycznych koncepcjach hetmana.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

JAK ZMIENIĆ SYSTEM WARTOŚCI?

Ludmyła STRYŻKO, osiedle typu miejskiego Iwaniwka, obwód chersoński Szanuję wasz tygodnik, z zainteresowaniem czytam publikacje na palące tematy i nie mogę powstrzymać się od chęci przyłączenia się do dyskusji. Zrobiła na mnie wrażenie publicystyczna opinia Wiktora Baranowa „Przyzwyczajenie do degeneracji…” (nr 21) oraz materiały z „okrągłego stołu” „Testament Szewczenki a dzisiejszość”. Przypomniał mi się cytat dagestańskiego poety Rasula Hamzatowa o tym, że w miastach mieszka ludność, a na wsiach – naród. Od niedawna nie opuszcza mnie poczucie, że Ukraina zamienia się w kraj ludności, bo na wsi coraz trudniej odnaleźć naród, czyli Ukraińców, którzy stoją w obronie swojej tożsamości. W społeczeństwie, w którym dominują wartości materialne, obojętnie traktuje się tradycje, historię narodu i, w końcu, język państwowy. Mówi się: „Drobiazgi!”. Uparcie przypominam redakcji gazety rejonowej, że nie warto zamieniać drukowanego organu ukraińskojęzycznego, z bogatymi tradycjami (75 lat od dnia założenia), w „dwujęzyczny”. Po zmianie redaktora w gazecie pojawiają się całe szpalty w języku rosyjskim, a teksty ukraińskie są niedbale zredagowane, aż do tego stopnia, że przekręcają cytaty z „Kobzarza” Szewczenki. Słowa szanowanego Borysa Olijnyka na „okrągłym stole” „Może już jesteśmy mniejszością?” budzą niepokój. Niedawno byłam na koncercie-sprawozdaniu wiejskich placówek kultury naszego rejonu. Cieszyłam się, że amatorzy są zdolni do twórczości, mimo wszystkich trudności. Ale zaskoczył mnie repertuar: zespoły wokalne śpiewały „Ивушки”, „По горным камушкам”, „Маленькая деревенька”… Miałam wrażenie, że przebywam w rosyjskiej głębi kraju – ani jednej autentycznej ukraińskiej pieśni! Prawda, wykonywano też ukraińskie piosenki: na wzór show „śpiewającego rektora”. A jeszcze młodzieżowe zespoły taneczne pokazywały swoje dzieła do afroamerykańskich rytmów… Pamiętam, że kiedyś artyści występowali przeciwko napływowi szarawarszczyzny w ukraińskiej sztuce. A co mamy zamiast tego? Młodzież nie tylko nie zna podstaw kultury ludowej, ale też nie zna światowej klasyki. Bo wychowuje ją nie szkoła, lecz telewizor, ulica, Internet. Czy w tym „wychowaniu” jest jakiś produkt narodowy? Trudno na to liczyć. Niedawno Chersoński Uniwersytet Państwowy wspólnie ze stowarzyszeniem obywatelskim „Wspólna sprawa” przeprowadził ankietę wśród 500 uczniów klas jedenastych z Chersonia. Jedna czwarta ankietowanych chce na zawsze wyjechać poza granice Ukrainy, a tylko 8,2% jest przekonanych, że w każdych warunkach zostanie na rodzinnej ziemi. Czy więc uznamy te procenty za wskaźnik patriotyzmu chersońskiej młodzieży? Nie wiem, jak z ludności rosyjskojęzycznej może wyłonić się naród ukraiński. W tym kontekście przed Proświtą – prawdziwy ogrom pracy w obronie ukraińskich wartości. Zgadzam się z tezą Jewhena Paszkowskiego: „…państwo nie może istnieć, jeśli środki masowego przekazu należą do innych państw”. Ale tak jest, i autorytetami dla społeczeństwa stają się „gwiazdy” glamourowych programów telewizyjnych, odnoszący sukcesy bogacze, którzy uśmiechają się ze stron błyszczących czasopism. Jak zmienić ten system wartości? Zadaję to pytanie sobie i wam, działacze Proświty. Szukajmy odpowiedzi!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

MY NIE JESTEŚMY ODRĘBNYM PLEMIENIEM!

Mychajło MOHORYTA, sekretarz odpowiedzialny Zakarpackiego oddziału WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. Na zjeździe młodzieży narodowej 7 lipca 1929 roku Awgustyn Wołoszyn powiedział: „Ogłaszamy całemu światu kulturalnemu, że my, Rusini podkarpaccy, jesteśmy częścią wielkiego narodu ukraińskiego i że nasz język oraz nasza literatura była, jest i będzie tą samą, co naszych braci z tamtej strony Karpat. Ogłaszamy, że wszelkie dążenia, by nas zmoskalizować lub sfaabrykować z nas jakieś odrębne plemię i tym samym oderwać nas narodowo od macierzystego pnia, będziemy wszystkimi siłami zwalczać i wzywamy wszystkich, aby nazwę Rusin-Ukrainiec zawsze i wszędzie używać…”. Skąd wzięła się oficjalna nauka, która szuka bezpośredniej lub pośredniej spuścizny białych Chorwatów i Rusinów, której dowieść nie może? A jej nawet szukać nie trzeba, wszak ona, według twierdzenia lidera zakarpackiego politycznego rusinizmu P. R. Magocsi, Węgra z narodowości, — jest w wielkiej nauce austriackiego historyka H. Bidermanna. Ten w szczególności pisał, że „Rusini nie żyli na Podkarpaciu przed Madziarami, a przyszli razem z nimi jako odrębne plemię z nieznaczną różnicą od innych Madziarów w języku, zwyczajach, obrzędach, bycie…”. Zachodnioeuropejska nauka grzeszy twierdzeniem, że nasza ziemia pod koniec IX w. była niezamieszkana. Do tej myśli skłaniali się także czechosłowaccy uczeni XIX w. P. Szafarik i B. Nosak-Nezabudov, którzy jako pierwsi nadali naszemu krajowi nazwę „Ziemia bez imienia”: żeby Węgrzy, tam gdzie po raz pierwszy postawili swoją nogę, wbili mocny kołek — znak początku Wielkich Węgier (o tym pisało „Słowo Proświty” w nr 11 (492) z 19—25 marca 2009 r.). Czy Węgrzy, organizując państwo na ziemiach, gdzie gospodarowali „Wołosi i Słowianie” (kronikarz Nestor), pozwoliliby na wlanie się na swoje terytorium Słowian (chodzi o okres przed najazdem tatarsko-mongolskim), aby ci tworzyli miasta ze słowiańskimi nazwami: Budyn (część współczesnej stolicy Węgier, nazwa Budapeszt dopiero od 1872 r.), Dobroczyn (Debreczyn), Miszkolc, Solnok (ostatni port Cisy, do którego transportowano sól sołotwińską), Cegled, Zahony i in., jeziora (Błotne — Balaton), rzeki (Słona) itd. Zgodnie z odkryciami archeologicznymi, plemiona białych Chorwatów żyły na zachodnich stokach Karpat niemal do samego Dunaju już w VI—XI w. Odkopano ponad sto osad (Chołmok, Hałocz, Ratiwci, Weł. Hejiwci, Użhorod, Berehowe, Perechrestia, Czerweniowe, Zniacewo, grodziska Użhorod, Wary, Biłki, Danyłowo, Ołeksandriwka). Badania archeologiczne potwierdzają także wierzenia religijne starosłowiańskiej ludności Zakarpacia (ciałopalenie, którego pozostałości chowano w dołach gruntowych lub w nasypach kurhanowych, co było charakterystyczne także dla innych plemion wschodniosłowiańskich). Uczeni UżNU (profesorowie D. Danyluk, W. Ilko, P. Czuczka i in.) przypuszczają, że za zgodą kijowskiego księcia (wszak Madziarzy rok czy nawet dłużej odpoczywali na brzegu Dniepru po drodze z południowych stepów uralskich) w tej watadze mogło być kilku Rusinów-przewodników, którzy dogadywali się ze Słowianami, przez których ziemie wędrowali Madziarzy. Anatolij Krałycki pisze, że przewodnicy doprowadzili koczowników do samej rzeki Dunaj, skąd wrócili do domu. Nie ma potrzeby martwić się, gdzie podziali się biali Chorwaci po X w. Przyjęli taką nazwę, jak i wszyscy wschodni oraz część południowych i zachodnich Słowian — Rusini. Żadne z naszych wschodniosłowiańskich plemion nie zachowało starej nazwy plemiennej, stając się narodem ukraińskim. Choć często ze względu na terytorium położenia używamy nazw wołyniacy, galicjanie, ale nie wątpimy, że są oni składową narodu ukraińskiego. Nie ma między nami, Rusinami-Ukraińcami, zasadniczej różnicy w języku, zwyczajach, obrzędach czy bycie. A przekręceń twórców języka rusińskiego jednakowo nie rozumiemy ani my, którzy przyjęli nową nazwę „Ukrainiec”, ani te 10,1 tys. ludzi (0,08 % całej ludności), których wyprowadzono w pole, by zapisali się jako „Rusini”. Spis ludności potwierdził: Ukraińcami zapisało się 1 mln 10 tys. osób, Węgrami — 151,1 tys., Rumunami — 32 tys., Rosjanami — 31,03 tys., 5,6 tys. — Słowakami, 3,5 tys. — Niemcami. Dziś nie jesteśmy pewni, czy te cyfry nie będą się zmieniać w tę lub inną stronę, biorąc pod uwagę poziom pracy wyjaśniającej i zakresy finansowania sprawy przez Węgry i Rosję, a może i przez kogoś innego. 7 marca 2007 roku Zakarpacka Rada Obwodowa podjęła decyzję o uznaniu narodowości „Rusin” i wspiera tę samozwańczą mniejszość narodową. A czyż to kompetencja rady obwodowej? I to jeszcze przy takim poziomie jej kierownictwa! Biorąc pod uwagę różnice w języku niemal w każdej zakarpackiej wsi, można stwierdzić istnienie odrębnej mniejszości narodowej, tylko szukajcie dla nich nazwy. Rusinizm na Zakarpaciu występuje w rejonach mukaczewskim, swalawskim i irszawskim. Kilka lat temu w sporze ówczesny przewodniczący „Towarzystwa Rusinów” I. Turianycia zapytał: dlaczego Kijów uznaje Bojków, Łemków i Hucułów, a Rusinów nie, mieszając dar Boży z jajecznicą. Są ogłoszenia o nauce języka rusińskiego. A według jakiej gramatyki? W okresie okupacji Zakarpacia (1938—1944) obowiązującą była nieudolna gramatyka Iwana Harajdy. Jaką ideologię wyznają pierwsze osoby zakarpackich władz? Czy to nie one usiądą w pierwszych ławkach do tej nauki? Dlaczego wzięto wywiad nie od profesora P. Czuczki, zasłużonego lekarza Ukrainy, profesor O. Hanycz czy kogokolwiek innego, którzy znają problem, a od przypadkowej dziewczyny? Czy Rusini są mniejszością narodową na Zakarpaciu? Jeśli tak, to według wszystkich norm współżycia każda taka wspólnota, mała czy duża, w porównaniu z dominującym narodem, ma prawo do należnego jej statusu i nie tylko do narodowo-kulturalnej, ale także do gospodarczo-ekonomicznej i politycznej autonomii. Ale na apele do ONZ, UNESCO i innych organizacji europejskich liderzy politycznego rusinizmu otrzymali negatywne odpowiedzi. Bo prawo do autonomii mają mniejszości odmienne od dominujących w państwach na... Rusini (Pocztówka bukowińska do 1914 r.). Należy wskrzesić sprawiedliwość kozacką: Urzędnika, który bierze „w łapę”, Na Chortycię przegonić etapem. Przypiąwszy do słupa hańby, dla kary Spuścić mu, darujcie, szarawary Czy, może, dżinsy — czy w tym rzecz cała? Ważne, by świeciło gołe ciało. Każdy, kto idzie obok, niech bierze witki I złodzieja smaga… poniżej pleców. Smaga i przymawia: „Skurwysynu, Oto ci za twoją naturę psią!” Tak łoi, by zapomniał o „nawarach” I o offshore’ach, i poprosił się na pryczę. Kto dobrze bije — dostaje kufel rumu, Kto kiepsko — temu samemu wlać trzeba. Na krzyk i łzy prośby nie zważać. Jak wam projekt, szanowni deputowani? Zbyt surowy? Ale co robić, Jeśli rozbestwili się bandyci? Im nie straszni (w tym nasze nieszczęście) Ani sędziowie, ani milicjanci, ani prokuratorzy. A gorsze to, że wśród tych ostatnich Także niemało drapieżnych i zachłannych. Karpaccy Rusini. 1939 r. narodowości. Jeśli chodzi o „zakarpackich Rusinów”, to wyjaśniono im, że są Ukraińcami, tylko nazywają siebie starą nazwą. Krzykacze na zamówienie do dziś nie męczą się przekonywaniem młodzieży, że Karpacką Ukrainę zorganizowali Galicjanie. Choć w marcu 1939 r. wśród Galicjan, których nazwiska ustalono, zginęło około stu, pięciu Naddnieprzan, jeden Wołyniak, dwóch Bukowińczyków, jeden Ukrainiec z USA i ponad 500 naszych krajan. Tylko w Niżnich Woroztach rozstrzelano około 600 osób. A według oficjalnych danych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Węgier, od marca do grudnia 1939 r. na Zakarpaciu zginęło 4,5 tys. byłych żołnierzy Siczy Karpackiej. Problem nie tkwi w rusinizmie, a w odpracowywaniu środków, których nie żałują ani Rosja, ani Węgry. Te ostatnie chcą widzieć nasz kraj swoim Piemontem. Kiedy Hitler pozwolił Węgrom okupować nasz kraj, faszystowski dyktator Miklós Horthy 13 marca 1939 r. pisał do führera: „Wasza Ekscelencjo! Serdecznie dziękuję! Nie potrafię w żaden sposób wyrazić, jak jestem szczęśliwy, bo przecież to życiodajne terytorium (chodzi o Karpacką Ukrainę dla Węgier) — niechętnie używam wielkich słów — faktycznie jest sprawą życia…” Tych pozycji trzymają się też obecni przywódcy Węgier, do których z taką ufnością odnosi się nasz Prezydent. Rosja zaś ma własną pozycję: skomplikować sytuację na zachodzie Ukrainy, aby jej kierownictwo nie miało możliwości planowania integracji europejskiej. I znajdują się wykonawcy tych czarnych zamysłów. Wymowne było zwrócenie się przewodniczącego „Swalawskiego towarzystwa Rusinów” W. Sarkanicza do przywódców Ukrainy i Unii Europejskiej z żądaniem „uznania zakarpackich Ukraińców za Rusinów, którzy nie chcą żyć pod władzą Ukrainy” (gazeta „Karpacka reforma”, nr 16). Ze swojej strony nie będziemy protestować, jeśli on sam zostanie przerobiony na Rusina w jego interpretacjach. Mają apetyt niczym hipopotam. Gdzie przed nimi schowa się wspólnota? Więc błagamy, nasi niezrównani, Przyjmijcie Ustawę tę w pierwszym czytaniu. Jeśli zaś nie naciśniecie przycisków, Złodzieje dalej będą harcować I nasz naród, jak lipę, obdzierać. Usłyszcie nas, panowie deputowani! My razem z wami osiągniemy efekt, Bo wcielenie w życie tego projektu Finansowych nakładów nie wymaga. A Chortyca „gości” dawno wyczekuje! A żeby oddać łapownikom za zasługi, Łozina buja na Wielkim Ługu! Nie będą skrzywdzeni i twórcy Ustawy: Dla nich mamy dość samogonu. Jest i zakąska porządna, mimo kryzysu. Na razie bądźmy! Zaporożcy z Dołu. Petro REBRO, laureat nagrody imienia Ostapa Wyszni, m. Zaporoże. W kontynuacji tematu, rozpoczętego w artykule Jewhena Buketa „Nieskrywany rusinizm” („Słowo Proświty” nr 18 (499) z 7—13 maja 2009 r.)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

PROJEKT USTAWY O WALCE Z KORUPCJĄ (Petycja współczesnych zaporożców do deputowanych Rady Najwyższej)

Szanowni posłowie i posłanki (zarówno mądrzy, jak i ci, którzy, przepraszam, bez klepki), Nierozłączne braterstwo prawotwórców, Wam bije czołem z Chortycji kozactwo! Moglibyśmy oczywiście szturmem wziąć Parlament, Lecz na to nie pozwala regulamin, I nam nie przystoi, stając na trybunie, Ciskać gromy czy mazgaić się. Proponujemy wam projekt ustawy, Jak wyzwolić kraj z niewoli Łapówkarzy i korupcjonistów — Maroderów nowej epoki. Aby ujarzmić tę drapieżną zgraję,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

chciało się skrócić, złagodzić. A potem człowiek się opamięta: kimże ja jestem, żeby “czyścić” ten krzyk ludzkich dusz?! Prawda, jednocześnie trzeba było się powstrzymać, żeby ani ja sam, ani gazeta, ani czytelnik nie popadli w rozpacz, zwątpienie, żeby krzyk duszy nie zamienił się w lament. — Od historii — do teraźniejszości. Jak obecnie wiedzie się dziennikarzowi z Proświty? — Tak samo niełatwo. Jeśli już ilustrować czernihowską tematyką, to powiem, że nakład prenumeraty “Siwerszczyny” spadł do 10 tysięcy egzemplarzy, a nawet niżej. Można, prawda, powiedzieć, że ta gazeta, choć już dawno zarejestrowana jako ogólnoukraińska, z prawem prenumeraty i rozpowszechniania na całym terytorium kraju, jest faktycznie regionalna. Można natomiast wspomnieć smutne realia niektórych niegdyś słynnych stołecznych gazet, które miały niemal milionowe nakłady. Ale to mała pociecha. Co się więc stało? Wzmocniła się konkurencja w przestrzeni medialnej. Tutaj niby nie wypada narzekać, wszak zawsze wzywaliśmy do rozwoju mediów. Jednak jeśli wcześniej głównymi konkurentami u nas, w prasie demokratycznej, były tak zwane gazety państwowe, rejonówki, obwodowe “organy organów” władzy, to obecnie pojawia się coraz więcej “niezależnych gazet”, które nie są zależne od niczego, oprócz oligarchów. Swoją drogą, żyje i ma się dobrze ta rozgałęziona dawna komunistyczno-sowiecka sieć “gazet państwowych”, pomimo wieloletniego gadania o jej “uwłaszczeniu” czy przynajmniej uwolnieniu od władz lokalnych. I jeszcze jeden istotny moment. Obecnie nam, prasie z Proświty, nie jest łatwo również dlatego, że przychodzi nam stawiać czoła jeszcze naporowi nawet nie “żółtego”, a “czarnego” dziennikarstwa. Dobrze wiecie, co teraz dzieje się w mediach, zwłaszcza w prasie i na ekranach telewizorów. — Ale przecież ponad cztery lata temu, wraz z przyjściem pomarańczowej władzy, Wam, prasie z Proświty, chyba stało się lżej? — Lżej ginąć (żartuję). Paradoks, ale za władzy, o którą tak długo walczyliśmy, spadły na nas nowe problemy. I nasz czytelnik, i nasza prasa są zagubieni. Wcześniej było prosto: my walczymy, oto przeciwnik, oto cel walki. A przeciwko komu walczyć obecnie? Nikt, oczywiście, nie żywił złudzeń, że następnego dnia po pomarańczowej rewolucji wszystko będzie idealnie i znikną problemy — i głębokie społeczno-polityczne, i życiowe. Ale oto problem naszej prasy: jakże przyzwyczaić się krytykować, łajać władzę, o którą sami walczyliśmy? Czytelnik teraz mówi nam: to przecież ci, za którymi wy nas agitowaliście. — To może podstawić ramię tej władzy? Nie w tym sensie, żeby ją głaskać i lizać, a współpracować. — Jesteśmy gotowi. Ale nie widzę podobnego dążenia naszej drogiej władzy. Raczej odwrotnie: przynajmniej obojętność wobec prasy, która jest gotowa cię wesprzeć, tej samej z Proświty, a nawet gorzej — bezmyślne oddawanie w niewolę narodowej przestrzeni informacyjnej. — To co pozostaje? — Pracować. Nasz kor. ogłoszą na ceremonii nagrodzenia. 7. Teksty słuchowisk radiowych nie podlegają recenzji i nie są zwracane autorom. Wyniki konkursu nie podlegają zaskarżeniu. 8. Zakończenie przyjmowania rękopisów — 1 września 2009 roku. Słuchowiska radiowe do udziału w konkursie prosimy przesyłać na adres: Kijów-1001, Chreszczatyk, 26, Ukraińskie Radio. Trzeci Ogólnoukraiński konkurs współczesnego słuchowiska radiowego “Odrodzimy zapomniany gatunek”. O warunkach konkursu można dowiedzieć się na stronie internetowej Trzeciego programu Ukraińskiego Radia — Radio “Kultura”, w dziale “Konkursy i quizy artystyczne” strony Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy www.nrcu.gov.ua (strona “Kanały”). Telefony do informacji: 8-044-279-37-83 Switłana Koronenko, 8-[kontakt ukryty] Switłana Hudź-Wojtenko, Kostiantyn Łewycki, 8-[kontakt ukryty] Mykoła Bajdiuk.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

PROŚWIECIAŃSKI KRONIKARZ

— Petrze Jakowyczu, co Pana zdaniem oznacza pojęcie proświeciański dziennikarz? — To, co jest jednordzenne z pojęciem „oświecenie”, czyli niesienie światła, które odsuwałoby mrok kłamstwa, nieprawdy, złudy, z całą specyfiką dziennikarskiego zawodu. Przede wszystkim muszę powiedzieć o jednym z obowiązków takiego dziennikarza — zresztą dotyczy to dziennikarstwa w ogóle. Chodzi o zaporę dla tego mętnego potoku dezinformacji, który niestety przepełnia nasze media. Jest w nich teraz tyle niedokładności, nawet faktograficznych — w datach, imionach, cyfrach, że robi się smutno. Z jakiegoś powodu krążą w środkach masowego przekazu teksty, raczej śmieci, z takiego wynalazku ludzkości, jak Internet. W najlepszym razie z odwołaniem do pewnych stron lub po prostu „według materiałów Internetu”. Faktograficzne niedokładności to poziom naszego dziennikarstwa. Zresztą nie chcę grzeszyć na swój zawód — taki, nawet nie dyletancki, a profanacyjny poziom spotykamy wszędzie: od uprawy ziemi po wytwarzanie ołówka. Co oczywiście nie usprawiedliwia naszego brata dziennikarza: „deza” to zawsze przykrość. Ale co tu mówić o niedokładnościach „z niedomyślności”, kiedy we współczesnych mediach (jak i w ogóle w społeczeństwie) panuje plaga świadomych oszustw, zbrodniczego zombowania ludzi, przede wszystkim politycznego. To już po prostu poza dziennikarstwem jakiegokolwiek kierunku. A proświeciańskim — przede wszystkim. Bo na nas, proświeciańskich dziennikarzach, spoczywa jeszcze dodatkowe obciążenie — odkrywać ludziom dotąd zamkniętą, nieznaną naszą własną historię. Zatem — przeciw ciemności! — Naiwnie wierzy Pan w takie dziennikarstwo? — Do niej trzeba naiwnie dążyć, czyli ją robić. Mimo wszystko! Co to znaczy „wszystko” — długo opowiadać, a już nie raz powiedziano, jak wiodą się środki informacji w naszym społeczeństwie. — To może nieskromnie opowie Pan o własnych (i swoich współmyślicieli) próbach robienia takiego dziennikarstwa? — Nieskromnie powiem, że takie dziennikarstwo czytelnik może znaleźć i w naszym „Słowie Proświty”, choć tej gazecie, jak innym narodowo-patriotycznym, państwowotwórczym wydawnictwom, przychodzi wychodzić z jakiegoś powodu w półfrontowych realiach. Ale chyba warto opowiedzieć i o tym, jak zaczynać, jak coś tworzyć w naszych realiach na przykładzie gazety „Siwerszczyna” — wydawnictwa czernihowskiej „Proświty”. — Był Pan wśród tych, którzy tworzyli tę gazetę w grudniu 1992 roku, a potem prawie 13 lat pracował Pan jako jej redaktor. — Na czym polega fenomen tego wydawnictwa, które mimo wszystko nie zniknęło i wychodzi 17. rok, było najbardziej masowym wspólnym wydawnictwem „Proświty” i Ruchu na Ukrainie, wszak nakład gazety w drugiej połowie lat 90. zbliżał się do 40 tysięcy egzemplarzy prenumeraty. Szczęśliwy zbieg okoliczności? Ale one „nie zbiegają się” same z siebie. Trzeba było je „złożyć” do kupy. Trzeba było mieć zespół, grupę, tę „gromadkę”, jak powiedział genialny poeta. Na czele Zapraszamy wszystkich nieobojętnych na słowo artystyczne, które brzmi na antenie — doświadczonych literatów i początkujących pisarzy, ludzi, którzy pasjonują się sztuką radiową, mają talent do obrazowego myślenia. Każdy, kto pragnie spróbować swoich sił w gatunku radiodramatu, ma okazję wziąć udział w twórczym konkursie, odkryć dla siebie świat dramatu akustycznego, który nazywają teatrem wyobraźni, wszak słowo radiodramaturga powołane jest do rozbudzenia wyobraźni słuchacza, a możliwości ludzkiej fantazji są bezgraniczne. Stając się uczestnikami konkursu, autorzy radiosłuchowisk dołączają do tworzenia już w niedalekiej przyszłości nowej twórczej i społecznej instytucji — szkoły ukraińskiej radiodramaturgii. Cel konkursu — rozwijać i propagować w Radiu Ukraińskim gatunek oryginalnego radiosłuchowiska, które obecnie w twórczości artystycznej światowego radia zajmuje wiodące miejsce jako osobny rodzaj sztuki radiowej i ma istotne różnice od Narodowy Związek Dziennikarzy Ukrainy z okazji 50-lecia uhonorował najwyższym odznaczeniem — „Złotym Medalem Dziennikarstwa Ukrainy” pracowników krajowych mediów, wśród nich także zastępcę redaktora naczelnego gazety „Słowo Proświty” Petra Antonenkę. Zgodził się on odpowiedzieć na nasze pytania. grupy byli wieloletni liderzy czernihowskich organizacji Ruchu — obecnie UNP Wołodymyr Stupak i „Proświty” — Wasyl Czepurnyj (oni i teraz nimi kierują). Było dwóch pierwszych profesjonalnych dziennikarzy, absolwentów uniwersytetu im. Szewczenki — Czepurnyj i ja. Dziennikarze „bez foteli”, bez krzeseł. To była nasza pierwsza redakcja bez, właściwie, redakcji. Ale był z nami także wspaniały czernihowski dziennikarz Serhij Pawłenko. To już później jako historyk stał się autorem prawie dziesięciu książek o hetmanie Mazepie, jego epoce, współpracownikach. Został redaktorem naczelnym solidnego historyczno-krajoznawczego czasopisma „Siwerski latopis”, które już ponad 10 lat wydaje również czernihowska „Proświta”. Z nami byli czernihowscy dziennikarze Władysław Sawenok, Wołodymyr Szkwarchuk, znany jako autor kilku książek dokumentalnych o zbrodniach reżimu komunistycznego. I było bardzo szerokie grono nawet nie pomocników — to nie to słowo — także pełnoprawnych twórców gazety, ludzi, którzy pisali materiały, zajmowali się poligrafią, dostarczali gazetę do czytelnika — najpierw rozwożąc ją pociągami podmiejskimi, autobusami, a później organizując prenumeratę. — I co — wszystko od razu się udało? — Nie wszystko i nie od razu. Ale dążyliśmy do tego, by zajmować się nie gadaniem, którym przepełniona jest historia naszej demokracji narodowej, a czynem i robić przynajmniej małe, ale kroki naprzód. Zaczęliśmy od czterech stron raz na dwa tygodnie, później przeszliśmy na tygodnik, na 8, 12, wreszcie na 16 szpalt. Już drugą dekadę — offset, komputerowy skład i łamanie, własna strona internetowa gazety. 11 lat temu „Siwerszczyna” zaczęła wydawać jeszcze wydawnictwo filialne — gazetę obwodową z własną prenumeratą, tygodnik do czytania w domu „Biła chata” o orientacji proświtańskiej. — I „cierpieli” was w tym zrusyfikowanym i skomunizowanym regionie? — On nie jest taki, jak niektórym się wydaje, ten książęcy siwerski, później kozacki kraj. Przypomnę, że właśnie tutaj znajdują się dwie ukraińskie świętości nawet nie ogólnonarodowego, a światowego znaczenia — Baturyn i Kruty, a jeszcze — Lubecz, Nowogród Siewierski, Kaczaniwka, Sedniw, Sokyrynci, Trościaniec — boję się, że wyjdzie bardzo długa lista. Swoją drogą, wszystkie te narodowe świętości również stały się jednym z głównych tematów gazety. Co do „cierpieli” pytanie jest zasadne, mimo że było już niepodległe państwo. Chodziło o gazetę, która jednoznacznie stała na pozycjach państwowości, odrodzenia narodowego i duchowego. I — paradoks — z jakiegoś powodu przez wszystkie te lata uważano ją za opozycyjną. Najwyraźniej dlatego, że stała nie za gołosłownie deklarowanym, a rzeczywiście niepodległym państwem i przeciwko lokalnym kacykom, którzy kompromitowali to państwo. Więc cierpieli nas tak, że gazeta już w pierwszych latach istnienia przeżyła około półtora tuzina procesów sądowych. Ale „połknąć” jej nie było tak łatwo, choćby dzięki masowemu wsparciu czytelników. Przecież nieoficjalny tytuł gazety ludowej — to nie były tylko słowa. — Co oznacza „ludowej”? U nas było i jest tyle tego „ludowego”… — To oznacza, że gazeta mogła wydrukować — drukowała o tym, co boli. Swoją drogą, jedna z jej głównych rubryk tak właśnie się nazywała: „O tym, co boli”. I mnie, dziennikarza już dawno nie „zielonego”, czasem po prostu oszołamiała fala tego, co ludzi boli. A później zrozumiałem: czasami dla człowieka, którego obrażono, napluto mu w duszę, zdeptano, najważniejsze — wygadać się, wykrzyczeć. I postanowiliśmy dać ludziom tę możliwość. — To było nietrudne? — Nietrudne nie w sensie pozwów sądowych: staraliśmy się być dokładni w publikacjach, a pozwy w większości były wytworem fałszywego honoru urażonych urzędników. A nietrudne było to, że czasami w tobie budził się wyhodowany przez radziecką prasę własny, wewnętrzny cenzor: to to, to tamto

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

NARODOWA KOMPANIA RADIOWA UKRAINY TRZECI OGÓLNOUKRAIŃSKI KONKURS WSPÓŁCZESNEJ SŁUCHOWISKA RADIOWEGO „ODRODZIMY ZAPOMNIANY GATUNEK — 2009”

sztuki scenicznej, a także odkrywać nowe nazwiska w dziedzinie dramatopisarstwa radiowego. Warunki konkursu: 1. Do udziału dopuszczane są utwory napisane w języku ukraińskim i wcześniej nigdzie nieopublikowane. 2. Objętość słuchowiska radiowego — około 30 000 znaków, wielkość czcionki 12, czcionka Times New Roman, format A-4, do dziesięciu stron. Rękopisy należy składać w wersji elektronicznej i drukowanej. Liczba utworów, które jeden autor może zgłosić na konkurs, nie jest ograniczona. 3. Słuchowisko radiowe ma nie przypominać utworu napisanego dla sceny teatralnej. Zamiast wizualnego obrazu scenicznego powinien tu dominować obraz akustyczny, dorysowywany wyobraźnią słuchacza. Jeśli, dajmy na to, aktor na scenie posługuje się odpowiednią siłą głosu, aby być słyszanym na widowni, to aktor radiowy może wykonywać swoją rolę nawet szeptem. Oznacza to, że słuchowisko radiowe jest swoistym dramatem przy opuszczonej kurtynie w teatrze, dlatego sztuk pisanych dla radia zazwyczaj nie można wystawić na scenie. Prace, które nie uwzględniają tej specyfiki, nie będą rozpatrywane. 4. Przewidziano przyznanie pierwszej, drugiej i trzeciej nagrody. Zwycięzcy otrzymają wynagrodzenie autorskie w wysokości 5 000 hrywien, 3 000 hrywien i 2 000 hrywien. Jury wyłoni dziewięciu laureatów, którzy otrzymają dyplomy. Słuchowiska zwycięzców i laureatów mogą zostać wystawione w ciągu roku i wyemitowane na antenie Pierwszego i Trzeciego Programu Radia Ukraińskiego. 5. Podczas pracy jury organizatorzy konkursu zachowują anonimowość autorów. Aby wziąć udział w konkursie, należy przesłać pocztą listem poleconym słuchowisko radiowe podpisane pseudonimem. W osobnej kopercie, podpisanej tym samym pseudonimem i włożonej do teczki z utworem, należy podać prawdziwe imię i nazwisko, wskazać adres domowy, numer telefonu oraz zgłoszenie udziału w konkursie, a także krótką informację o autorze. 6. Uchwałę o wynikach konkursu podejmuje jury, którego skład

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Poseł na Sejm Ukrainy, członek grupy poselskiej „Za Ukrainę!”, który od samego początku stoi na czele Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Mykoła Hryhorowycz Kulczynski jest przekonany: trzeba wypełniać ukraińską przestrzeń informacyjną echem tych proświtańskich akcji i programów, które niemal codziennie odbywają się na Ukrainie. W porę przekazana informacja powiększa szeregi proświtańców i ludzi o podobnych poglądach, przyciąga młodzież do ukraińskich spraw. Szewczenki „Od Snytyna do Inty”, ukazała się książka W. Wołoskowa „Podróż po Połtawszczyźnie z monetą w ręku”, do której napisałem przedmowę. Chodzi o monety wybite na cześć postaci historycznych lub wydarzeń. Ukazały się drukiem także materiały szóstych Czytań Baturyńskich, gdzie zebrano błyskotliwe opracowania historyczne. — Proszę podzielić się planami na przyszłość. — W najbliższym czasie trzeba skoncentrować się na rozbudowie zjednoczenia obwodowego. W 2010 roku planujemy w każdym centrum rejonowym zorganizować oddział „Proświty”. To chyba nasze główne zadanie. Marzę o festiwalu duchowej muzyki chóralnej imienia Ołeksandra Koszycia z prestiżowymi nagrodami. Opowiadają, że chór Koszycia podczas tournée w Ameryce gromadził pięćdziesięciotysięczne sale. Chciałoby się osiągnąć taki poziom. Ołeksandr Koszyć to znana i szanowana w kręgach artystycznych osoba, chce się dotrzeć z jego imieniem do szerokiego ogółu. Ustanowienie przez Połtawską „Proświtę” nagrody jego imienia sprzyjałoby popularyzacji muzyki chóralnej na Ukrainie. W sferze wydawniczej marzymy o wprowadzeniu idei „popularnej książki”, która byłaby tania i dostępna. W ten sposób moglibyśmy zapoznawać współczesnego młodego czytelnika z wierzchołkami literatury ukraińskiej, zwłaszcza poezji. Żeby młodzież mogła przeczytać Swydzynskiego, Antonycza, współczesnych ukraińskich poetów, klasyków. Wydanie powinno być realizowane w niewielkiej objętości, najważniejsze — objąć biblioteki obwodu, których mamy ponad 600. Ogromny obszar pracy to wieś, która duchowo podupada. Tam trzeba tworzyć oddziały „Proświty”, rozpoczynać ruch na rzecz zamykania placówek propagujących pijaństwo, dopominać się, aby rady wiejskie wydawały uchwały o zakazie sprzedaży alkoholu na swoim terytorium. Rozmawiał Serhij KLYMKO ków, ludzi o podobnych poglądach, współwyznawców, dla których czterosylabowe słowo „Uk-ra-i-na” brzmi wysoko — czule-podniebnie, wypełniając przestrzeń narodową głębią treści historycznej i kulturowo-językowej, obdarzonej nieprzemijającym znaczeniem. Słuchajmy „Dzwonów Proświty”. Słuchajmy Ołeksandra Konowcia… I on pomoże usłyszeć coraz to nowe odcienie w tym słowie, które dla każdego Ukraińca stoi niemal obok słowa Bóg. Poznajcie samych siebie, wszak ten, kto poznaje siebie, poznaje i Boga. Dialog ze znanym proświtańcem i uczonym, doktorem nauk ekonomicznych, profesorem Instytutu Stosunków Międzynarodowych Antonem Filipenkiem

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

MYKOŁA KULCZYŃSKI: „NASZE WYSIŁKI SĄ STOSOWNE I POTRZEBNE”

— Jakie wydarzenia związane z pracą połtawskiej „Proświty” w ostatnim roku chciałby Pan wyróżnić? — Najgłośniejszym wydarzeniem stał się przeprowadzony już po raz szósty festiwal muzyczny „Mazepa-Fest”. Cieszy się on wielką sławą, zjeżdżają się do nas ludzie z całej Ukrainy. W tym roku festiwal trwał cztery dni, odbyły się dwie premiery filmowe: „Władyka Andrzej” i „Bohdan Chmielnicki”, które zgromadziły pełne sale. Znaczącym osiągnięciem stało się przyjęcie przez radę miejską uchwały o przydzieleniu ziemi pod pomnik hetmana Mazepy, którego ustawienie zainicjowała „Proświta”. Do tego wydarzenia szliśmy wiele lat. Jestem przekonany, że połtawska społeczność jest pewna celowości i potrzeby ustawienia pomnika jako symbolu ukraińskiej niepokorności, jako znaku prawdziwie nowego państwa ukraińskiego. Również w latach 2008—2009 stale wydajemy naszą gazetę raz w miesiącu w nakładzie 15 tysięcy egzemplarzy. Te trzy rzeczy — ważne i społecznie znaczące dla Połtawy — mają wielki oddźwięk społeczny. — Praca „Proświty” skoncentrowana jest głównie w Połtawie, czy obwód również jest aktywnie zaangażowany w działania proświatowe? — Praca idzie głównie w Połtawie, ale staramy się angażować także oddziały rejonowe. W zeszłym roku zaprosiliśmy do Krzemieńczuka laureata Nagrody Szewczenkowskiej, reżysera Mychajła Tkaczuka. Pokazaliśmy film dokumentalny „Zagadka powstania norylskiego”, inne jego filmy. Łubieńska „Proświta” słynie z wyrazistych wydarzeń, przeprowadzonych w szczególności na dni szewczenkowskie. Obecnie działa u nas dziewięć zjednoczeń rejonowych, a potrzebujemy, zgodnie z liczbą rejonów, 25. Połtawska ziemia jest naturalnie ukraińskojęzyczna, oprócz Krzemieńczuka i Komsomolska. W te miasta trzeba wkładać wiele wysiłku, ponieważ środowisko tam jest bardzo zrusyfikowane i wymaga aktywnej działalności oświatowej. A w rejonach w warunkach obecnych realiów ekonomicznych potrzebna jest, że tak powiem, oświata ekonomiczna. Informacja o towarzystwach spożywców, jak je tworzyć — z tego połtawska „Proświta” zasłynęła jeszcze przed I wojną światową. W 1908 roku w odpowiedzi na zakaz oddziałów „Proświty” na Połtawszczyźnie utworzono pierwsze towarzystwa spożywców, które jednoczyły chłopów w spółdzielnie, mogące uzyskiwać znaczny zysk i za te pieniądze prowadzić pracę oświatową. Takiego kierunku nam obecnie brakuje, bardzo dobrze to sobie uświadamiam. — Czy do współpracy dołączają inne organizacje społeczne? — Stale współpracujemy z organizacjami społecznymi, na przykład z „Ukraińską Sprawą”, z organizacjami walczącymi z problemami narkomanii. Obecnie najbardziej potrzebna jest współpraca na wsiach, gdzie należy tworzyć organizacje do walki z uzależnieniem od alkoholu. Tutaj samych naszych wysiłków nie wystarcza, potrzebna jest adekwatna polityka państwowa w tym kierunku, jednak nasze starania również są stosowne i potrzebne. Z doświadczenia przedrewolucyjnego proświatowstwa wiem, że pod skrzydłami „Proświty” wiele wspólnot zlikwidowało na wsiach karczmy, i to przeszkadzało w alkoholizacji chłopstwa. — Czy „Proświta” przygotowuje wydarzenia na 300-lecie bitwy pod Połtawą? — Na ten rok przygotowujemy wydarzenia w ramach „Mazepa-Festu”: przyjazd Iwano-Frankowskiego Teatru ze sztuką „Słodka Darusia” według powieści Marii Matios, pokazy filmów najlepszych ukraińskich animatorów, wieczór bohaterskiej ukraińskiej pieśni, występ chóru „Czumały” i śpiewaków operowych Petra i Pawła Pryjmaków. Poza ramami festiwalu planujemy wydanie książki połtawskiego autora Wałerija Wołoskowa „Ostatnia miłość Mazepy”, ustawiamy tarcze na trasie Kijów—Charków z ostatnimi słowami hetmana „Nas nie pokonali, wam bronić wolności”, wykonujemy chorągiewki na uczczenie 300-lecia sojuszu ukraińsko-szwedzkiego. — Jaki jest stan spraw z budową pomnika hetmana Mazepy? — Zebrano ponad milion hrywien, rozliczyliśmy się za postument, pozostało rozliczyć się z kombinatem „Chudożnyk” i grupą autorską. Szczególna uwaga — formowaniu elity intelektualnej na Ukrainie, jej możliwości wpływania na modernizację kraju, ochronie i rozwoju dóbr narodowych, przede wszystkim kulturowych, procesom państwowotwórczym. Gośćmi radiostudium w tych audycjach byli wybitni uczeni, działacze społeczni i duchowni: dyrektor Instytutu Literatury NAN Ukrainy akademik Mykoła Żułynski; znany ekonomista, Kanadyjczyk ukraińskiego pochodzenia profesor Bohdan Hawryłyszyn; prezydent Międzynarodowego Stowarzyszenia Ukrainistów akademik Jarosław Jackiw; publicysta, redaktor czasopisma „Nasza Wira” Jewhen Swerstiuk; głowa Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego Świątobliwy Patriarcha Filaret i inni. Proponujemy czytelnikom mały esej, właściwie spostrzeżenia najaktywniejszego uczestnika tej audycji radiowej, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowanego ludowego Ukrainy, pisarza Pawła Mowczana. UMIEJCIE SŁUCHAĆ… Co określa integralność natury? Nie tylko czyny, nie tylko deklarowanie wysokich prawd, nie tylko, zapewne, nieugiętość charakteru, ale i uparte, konsekwentne bronienie wspólnego ideału, który wykrystalizowywał się przez długi czas, wypróbowywał się na wytrzymałość nie przez jedno pokolenie, i jak dzwon, nie był pęknięty od potężnych uderzeń. Dlatego najmniejsze dotknięcie dzwonu budzi czysty dźwięk, który kryje się w czystości i integralności odlewu. I często słyszę, że w ustach wielu, którzy nadaremnie wymawiają słowa „Ukraina”, „ukraińskość”, „język ukraiński”, „kultura ukraińska”, obecne jest seplenienie, wyszczerbienie… W głosie zaś Ołeksandra Konowcia — wieloletniego prowadzącego program „Dzwony Proświty” — słychać cichą, ale czystą nutę radości, niepokoju, zatroskania. Tragiczność losu narodowego, historyczna jego nieprzewidywalność Ołeksandra Konowcia porusza. Próby, które przypadły na ostatnie pokolenia Ukraińców, stają się podstawą nie do rozczarowania, a dodają siły, wzmacniają w wierze w ideały ukraińskie. Cierpliwość i niespieszność — również z przekonania, że nadzieja na ukraińskie odrodzenie narodowe nie jest iluzją czy marnością, jak i wiara w Boga. Przecież człowieka, w którym zgasła wiara w ogólnonarodowe, obsiada pustka i zwyrodnienie… Ołeksandr jako prowadzący program przede wszystkim występuje nie jako polemista, który próbuje przekonać rozmówcę o słuszności swoich argumentów, a jako rozmówca. Prawdziwie jako współ-rozmówca… On umie słuchać, on słyszy, on, jeśli myśl zaproszonego do rozmowy jest zgodna z jego własną, jakby wzmacnia ją swoją obecnością. Jeśli trzeba doprecyzować nie do końca wyjaśnioną Pomnik zostanie ustawiony 23 lub 24 sierpnia. Przewodniczący rady miejskiej obiecał, że nie będzie żadnych przeszkód i nie wątpię, że pomnik będzie stał. Do zbiórki funduszy dołączyły setki, jeśli nie tysiące osób ze wszystkich zakątków Ukrainy. Charków, Lwów, Równe, Donieck — skądinąd ludzie przesyłają środki. Będzie to prawdziwie ludowy pomnik. Niedawno pewna babcia przyniosła sto hrywien po jednej hrywnie! To wzruszające. I takich przypadków jest bardzo wiele. Liczymy również na wsparcie przedsiębiorców, którzy zapewnili nas, że problemów z pieniędzmi nie będzie. — Połtawski oddział jest jednym z niewielu, które utrzymują własną stronę internetową. Kto zajmuje się reprezentowaniem połtawskiej „Proświty” w sieci? — Tym zajmuje się młodzież. Strona wymaga ciągłego doskonalenia, ale do tego potrzebujemy personelu. Na razie funkcjonuje ona na zasadach społecznych. Na szczęście młodzież poświęca czas i energię na pracę społeczną. — Jakie książki ukazały się w tym roku przy wsparciu „Proświty”? — Dołączyliśmy do wydania wspomnień więźnia politycznego Leonida Riabpozycji rozmówcy, robi to delikatnie, nienachalnie, jak to bywa w kręgu rodzinnym, w kręgu przyjaciół, ludzi o podobnych poglądach… Dobrze wiemy, skąd czerpią siłę wierzący… Rzeczywiście, kluczowym pojęciem jest dla nich wiara. A ludzka dusza prostuje się z każdym codziennym samopotwierdzeniem człowieka w wierze. Staje się ona współbrzmiąca z tymi duszami, które pragną prawdy, pragną dobra innym, pokrewnym tobie, pragną porozumienia. W tym celu tworzono „Proświty” jako dobrowolne stowarzyszenia rozmówców. Tak nazywa się autorska audycja radiowa profesora Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego Ołeksandra Konowcia, która już siódmy rok brzmi na Pierwszym Kanale Radia Narodowego. Są to dialogi z prośwityjanami — znanymi działaczami nauki, oświaty i kultury, poświęcone aktualnym kwestiom oświecenia narodowego. Wśród nich jest wielu autorów gazety „Słowo Proświty”. Charakterystyczną cechą tych audycji jest publicystyczna retrospekcja wydarzeń i zjawisk duchowego bytu Ukraińców, dążenie autora i jego rozmówców do prześledzenia logicznego związku przeszłości i teraźniejszości. Chodzi nie tylko o mało znane fakty i nazwiska uczestników historii odrodzenia kulturowo-narodowego, ale odkrywana jest także światopoglądowa, etnosocjalna i mentalna istota fenomenu ukraińskiego oświecenia — właśnie te uniwersalia i stałe, które wpływają na współczesne problemy i w dużej mierze wyjaśniają paradoksy obecnego społeczeństwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

em duchowości i kultury. W pierwszym cyklu „Język — podstawą twojego życia” dominują problemy językowe, gdzie ujawnia się niedoskonałość ustawodawstwa o językach, uzasadnia się potrzebę przyjęcia Koncepcji państwowej polityki językowej, analizuje się problem ukraińskiego wydawnictwa książkowego, popularyzację ukraińskiej książki, kina, estrady. W audycjach demonstruje się materiały dotyczące naruszeń ustawodawstwa językowego, naświetla się problemy związane z językiem. Najważniejszy w programie jest kontakt z telewidzami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

JĘZYK — PODSTAWA TWOJEGO ŻYCIA

W centrum działalności Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, tak jak przez całą poprzednią historię, znajduje się kwestia umacniania języka ukraińskiego. Przecież język jest podstawą budowy państwa ukraińskiego i konsolidacji narodu. W historii każdego narodu są wydarzenia, które stają się nieodłącznym składnikiem pamięci historycznej, wpływając na kształtowanie świadomości narodowej i dumy z heroicznych czynów przodków. Takim wydarzeniem jest dla nas zwycięska bitwa wojsk kozackich pod Konotopem. W lipcu 2009 roku mija 350 lat od tego sławnego zwycięstwa. Jarosław PITKO, przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Wśród dużej liczby działań w tej dziedzinie znajduje się masowa akcja „Los języka — los narodu”, która zwróciła uwagę władz i opinii publicznej na naruszanie ustawodawstwa językowego, skłoniła do corocznego rozpatrywania tej kwestii na sesji Lwowskiej Rady Obwodowej. Lwowskie zjednoczenie obwodowe stworzyło sieć sklepów z ukraińską książką — Centrum Książki Ukraińskiej, dwie księgarnie we Lwowie i jedną w Samborze. Kolejne przygotowują się do otwarcia w centrach rejonowych. Członkowie Proświty przywiązują dużą wagę do popularyzacji ukraińskiej książki, kina i estrady. Akcję „Czytaj, oglądaj i słuchaj po ukraińsku” przeprowadzają w miastach i rejonach. W ciągu roku odbywa się ponad dziesięć takich akcji, a każda z nich obejmuje kilka miejscowości. W rejonie starosamborskim, na przykład, podczas prowadzenia akcji „Czytaj, oglądaj i słuchaj po ukraińsku” zaangażowano prawie wszystkie wsie i miasta. W programie: wystawa-sprzedaż ukraińskiej książki, prezentacje ukraińskich wydawnictw z udziałem autorów, w szczególności R. Iwanyczuka, B. Stelmacha, N. Biczui, W. Habora, Iryny i Ihora Kałynciw, M. Ludkewycz, W. Neboraka i innych, dziecięcego studia literackiego Małej Akademii Nauk. Prezentowane są także filmy ukraińskie, odbywają się programy koncertowe i młodzieżowe. Lwowskie Obwodowe Zjednoczenie „Proświty” jest założycielem i organizatorem dziecięco-młodzieżowego festiwalu ukraińskiej pieśni patriotycznej „Surmy zwytiahy” (Trąby zwycięstwa), który odbywa się co roku od 2000 roku. Na różnych etapach obejmuje on do 10 tysięcy dzieci. Rozpoczęty w tym roku obwodowy konkurs recytatorów odbył się przed 22 maja — dniem powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki. Ważnym środkiem kształtowania światopoglądu młodzieży jest program telewizyjny Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki „Osnowa”, który jest emitowany w każdy wtorek. Jego celem jest naświetlanie prob-. Z tej okazji w czytelni Domu Ludowego Chmielnickiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” otwarto wystawę „Proświty nigdy za wiele”, gdzie zaprezentowano materiały dotyczące wydarzeń z 1659 roku, w szczególności o hetmanie I. Wyhowskim. Wydawnictwa eksponowane na wystawie opowiadają o tym, że krwawa bitwa pod Konotopem stała się czarnym dniem rosyjskiej historii i śmiertelnie przeraziła cara Aleksego Michajłowicza. Rosyjski historyk S. Sołowjow pisał: „W żałobnych szatach wyszedł car Aleksy do ludu i groza padła na Moskwę..., która zadrżała o własne bezpieczeństwo”. Uwadze zwiedzających zaproponowano unikalną analizę historyczną „Ród i rodzina Wyhowskich”, opublikowaną w czasopiśmie „Ukraiński historyk” (Nowy Jork—Monachium 1970), powieść historyczną Jurija Tysa „Konotop” — prezent od konotopskich członków Proświty, zdjęcia chmielnickich członków Proświty, którzy odwiedzili w 2008 roku miejsce bitwy pod Konotopem, gdzie, jak pisał D. Pawłyczko, „nażarła się tam ziemi moskiewska nienasytość, zwyciężyła duszy kozackiej potęga!”. Wśród działań Proświty z okazji uczczenia sławnego jubileuszu znajdują się programy w Chmielnickiej Obwodowej Państwowej Kompanii Telewizyjno-Radiowej „Podilla-Centr”, których autorką i prowadzącą jest Zoja Didenko, z udziałem sekretarza odpowiedzialnego miejskiego zjednoczenia „Proświty” Tetiany Mosijczuk oraz wykładowcy historii Narodowej Akademii Państwowej Służby Granicznej Ukrainy im. B. Chmielnickiego Borysa Ratycza. Lejtmotywem działań Proświty jest: nadszedł czas, aby zmienić akcenty historii Ukrainy, dość opłakiwać porażki, wysławiajmy zwycięstwa. Nie Połtawa, a Konotop powinien być symbolem naszej ideologii państwowej. Centrum prasowe Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, m. Chmielnicki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

«PROŚWITA» W INTERNECIE: ZAPISZCIE ADRES!

Jewhen BUKET Kolaż autora „Was nie ma w Internecie? A zatem nie istniejecie” — hasło, które stało się popularne na początku XXI wieku. Od niedawna dotyczy ono nawet każdego pojedynczego człowieka. Partie polityczne, organizacje społeczne, środki masowego przekazu już dawno mają własne przedstawicielstwa w Internecie. Częstotliwość ich aktualizacji, jakość designu i hostingu, rozgałęzienie zasobów wywierają decydujące wrażenie na temat ich działalności na użytkownikach ogólnoświatowej sieci. A to — najbardziej progresywna część ludzkości. „Proświta” — najstarsza organizacja społeczna Ukrainy. Toteż ona oraz jej liczne odgałęzienia na całym świecie są przedstawione w Internecie. Najpopularniejszym obecnie zasobem encyklopedycznym jest wielojęzyczna „Wikipedia”. Najpełniej o historii i współczesnej działalności Towarzystwa opowiada ukraińska lokalizacja (uk.wikipedia.org/wiki/Просвіта_(товариство)). Przedstawione są również materiały informacyjne o działalności „Proświty” w językach angielskim i polskim. „Wikipedia” podaje linki do czterech stron proświtańskich, najwyżej ocenianych w wyszukiwarkach. Oficjalna strona Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (prosvityanin.org.ua) — to ogólnoukraiński portal „Proświty”. Jego największe wady — częsta niesprawność serwerów, na których jest umieszczony, oraz jednostronność materiałów (według zasady co akurat przypłynie). Koordynatorzy projektu (a są to członkowie Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki) nie mają nawyku okresowego „przeczesywania” przestrzeni internetowej w poszukiwaniu świeżych wiadomości z oddziałów, a to bez wątpienia wzmocniłoby wagę zasobu. Elektroniczną wersję Ogólnoukraińskiego tygodnika kulturologicznego „Słowo Proświty” (slovoprosvity.org.ua) zna większość naszych czytelników. Obecnie jest to najpełniejsze źródło proświtańskich wiadomości. Choć i nasza strona daleko nie jest idealna. Mam nadzieję, że już do końca tego roku uda się poprawić design, umieścić na niej archiwum pdf gazety i przenieść stronę na stabilniejszy hosting. Połtawskie Obwodowe Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (www.prosvita.poltava.ua) zdobyło popularność dla swojej strony dzięki znanym na całą Ukrainę projektom „Mazepa-Fest” i budowie pomnika wybitnemu ukraińskiemu hetmanowi. Również dynamicznie wypełniają strony Zaporoskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty” (www.prosvita-zp.org.ua), Krzyworoskiego (prosvita.at.ua). Światowej sławy proświtańskie zasoby to „Ukraińskie życie w Sewastopolu” (www.ukrlife.org/main/prosvita/right.html) oraz „Biblioteczka „Proświty” Chersońszczyzny” (prosvilib.ipsys.net). Niemałą popularność mają internetowe przedstawicielstwa proświtańskich wydawnictw: gazety „Krymska switłycia” (svitlytsia.crimea.ua), ogólnoukraińskiego tygodnika „Siwerszczyna” (siver.com.ua), czasopisma „Promiń Proświty” z Krzywego Rogu (pprosvita.at.ua). Poprzez wyszukiwarki udało się odnaleźć dwa proświtańskie blogi. Jest to wspólnota „Proświta” na i.ua (blog.i.ua/community/629) i strona wiadomości oddziału „Proświta” Narodowego Technicznego Uniwersytetu Ukrainy „KPI” (kpi.ua/taxonomy/term/183). Znacznie szerzej w światowej sieci przedstawiona jest proświtańska młodzież. Dawno znana jest oficjalna strona Wszechukraińskiej Młodzieżowej Organizacji Społecznej „Młoda Proświta” (www.molodaprosvita.org.ua). Ciekawe są „nowo upieczone” dzięki bezpłatnemu systemowi hostingu Ucoz strony regionalnych oddziałów i miejscowych komórek „Młodej Proświty”. „Litawry” — strona „Młodej Proświty” Odesszczyzny (litavry.pp.net.ua) daje najświeższe informacje o ostatnich skandalicznych wydarzeniach w Odessie, w szczególności o sprawie Maksyma Czajki. Oficjalne strony Młodzieżowej Organizacji Społecznej „Młoda Proświta” Kijowskie Obwodowe Towarzystwo (molodaprosvita.at.ua) i Fastowskiego oddziału „Młodej Proświty” (www.mpf.at.ua) dają wyczerpującą informację o działalności organizacji na Kijowszczyźnie. Można również znaleźć stronę oddziału „Młodej Proświty” Narodowego Uniwersytetu Technologii Żywności (usuft-mp.ucoz.ua). Ukraińska „Wikipedia” zawiera dwa krótkie artykuły poświęcone ogólnoukraińskiej organizacji (uk.wikipedia.org/wiki/Молода_Просвіта) i Kijowskiemu Obwodowemu Towarzystwu „Młoda Proświta” (uk.wikipedia.org/wiki/Київське_обласне_товариство_Молода_Просвіта). W systemie livejournal umieszczono wspólnotę „Młodej Proświty” m. Kijowa (community.livejournal.com/moloda_prosvita), aktywnie działają blog „Młodej Proświty” Politechniki Lwowskiej (politeh.ridne.net/taxonomy/term/99) i grupa google „Młoda Proświta” (groups.google.com.ua/group/molodaprosvita). Proświtański fotoalbum umieszczono na „Forum Fastowa” (fastiv.clan.su/photo/18). Osobno należy zatrzymać się na sieciach społecznościowych. Otwarto grupę „Młodej Proświty” w ukraińskim „Connect” (connect.ua/group-7874). A najpopularniejszy wśród młodzieżowej publiczności WNP rosyjski serwis „W kontakcie” jest przepełniony proświtańskimi grupami. Oto ich adresy: „Proświta”, m. Iwano-Frankiwsk (vkontakte.ru/club8065126), ogólnoukraiński tygodnik „Siwerszczyna” (club7805490), „Młoda Proświta”, m. Kijów (club1778311), „Młoda Proświta” Kijowszczyzny (club5094946), „Młoda Proświta” Charkowszczyzny (club7403904), „Młoda Proświta” Tarnopolszczyzny (club7360227), „Młoda Proświta” Zaporoża (club10062830), Odeski Obwodowy Oddział Wszechukraińskiej Młodzieżowej Organizacji Społecznej „Młoda Proświta” (club7856190), oddział Wszechukraińskiej Młodzieżowej Organizacji Społecznej „Młoda Proświta” w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie Kultury i Sztuki (club2335286), „Młoda Proświta” Czernihowszczyzny (club8166481), „Młoda Proświta”, w. Krasne (club8928449). Zagraniczne „Proświty” są reprezentowane znacznie skromniej. Udało się odnaleźć jedynie „wizytówki informacyjne” „Proświty” w Kanadzie (www.uocregina.ca/Prosvita.htm) oraz w Argentynie (www.prosvita.org). Własną stronę posiada jedynie ukraiński zespół taneczny „Proświta” w Argentynie (www.ballet-prosvita.com.ar). Zważywszy na ciągły, dynamiczny rozwój, wirtualna przestrzeń gromadzi także wiele „śmieci” — dawno nieużywanych zasobów, które w najlepszym razie opowiadają o przeszłości organizacji, a w najgorszym szkodzą im swoją zawartością. Internet proświtański również posiada takie strony. Nieaktywne od zeszłego roku są: strona Kijowskiego Miejskiego Oddziału WMOO „Młoda Proświta” (mpkyiv.org.ua), „Forum młodych proświtan Kijowa”, które założyła „Młoda Proświta” Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki (molodaprosvita.uaforums.net), forum „Młodej Proświty” KNUKiM (www.knukim.edu.ua/forum/viewtopic.php?t=276). Ostatnia aktualizacja 25 października 2007 roku miała miejsce na oficjalnej stronie wydawnictwa „Proświta” (www.prosvita.kiev.ua), stronę WMOO „Młoda Proświta” (molprosvita.civicua.org) ostatnio aktualizowano 19 marca 2006 roku, a stronę Połtawskiej „Młodej Proświty” (www.geocities.com/poltavamp) — w 2004 roku. W sieci znajdują się dwie strony, umieszczone pod adresami, które kiedyś należały do Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, ale obecnie mają wątpliwą zawartość, niemającą żadnego związku z działalnością Towarzystwa. Jest to tak zwane „Zjednoczenie wielbicieli twórczości T. Szewczenki” (prosvita.com.ua) oraz dawna strona „Słowa Proświty” (slovoprosvity.com.ua). Wędrując po przestrzeni internetowej, można znaleźć wiele różnych materiałów i opinii na temat 140-letniej działalności „Proświty”, czasem niezbyt przyjemnych. „Ogólnoświatowa pajęczyna” nie ma żadnych ograniczeń co do ilości i jakości informacji. Dlatego czerpiąc informacje z „bezdroży”, starannie je sprawdzajcie i bądźcie ostrożni!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

«PRZEBUDZAĆ SIĘ STAŁO SIĘ TRUDNIEJ…»

Olha PAWŁENKO, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury, wieś Babanka, rejon umański, obwód czerkaski. Początkowo myślałam, by wysłać to bezpośrednio do kanału “1+1”. Jednak nie mam Internetu, ich adresu również, a kiedy dowiedziałam się, że problem, który poruszam, dotyczy ich najmniej, postanowiłam zwrócić się do gazety z nadzieją: a nuż ktoś jednak przekaże tele- i radiodyktorom mój ból. Rzecz w tym, że kiedy na kursach podnoszenia kwalifikacji — na nie jesteśmy zobowiązani jeździć co pięć lat — zeszło na temat poprawności językowej ukraińskich kanałów telewizyjnych, usłyszałam od bardzo kompetentnej wykładowczyni, że kanał “1+1” jest najbardziej poprawny spośród wszystkich. Początkowo zdziwiłam się, a potem poczułam dumę. Wszak ten kanał jest mi, że tak powiem, najbliższy — żyjemy “w jamie”, więc inne odbieramy ze znacznymi przeszkodami. Za każdym razem o 19:30 czekam na TSN (o 22:30 oglądam rzadko i z przymusu, ale o tym później). Zachwycam się odwagą Żana Nowoselcewa, który podejmuje się “zakazanych”, “ryzykownych” tematów. Podobają mi się czołówki i “firmowe” kurteczki dziennikarzy. Oburącz jestem za tym, by krzyczeć o ludzkim świństwie w stosunku do przyrody. Szkoda, że nie brzmią czysto ukraińskie wydarzenia: o konkursie imienia Petra Jacyka, o laureatach Nagrody Szewczenkowskiej i w ogóle o życiu kulturalno-artystycznym. Chce się zobaczyć zamiast bezzębego “Krzywego zwierciadła” wieczór ukraińskiego humoru. Jednak nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło: kanał przeważnie demonstruje filmy i tym oszczędza mi niemało czasu. Do tego ukraińskich filmów (rosjęzycznych za ukraińskie nie uważam) — jak na lekarstwo. Chyba że “Ukradzione szczęście”, które, wbrew dzisiejszym czasom, brzmiało jednak prawdziwym językiem ukraińskim. Zatem o języku. Przyjemnie, że “1+1” chwalą właśnie za niego. Jednak doskonałość nie ma granic. A kanałowi, niestety, jeszcze daleko do doskonałości. Właśnie dlatego niemało materiału do lekcji biorę właśnie z jego audycji do redagowania, by pokazać uczniom, jak nie trzeba. Chcę choć częściowo zaszczepić dzieciom krytyczny odbiór mowy nawet tak dobrych prowadzących i dziennikarzy i z całej siły uczę mówić poprawnie. Udaje się kiepsko, bo telewizor jest z dziećmi dłużej niż ja. I jeśli nawet u najpoprawniejszych jest masa “wpadek”, to co mówić o reszcie! Tak samo ciężko słuchać radia. Odkąd dawnych prowadzących zastąpili nowi, moje radio często jest wyłączone. Zrozumiałe, że pracownicy mediów komunikują się po rosyjsku: żeby rozmawiać po ukraińsku w ukraińskiej stolicy, trzeba mieć nie lada godność narodową, a nawet odwagę. A jeszcze — chęć ten język znać. Tak, w domu każdy ma prawo rozmawiać, jak chce: literackim, dialektem, angielskim, rosyjskim, surżykiem ze wszystkich języków świata. Jednak istnieje pojęcie profesjonalizmu i godności zawodowej, które przewiduje stałe, a nie raz na pięć lat, samodoskonalenie. Bardzo chcę wierzyć, że dyktorzy i dziennikarze — to nie ukrainofoby czy niewyraźnie mówiący (tak w ludzie nazywano tego, kto jakichś dźwięków nie wymawiał), a po prostu ich nie uczono, że istnieje nie tylko angielska, rosyjska czy chińska ortoepia, ale i ukraińska. Że ukraińskie dźwięki także wymagają poprawnej wymowy. I dlatego ważę się dać kilka rad. Robię to, pragnąc sprawiedliwie szczycić się “swoim” kanałem, choć nie bardzo wierzę w ich skuteczność. Nasi rządzący zrobili wszystko, by Ukraińcy nie pragnęli chronić swojego i samych siebie jako naród. Zresztą robić uwagi językowe u nas nie jest przyjęte nawet w szkole. Jeśli w obecności kontrolera matematyk przejęzyczy się, że dwa razy dwa to pięć, dostanie w skórę. Jeśli zaś nauczyciel ukraińskiego powie, że oni “dwa uroka (czy “na uroki”) wywczatymut napysannia pryfiksiw”, to kontroler, prawdopodobnie, takiego “drobiazgu” nawet nie zauważy. Albo jeszcze poradzi, gdzie i na jakiej “storinci” “proczytaty szczoś” dodatkowo. W końcu “szczokają” i najwyżsi urzędnicy. A jeszcze od nich słyszymy: po płanam, po pidsumkam, po pytanniam… Oni w tym nie są winni: także pracują w rosyjskojęzycznym środowisku i nie są filologami. Jednak mają doradców, którzy powinni dbać o należyty wizerunek swojego patrona. Czy może ci doradcy — to tylko kumowie, krewni i znajomi? I czy nie spada ranking Ukrainy coraz niżej także przez ten daleki od państwowego język jej wodzów? Zatem pierwsze: wymowa dźwięków. Każdy język zaczyna się od tego. Oprócz tego zawód dyktora pochodzi właśnie od “dykcja”. W ukraińskich uczelniach przejmują się nią, tylko ucząc się obcego. Podczas nauki własnego, niestety, na wymowę nikt nie zwraca uwagi. I dlatego Ukraińcy po prostu nie pojmą, dlaczego tak nieznośnie oglądać większość filmów dubbingowanych po ukraińsku. Jeśli bohaterka mówi nie “poczekajmo riszennia zboriw”, a “pacziekajma ryszennya zbaryf”, to czy normalne ucho może wytrzymać ten fonetyczny wolapik? Jest żart, że Moskal dopiero wtedy nauczy się rozmawiać po ukraińsku, kiedy poprawnie wypowie słowo “palanycia”. Bo rzeczywiście, ukraiński dźwięk Y — jest jednak unikalny: miękki, łagodny, średniojęzykowy. U Rosjan on jest twardy, napięty, tylnojęzykowy. Obecnie ten dźwięk — to kamień obrazy i dla Ukraińca. On, niczym uszy Midasa, wydaje tego, kto komunikuje się tylko po rosyjsku. A większość tele- i radiopracowników tak właśnie wymawia: mytropolyt Kyryło, dychaty, budy czwertym (zamiast “bude(y) czetwertym”), sami w sybe — akcentowane E przekształcają w to samo Y lub nawet w UY (Puytre), dywytysia — ba, nawet dawytyś, parakynuty, baky ta korowy (z akcentowanym O) — z nieakcentowanego E, które powinno przypominać Y, z jakiegoś powodu robią A: (zalynyj). Niemało pracowników anteny wymawia po ukraińsku albo zaciskając zęby, albo wyciągając usta w dzióbek. Ależ tak mówić ciężko! Męcząco! Niewygodnie! Język drętwieje, oczy wychodzą na czoło! A słowiczo-kalinowa matczyna staje się, według trafnych gorzkich słów poety, “kalinowo-dębową macierzystą mową”. I raczej nie po rosyjsku (angielsku? chińsku?) dyktorzy i dziennikarze przez zęby i “dzióbek” rozmawiają. Drugie. W języku ukraińskim spółgłoski syczące są twarde. Doszcz na Ukrainie — to jednak “doszcz”, a nie “doszczsz”. Między innymi, ukraińska ludność — to nie tylko wczasowicze. I prowadzącym prognozę pogody nie warto aż tak bardzo radośnie obiecywać, że chmury nie zasłonią słońca, kiedy wszystko dookoła płonie od suszy. A “szczokanie” i “czohokanie” mało przypomina rozmowę dorosłych ludzi, zwłaszcza mężczyzn, w tym sympatycznego prowadzącego “Tańczę dla ciebie”. Czyż dziwne, że w reklamie nie tylko jedzie pociąg z “oblippichoju”, ale i niby-Ukrainiec z niby-wąsami, paralitycznie trzęsąc palcem i kokieteryjnie mrugając, wykrzykuje: “Nu, zaraz pobaczymo, szczo ty za czołowik!” Taka wymowa brzmi nienaturalnie nawet w ustach mazgajowatego chłopca! Co już mówić o dziadku! W końcu nieudolna reklama — to osobna rozmowa. Ale mowa jej osiada w głowach moich uczniów, którzy z czasem także mogą zostać dyktorami. Za chęcią rodzimej ukraińskiej wymowy można pouczyć się jeśli nie na dawnych ukraińskich filmach lub spektaklach (gdzie je zobaczysz?), to u najstarszych najmądrzejszych wiejskich ludzi, czy choćby u Ukraińców, którzy występują w “Krzywym zwierciadle” — kiedy oni “zarzucają” po ukraińsku. U nich nasze dźwięki są rzeczywiście naturalne, a nie genetycznie modyfikowane, dlatego te frazy i odbierane są “na hura”, one — są prawdziwe. I to w tym czasie, kiedy artyści żyją w Moskwie… Czyżby w Kijowie (a nie Kyjewie!) to trudniej zrobić? Nocnego wydania TSN nie oglądam od czasu, gdy zrozumiałam: słuchać językowego wygibasu nowej dyktorki nie mam już siły. Jeśli zaś ona poza planem pojawia się o 19:30, nastrój zepsuty jest beznadziejnie. Patrząc na tę kobietę, można uwierzyć w niezwykłą urodę Ukrainek. Słuchając zaś jej, można obrzydzić sobie język ukraiński: “Prokydatyś stało wasz-szje” — to o przestawieniu go- Fotokolaż Ksenii Hładyszewej. Wspaniały przykład ortoepicznego kalectwa naszej niegdyś słowiczej mowy! Czyżby dla tej pięknej kobiety nie znalazło się godne zajęcie, które mogłaby wykonywać dobrze, że posadzono ją, aby wygłaszała coś rzekomo po ukraińsku przez zaciśnięte zęby — niemiłosiernie „szczękając”, „y-kając”, połykając niektóre dźwięki? A gdyby z jej ust wybrzmiała prawdziwa ukraińska mowa i wymowa, to piękno języka, pomnożone przez piękno prezenterki, dałoby porażający efekt. Wszakże wymowa kuleje u większości prezenterów i dziennikarzy. Prawda, ci ostatni na ekranie są krótko i nie zdążą aż nadto dokuczyć każdemu własnym „połtawsko-niżnonowogrodzkim” „dialektem”. A prowadzący inne programy? Katia Osadcza? Niezwykle ciekawa osobowość, jednak ukraiński w jej wykonaniu — to horror! „Kalinowo-dębowy”. Może Katii nikt na to nie zwrócił uwagi? Bo nie wierzę, że nie jest jej podległa ukraińska wymowa! Trzecia sprawa — o akcenty. Dlaczego niemal każdy pracownik stawia je koniecznie na moskiewską modłę: dzwonią, zatwierdzi, zakończy, obejrzy się, paść, pościć, zwolnią, głowami, na ręce, na nogi, na głowę, wieśniak, sami wiemy?.. Albo zupełnie nie wiadomo na jaką modłę: nic nie wie, nikogo nie zapytali, obejrzyj się (wspaniały potworek!), pociągnie, powierzyć ojcu Rafałowyczowi swoje przekłady (temu, który „przekłady”) marzyli nawet Norwegowie. I koniecznie: krowy (w liczbie mnogiej), krowom, krowami. Nie, jednak krowy, krowom, krowami. Tak samo barany, baranom, baranami… Tylko drobnostka zapisana z TSN. Warto obywać się i bez błędów gramatycznych w rodzaju „flota, gabminu, Gazpromu” czy „dwa domy, trzy statki”. Temu zaradzi szkolny podręcznik języka ukraińskiego lub słownik, który musi „pracować” w każdym studiu. A jeszcze mamy „mamy Nasti”, „syna Wasyla”, „chatę baby”, „ludzi miasta” — gdzie powinno być „Nastina mama”, „Wasylów syn”, „babina chata”, „miejscy ludzie”… A jeszcze „nie zauważyli pocisk”, „nie znaleźli punkt obserwacyjny”, „nie przestraszyli się pożar” — gdzie powinno być „nie zauważyli pocisku”, „nie znaleźli punktu obserwacyjnego”, „nie przestraszyli się pożaru”… A jeszcze „odmawia nazwać żadnego nazwiska” (?). To tylko to, co szczególnie rani uszy. Czytałam niedawno „Pigmaliona”. W głowie się nie mieści: nieoświecona kwiaciarka sama naprosiła się uczyć poprawnej wymowy! I nauczyła się! Podołała! W wyższym towarzystwie za księżną przyjęto! Chce się optymistycznie wykrzyknąć: o, Ukraińcy nie są głupsi od nieoświeconej kwiaciarki, są zdolni w mig opanować językowe niuanse! To nieważne, że obecnie podlegają im niuanse tylko rosyjskiego!.. Ale dlaczego wtedy filologów-Rosjan aż wzdryga, kiedy swój język słyszą od nas? Czy nie dlatego, że my — od swoich uciekliśmy, a do cudzych nie przystaliśmy? Państwo szkolnym absolwentom urządza najsurowsze (ochroniarze, milicja, wielkie reprymendy dla nauczycieli) testowanie z języka ukraińskiego. A powiedzcie, włodarze, gdzie oni mają się jej, prawdziwej, nauczyć? Może od was? Z telewizora? To oni uważają za ukraiński te śmieci, które włażą w uszy z eteru. Bo przecież i większość nauczycieli-filologów przez kompleks niższości również chętnie chwyta do użycia to, co samo przypłynie. Można zrozumieć: to — pozycja: pogarda dla wszelkiego niedbalstwa państwowego. Właśnie państwowego, a nie ukraińskiego. Dawna Ukraina — to „ciche wody i jasne zorze”, to pracowici ludzie, najlepsza na świecie pieśń i najbardziej melodyjny język. Dzisiejsze państwo na jej terytorium — to dla jednych sprywatyzowane góry i jeziora, dla innych — śmierdzące powietrze, zatrute wody, zanieczyszczone środowisko, znieważony język. I wszystko to — za naszą milczącą zgodą albo i wsparciem. Ale choćby nie wiem za kogo „językowi” pracownicy się podawali, oni — Ukraińcy, więc czy wypada im suszyć deski na trumnę mowy swojego narodu? Nie chciałabym smucić pracowników „swojego” kanału telewizyjnego. Ale to, po pierwsze, z bólu za moją mowę. Po drugie, jeśli mowa „1+1” jest najpoprawniejsza, to pracownikom innych kanałów tym bardziej warto przysłuchać się sobie i pomyśleć nad swoim poziomem zawodowym. Choć… Kiedy przyszło mi zwrócić uwagę (daleko nie najgorszej) dziennikarce, że w drukowanych materiałach jest za dużo błędów, odcięła: „A tego nikt nie zauważa”. Językowa nieprofesjonalność stała się ostatnim krzykiem mody?.. Pracownicy „1+1” są już niby moimi dobrymi znajomymi. Ale chcę, żeby nie znęcali się nad moją mową, nawet jeśli ta mowa — nie jest ich. Ukraińcy z diaspory znają po kilka języków. Nasi zaś… Jeśli oni państwowy nawet czytają i tłumaczą bez słownika, to dla wyjścia na antenę muszą popracować i nad wymową. Tym bardziej — TSN transmitują i za granicę. Jeśli zaś komuś angielskie przydechy i francuskie wymowy są łatwiejsze od naszych akcentów, od naszych y i ż, cz, sz, to czy warto mu czynić ukraiński swoim zawodem?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Oleksandr Bułyha, dyrektor Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego. Od 1992 roku zapraszamy na święto folklorystyczno-etnograficzne „Muzealne gościny” twórców ludowych, którzy prezentują własne wyroby z drewna, słomy, wikliny, gliny, skóry, koralików. Każdego roku liczba uczestników wydarzenia wzrasta. Pracownicy muzeum uważają, że

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

BRAWO, «MELPOMENO TAWRII»!

Muzeum to placówka kulturalno-oświatowa i naukowo-badawcza. Przychodzą do niego nie tylko zwiedzający, aby zapoznać się z ekspozycjami i nowymi wystawami, ale także twórcze osobowości, które studiują kolekcje, uzupełniają je własnym dorobkiem i popularyzują narodowy skarbiec duchowy. Nasze muzeum aktywnie współpracuje z pisarzami, artystami i badaczami przeszłości. Dziś pragnę wspomnieć o kontynuatorach ludowych tradycji — twórcach ludowych. Tak wypełniają misję oświatową, przybliżając rodakom niekiedy zapomniane lub mało znane rzemiosła, popularyzując je. Miło, że gazeta „Słowo Proświty” opowiedziała o tegorocznym święcie. W przyszłym roku kończy ono 18 lat. Chciałoby się, aby główna gazeta proświatowa kraju stała się głównym partnerem informacyjnym „Muzealnych gościn”, informując o przygotowaniach, przebiegu oraz przedstawiając uczestników i gości. Będzie to nasz wspólny wkład w rozwój narodowego dziedzictwa kulturowego, utrwalanie ojcowskich zwyczajów i tradycji. Co roku zapraszamy znanych ludzi Ukrainy, którzy urodzili się na Rówieńszczyźnie. Na tegorocznym święcie gośćmi byli: Bohater Ukrainy, dyrektor Lwowskiej Galerii Sztuki Borys Woźnicki oraz zasłużona artystka Ukrainy Anżelika Rudnyćka. Muzeum zebrało weteranów ukraińskiego speedwaya — sportu ludzi odważnych i dzielnych, który stawiał pierwsze kroki w Równem 50 lat temu. Klub rekonstrukcji historycznej i modelowania roli z naszego miasta od kilku lat prezentuje treningowe walki na miecze i zaprasza wszystkich do wypróbowania umiejętności w strzelaniu z kuszy i łuku. Aktor Rówieńskiego Akademickiego Obwodowego Teatru Lalek Stas Łozowśkyj zaprezentował własny minispektakl, który z zachwytem przyjęli uczestnicy i goście święta. Rówieńscy pisarze, których utwory drukuje lokalne wydawnictwo „Azalia”, stają się znani dzięki także naszej imprezie, ponieważ wszyscy chętni mogą kupić książki i otrzymać autografy. W przyszłym roku planujemy, że gościem święta będzie jeszcze jeden nasz rodak, znany ukraiński pisarz Ołeksandr Irwaneć. Zatem „Muzealne gościny” nabierają nowych barw, zapraszają tych, którym nie jest obojętna nasza przeszłość, do zaprezentowania własnych prac, dotknięcia ludowego dorobku, poczucia atmosfery sztuki ludowej i bycia świadkiem świątecznej feerii. „Informacyjny portret regionu ługańskiego”, stała się dostępna rosyjskojęzyczna wersja serwera internetowego projektu „Wybitni krajoznawcy Ługańszczyzny”. W 2008 roku rozpoczęto tworzenie elektronicznej biblioteki materiałów tekstowych utworów lokalnych autorów, cyfrowych kopii artykułów z ekonomii i finansów, a także zakrojoną na szeroką skalę retrokonwersję księgozbioru bibliotecznego. Ołeh OŁEKSJUK, m. Chersoń Jedenaście lat z rzędu cieszy wymagającego chersońskiego widza Międzynarodowy Festiwal Teatralny „Melpomena Tawrii”. Byli debiutanci i odwieczni przyjaciele Chersońskiego Obwodowego Akademickiego Muzyczno-Dramatycznego Teatru imienia Mykoły Kulisza. Tegoroczna laureatka Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki, artystka ludowa Ukrainy, proświatianka Łarysa Kadyrowa, która stała u źródeł niezwykle popularnego festiwalu, zachwyciła kunsztem w monospektaklu „Być…”. Oto szkoła aktorstwa, oto natchnienie do samodoskonalenia młodych aktorów, a było ich na festiwalu wielu. Miło zaskoczyła także nasza rodaczka Iryna Krasilina (monoopera „Oczekiwanie”). Festiwal otwierał niezrównany występ Ługańskiego Obwodowego Akademickiego Ukraińskiego Muzyczno-Dramatycznego Teatru spektaklem „Taras Bulba” z artystą ludowym Ukrainy Mychajłem Hołubowyczem w roli głównej. Grad oklasków z okrzykami „Brawo!!!” zebrała misteria według utworu Mykoły Gogola „Wij” w wykonaniu aktorów Kołomyjskiego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego imienia I. Ozarkewycza. Najmłodszych miłośników teatru ucieszyły: Chersoński Obwodowy Teatr Lalek spektaklem „Calineczka” oraz Chersoński Akademicki Muzyczno-Dramatyczny Teatr imienia Mykoły Kulisza dziecięcą bajką-grą „Wszystko na opak”. Przyciągnęli grą także aktorzy zagranicznych trup teatralnych: Rumuńskiego teatru-studia „Ateneu” oraz Murmańskiego Ludowego Teatru Dramatycznego „Komediograf”. Zwycięzcą XI Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego „Melpomena Tawrii” został Chersoński Akademicki Muzyczno-Dramatyczny Teatr imienia Mykoły Kulisza z niezwykłym filozoficzno-pouczającym spektaklem na motywach utworów Mykoły Gogola „Straszna zemsta”. Właśnie ten spektakl, który przypomina ludzkości o łańcuchach grzechów i nieuchronnym odkupieniu, jury uznało za laureata, przyznając mu Grand Prix. W Ługańskiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej im. O. M. Gorkiego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

WIWAT, TEATR! WIWAT, BIBLIOTEKO!

W ramach krajowego programu prezentacyjno-rankingowego „Biznesowy wizerunek Ukrainy. Osiągnięcia narodowe”, który ma na celu wspieranie działalności krajowych przedsiębiorstw, organizacji, placówek oświatowych i instytucji naszego kraju, przyciąganie inwestycji zagranicznych oraz nawiązywanie relacji biznesowych, swoje osiągnięcia prezentuje nominowany do złotej odznaki „Uznanie roku 2009” Mikołajowski Akademicki Ukraiński Teatr Dramatu i Komedii Muzycznej. Za dzień narodzin teatru uważa się 1 listopada 1927 roku. Demokratyczność, etnografizm, problematyka społeczna sztuk w połączeniu z właściwą narodowi Ukrainy muzykalnością, humorem i wyrazistością formy wzmocniły uwagę widzów skierowaną na teatr. W 1980 roku nadano mu status Mikołajowskiego Ukraińskiego Teatru Dramatu i Komedii Muzycznej. Nowy status zobowiązywał do konsekwentnego opanowywania form o dużej skali oraz jeszcze bardziej jakościowego wcielania najlepszej dramaturgii narodowej i zagranicznej w spektaklach gatunków muzycznych i dramatycznych; pogłębionego rozwiązania scenicznego utworów o charakterze społecznym i dramatycznym. Zrealizować to w sposób najbardziej produktywny od pierwszych kroków na stanowisku głównego reżysera teatru (1983) i do dziś pragnie zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ołeh Ihnatiew. W 1988 roku teatr objął zasłużony działacz sztuki Ukrainy Mykoła Berson. Długotrwały remont, który trwał przez kilka lat, zmusił trupę do tułaczki po obcych scenach. Mykoła Berson, uznając złożoność procesu twórczego w warunkach długotrwałego remontu, wymagał od zespołu podnoszenia poprzeczki zawodowej z przedstawienia na przedstawienie, zwiększania audytorium. Kiedy w 1994 roku całkowicie zrekonstruowany teatr otworzył drzwi przed widzami, większość z nich nie mogła powstrzymać zachwytu. Wszystko: od wnętrza po inscenizacje — świadczyło o prawdziwej miłości do widzów, trosce o moralne i duchowe wzbogacenie obywateli. Tutaj narodził się i od szesnastu lat z powodzeniem działa teatr-satelita „Akademia Pani Kulisy”. Właśnie w Mikołajowskim Ukraińskim Teatrze Dramatu i Komedii Muzycznej szeroko zaistniał oryginalny gatunek działań teatralnych — święta. Ukraiński Teatr Dramatu i Komedii Muzycznej ugruntował swoją pozycję jako centrum życia kulturalnego Mikołajowa i obwodu. Autorem wielu jego udanych projektów i innowacji jest Mykoła Berson. 28 września 2001 roku teatrowi nadano status akademickiego. W 2005 roku otwarto Małą Scenę. Dzięki spektaklom i programom edukacyjnym wystawianym na Małej Scenie wzrosła liczba sympatyków teatru. W teatrze panuje stabilna, sprzyjająca twórczości atmosfera, zgrany, energiczny zespół. Twórcze credo i dewiza trupy to „Wiwat, aktor! Wiwat, teatr! Wiwat, widz!”. Konsekwentnie realizuje to zespół liderów-myślicieli: dyrektor, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Mykoła Berson, główny reżyser, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ołeh Ihnatiew, główny dyrygent, zasłużony artysta Ukrainy Wiktor Ures, główny baletmistrz, zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Łeonenko oraz główna chórmistrzyni Natalija Awramenko. Teatr z powodzeniem opanowuje różnorodne gatunki sztuki teatralnej. Ługańska Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa imienia O. M. Gorkiego (nominowana do srebrnej odznaki „Uznanie roku 2009”) to największe centrum informacyjno-zasobowe i edukacyjne Ługańszczyzny. Z bogactw książkowych biblioteki rocznie korzysta ponad 35 tys. mieszkańców obwodu. Dzięki wysokoprofesjonalnemu zespołowi rozwija się i rozszerza serwis biblioteczny. Do usług użytkowników jest milionowy księgozbiór dokumentów na różnych nośnikach, bezpłatne korzystanie z Internetu, 32 elektroniczne bazy danych, katalog elektroniczny, unikalna kolekcja dokumentów krajoznawczych, zbiory rzadkich i cennych książek. Funkcjonuje 61 zautomatyzowanych stanowisk pracy, w tym dla użytkowników — 21. Opracowano nową wersję portalu. Obwodowa biblioteka bierze aktywny udział w realizacji obwodowego programu „Patriota Ługańszczyzny”. W ramach kompleksu akcji twórczych „Jubileusze roku” przeprowadzono wieczory literacko-muzyczne i poetyckie wielu pisarzy, aktorów, artystów, krajoznawców i dziennikarzy. Otwarto centrum informacyjno-zasobowe dla użytkowników ze szczególnymi potrzebami „Źródło” oraz centrum zasobów informacji europejskiej. W ramach obwodowego programu funkcjonowania i rozwoju języka ukraińskiego i rosyjskiego w bibliotece przeprowadzono Drugi obwodowy konkurs literacki na najlepszy utwór prozatorski i poetycki w językach ukraińskim i rosyjskim „Język — moje bogactwo”, w którym wzięło udział 125 autorów — miłośników słowa artystycznego ze wszystkich zakątków Ługańszczyzny. Na podstawie wyników konkursu przygotowano zbiór najlepszych prac utalentowanych rodaków. Biblioteka wnosi znaczący wkład w kształtowanie przestrzeni informacyjno-kulturowej regionu i Ukrainy. W Mikołajowskim Akademickim Ukraińskim Teatrze Dramatu i Komedii Muzycznej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

SERCE BOLAŁO O UKRAINĘ

Taras KONECZNY Julian Mieczysławowicz urodził się 18 października 1930 roku na ukraińskim Nadsaniu (obecnie Rzeczpospolita Polska), we wsi Tyniewicze w powiecie jarosławskim, w ukraińskiej chrześcijańskiej rodzinie o głębokich przekonaniach patriotycznych, miłości do ukraińskiej ziemi oraz szacunku dla tradycji i zwyczajów narodu ukraińskiego. Julian Mieczysławowicz z dumą wspominał dziadka Piotra, który po powrocie z Ameryki wykupił od miejscowych Żydów karczmę. W połowie pomieszczenia mieszkała rodzina, a drugą połowę bezpłatnie oddano do użytku miejscowej „Proświcie”. Julian uczył się w ukraińskich gimnazjach w Jarosławiu i Przemyślu. W 1945 roku za odmowę wyrzeczenia się wszystkiego, co ukraińskie, oraz przyjęcia polskiej narodowości i religii katolickiej, rodzinę Konecznych, podobnie jak dziesiątki tysięcy ukraińskich rodzin, siłą wysiedlono z rodzinnego domu. Osiedlono ich w rejonie zbaraskim obwodu tarnopolskiego. Los rzucał Juliana Konecznego w różne strony. Uczył się w Lwowskim Technikum Kolejowym, po ukończeniu którego w 1953 roku, za odmowę wstąpienia do Komsomołu, został skierowany do pracy na Syberię (stacja Niżnieudinsk w obwodzie irkuckim). W 1955 roku ożenił się, urodził się syn. Niełatwo żyło się na obczyźnie, chciało się wrócić na Ukrainę. W 1957 roku, wracając z Syberii, Julian Mieczysławowicz znalazł pracę w obwodzie żytomierskim na stacji kolejowej. Postanowił zostać. Tam urodził się drugi syn. A jego samego zawsze ciągnęło w Karpaty. W 1959 roku Julian Mieczysławowicz wraz z rodziną przeniósł się do miasta Nadwórna w obwodzie iwanofrankiwskim, gdzie pracował na kolejce wąskotorowej, którą zwożono drewno z gór. W 1961 roku przeprowadził się do wsi Dźwiniacz w rejonie bohorodczańskim obwodu iwanofrankiwskiego, zaocznie ukończył Lwowskie Technikum Budowlane i zaczął pracować jako majster budowlany w Sołotwińskim Kombinacie Leśnym. Od tamtej pory aż do ostatnich dni Julian Mieczysławowicz mieszkał w tej wsi. W Dźwiniaczu, oprócz głównej pracy w produkcji, w wolnym czasie zaczął doskonalić wiedzę z zakresu medycyny ludowej. Przeszło to na niego od dziadka zielarza, który dobrze znał się na ziołach, potrafił leczyć miksturami i swego czasu go wyleczył. Ze wspomnień Juliana Mieczysławowicza: „Moje życie zmienił przypadek. Jakoś pod koniec 1963 roku wypiłem zimne piwo i zachorowałem na anginę. Poszedłem do wiejskiego lekarza, który niedawno ukończył instytut medyczny. Młody medyk przez pół godziny z książką w rękach rozmyślał, czym leczyć anginę, potem wypisał jakieś tabletki. Wkrótce położyłem się z zapaleniem stawów — niespecyficznym wielostawowym zapaleniem, które nie poddawało się leczeniu. Mnie, trzydziestotrzyletniemu, lekarze proponowali orzeczenie pierwszej grupy inwalidzkiej. Pewnie tak by się stało, gdyby ludzie nie poradzili mi zwrócić się do potomnego znachora-zielarza Iwana Humeniuka, który mieszkał w sąsiedniej wsi. Odwiedziłem go w niedzielę. Dał mi zioła i opowiedział, jak je stosować. W poniedziałek rozpocząłem leczenie i w sobotę byłem już całkowicie zdrowy i bardzo się zdziwiłem: jak to się stało, że oficjalna medycyna już mnie „spisała”, a półpiśmienny dziadek, wbrew prawom nauki, w tydzień postawił mnie na nogi? Zainteresowało mnie to. I zacząłem pomagać dziadkowi Iwanowi, który miał już 86 lat, mieszkał sam, bo nie miał krewnych ani bliskich. Kosiłem, rąbałem drewno, pomagałem w gospodarstwie. Często zaglądałem do dziadka i przejmowałem naukę uzdrawiania oraz sekrety przygotowywania ziołowych mikstur. A po jego śmierci zacząłem samodzielnie leczyć ziołami”. Julian Mieczysławowicz opanował wiele tajemnic uzdrawiania: za pomocą wahadła i własnego wewnętrznego wyczucia dobierał zioła lecznicze i nalewki dla każdego chorego. Sam przygotowywał z ziół leczniczych mikstury i nauczył tego syna oraz wnuków, którzy mu pomagali. Przez swoją długą praktykę uzdrowiciela ludowego (około 45 lat) Julian Mieczysławowicz uratował życie niejednej osobie. Ilu takich uratowanych — trudno zliczyć. Często byli to chorzy, od których lekarze odmówili pomocy, a Julian Mieczysławowicz tych niemocnych „nieuleczalnie” chorych stawiał na nogi, dawał „drugie” życie. Dla wielu rodzin stał się „lekarzem rodzinnym”. A ile niemowląt pojawiło się w bezdzietnych rodzinach — nie sposób zliczyć. Oprócz leczenia ziołami, Julian Mieczysławowicz miał „chorobę”, której nie da się wyleczyć i która postępowała coraz bardziej, zwłaszcza po Majdanie, — „bolało serce o Ukrainę”. Julian Koneczny był człowiekiem głęboko patriotycznym, proświcianinem, który mieszkając daleko od Krymu, przez dziesiątki lat walczył o ukraiński Krym. Pomagał materialnie Teodozyjskiej Szkole-Gimnazjum, gazetom „Krymska Switłycia”, „Dzwin Sewastopolu”, wielu ukraińskim organizacjom patriotycznym, za własne środki otworzył kilka tablic pamiątkowych uczestnikom zmagań wyzwoleńczych, przekazywał liczne datki na budowę świątyń i pomników na całej Ukrainie. Na przykład pierwszym, który dokonał darowizny na Fundusz Pamięci Ołeksy Tichego, 19 czerwca 1997 roku był Julian Koneczny. „Wyrażamy szczere podziękowania Julianowi Mieczysławowiczowi Konecznemu, honorowemu proświcianinowi, za wieloletnią pracę w „Proświcie” i pomoc czasopismu „Dzwin Sewastopolu”. Julian Mieczysławowicz to patriota, który daleko od Sewastopola przez dziesiątki lat walczy o ukraiński Sewastopol, czuje się obok nas, żyje naszymi problemami. Za środki Konecznego realizowany jest komputerowy skład czasopisma”. Wołodymyr PROCENKO, „Proświta”, Krym. Podziękowania za pomoc w wydawaniu i rozpowszechnianiu ukraińskiej literatury patriotycznej na wschodnich terenach Ukrainy wyrażał przewodniczący Charkowskiej Obwodowej „Proświty” Anatolij Kindratenko. Uzdrowiciel wielokrotnie organizował zbiórki znacznych sum na budowę cerkwi Kobziarza w Kaniowie. Przejąłem od ojca nie tylko dar pomagania ludziom, ale także wewnętrzną potrzebę poświęcenia własnego czasu, wysiłku i środków na rzecz wspólnoty. Jewhen DZIUBA, przewodniczący Swatowskiego Związku Rejonowego WUT „Proświta” im. T. H. Szewczenki Proświcianie wsi Swystuniwka w rejonie swatowskim obwodu ługańskiego, gdzie stanął pierwszy na Ługańszczyźnie pomnik Kobziarza, zapoczątkowali festiwal poezji T. H. Szewczenki, który daje możliwość młodym uczestnikom odkryć głębokie korzenie twórczości ludowej. Organizatorzy są przekonani, że to wydarzenie stanie się świętem na terenach Wschodniej Ukrainy, odkryje nowe talenty. Na pierwszy festiwal w tym roku przyjechali uczestnicy ze wszystkich szkół oraz gimnazjum im. W. Sosiury ze Swatowa i siedmiu wsi rejonu swatowskiego, delegacje z rejonu troickiego obwodu ługańskiego. Spośród tych, którzy złożyli największe datki na cerkiew Tarasa, wymieniamy Juliana Mieczysławowicza Konecznego, który niestety nie doczekał jej budowy — odszedł do lepszego świata 16 lipca 2008 roku. Dzisiaj wspominamy tego światłego człowieka i przedstawiamy opowieść o nim, którą na naszą prośbę napisał jego syn Taras Koneczny. Julian Koneczny. Z ostatnich zdjęć za życia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

ŚWIĘTO NA TERENACH ŁUGAŃSZCZYZNY

…obwodu ługańskiego i działacze Proświty ze Stryjskiego Międzyrejonowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki obwodu lwowskiego. Konkurs odbywał się w dwóch nominacjach: poezja T. H. Szewczenki w językach narodów świata; poezja o T. H. Szewczence, Ukrainie, małej ojczyźnie, ojczystym języku (w języku ukraińskim). W skład jury weszli miejscowi poeci i działacze Proświty. Wyłonienie zwycięzców było trudne. Wszystkie dzieci emocjonalnie, z głębi serca, z wzruszeniem czytały wiersze T. Szewczenki oraz własne utwory. W nominacji „Poezja T. H. Szewczenki” zwyciężyli: Oksana Hłuszko (miasto Stryj); Ludmiła Pidopryhora (Swatowe); Ksenija Delehej (Niżnia Duwanka, rejon swatowski). W nominacji „Poezja o T. H. Szewczence, o Ukrainie, małej ojczyźnie, rodzinie” zwyciężyli: Serhij Pocztarjow (Swatowe); Walerij Suprunow (osiedle typu miejskiego Troicke); Natalija Mochonko (szkoła ogólnokształcąca nr 6, miasto Swatowe). Oprócz dyplomów i upominków zwycięzcy otrzymali nagrody pieniężne i słodycze, a uczestnicy festiwalu — „Kobzarzy”, przesłanych przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki, oraz książki od Szkolnej Rady Ukraińskiego Kongresowego Komitetu Ameryki (Nowy Jork). Wszyscy uczniowie otrzymali dyplomy od Swatowskiego Rejonowego Zrzeszenia Towarzystwa „Proświta” oraz zbiorki wierszy uczestników Swystunowskiego Festiwalu, wydrukowane przy wsparciu Swatowskiej Rejonowej Administracji Państwowej. Zbiór własnych wierszy podarował dzieciom i gościom festiwalu miejscowy poeta Serhij Zjatjew. Wśród gości byli przewodnicząca Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki W. Siemisteha, członek Stryjskiego Międzyrejonowego Zrzeszenia „Proświty” R. Maziak, przewodniczący Swatowskiej Rejonowej Administracji Państwowej W. Mormul, zastępczyni przewodniczącego L. Rusanowa, zastępca przewodniczącego Swatowskiej Rady Rejonowej T. Bierwiono, ojciec Dymitr (Romankiw) (UAKP), poeci Iwan Niziwyj, Mykoła Twerdochlib. Przeprowadzeniu festiwalu na wysokim poziomie pomogły Swatowska Rejonowa Administracja Państwowa, wydział oświaty i nauki (kierownik I. Mazurko), Swatowska Rada Rejonowa (przewodniczący J. Hawryłenko), Swystunowska szkoła ogólnokształcąca I–III stopnia (dyrektor W. Chrystis). Proświtianie są wdzięczni sponsorom: Spółdzielni Kredytowej „Swatowo — Łuczka” (przewodniczący zarządu N. Dotsenko), Swatowskiej obwodowej specjalnej ogólnokształcącej szkole z internatem (dyrektor J. Dowbnycz), parafii Świętej Pokrowy UAKP, Swatowskiemu Słobodzkiemu Pułkowi Ukraińskiego Kozactwa (A. Kuzowenin), redakcji gazety „Swatiwśki Widomosti” (A. Kriukow), Centrum Kultury i Rozrywki (P. Lasziuk); N. Dotsenko, W. Hordijenko, S. Kowalowej, S. Szczerbaku, O. Bilokoniu. Szczere podziękowania dla Z. Małyszko, W. Hordijczuka, zespołu nauczycieli i uczniów szkoły w Swystunowie. Na propozycję mera M. Szerstiuka w przyszłym roku dodano trzecią nominację — z okazji 350-lecia Swatowego. Postanowiono również zainaugurować konkurs rysunków na tematy utworów T. Szewczenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

DAROWIZNY

NA CERKIEW TARASA. Zakończenie. Początek w latach 2003–2008, nr 7, 9, 10 za 2009 r. Artemenko L. P. 100,00 Kamiński O., m. Dniepr 50,00 Kancer M. I., m. Chmielnicki 300,00 Owadenko R. D., m. Czerniowce 40,00 Palamarczuk O. W., wś. Niepołokowce rejonu kicmańskiego obwodu czerniowieckiego 102,00 Sulyma S. O., m. Łuck 20,00 Trofimczuk M. I., m. Nowogród Wołyński obwodu żytomierskiego 150,00 Filczukow W. M., m. Kijów 100,00

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

WOŁODYMYR WITIUK: „CHCEMY WIEDZIEĆ O KAŻDYM PATRIOCIE”

Nadia KYRIAN Zdjęcia autora Wołodymyr Witiuk urodził się w Mińsku 22 maja 1941 roku. Ojciec, oficer, był Ukraińcem z rejonu pohrebyszczeńskiego w obwodzie winnickim. Zginął podczas wojny. Po tym wydarzeniu matka z dwojgiem małych dzieci wróciła do rodziny w rejonie perejasławsko-chmielnickim. Powojenne dzieciństwo, zwykła szkoła… Armia… Po odbyciu służby wstąpił do Kijowskiego Instytutu Medycznego. Lata nauki przypadły na lata 60. XX wieku. Przyłączył się do ruchu narodowowyzwoleńczego. Wtedy w Pałacu Październikowym działał klub literacko-artystyczny „Słoneczne klarnety”. Tam poznawał ukraińską kulturę. Uczęszczał na wieczory, podczas których występowali Iwan Dracz, Mykoła Winhranowski. Przepustką był język ukraiński. Wcześniej rozmawiał po rosyjsku, „jak wszyscy”. Zaczął porozumiewać się po ukraińsku z przyjacielem. Na roku nazywano ich nacjonalistami. Poznał Hałynę Sewruk, przyjaciółkę Ałły Horskiej. W tym gronie zrozumiał, że Kijów jest ukraińskim miastem. Potem pracował na Czerkaszczyźnie. Czytał wiersze Wasyla Symonenki, propagował je. Za to w 1973 roku został wykluczony z partii. A potem działacze komitetu rejonowego sami zdobyli utwory Symonenki i z zachwytem je czytali. Mówili: „Jaki silny poeta!”. Na początku lat 90. Witiuk pracował w Berezani, stanął tam na czele Ludowego Ruchu. Ruchowcy doprowadzili do tego, że w miejscowym domu kultury przeprowadzono zjazd Ludowego Ruchu lewobrzeżnej Kijowszczyzny (za zgodą Iwana Pluszcza). W 1991 roku kandydował do Rady Najwyższej Ukrainy. Zajął pierwsze miejsce w pierwszej turze, a drugie — sekretarz miejscowego komitetu rejonowego partii. Wtedy władza zrobiła wszystko, aby deputowanym ludowym został działacz komitetu rejonowego. „Zapytałem go wtedy — opowiada Wołodymyr Pawłowycz — czy naprawdę wierzy w ideę komunistyczną. Ten pomilczał i odpowiedział: „Wierzę”. Wtedy mu powiedziałem: „Jeśli tak, to jest Pan nieuczciwym i nieprzyzwoitym człowiekiem”. Wołodymyr Witiuk mówił i robił tylko to, w co wierzył. Nigdy nie myślał o stanowiskach. Jest doświadczonym chirurgiem, kocha swoją pracę. Znają go i cenią, wierzą mu, zwolennikami stają się nawet oponenci. Obecnie mieszka i pracuje w Bojarce. „U nas nie ma kryzysu ani politycznego, ani ekonomicznego — jest ogromny kryzys duchowy. Wszystko zaczyna się od duchowości. Każdy, kto myśli patriotycznie, powinien wnosić wkład w budowę państwa, w duchowe odrodzenie narodu. Nie trzeba zważać na to, że „na górze” ktoś robi coś nie tak, a codziennie pracować samemu” — uważa Wołodymyr Witiuk. I on pracuje. Jego zdaniem, mało wiemy o ludziach, którzy walczyli i utwierdzali państwowość, kulturę narodową. „Uważa się — jest pewien Witiuk — że szistdesiatnykiw (pokolenia lat 60.) było kilkadziesiąt osób — to nie tak. Ten ruch obejmował dziesiątki i setki tysięcy, a znają tylko najwybitniejszych”. Pan Wołodymyr obecnie przejmuje się tym, aby zebrać informacje i opowiedzieć o mało znanych bojownikach. Nowe zainteresowanie zaczęło się od tego, że na kanale telewizyjnym „Kultura” pokazano film dokumentalny Bohdana Hnatiuka, reżysera mieszkającego w Bojarce, o księdzu, kompozytorze Ostapie Nyżankowskim. Ten działacz kultury nie jest należycie uhonorowany, wiedzieli o nim tylko rodacy. Został rozstrzelany przez polskie władze okupacyjne w 1919 roku za ukraiński nacjonalizm. Bojarscy proświcianie zainteresowali się tą postacią i pojechali do Stryja na prezentację filmu. Przedsięwzięcie wsparł mer Bojarki Taras Dobriwski, zapewnił autobus. W Stryju gości powitała miejscowa „Proświta”. Do prośwician należy budynek, w którym zbierają się oni i inni patriotycznie nastawieni ludzie. Gościom pokazano historyczne miejsca regionu, ośrodki kulturalne. Porozmawiali z przewodniczącą Stryjskiej „Proświty” Ludmyłą Myskiw i postanowili współpracować. Niedawno do Bojarki przyjeżdżała delegacja ze Stryja z chórem chłopców „Szczedryk”. Goście odwiedzili grób Wołodymyra Samijłenki, muzeum krajoznawcze. Dziwili się, że w Bojarce jeszcze pozostały symbole imperialne, nazwy ulic, przecież w Stryju tego już nie ma. Dzięki kontaktom z nowymi przyjaciółmi zrodził się pomysł nakręcenia filmu o bojarskim nauczycielu, poecie, więźniu politycznym Iwanie Kowalence, którego utwory wydano dopiero po jego śmierci dzięki przedsiębiorczyni Oldze Rożmanowej, uczennicy Iryny Pawliwny, żony Iwana Kowalenki. Bohdanowi Hnatiukowi ten pomysł się spodobał. Znaleziono środki, jesienią film planują zakończyć i zaprezentować. W filmie biorą udział żona poety, córka, uczestnicy tamtych wydarzeń. Pomocy udzielają mer miasta, miejscowi przedsiębiorcy. Bardzo stosowne jest to, że w filmie bierze udział kobziarz Taras Kompanyczenko. Niektóre epizody kręcono w Bojarskiej Szkole nr 1, gdzie uczyli Iwan Kowalenko i jego żona. Na zdjęcia przyszli nauczyciele, którzy byli obecni podczas sądu nad Iryną Pawliwną. Kiedy Iwana Juchymowycza aresztowano, żonę chciano zwolnić z pracy. Ale wszyscy pedagodzy zagłosowali przeciw. W tamtym czasie był to odważny czyn. Iwan Juchymowycz rozpowszechniał samizdat. Kagebiści przesłuchiwali jego znajomych, uczniów. Ale ukochanego nauczyciela nikt nie wydał. Film opowiada o rodzinie Iryny Pawliwny, jej rodzinnym domu w Czernihowie, gdzie zbierali się ukraińscy pisarze: Mykoła Woronyj, Mychajło Kociubynski i inni. Istnieje na to dokumentalne potwierdzenie: zdjęcia, listy itp. Ojca Iryny Pawliwny rozstrzelano za nacjonalizm. Kiedy badano spuściznę epistolarną rodziny Kowalenków, natrafiono na listy Myrosława Symczycza, działacza ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego z Kołomyi. Zaprzyjaźnili się z Iwanem Kowalenką w obozach permskich. Ekipa filmowa planuje pojechać do Kołomyi, spotkać się z Myrosławem Wasylowyczem, który ma już około dziewięćdziesięciu lat, ale wciąż jest krzepki. W tamtym czasie żonę Iwana Kowalenki wspierała bojarska poetka Łesia Kowalenko, choć ostrzegano ją, że to niebezpieczne. W Bojarce jest wielu patriotów. Ważne, aby nie stracić ciągłości, korzeni narodowych. Widzimy to na przykładzie rodziny Kowalenków, których nic nie złamało. W Stryju bardzo silna współczesna „Proświta” działa również dlatego, że zachowano tam ciągłość. Idee proświciańskie propagował Ostap Nyżankowski jeszcze za panowania Polski. „Za ojczyste słowo niszczono naród ukraiński. Wschodni sąsiad milionami zagrzebał nas w ziemi, rozstrzelał kwiat narodu — i my o tym milczymy. O tym trzeba krzyczeć. Nasz Prezydent o tym mówi — i ja zawsze dziękuję mu, bo mówi prawdę — rozważa Wołodymyr Witiuk. — Musimy agitować za duchowym odrodzeniem narodu. Gdybyśmy zaczynali od poezji Szewczenki, Symonenki czy Winhranowskiego każde wystąpienie w szkole, to byłoby wystarczające, aby ludzie się przebudzili. W przeciwnym razie Moskwa znów narzuci nam własny pogląd na naszą historię”. Wołodymyr Witiuk pokłada nadzieję w młodzieży. Obecnie w Bojarce jest wspaniała organizacja płastunów. Kieruje nią kijowski student Andrij Kowalow, który skupia młodych. Wiele robi bojarski ksiądz ojciec Dmytro. Pomaga materialnie, weźmie udział w filmie, gdzie odprawi panichidę za Kowalenkę. Jego parafianie to patrioci. W cerkwi po nabożeństwie śpiewają „Boże wielki, jedyny, nam Ukrainę chroń”. Muzykę do tego hymnu napisali Mykoła Łysenko i Ostap Nyżankowski. Bóg zachowa Ukrainę, jeśli każdy z nas na swoim miejscu będzie utwierdzał państwowość. A u Wołodymyra Witiuka pojawiło się nowe marzenie: po zakończeniu filmu o Iwanie Kowalence wziąć udział w badaniach i stworzeniu obrazu o Nadii Surovcowej, więźniarce politycznej z Umania. ski laureat Jarema Hojan, dyrektor Centrum Wydawniczego „Proświta” poeta Wasyl Kliczak (Kijów), poetyccy twórcy z Pokucia Hryhorij Hryszko, Myrosław Popadiuk (obecny przewodniczący śniatyńskiej „Proświty”), Bohdan Melnyczuk, profesor z Czerniowiec, Jarosław Rudaneć z Kołomyi, historyk wojskowości Myrosław Mamczak (Sewastopol), dziennikarze Kalyna Watamaniuk, Mykoła Bołoteniuk, Hanna Skoropaniuk, Zynowij Sawjuk, Mykoła Zinkiwski (Kijów), doktor filologii, badaczka twórczości Marka Czeremszyny Ołena Hnidan (Kijów), miejscowi historycy-krajoznawcy Dmytro Czaban, Jarosław Romaniuk, generał Teofił Wynohradnyk, Julian Radewycz, wydawca ze Lwowa Wasyl Hutkowski, artysta grafik Emmanuił Chrapko, kompozytor i śpiewak Petro Korż, piosenkarka Iryna Zinkiwśka (Iwano-Frankiwsk) oraz dziesiątki innych naszych rodaków, którzy utrzymują twórcze więzi z rodzinnym krajem. Większość z nich to autorzy naszej firmy wydawniczej. W minionych dniach dyplomy laureatów nagrody literackiej im. Marka Czeremszyny wręczono młodej piosenkarce ze Śniatynia Marcie Dudczuk, poecie i krajoznawcy z Kicmania Josypowi Palatynśkiemu, fot artyście, laureatowi nagrody im. Szewczenki, prezesowi przedsiębiorstwa wydawniczego „Światło i Cień” profesorowi Wasylowi Pyłypjukowi (Lwów). — Uważamy — powiedział Wołodymyr Karyj — że właśnie ci ludzie pochodzący z Pokucia godnie kontynuują twórczą sztafetę naszych poprzedników — krzewicieli kultury ukraińskiej. Maksym Rylski, odwiedziwszy Śniatyn i Rusów, zaznaczał: „Martowycz, Stefanyk, Czeremszyna — to pisarze, którzy przynieśliby zaszczyt każdej literaturze świata…”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

W ŚNIATYNIU — PARADA LAUREATÓW

Wasyl MARUSYK Zdjęcia Anny PYŁYP’JUK Honorowanie wybitnego mistrza słowa artystycznego odbywa się corocznie w Śniatyniu. Tutaj na wieczny spoczynek udał się pisarz-patriota. — Iwan Semaniuk (Marko Czeremszyna) zdobywał wykształcenie w kołomyjskim gimnazjum jednocześnie z przyszłymi towarzyszami pióra Wasylem Stefanykiem i Lesiem Martowyczem — opowiada Rusłana Kiriejewa, dyrektor Śniatyńskiego Muzeum Literacko-Memoriałowego Marka Czeremszyny. — W ostatniej ćwierci XIX wieku na Uniwersytecie Wiedeńskim wśród studentów-Ukraińców działało towarzystwo „Sicz” — właśnie nim kierował, studiując, przyszły adwokat — obrońca chłopów. Ważne, że jego przyjaciele z uniwersytetu z powiatów kołomyjskiego i śniatyńskiego założyli w maju 1900 roku we wsi Zawalie, gdzie zlewają się Prut i Czeremosz, pierwszą komórkę towarzystwa siczowego, które zainspirowało powstanie Ukraińskich Strzelców Siczowych. Iwan Semaniuk i kolega z klasy Stefanyka i Martowycza Wasyl Rawluk ze wsi Wowczkiw założyli tutaj, na Pokuciu, pierwsze organizacje towarzystwa „Proświta”. Działalność społeczną i oświatową męża w latach 30.—70. kontynuowała żona Natalia Semaniuk. To dzięki jej staraniom oraz przy wsparciu Maksyma Rylskiego, Olesia Honczara, Ołeksy Zasenki 17 lipca 1949 roku w domu pisarza otwarto muzeum literacko-memoriałowe. Natalia Wasyliwna kierowała tą placówką kultury ponad 30 lat. Przyjaźniła się z kijowskimi pisarzami, a także z tłumaczami dzieł męża na języki białoruski, bułgarski, polski i rosyjski. A oto co przekazał dyrektor Śniatyńskiej firmy wydawniczej „Prut-Print”, przewodniczący klubu twórczego im. Marka Czeremszyny, autor dziesiątek projektów wydawniczych o tematyce literackiej, pedagogicznej, historyczno-krajoznawczej, oświatowej Wołodymyr Karyj. Jedenasty raz w Śniatyniu uhonorowano nowych laureatów nagrody imienia Marka Czeremszyny. Wśród uhonorowanych w poprzednich latach — pisarze, dziennikarze, artyści, mistrzowie sztuki ludowej, profesjonaliści i amatorzy sceny — 58 laureatów. Wśród nich — nasz krajan, szewczenkowski... 13—14 czerwca na Iwano-Frankowszczyźnie obchodzono 135. rocznicę urodzin klasyka literatury ukraińskiej, nowelisty i działacza społecznego Marka Czeremszyny (1874—1927). Uroczystości odbyły się w rodzinnej wsi pisarza Kobakach (rejon kosowski), w miejscach jego praktyki adwokackiej — osiedlu Delatyn (rejon nadwórniański) oraz mieście Śniatyniu, gdzie przez ostatnie 15 lat bronił praw chłopów i pisał nowele oraz publicystykę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Ołena SZULHA Tu, na Wołyniu, istnieje prastara kultura słowiańska, która zadziwiała Europę. Dlatego w tym roku – już po raz kolejny – Mykoła Żułynski przy wsparciu Bractwa Wołyńskiego zaprosił krajowych działaczy kultury, aby pokazać im historyczne miejsca rodzinnej ziemi, a rodakom przywieźć wybitnych przedstawicieli współczesnej kultury. Wśród podróżników są: zasłużony działacz sztuki Ukrainy reżyser Ołeh Bijma, kwartet wokalny „Jawir”, laureat nagrody im. Szewczenki malarz Serhij Jakutowycz, artystka ludowa Ukrainy pianistka Jewhenija Basałajewa, przewodniczący Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy Jewhen Szewczenko, laureat nagrody im. Szewczenki operator filmowy Łeś Zacenko, historyk sztuki Roman Łuń, poetka Antonija Cwit, redaktor naczelny czasopisma „Obrazotworcze mystectwo” akademik Akademii Sztuk Ołeksandr Fedoruk, reżyser Opery Narodowej Anatolij Sołowjanenko-młodszy, zastępca dyrektora Ukrinformu zasłużony dziennikarz Ukrainy Mychajło Soroka, dyrektor generalna Narodowego Muzeum Literatury zasłużony pracownik kultury Hałyna Soroka, przewodniczący Komisji Eksperckiej ds. Turystyki i Rekreacji Narodowej Rady ds. Kultury i Duchowości przy Prezydencie Ukrainy Bronisław Omecynskyj, pracownicy Instytutu Literatury Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, dziennikarze. „Nasz naród – jest przekonany Mykoła Żułynski – potrafi świętować. Chcę, aby święto było w każdej wsi. Więc odradzajmy tradycje. Jesteśmy niezniszczalni, bo wieczny jest nasz naród. Artystyczne święto twórczości ludowej w Nabereżnym „Wołyńska Trójca” stanie się tradycyjnym. Cerkiew to serce wspólnoty, bo łączy nas wiara, poczucie, że jesteśmy razem i na świecie trzyma nas Pan Bóg. Choć wiejskie kluby, ośrodki kultury, niekiedy są zniszczone, ludzie nie powinni czuć się pozbawieni duchowości”. Pierwszy przystanek – muzeum Łesi Ukrainki w Nowogrodzie Wołyńskim. W tym muzeum jest tylko dwoje pracowników – dyrektor Wira Rymska i jedyny pracownik naukowy. Jednak robią wszystko, co możliwe, aby utrzymać dom Łesi w idealnym stanie, godnie prezentować rodzinne miasto gościom. Tutaj przechowywana jest księga metrykalna z zapisem o narodzinach Łarysy Kosacz, rzeczy, których mogła dotykać poetka. Miasto owiane dawną sławą – Ostróg. Bywali tu Hryhorij Skoworoda, Taras Szewczenko, Iwan Franko. Placówka edukacyjna, która powstała na ruinach – Narodowy Uniwersytet „Akademia Ostrogska”. Teraz należy do najbardziej prestiżowych, a 14 lat temu był tu na wpół zrujnowany klasztor i miejskie wysypisko śmieci. Rektor uniwersytetu Ihor Pasicznyk pół żartem, pół serio mówi, że pieniądze na odrodzenie i rozwój dał Bóg. 70 procent – to datki, reszta pochodziła od władz obwodowych. „Myśl, że państwo pomagało odradzać akademię, jest przesadzona – twierdzi Ihor Pasicznyk. – Obecnie razem z nami rośnie i rozwija się miasto – kulturowo, intelektualnie. To nie kolejna placówka edukacyjna, których jest wiele, a odrodzenie oświatowej sławy Ukrainy. W czasach radzieckich władza próbowała zatrzeć samą pamięć o dawnej sławie, Ostrogiem straszono dzieci – tutaj był szpital psychiatryczny. Odradzamy historyczne miejsca, wszak oświecenie zaczynało się na Wołyniu. Absolwenci Akademii Ostrogskiej to założyciele Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Naród musi szczycić się zwycięstwami, edukacją, nauką. Na porażkach nie wychowasz patriotyzmu. Głęboka wiedza i wysoka duchowość – oto dewiza Akademii Ostrogskiej – dawnej i współczesnej”. Pomieszczenia, w których mieści się uniwersytet, wzniesiono w XVI wieku. Ale pod koniec XX były one po prostu w żałosnym stanie i nikt nie wierzył, że można tchnąć w nie życie. Na terenie uniwersytetu – cerkiew, biblioteka, elegancki park z białomarmurowymi rzeźbami, korty tenisowe na europejskim poziomie, osiedle domków dla wykładowców, stadion. W korytarzu głównego gmachu – portrety ludzi, którzy pomnożyli sławę miasta i akademii: fundator placówki edukacyjnej Wasyl-Konstanty Ostrogski, twórca słowiańskiej Gramatyki, z której uczył się jeszcze Łomonosow, człowiek, który nauczył nas poprawnie pisać, Herasym Smotrycki (po Herasymie do gramatyki dodano niewiele), niezwyciężony hetman Petro Konaszewicz-Sahajdaczny, bracia Seweryn i Demian Naływajkowie, pisarze, działacze cerkiewni i kulturalni, obrońcy prawosławia Zachariasz Kopysteński i Ełisej Pletenecki. Pomieszczenie biblioteki jest nowoczesne, ale wzniesione w stylu, który harmonizuje ze starodawnymi budynkami. Jest tu 370 tys. książek, prenumerata na 200 tys. elektronicznych czasopism. „Tutaj umarli żyją, a żywi nie umierają” – pisał o bibliotece Meletij Smotrycki. W podziemiach klasztoru udało się wykopać krypty. Były wypełnione śmieciami i mułem. Teraz prowadzone są tu wycieczki, pokłonić się pamięci pochowanych przyjeżdżają rodziny, które pielęgnują tożsamość narodową. Temperatura w kryptach wynosi 9 stopni, niezależnie od pory roku. I teraz trwają prace nad odrodzeniem. Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. Historię wydarzenia, które w Nabereżnym zgromadziło ludzi z różnych zakątków Ukrainy i pod względem liczebności przewyższyło liczbę mieszkańców wsi około 30 (!) razy, należy rozpocząć od końca ubiegłego wieku. Właśnie wtedy Mykoła Żułynski zaczął realizować swoje skryte marzenie – budowę świątyni. – Moi współmieszkańcy chodzili do cerkwi w sąsiednich wsiach – opowiada Mykoła Hryhorowycz – i jednocześnie marzyli o własnej świętości. To marzenie zaczęło się realizować pod koniec ubiegłego wieku i dotarło do ważnego etapu – poświęcenia, choć pracy jest jeszcze wiele. Ale mimo wszystkich trudności ogromna radość przenika duszę. Złociste kopuły z wysokiego brzegu rzeki Styr widać aż z Kozackich Mogił, i z tego, że udał się ciekawy zamysł architektoniczny, kiedy pod jedną kopułą usytuowały się dwie cerkwie. A co najważniejsze – z tego, że cerkiew stała się duszą wspólnoty, że ludzie całym sercem do niej lgnęli. Nie spodziewałem się, że na poświęcenie i na festiwal przybędzie tyle ludzi. Od zarania dziejów Nabereżne takiej wielotysięcznej grupy nie widziało. W tej grupie można było zauważyć niemało utalentowanych ukraińskich osobistości: i Bohaterów Ukrainy, i laureatów Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, i artystów ludowych Ukrainy, i polityków oraz działaczy państwowych, przedstawicieli władz obwodów rówieńskiego i wołyńskiego, członków Bractwa Wołyńskiego oraz Ziemiaństwa Rówieńskiego. A iluż wspaniałych mistrzów i zespołów twórczych zebrało się na festiwalu! Z Iwano- odnowienie podziemi, wszak tam jest historia, która nie umiera. Ihor Pasicznyk z dumą opowiada, że w tej placówce uczą się studenci ze wszystkich zakątków Ukrainy, wielu krymskich Tatarów. „Historia Ostroga nie została do końca doceniona, nie została nagłośniona. W centrum miasta trwają wykopaliska, znaleziono wiele unikatowych przedmiotów z okresu państwa halicko-wołyńskiego, Rusi Kijowskiej-Ukrainy, teraz dotarto do warstwy kultury trypolskiej. W latach 10.—20. XX wieku aktywnie działała tu „Proświta”, dopóki Polacy jej nie zakazali. Jak tylko Ukraińcy naprawdę zainteresują się własną historią, do Ostroga będą jeździć jak na pielgrzymkę, stanie się on ukraińską Mekką. Będzie to miasto uniwersyteckie, które będzie nieść światło wiedzy i duchowość wszystkim Ukraińcom”. Następny przystanek w drodze do Nabereżnego — Dubno. Jest ono znane między innymi dzięki Mikołajowi Gogolowi, który osadził w tym starodawnym miasteczku bohaterów powieści „Taras Bulba”. Czy Gogol bywał w Dubnie, nie wiadomo dokładnie, ale każdy mieszkaniec Dubna z pewnością powie, że bez wątpienia bywał. W XV—XVI wieku Dubno było twierdzą. Zamek, forpoczta wołyńskich ziem, z jednej strony chroniony rzeką Ikwą, z drugiej — głęboką fosą wypełnioną wodą, był nie do zdobycia. Gogol, jako człowiek wykształcony, wiedział o tym, więc wojownicy Tarasa Bulby zdobywali szturmem właśnie tę twierdzę. Mieszkańcy Dubna są dumni z tego, że ich miasto trafiło do skarbca światowej literatury, chętnie oprowadzają wycieczki. Pracownik naukowy Państwowego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego „Twierdza Dubieńska”, aktywista miejskiego oddziału „Proświty” Mykoła Pszenycznyj z goryczą stwierdza, że w czasach radzieckich w zamku stacjonowała jednostka wojskowa, były koszary, więc kiedy armia stąd „się wynosiła”, zniszczyli wszystko, co mogli: ze ścian zbili zdobienia, nawet parkiet zerwali. Więc teraz trzeba wszystko odnawiać. Ale środków w budżecie (i w naszych czasach nikogo to nie zdziwi) na kulturę brakuje, w tym roku finansowania nie otrzymywali, i wykonują remont, który nie wymaga dużych nakładów, własnymi siłami. Twierdza Dubieńska to pałac książąt Lubomirskich z XVI—XVII wieku, pałac książąt Ostrogskich, budowla bramna, kazamaty, mury ze strzelnicami. W zamku Lubomirskich bywali hetmani, królowie, cesarze. Obecnie trwają prace restauracyjne, planuje się tu stworzyć galerię obrazów oraz muzeum historyczno-krajoznawcze. W mieście było sześć klasztorów — katolickich i prawosławnych — zachowały się cztery. Teraz znajdują się one pod opieką rezerwatu. Zaprawdę, mało które miasto doświadczyło takiej ruiny, takich spustoszeń, jak Dubno w radzieckim (pokojowym!) czasie. Z zewnątrz wszystko było niby uporządkowane — placówki kulturalne, sklepy, szkoły. Ale zabytki historii i kultury tak zaniedbano, że wiele z nich zachowało się tylko na fotografiach; te, które istnieją, są zniekształcone nie do poznania. Aby odrodzić to, co utracone, trzeba włożyć wiele sił i środków. Państwo przejmuje się kryzysem, ale co z kulturą? Kryzys minie, kultura pozostanie. Czy pozostanie? Mieszkańcy Dubna dbają o to, by zachować jak najwięcej dla potomnych. Za grubymi murami twierdzy — zabytki wołyńskiej sławy. Stała wystawa „Duchowe skarby” prezentuje ikony z XVI—XIX wieku — tradycyjne bizantyjskie i unikatowe wołyńskie ikonopisarstwo XVIII wieku, pięcioświecznik z 1575 roku, dar Konstantego Ostrogskiego dla jednego z klasztorów, starodawne dzwony. Każdy chętny może uderzyć w dzwon, zwiedzając wystawę, aby czysty dźwięk płynął nad rzeką Ikwą, nad Horyniem, nad Słuczą. I w Nabereżnem odtąd będą dzwonić w dzwony nowej cerkwi, która powstała na wysokim brzegu wiecznego Styru. Z Frankowszczyzny, na przykład, przybyli garncarze, którzy urządzili warsztaty. Hafciarki z Wołynia przywiozły kilkaset wyszywanych koszul. Dzieliły się sekretami haftu także rówieńskie mistrzynie-hafciarki, w szczególności Dana Chomutowska i Ludmyła Medun z Młynowa. A przedstawiciele Demydiwskiego Centrum Twórczości mile zaskoczyli wyrobami z koralików. Na festiwalu zaprezentowano szeroką różnorodność wyrobów sztuki ludowo-użytkowej. Nie mniej różnorodny i zadziwiający wyszedł program koncertowy z udziałem artystów, uczestników amatorskich zespołów artystycznych z Kijowa, obwodów rówieńskiego i wołyńskiego. Festiwal zaświadczył, jak w małej wsi można stworzyć wielkie święto duchowości. Uwieńczeniem tego duchowego święta było poświęcenie świątyni, którego dokonał Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret. I po modlitwie aż do zmierzchu nad wsią wznosiły się duchowe pieśni, ludowe melodie. W osobie Mykoły Żułynskiego uwidocznił się wyrazisty przykład tego, jak droga człowiekowi jest ojczysta ziemia oraz wieczne prawdy dobra, miłości i wiary. Nad wiecznym Styrem, jak i setki lat temu, płynie pieśń. Potężna rzeka niesie swoje wody do Prypeci, by napoić Dniepr. Nad Słuczą — Nowogród Wołyński, dawny Zwiahel, nad Horyniem — Ostróg, nad Ikwą — Dubno, nad Styrem — punkt końcowy naszej podróży, wieś Nabereżne, gdzie urodził się akademik Mykoła Żułynski.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Walentyna PRYŁUCKA, sekretarz odpowiedzialny Czerkaskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Wraz z pierwszymi dniami letnich wakacji dzieci utalentowane twórczo z Czerkaszczyzny doczekały się święta — dwudniowego festiwalu-konkursu „Szewczenko w moim sercu”. Tradycyjnie odbywa się on na świętej kanewskiej ziemi. Młodzi talenci rywalizowali w kilku kategoriach: poezja klasyczna i współczesna, poezja Szewczenki, własne wiersze o Szewczence. „Miesiąc na niebie, gwiazdki świecą…” — świeżo i profesjonalnie oddały majestat ukraińskiej pieśni młode bandurzystki z gimnazjum im. Iwana Franki z miasta Kanów. Czule, lirycznie, zdobywając pierwsze miejsce, wykonała arcydzieło „Zorzo moja wieczorna” Natalia Łozińska, uczennica Katerynopilskiej Szkoły nr 1. Najmłodsza uczestniczka konkursu, uczennica 4 klasy Horodyszczańskiej Szkoły nr 2, ułożyła własną piosenkę o Szewczence — „Słowa Tarasa”. Przyszły pogratulować młodym koleżankom kanewskie prosiwitianki — zespół bandurzystek RBK, pokazując, jak zawsze, wzór profesjonalnego kunsztu. Prawie wszyscy recytatorzy wykorzystali akompaniament muzyczny i byli ubrani w ukraińskie stroje lub kostiumy odpowiadające treści wierszy. Nie tylko deklamowali, ale także pokazali dzieła teatralizowane. Płakała świeca obok czarnego chleba i płakali widzowie, słuchając requiem „Niedziela zaduszna” w wykonaniu Poliny Marynjuk, uczennicy Teterowskiej Szkoły, znajdującej się na Żaszkowszczyźnie. Prawdziwą artystką okazała się Alina Kremer, uczennica 4 klasy szkoły nr 6 w Kanowie („Wielki loch”). We współczesnym akompaniamencie — przy dźwiękach gitary zaprezentowały kompozycję „I ożyje dobra sława, sława Ukrainy” uczennice Zespołu Edukacyjnego nr 3 z miasta Czyhyryn Oksana Klymenko i Anna Kowalenko. O znaczeniu ukraińskiego słowa, wielkości ojczystego języka przypomniały obecnym Olha Suchopar, uczennica szkoły nr 6 w mieście Kanów (wiersz Wiktora Baranowa „Do Ukraińców”) oraz Kateryna Osauleńko (rejon kanewski) z wierszem Anny Bahrjanej „Poświęcam czużomownym kijowianom”. Cieszy fakt, że wśród uczestników festiwalu-konkursu było wielu chłopców ze starszych klas, którzy, jak widać, znają i rozumieją utwory Szewczenki, ukraińską poezję. Są to Bohdan Sopilnyk ze Szkoły nr 17 w Czerkasach, Jarosław Kowal, uczeń 11 klasy Chmilniańskiego Zespołu Edukacyjnego rejonu kanewskiego, Jewhen Tochkowyj — uczeń Nechajkowskiego Zespołu Edukacyjnego rejonu drabowskiego, Dmytro Tomilenko z Korsunia-Szewczenkowskiego. Młode głosy tych pięknych chłopców, ich subtelne wyczucie poezji ucieszyły jury i obecnych na sali. Nina HNATIUK, fot. Ksenii HŁADYSZEWEJ Hałas i grzmot, asfalt i beton, krzątanina i stresy, syntetyczna odzież i szybkie jedzenie — to wszystko robotyzuje człowieka, wyjaławia duszę, zmusza do życia instynktami. A kiedy ludzie wybierają się na łono natury, to najczęściej nie po to, by słuchać ptaków i podziwiać białe karawele obłoczków, lecz by smażyć szaszłyki i pić piwo, zostawiając po sobie na skrajach lasów spalone rany ziemi i stosy śmieci. Ile jeszcze Bóg będzie znosił takich ludzi-nieludzi? Przecież zatruta woda i zniszczona ziemia — to nie dla życia… Takie niewesołe myśli opanowały mi głowę, gdy zbierałam się w przestronnej sali Teatru Młodego Widza na Łypkach, by oglądać Rusalie dziecięcego teatru folklorystycznego „Daj Boże”. Lecz kiedy jeden z kierowników zespołu Taras Melnyk zaczął opowieść o pradawnych ludowych obyczajach, magii wróżb, tajemnicy ziół, a potem na scenę wypłynęły dziewczynki w kwiecistych wiankach, starodawnych wyszywankach, a za nimi — chłopcy w domotkanych ubraniach i skórzanych butach i rozpoczęli przedstawienie, ja, osoba niesentymentalna, nie zdołałam powstrzymać łzy. Bo czy można spokojnie patrzeć, jak czteroletni Lubomyr Bahan (nasz Lubczyk, jak z matczynym ciepłem powiedziała kierowniczka teatru Olha Melnyk) z chłopięcą przebiegłością tańczy wokół dziewcząt i śpiewa dawne piosenki, a o 10—12 lat starsi Ołeksij Tkaczenko i Bohdan Żdanow układają z zielonych gałęzi i kwiatów prawdziwy tron dla Lialii — najpiękniejszej i najzręczniejszej z dziewcząt… Potem odbyła się wspólna wędrówka na Tarasową Górę, gdzie młodzi poeci czytali własne wiersze o Szewczence. Uczestnicy konkursu byli dumni z tego, że są Ukraińcami od urodzenia, potomkami sławnych kozaków, i mają obywatelską postawę. Szczególnie warto wyróżnić Anastazję Majborodę, Katarzynę Kowbij, Annę Pawłenko, Anatolija Cymbałę, Kostiantyna Burbaka, Oksanę Chałupko, Jarosławę Horcunową. Dzieciom własne wiersze czytały nauczycielki: Olha Czorna, Ludmyła Rud, Tamara Paltowa. Potem była wycieczka po rezerwacie, gdzie większość dzieci była po raz pierwszy, zejście nad Dniepr i wreszcie kozacka kasza. Przy ognisku znów czytano wiersze, śpiewano ukraińskie pieśni, podziwiano zachód słońca: liliowa „drabina Jakubowa” na płonącym niebie nad Dnieprem. Oczywiście takie chwile dzieci zapamiętują na zawsze, dają im natchnienie. Wszystkich uczestników konkursu i ich nauczycieli nagrodzono nagrodami Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, które wręczała kierowniczka wydziału sekretariatu Tetiana Fediienko. * * * Kozackie serce bije we mnie: Mój dalekiej pradziad był z kozakami, A cichymi wieczorami między bojami Śpiewał dźwięczne pieśni Marusi. A gdy trąbiono z bramy do wyprawy I pułk znów zbierał się pod sztandary, Dziad od razu stawiał nogę w strzemię I mknął jak wiatr, z zachodu na wschód. W boju jego szabla się zginała, A koń padał, nie wytrzymawszy znużenia, On zaś, zapomniawszy o ścieżkach do domu, Z Dżamalejem witał zorzę. Tylko koszulę zmieniał w nocy: Lubił w czystej witać świt. I czyste sumienie przysiągł mieć, Już gdy po raz pierwszy z podwórza wyruszał. Gdy przycichały ogniska bojów, Pułk Kropiwiańskiego wracał do domu, Zrzucając w drodze zmęczenie, Dziad w pieśniach pił swą siłę. Ja też lubię śpiewać te pieśni I słuchać legend mego rodu, Które są częścią wielkiego narodu, Kozackiej ukraińskiej ziemi! Kozackie serce bije we mnie! Anna PAWŁENKO, m. Złotonosza CZY BĘDĘ SZCZĘŚLIWY? Szczęśliwie urodziłem się na Ukrainie, Gdzie przyroda, Boża łaska, stepy i doliny. Mamy wysokie góry i szerokie pola, Są rzeki małe i wielkie, i morza głębokie. Gdzie niegdyś żyli tak ludzie, że i smutek był dla nich radością, Tak pracowali, tak śpiewali, że budzili zazdrość wszystkich. A kiedy u kogoś nieszczęście, nie daj Boże, zbierają się wszyscy, by pomóc — nie martw się, mój drogi. Nie opuścimy, nie zostawimy cię samego, bo jesteśmy braćmi, bo jesteśmy siostrami, bo jesteśmy Ukraińcami. W nas dusza taka szeroka, jak step bez końca, a naszą kozacką siłę znają na całym świecie. Na naszej ziemi ojczystej, tak urodzajnej, żył naród wesoły, szczery i taki śpiewny. Szczęściem mnie obdarzono, bracia, ale widzę, że nie za bardzo. Gdzież są ci weseli ludzie, gdzież ich pieśni, przyjacielu? Chodzą, pochyliwszy głowy, jeden jęczy, drugi płacze, a nasza rodzima Ukraina nie słyszy i nie widzi. Nasze ziemie zrujnowano, pola zaniedbano, morze zamulono brudem, góry stratowano. Usadowili się w stołecznym grodzie panowie-samozwańcy — i stali się Ukraińcy w świecie pierwszymi biedakami. Gdybym się urodził Francuzem albo Amerykaninem, witałbym beztrosko poranne słoneczko. A ja żyję na Ukrainie i jest mi jakoś smutno: dlaczego u nas rządzą i wszystko robią tak bezmyślnie? Patrzę na swoją mamę, cóż tu mówić, siedzi biedna, zafrasowana, czym nas wyżywić. A mój tatko już się zmęczył wędrowaniem po świecie: nie dają mu w domu zarabiać pieniędzy. Tu nikomu niepotrzebny jego rozum i siła. Na co więc mam czekać, miła Ukraino? Kocham swój kraj, tylko bardzo chcę, żeby był najlepszy na świecie, daj Boże, nie zapeszę. Żeby Francuz czy Włoch patrzył na niego i gryzł łokcie, biedaczysko, że nie tam się urodził. Czy wróci jeszcze radość do tego naszego miłego kraju? Powiedzcie mi szczerze, czy będę szczęśliwy? Anatolij CYMBAL, uczeń 8 klasy Lisiańskiego Zespołu Szkolno-Wychowawczego nr 1 — gimnazjum obwodu czerkaskiego W zespole nie ma przypadkowych dzieci — przychodzą tu zUkraińskich rodzin świadomych swej tożsamości, gdzie z pokolenia na pokolenie ceni się ludowe obyczaje, a wyszywanki są nie tylko strojem do występów, lecz pamięcią rodu. Dlatego w zespole nie tylko śpiewa się, tańczy, uczy ludowych pieśni i chороводów, ale też duchowo dorasta się całymi rodzinami. Na scenie — trzej bracia Masliczowie z Brovarów — Taras, Mykoła, Pawło, Sofijka i Stepan Andruszczenkowie… Myrosia Doroszenko jest tu od roku życia. Kiedy artystka Olesia Biłous przyprowadzała tu starszą Nastię, młodszą zabierała ze sobą. Iwona również, ledwie stanąwszy na nogi, tańczyła i śpiewała — poznawała całe to działanie. Teraz dziewczynki nie wyobrażają sobie siebie bez tej teatralnej rodziny, która łączy trzy dziesiątki utalentowanych dzieci ze stolicy i okolicznych miast. Myrosława Bahan, z którą siedziałyśmy obok siebie, powiedziała, że jej syn od dwóch lat występuje w dziecięcym teatrze. Sprzyja to dobremu rozwojowi: chłopiec śpiewa, tańczy, zna na pamięć wszystkie programy zespołu. Dziecięcy teatr folklorystyczny „Daj Boże” ma 20 lat. Jego występy chętnie oglądano nie tylko w różnych miastach Ukrainy, lecz także we Francji, Belgii, Holandii, Chorwacji i innych krajach. 12 razy teatr otrzymał tytuł laureata Międzynarodowych konkursów. Za oknami upalny czerwiec. Jednak daj-bożowcy nie mają wakacji: codziennie śpieszą na próby, bo na występy młodych artystów czeka się wszędzie. Najważniejsze, by znajdowali się mecenasi, ponieważ dziś na ukraińską pieśń, na ukraińskie słowo nie tak łatwo zdobyć szczere datki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

PROŚWIECIANIN „OSWOIŁ” MAMUTA

Dom-muzeum we wsi Dobrywoda w rejonie radziwiłłowskim na Ukrainie jest jedyny w swoim rodzaju. Tutaj „mieszka” mamut, są prawdziwe kozackie kule armatnie i „przedpotopowy” gramofon. Te i inne dziwy zebrał własnoręcznie gospodarz Andrij Panyczewnyj, który chętnie pokazuje je każdemu, kto zawita w gości. Pan Andrij zaczął gromadzić swoją unikalną kolekcję jeszcze w 1939 roku, kiedy w najtrudniejszym dla „Proświty” czasie został jej członkiem. Andrij Panyczewnyj z kulą armatnią. Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński. ZĄB O DŁUGOŚCI JEDNEJ TRZECIEJ METRA — Można mieć dowolną specjalność — nauczyciel, lekarz czy, na przykład, agronom, tak jak ja — zaznacza 87-letni Andrij Panyczewnyj — i jednocześnie powołanie historyka, miłośnika przeszłości, proświecianina. Moim zdaniem każdy człowiek powinien interesować się historią rodzinnego kraju. Moje zainteresowanie zaczęło się od dzieciństwa, od krzemiennych krzesiw, kozackich fajek, które nierzadko wpadały w pole mojego widzenia na okolicznych polach. Z czasem zebrała się cała kolekcja znalezisk, która zajęła miejsce w moim domu. Najciekawszy eksponat to, oczywiście, szkielet mamuta. Natrafili na niego koparkowi za naszą wsią, kiedy oczyszczali rzekę. Nikomu wtedy nie zależało na znalezisku, chciano je wyrzucić na bagno. Ja zaś, dowiedziawszy się o tym zamiarze, namówiłem mężczyzn, by tego nie robili. Złożyłem szkielet z fragmentów. Wtedy nie miałem żadnych wątpliwości, że to szczątki mamuta. Potem tę wersję potwierdził znany archeolog Ihor Swiesznikow. W końcu fakty świadczą same za siebie — tylko ząb tego kopalnego zwierzęcia ma długość ponad trzydziestu centymetrów. Takie zęby, oczywiście, miały tylko mamuty. ŁAŃCUCH W KULI ARMATNIEJ — Wspomniałem o Swiesznikowie — kontynuuje opowieść Andrij Danyłowycz — i szczerze dziękuję temu patriocie, że to właśnie on zainspirował mnie do badań archeologicznych. Kilka razy brałem udział w jego ekspedycjach na polu bitwy pod Beresteczkiem, w szczególności wtedy, gdy Ihor Kyryłowycz szukał kozackich armat, zgubionych i zatopionych na przeprawach. Jedna z takich przepraw była koło Dobrywody. Co prawda, znaleźć tam armaty się nie udało, ale innych ciekawych rzeczy okazało się niemało. Ja, w szczególności, własnoręcznie odkopałem dwie unikalne rzeczy — kozacką grawerowaną tabakierkę i brązową ikonkę, które uzupełniły ekspozycję muzeum „Kozackie Mogiły”. A oto u mnie w domu z czasów kozackich są nie mniej ciekawe przedmioty — kule armatnie, które z jakiegoś powodu nie wybuchły. Jedna z nich jest rzadka — łańcuchowa. Kiedyś wytwarzano kule z łańcuchami wewnątrz. Kiedy się rozrywały, łańcuch leciał na wroga i raził go. GŁOS SOŁOMII Z GRAMOFONU Jeszcze jedna perełka domowego muzeum Andrija Panyczewnego — jak sam mówi, „przedpotopowy” gramofon. Mimo że ma około stu lat, sprawnie odtwarza dźwięki z płyty. Początkowo ten gramofon należał do Danyła Panyczewnego, z czasem przeszedł w spadku do jego syna. A najbardziej z gramofonu korzystała żona Andrija Danyłowycza, pani Jewhenija. Od czasów powojennych pracowała jako nauczycielka w wiejskiej szkole i często gramofon (zwłaszcza na lekcjach języka ukraińskiego i literatury) stawał się jej przydatny. Od tamtej pory rodzina zaczęła kolekcjonować płyty, wśród których, w szczególności, były rzadkie, takie jak z głosem Sołomii Kruszelnyckiej, lub wytworzone w pierwszej ukraińskiej fabryce nagrań, która zaczęła działać w Kijowie w 1911 roku. Część starodawnych płyt zachowała się do dziś, od czasu do czasu gospodarze nakręcają i uruchamiają gramofon, aby zanurzyć się we wspomnieniach. Domowe muzeum Andrija Panyczewnego to ukojenie dla duszy. Przynajmniej każdy, kto tu bywa, jest mile zaskoczony tym, co zobaczył. Jednocześnie zachwyca się ogromnym entuzjazmem gospodarza, którego dom jest naprawdę przesiąknięty historią.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TRWA KAMPANIA PRENUMERATY NA DRUGIE PÓŁROCZE 2009 ROKU Nie podnosimy ceny naszego wydania na kolejne 6 miesięcy, mając nadzieję, że zostaniecie prenumeratorami najlepszego kulturologicznego tygodnika „Słowo Proświty”. Indeks 30617. Cena prenumeraty: na miesiąc — 4,27 hrn;

W przypadku wykorzystania naszych publikacji obowiązkowe jest powołanie się na „Słowo Proświty”. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrn. na 3 miesiące — 12,36 hrn. na 6 miesięcy — 23,42 hrn. 0 9 0 2 4

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWITA» im. TARASA SZEWCZENKI — ZAPOWIEDZI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny: Pawło MOWCZAN Redaktor główny: Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora głównego: Nina HNATIUK, 279-49-47 Zastępca redaktora głównego: Petro ANTONENKO, 279-49-47 Zastępca redaktora głównego ds. produkcji: Natalia SKRYNNYK, 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące — 12,36 hrywien; na 6 miesięcy — 23,42 hrywny. Kryzys gospodarczy nie jest jeszcze kryzysem ukraińskiego ducha!

Sekretarz odpowiedzialna Irina Szewczuk Dział kultury Serhij Kłymko 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadija Kyryan 270-55-57 Dział korekty Ołena Szulha 278-63-69 Skład komputerowy Irina Szewczuk Ołeh Besskyj 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen Buket 279-39-55 Redaktor dyżurny Serhij Kłymko Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301224 Nakład w czerwcu — 24 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn