Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

KYRYŁ STECENKO: „NIE BÓJMY SIĘ BYĆ GODNYMI...”

Слово Просвіти, №24 за 2011 рік

— Panie Kyryle, zdaje się, że dwadzieścia lat temu wyjechał Pan za granicę? Jak się Pan czuł? Czy nie było myśli, by zostać tam na zawsze? — Spędziłem tam dziewięć miesięcy, choć planowałem miesiąc, półtora, na wakacje (bo pracowałem wtedy jako solista w Rówieńskiej Filharmonii). Na zaproszenie mojej ciotki, która mieszka w Minneapolis. W Ameryce zaadaptowałem się do ich życia, było mi tam łatwo i prosto. I żadnej nostalgii (przecież wyjeżdżałem jeszcze wtedy, gdy był Związek). Nie czułem się jakoś wtórny czy niepełnowartościowy — czułem się jak ryba w wodzie. Dlaczego? Amerykanie są bardziej dynamiczni, przyjaźni, otwarci, w większości bardziej profesjonalni od nas, zawsze gotowi do współpracy. Ponieważ jestem skrzypkiem i całe życie miałem profesjonalne wychowanie, bariery między nami nie było. Dla nich słowo „profesjonalista” oznacza najlepszego. Oni takich szanują i starają się sami odpowiadać tym wysokim standardom. W ich psychologii na poziomie instynktu jest optymizm, zaufanie, co mi imponuje. Tę cechę poczułem jeszcze w samolocie, chociaż załoga nie była amerykańska, a zachodnioeuropejska. — „Zachodniacy”, powiedziałbym, mają nieco odmienną psychologię. W swoim charakterze mają wspólne z wymienionymi przez Pana cechami. A co najważniejsze — własnej godności im nie brakuje. Jest Pan rodem ze Lwowa? — Tak, ale przeżyłem tam zaledwie pięć lat. Rodzice przeprowadzili się później do Kijowa, na ziemię pradziadów. I od razu, już w przedszkolu, miałem problem — z językiem. Jak każda normalna inteligentna rodzina, porozumiewaliśmy się po ojczystemu, po ukraińsku. Wychowawczynie, dzieci patrzyły krzywo. Nawet z mamą przeprowadzano „rozmowy”: niby co to u was za „dzieciak”. Z rówieśnikami też nie od razu się porozumiałem. Na naszym podwórku był taki Sasza Kompanijec, to za moją ukraińskość niejednokrotnie mi się od niego obrywało. Sądzę, że to była nawet nie nienawiść do ukraińskości, a ksenofobia. To jest to, co i dziś jest szczodrze kultywowane zarówno w rodzinach, jak i na poziomie państwa. — Czy pomysł stworzenia Fundacji imienia Pana dziadka — Kyryła Stecenki, to rezultat wyjazdu do Ameryki? Czy ojciec podpowiedział? — Nie, to była osobna decyzja. Ojciec nie doczekał już rozpadu Związku, bo zmarł pięć lat przed uzyskaniem przez Ukrainę niepodległości. Ale kult dziadka, jego twórczości, oczywiście był obecny w rodzinie. Przemilczeć go ówczesne państwo nie mogło. Pamiętam 1982 rok, kiedy obchodzono 100-letni jubileusz Kyryła Stecenki. Z zagranicy przyjechała nawet siostra Anna Stecenko-Gbur-Neven, ciocia Nusia, jak ją nazywaliśmy. Miała wtedy ponad 90 lat, ale ona wszędzie wtedy bywała z nami: w Kwitkach na Czerkaszczyźnie, gdzie urodził się dziad; w Tywrowie na Winniczyźnie, gdzie pracował; w Wepryku na Kijowszczyźnie, gdzie zakończyła się jego ziemska droga. W Kijowie, w filharmonii, zorganizowano niezły koncert z utworów Kyryła Hryhorowycza. Wszystko było zorganizowane i trzymało się, w istocie, na entuzjazmie świadomych Ukraińców, w szczególności Platona i Heorhija Majborodów, Witalija Kyrejki, Anatolija Mokrenki i innych. W Tywrowie inicjatorem stworzenia miejscowego muzeum Kyryła Stecenki stał się miejscowy fotograf Wołodymyr Oczeretny, zrobił on, zdawałoby się, niemożliwe. W Wepryku na Fastowszczyźnie taką osobą stał się Wołodymyr Kosowski, poeta, znany działacz społeczny, krzewiciel ukraińskiej idei, i w ogóle — wyrazista osobowość. Lecz w ostatecznym rozrachunku wszystko zależało od tak zwanych „organów dyrektywnych”: jeśli udawało się uzyskać u nich pozwolenie, to oni też finansowali. Przypominam sobie, muzeum-archiwum literatury, które jest obok Sofii Kijowskiej (w jego pomieszczeniu kiedyś była bursa, w której uczył się Kyryło Stecenko) postanowiło i sobie dołączyć do wydarzeń. Przed koncertem w foyer filharmonii próbowano rozwinąć wystawę poświęconą jubilatowi. Nie pozwolili. Oto tak... — W jeszcze większym stopniu, sądzę, cenzurze i kontroli podlegała sama twórczość Kyryła Stecenki, tak samo jak prawda o jego życiu i działalności... — Za czasów Związku Radzieckiego nie można było nie liczyć się z tak znanym kompozytorem, z jego znaczeniem i wkładem w historię ukraińskiej sztuki. Z drugiej strony, zabronione było akcentowanie jego narodowo-patriotycznej postawy. Wszystko, co wiązało się z jego działalnością w czasach Ukraińskiej Rewolucji 1917 roku i później, było „zapomniane”. Patriotyczna twórczość jego także była zamknięta, zwłaszcza ta jej część, która związana jest z Ukraińskim Autokefalicznym Kościołem Prawosławnym, „Proświtą”. Co zostawało? Zostawały utwory muzyczno-dramatyczne, romanse i utwory chóralne do słów Szewczenki, Franki, Łesi Ukrainki. W latach 60. wydano pięciotomowe (w sześciu księgach) dzieła Kyryła Stecenki pod redakcją Tyczyny i Kyrejki. Tam, w szczególności, nie zostały wydrukowane „Ukraino-matko, kat skonał”, „Żyj, Ukraino!” i inne. Mało po mału informacja o Stecenkowej genialności przenikała w kręgi artystyczne. Coraz większa pojawiała się pokusa u chórmistrzów wykonywania jego muzyki cerkiewnej. I pierwszą muzyką, którą zaczęto wykonywać, były jego kolędy i szczedriwki — ma ich 50. Początkowo wykonywano je pojedynczo. Palma pierwszeństwa należy do chóru pod kierownictwem bezpośrednio Ikonnikowa i jego asystenta. Oni nawet zdołali w tamtym czasie nagrać kolędy i szczedriwki Stecenki w firmie „Melodija”. Bezpośrednich zakazów nie było. To był ten okres, kiedy Ukraińcy zaczęli troszeczkę interesować się własną historią, ludowymi obrzędami, zwyczajami. W dużej mierze sprzyjał temu ruch szestdziesiatnyków. Zaczęli śpiewać najpopularniejsze pieśni. Swoją drogą, obecnie, jak i wcześniej, tak samo nie śpiewają jego przeważnie zakazanych kolęd i szczedriwek. To pewien problem mentalny. Ale to osobny temat. — Ale mimo wszystko: dlaczego? — To problem psychologiczny postsowiecki, postsowiecki każdego narodu, który był pod piętą Moskwy. To typowa cecha niewolników, broń Boże, nikogo nie chcę obrazić. Bo wolny człowiek, który jest panem samego siebie, ma własną godność, nie boi się robić czegoś nowego, oryginalnego, kreatywnego. Z drugiej strony, najwyraźniej komuś brakuje profesjonalizmu. Ja nie mogę czegoś podobnego zarzucić takim znanym kapelom jak „Kijów”, „Kijowskie freski”... Kiedy Ukraina stała się niepodległa, myślałem, że wszystko się zmieni. A ono nie zmienia się, jeśli nie powiedzieć — w wielu sprawach stało się jeszcze gorzej. Dlaczego? Ja rozumiem, że każdy szuka miejsca pod słońcem. I gdzie szuka? Prawidłowo, na Zachodzie! Jemu Wnuk Kyryła Stecenki, Kyryło Wadymowycz, musi się podobać. Dlatego, żeby nas uznano i pogłaskano po głowie za to, że potrafimy śpiewać i wykonywać muzykę ich kompozytorów, prezentujemy nie swoje, nie mniej utalentowane, a interpretujemy Verdiego, Mozarta, Bacha i tak dalej... — I zapominamy o elementarnej prawdzie, że jesteśmy interesujący dla otaczającego świata swoim niepowtarzalnym, oryginalnym, do nikogo i do niczego niepodobnym, nie skopiowanym nieudolnie z cudzego produktem kulturowym. A potem jeszcze dziwimy się, dlaczego ten świat nie chce nas przyjąć... — Tak, w dzisiejszym świecie trzeba być samym sobą, wykonywać śmiałe, jeśli chcecie, kroki. Trzeba wszędzie i wszystkim, przyjaciołom i wrogom, na najwyższym poziomie pokazywać inny świat — ukraiński. Trzeba nie bać się być godnym i odważnym! Nie dotyczy to znanych chórów, obecnie istniejących na Ukrainie. Jeśli wziąć, na przykład, politykę Mykoły Hobdycza (chór „Kijów”), to ma on w ogóle genialny projekt życia: ukazać światu 1000-lecie ukraińskiej muzyki duchowej w całym jej pięknie i niepowtarzalności. Wydał już prawie 30 płyt kompaktowych, a w planach ma 50. Kto się nie orientuje, powiem: robi się to nie krócej niż przez 50 lat! W swoim czasie odkrył Ukrainę dla Europy Ołeksandr Bondarenko z chórem „Freski Kijowa”. Byli pierwsi, wzięli na siebie misję szerzenia ukraińskiej muzyki duchowej na świecie, przy czym na najwyższym artystyczno-wykonawczym poziomie. Występowali w krajach o dawnych i rozwiniętych tradycjach chóralnych, przede wszystkim w krajach Beneluksu, Wielkiej Brytanii. Stara, pyszna Europa zaniemówiła przed ich talentem i talentem naszych kompozytorów. Podobnych przykładów można przytoczyć mnóstwo. Przy okazji wspomnę, że nauczycielem znanych chórmistrzów był Pawło Iwanowycz Murawski. Właśnie Murawski był pierwszym wykonawcą „Panachydy” Stecenki. Tej słynnej, o której Ołeksandr Koszyć pisał, że to muzyka genialna i uznawał całą unikalność tego utworu. Właściwie Pawło Iwanowycz przygotowywał ją (a dedykowana jest ona przez autora M. W. Łysence) na 100-lecie Kyryła Stecenki. Genetycy twierdzą, że wnuki z reguły wrodziły się zarówno z wyglądu, jak i z charakteru w swoich dziadków i babcie. Kyryło Hryhorowycz Stecenko (1882—1922), którego 130-lecie będziemy obchodzić w przyszłym roku, był genialnym twórcą ukraińskiej muzyki. Utalentowany kompozytor, chórmistrz, pedagog, krytyk, niestrudzony działacz państwowy, kościelny i społeczny pozostaje do dziś jasną osobowością w historii kultury narodowej. Przeżył niepełne czterdzieści lat. Poznając jego niełatwą, pełną poświęcenia drogę, jego twórczość na konferencji naukowej, zorganizowanej przez Fundację im. Kyryła Stecenki i muzeum jego imienia w Wepryku w rejonie fastowskim na Kijowszczyźnie, poznałem jego wnuka, też Kyryła, ale Wadymowycza. Pozostał wierny powołaniu dziadka, tak samo jak i jego idei: jest kompozytorem, utalentowanym skrzypkiem, wykładowcą. Są też oznaki naszych czasów — Kyryło Wadymowycz jest kierownikiem katedry zarządzania show-biznesem Narodowego Uniwersytetu Kultury. Bez zastrzeżeń wierzy, że Ukraina ma przyszłość... Kyryło Stecenko i Jewhen Towstuha przy pomniku na grobie Kyryła Hryhorowycza Stecenki w dniu przeprowadzenia konferencji naukowej we wsi Wepryk na Fastowszczyźnie

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn