Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

ODKRYWAM DLA SIEBIE

Слово Просвіти, №24 за 2011 рік

— Pani Valentino, co Pana zdaniem ukształtowało Pani brata jako bojownika o państwo ukraińskie? — Interesuje Panią pytanie, skąd on się taki wziął. To pytanie wielokrotnie zadawano Czornowołowi, jeszcze gdy żył. Odpowiadał, że nie miał na siebie żadnego zewnętrznego wpływu. Na mnie na przykład jego wpływ był ogromny. A on, uważam, stworzył się sam, poprzez samokształcenie. Nasi rodzice byli nauczycielami. Kiedy Wiaczesław przyjechał uczyć się do Kijowa z ukraińskojęzycznej wsi, z centrum Ukrainy, naturalnie mówił w języku ukraińskim. Często pytano go, czy nie jest ze Lwowa, czy nawet z Polski. Ktoś być może po tym po prostu zacząłby mówić po rosyjsku, jak wszyscy. A on zastanowił się, dlaczego tak jest. Wtedy wszystkie fundusze nie były jeszcze otwarte, ale w bibliotece Kijowskiego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, a także w naukowej można było znaleźć potrzebną literaturę. Na wydziale dziennikarstwa wielki wpływ na świadomość studentów mieli wykładowcy, w szczególności Matwij Szestopał, który dawał studentom do czytania zakazaną literaturę. Ci wykładowcy jeździli ze studentami po miejscach historycznych, na przykład do Chołodnego Jaru, gdzie miały miejsce wydarzenia, o których wtedy głośno nie mówiono. Szestopała później zwolniono z uniwersytetu, choć był wspaniałym wykładowcą. Nieprzeciętną osobowością był Pawło Fedczenko, który wtedy kierował katedrą dziennikarstwa. W 1972 roku, kiedy zaczęły się aresztowania, pomagał w znalezieniu pracy niektórym z tych, których prześladowano, w szczególności Mychajłynie Kociubynskiej. Pawło Fedczenko widział przyszłych naukowców w dwóch studentach — Wiaczesławie Czornowole i Jewhenie Proniuku. Kiedy Wiaczesław był na piątym roku, Fedczenko dopomógł, aby skierowano go na praktykę do Lwowskiej telewizji. Oprócz studia Wiaczesław pracował także w naukowej bibliotece im. Wasyla Stefanyka w zamkniętych archiwach, które nie były jeszcze uporządkowane. Czornowoł znalazł w archiwach bardzo wiele materiałów o Borysie Hrinczence, o którym pisał pracę dyplomową. W pierwszym tomie opublikowaliśmy bibliografię prac Hrinczenki, sporządzoną przez Czornowoła. Według słów Pawła Fedczenki, pełniejszej bibliografii nie opublikował nikt. Wiaczesław każdą pracę wykonywał bardzo starannie — nawet jeśli trzeba było przebierać ziemniaki czy szyć rękawice na zesłaniu. Bardzo szybko wykonywał swoją normę, pomagał innym. Na uniwersytecie wtedy już były aresztowania. Aresztowali Hrycia Hajowego, kolegę z roku Czornowoła. Niektórych aresztowano na podstawie donosów wykładowców, studentów. W naszej rodzinie w 1937 roku został represjonowany rodzeństwo ojca, najwyraźniej za tak zwaną „sprawę SWU”, wtedy tę sprawę przypisywano wielu. Ojciec musiał przeprowadzać się ze wsi do wsi (mieszkali w obwodzie czerkaskim), bo dyrektorzy szkół nie chcieli mieć nauczyciela, u którego represjonowano brata. O tym rodzice prawie nam nie mówili — bali się. Często wspominali, że w tamtych latach wielu miało pod ręką torebkę z sucharami, kawałkiem słoniny, bo kiedy przychodzili zabrać człowieka, nie pozwalali się pakować. Raz w nocy samochód zaświecił światłami w okna, matka z ojcem zaczęli się żegnać, dzieci krzyczały. A Na festiwalu „Czerwona ruta”. 1991 r. mnie od małego, bo przedszkoli wtedy nie było. Całe życie, nawet kiedy był w łagrach, czułam jego wsparcie. Z nim niczego się nie bałam. Kiedy w 1972 roku Wiaczesława aresztowano, nas z Ateną zatrzymano na trzy dni, ja heroicznie się trzymałam, myślę, że teraz tak bym nie potrafiła. Ostro odpowiadałam na pytania, że niby żadnego „Ukraińskiego Wiśnika”, żadnej maszyny do pisania nie widziałam, nie wiem, choć wszystko było odwrotnie. Nas z Ateną wtedy zatrzymano, żeby szantażować Czornowoła. Kiedy się o tym dowiedział, w geście protestu ogłosił suchą głodówkę. Cały świat wtedy już wiedział o Czornowole i nas wypuścili. W ostatnim czasie, kiedy był już deputowanym Rady Najwyższej, bałam się niepotrzebnie do niego dzwonić, żeby nie przeszkadzać w pracy. Zwracałam się do niego tylko w ważnych sprawach. Ale wiedziałam: on jest i w każdej chwili mi pomoże. Jego śmierć była dla mnie tragedią. Ja oczywiście rozumiem, że to nie jest zwykły wypadek drogowy, że to było zaaranżowane. Ruch był silną opozycją i przeszkadzał tym, którzy chcieli łowić ryby w mętnej wodzie, żeby robić wszystko, co chcą. Obecnie właśnie to mamy. Śmierć Czornowoła poprzedził rozłam Ruchu, co również robiono celowo, choć niektórzy podgrywali temu, moim zdaniem, nieświadomie. Czornowoł w czasach niepodległości był wobec władzy w konstruktywnej opozycji. Jeśli działania prezydenta były pożyteczne dla kraju, to Ruch to wspierał. Jeśli nie — nie wspierał. Potępiał te działania, które były na szkodę państwa. Wcześniej bardzo oburzałam się na działania tych ludzi, którzy świadomie czy nieświadomie rozbijali Ruch, wyrzucałam kwiaty i wieńce, które przynosili na grób „rozłamowcy”. Teraz zaczęłam myśleć nieco innymi kategoriami, obiektywniej. Od 1999 roku przemyślałam i swoje życie, i jego, bo przede mną leżały jego utwory i widzę, ile jest wart. — Dwunasty rok sprawę śmierci Czornowoła to zamykają, to wznawiają. Oto i teraz — ekshumacja… — Śledztwo w tej sprawie jest wykorzystywane w celach spekulacyjnych: kiedy przychodzi do władzy ktoś nowy, sprawę niby wznawiają, udają, że próbują coś robić, potem zainteresowanie gaśnie… Już o szóstej rano następnego dnia po tragedii Krawczenko, ówczesny minister MSW, powiedział, że to zwykły wypadek drogowy. Kiedy jeszcze nie odciągnięto tych aut, jeszcze nie wyjęto ciał… Ogłoszono o ogromnej prędkości, z jaką rzekomo poruszał się samochód Wiaczesława (180 km/h). „Toyotę” od razu oddano na złom. Teraz brakuje jej części, żeby przeprowadzać czynności śledcze. Potem skradziono jakieś materiały. Czyli w tej sprawie już faktycznie nic nie zostało. Niby ją przykryto czy zamknięto, już sama nie wiem. Potem, kiedy doszedł do władzy Juszczenko, i Ruch, i deputowany ludowy Taras Czornowoł, znowu poruszyli kwestię śledztwa w sprawie. Pojawili się młodzi, aktywni śledczy. Zdejmij winę z kierowcy Czornowoła, udowodnili, że prędkość „Toyoty” wynosiła 90—100 km/h. Potem pojawiła się wersja, że Czornowoła i kierowcę jeszcze dobijali. Tak się nie robi! Jeśli śledczy coś tam podejrzewali, to nie powinni przedwcześnie o tym informować. Przeżyliśmy raz tę tragedię, wyobrażacie sobie, jak to przeżywać znowu! Starałam się o tym nie myśleć, uspokajałam Atenę… Taka wersja została rzucona w eter i śledczy zaczęli poruszać kwestię ekshumacji ciała, niby żeby udowodnić, że to morderstwo. Ale obecnie nawet małemu dziecku jasne jest, że wypadek był zaaranżowany. Nawet z tych badań, które samodzielnie robił były pracownik milicji Mykoła Stepanenko, zrozumiałe jest, że to morderstwo. Zaczęli do nas przychodzić po pozwolenie Na pogrzebie Wiaczesława Czornowoła swego czasu było tyle ludzi, że więcej po tym zebrał tylko Majdan 2004 roku. Nazywano go „ostatnim romantykiem w Radzie Najwyższej” ci, z punktu widzenia których dobrobyt materialny to wszystko, a Duch to nic. Całe życie nie miał spokoju, broniąc wolności, honoru i godności swojej i swojego narodu. Nie mogli go ani kupić, ani zastraszyć, jego sława nie przyćmiła postawionego celu, do którego szedł prosto i uparcie. Już martwy, wielu osobom nie daje spokoju. Ktoś chce albo zarobić „dywidendy” na niewyjaśnionej sprawie, albo pogrzebać tę sprawę, potajemnie rozkopując grób, naruszając wolę krewnych… O tym nieprzeciętnym człowieku rozmawiamy z Valentiną CZORNOWOŁ, siostrą Wielkiego Ukraińca. Szistdziesiatnycy w gościach u Jewhena Koncewycza (na zdjęciu w centrum) w Żytomierzu. Od lewej do prawej: Nina Marczenko, Ludmyła Semykina, Iryna Żyłenko, Mychajłyna Kociubynśka, Wiaczesław Czornowił, Atena Paszko, Swiatosław Wasylczuk. 1994 r.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn