Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

POETA Z BOŻEGO POLA

Слово Просвіти, №24 за 2011 рік

Zdjęcie Nadiji Kyrjan dorosłych i dzieci, poeci Mykoła Som, Pawło Wowacz, Anatolij Kaczan, Natalka Pokład, znana radiodziennikarka Emma Babczuk, przedstawiciele miejscowej „Proświty”. Podzielili się oni swoimi wspomnieniami o poecie-klasyku naszej doby. W szczególności poeta, laureat nagrody im. Szewczenki Leonid Tałałaj wspomina: — Chyba nikt z szistdesiatnykiw nie wchodził w literaturę tak gwałtownie i tak triumfalnie, jak Mykoła Winhranowski. Już jego pierwsze publikacje wywoływały zachwyt i zdziwienie, zwłaszcza wśród młodzieży… Takiego organicznego, tak pełnego pasji poety z łaski Bożej nie mieliśmy po Szewczence… Uczestnicy tego literackiego spotkania wspomnieli wydarzenie sprzed pięćdziesięciu lat, kiedy poeta miał zaledwie 25 lat. Napisał o tym w swoim eseju „Kto i czym jest dla mnie niepodległość Ukrainy”. Tak, czytamy o tym, co stało się po wiosennym triumfie 1961 roku, kiedy redaktor naczelny „Literaturnej Ukrajiny” Pawło Zahrebelny po raz pierwszy opublikował „zbyt śmiałe poezje” młodego Winhranowskiego, a potem także pierwsze utwory Iwana Dracza, a wkrótce Jewhena Hucała. Związek Pisarzy był zaniepokojony i wzburzony: młodych „szistdesiatnykiw” wychowywano i reedukowano na posiedzeniach komitetu partyjnego, w gazetach — od kijowskich po rejonowe… Rekrutów literatury Mykołę Winhranowskiego, Iwana Dziubę oraz Iwana Dracza zaproszono do wzięcia udziału w naradzie przedstawicieli związków twórczych z aktywem partyjno-komsomolskim. Do tych spotkań przygotowywano się poważnie: we trzech omówili wystąpienie Mykoły, pożyczył on nawet marynarkę od Wasyla Symonenki, który przyjechał z Czerkas. Na sali — „żywi klasycy ukraińskiej literatury radzieckiej”, partyjni funkcjonariusze. Mówiono o osiągnięciach władzy radzieckiej we wszystkich dziedzinach życia, w szczególności w gospodarce i kulturze, wspomniano też o „niektórych przedstawicielach” młodego pokolenia, które nie rozumie kursu partii. A potem M. Pidhorny ogłosił wystąpienie Winhranowskiego. Wszyscy wiedzieli, że jest on uczniem samego Ołeksandra Dowżenki. Sala ucichła… Młody poeta poprosił, aby nie przerywać jego wystąpienia. Zaczął się gwar, okrzyki na sali… „Pidhorny zaczął bębnić ołówkiem o karafkę, pochylił się nad stołem i już teraz zwrócił się do mnie: „Mówcie, ale najpierw powiedzcie, jak wzywaliście do fizycznej likwidacji starszego pokolenia ukraińskich pisarzy! Po drugie, opowiedzcie, jak agitowaliście za niepodległą Ukrainą!” — „Precz z nim, precz z trybuny”, — ryknęła oburzona sala, zwłaszcza na antresoli pod kopułą. Pidhorny stukał o karafkę przez jakieś pięć minut. Stałem na trybunie żywy nieżywy. Wtedy wyjąłem z Wasylewej marynarki (nowiutkiej) wiersz i niby na szafocie zacząłem czytać i przeczytałem… Pierwsza strofa tego utworu brzmiała tak: Nie! Tego ludu z krwi i ziemi Ja nie oddam nikomu i nigdy! On mój, on ja, on — świat w mej głowie Dlatego życie jego i imię nie przepadną…” Oto fragment wspomnień białocerkiewskiego poety i kompozytora Anatolija Kulczyckiego: — Młodzieńca z brzegów Południowego Bohu, z miasteczka Bohopil (obecnie rejon miasta Perwomajsk w obwodzie mikołajowskim) odkrył dla kina sam Ołeksandr Dowżenko. On też pobłogosławił jego talent literacki. Życie dowiodło: uczeń jest godny swojego wielkiego Nauczyciela! O tym piszę w swojej powieści artystyczno-dokumentalnej „212 świtów z Mykołą Winhranowskim”. W białocerkiewskiej gazecie „Jurijiwska zemla” opublikowano 25 fragmentów tego utworu. Jest mi szczególnie miło, że syn pisarza, Andrij Winhranowski, który jest prezesem fundacji charytatywnej im. M. Winhranowskiego, oraz poeta-akademik Borys Olijnyk, który stoi na czele rady nadzorczej tej Fundacji, pochlebnie wypowiedzieli się o moich publikacjach. Poeta, dyrektor Czerniowieckiego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka, redaktor naczelny „Bukowynśkoho żurnału” Myrosław Łazaruk: — Trzy lata temu w charkowskim wydawnictwie „Folio” wyszła moja książka esejów „Mykoła Winhranowski — stepowy Swaróg”. Niektóre fragmenty z niej opublikowano w kijowskich gazetach. Piszę po to, aby pamięć o wielkim poecie nie wygasła, aby żył duch jego poezji. Żył literaturą, wysokim i mądrym poetyckim słowem, żył ukraińskim duchem. Kijowskie wydawnictwo „Smołoskyp” (dyrektor Osyp Zinkewycz) zwróciło się do mnie z propozycją przygotowania „Wybranych utworów” Mykoły Winhranowskiego w serii „Poezja szistdesiatnykiw”. Wydano już utwory Wasyla Symonenki, przygotowywane są w tej serii zbiory Liny Kostenko oraz Iwana Dracza. Przekonałem wydawców, że do wybranych utworów, oprócz wierszy, trzeba dodać nieco prozy. Winhranowski to filigranowy mistrz słowa, w szczególności w tematyce historycznej oraz w utworach dla dzieci. Na przykład jego „Czternaście stolic Ukrainy (Krótkie szkice z jej historii)” stały się nie tylko stronami kalendarza, ale i fragmentami scenariusza filmowego. Moim zdaniem powinny one brzmieć w szkołach na lekcjach historii czy literatury. Tak przejmująco, jak brzmiały one głosami dzieci z Bohdaniwki, które czytały je na konkursie „Pamięci Mykoły Winhranowskiego”. Przy tej okazji warto dodać, że w Ukraińskim Radiu w nagraniu autora tego artykułu z 1995 roku wyemitowano wszystkie 14 opowieści o ukraińskich stolicach w wykonaniu autora. Potem, już po śmierci Mykoły Winhranowskiego, staraniem lwowskiego pisarza Romana Diduły opowieści te wyszły na osobnej płycie kompaktowej. Odkrywajmy Winhranowskiego. W listopadzie skończyłby 75 lat. W książkach, w filmach, na płytach audio i wideo: Poety z Bożego Pola, Władcy myśli i natchnionego głosu. Książka składa się z przedmowy, w której autor wprowadza czytelnika w tamten czas, w te wydarzenia, które były znaczące na początku drugiej połowy XX wieku. Dalej — rozdział ilustrujący życie polityczne i społeczne, a to i śmierć Stalina w 1953 roku, i innowacje Chruszczowa… Budowa Kijowa — jak rozbudowywał się Chreszczatyk, okolice miasta. I największy rozdział, poświęcony życiu codziennemu: handel, gastronomia, wypoczynek — wszystko jest w tym albumie. Blok kolorowy tworzą akwarelowe pejzaże, szkice rodzajowe Heorhija Małakowa. Ogólnie „W Kijowie lat 50.” to 288 stron na papierze kredowym, w języku ukraińskim, w nakładzie 1500 egzemplarzy. Źródłami wydania stały się fotografie zebrane przez wydawnictwo „Warto”, a także przekazane przez zwykłych kijowian. Wydanie „W Kijowie lat 50.” poprzedziły albumy Dmytra Małakowa „Kijów. 1941—1943”, „Kijów. 1939—1945” oraz „Kijów. 1939—1945. Post scriptum”. W przyszłości wydawcy planują wydać albumy Kijowa lat 60., 70. i 80.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn