Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Jak oni będą zabijać nasz język i jak mu się przeciwstawiać

Слово Просвіти, №24 за 2012 рік

Maksym STRIKHA, doktor nauk fizyczno-matematycznych, pisarz Nie będę się rozwodził nad tym, po co „regionałowie” przed wyborami po raz kolejny wyciągnęli temat języka rosyjskiego — to jest oczywiste. Nie będę też pisał o fałszywości samego hasła „ochrony rosyjskojęzycznych na Ukrainie” — jest ono jasne dla wszystkich bezstronnych. Spróbuję skupić się na tym, jak uchwalony (na razie w pierwszym czytaniu) projekt ustawy Kiwałowa—Kolesniczenki będzie zabijał mój ojczysty język ukraiński (oczywiście, gdy ustawę podpisze prezydent Ukrainy). I jak my wszyscy możemy przeciwdziałać temu zabójstwu. Komentatorzy najbardziej podkreślali, że przyszła ustawa niemal automatycznie uczyni rosyjski „regionalnym” w mniej więcej połowie regionów państwa (gdzie mieszka ponad 2/3 jego obywateli). Rady bowiem nie mogą nie podjąć odpowiednich decyzji, jeśli na ich rzecz zostanie zebranych co najmniej 10% podpisów mieszkańców. A nawet w Kijowie (negatywnie nastawionym do oficjalnej dwujęzyczności — świadczą o tym wszystkie sondaże) kolesniczenkowcy te 300 tysięcy podpisów (prawdziwych czy nie — kto to sprawdzi?) przedstawią. A od chwili ogłoszenia języka rosyjskiego regionalnym przejmuje on faktycznie wszystkie funkcje urzędowe. Zatem nawet deklarowana w projekcie ustawy konieczność nauki ukraińskiego w szkole zamieni się w fikcję — po co uczyć się języka, bez którego można spokojnie się obejść bez jakiejkolwiek szkody dla awansu zawodowego? Biorąc pod uwagę, kto obecnie stoi na czele branży oświatowej, można śmiało przewidywać: szkolnictwo wyższe na wschodzie i południu zostanie zrusyfikowane szybko i całkowicie, szkoła średnia — wolniej, ale i tu wszystko zbliży się do „wskaźników z 1987 roku” (kiedy wyniki rusyfikacji w oświacie osiągnęły swój szczyt). Nie oznacza to jednak, że ukraiński przetrwa choćby za Wielką Obwodnicą (zamienienie rosyjskiego na regionalny w obwodzie kijowskim najwyraźniej nie wchodzi na razie w plany kolesniczenkowców). Ustawa bowiem starannie znosi wszystkie normy ukraińskiego prawodawstwa, które dotąd tworzyły pewne gwarancje obecności języka państwowego w oświacie, kinie, telewizji, reklamie i pewnych innych sferach. Do czego to doprowadzi w praktyce? Oto znany przykład z dziedziny, w której dotąd prawo w ogóle nie chroniło ukraińskiego i gdzie, zatem, działały wyłącznie mechanizmy rynkowe. 20 lat Jewhen TOWSTUCHA, lekarz fitoterapeuta, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Rada Najwyższa, czyli jak nazywa ją lud — „Rada Zdrady”, uchwaliła najbardziej haniebną ustawę w historii. Jeszcze niedawno około 70% łącznego nakładu ukraińskich czasopism ukazywało się po ukraińsku. Obecnie — nieco mniej niż 10%. Otóż w państwie, w którym co najmniej połowa ludności mówi po ukraińsku, biznes jest przekonany: osoba mówiąca po ukraińsku zawsze kupi wydanie rosyjskojęzyczne (które może nawet przebić się na „rynki WNP”). A rosyjskojęzyczny natomiast najczęściej nie kupi ukraińskiego. Podkreślam — mówię nie o rzeczywistej sytuacji, lecz o stereotypie, który skłania inwestorów do przenoszenia na język rosyjski nawet komercyjnie udanych wydań ukraińskojęzycznych (bo zysk z rosyjskojęzycznych może okazać się jeszcze wyższy!). Społeczność ukraińskojęzyczna mogłaby przeciwstawić temu tylko jedno — masowy i zdecydowany bojkot rosyjskojęzycznych wydawnictw informacyjnych i rozrywkowych oraz praktyk kulturalnych, aby inwestorzy zrozumieli: ich antyukraińska polityka przyniesie nie tylko zyski. Lecz z powodu wrodzonej ukraińskiej tolerancji dotąd tego nie zrobiliśmy. Dlatego minister Tabachnyk ma podstawy, by publicznie się oburzać: oto my przygotowujemy dziennikarzy po ukraińsku i stwarzamy dla nich problemy, bo pracować będą przede wszystkim w rosyjskojęzycznych mediach. I niestety, ma rację. Tragedia bardzo wielu dziennikarzy, którzy dziś faktycznie nie mają możliwości pracy w rodzimym państwie w ojczystym języku, to już temat na osobną rozmowę. Dlatego z tych samych „rynkowych przyczyn” i za Wielką Obwodnicą szybko zniknie reklama ukraińskojęzyczna i resztki ukraińskojęzycznych mediów, a rosyjski coraz pewniej powróci do edukacji (zgodnie z poleceniami ministra-ukrainofoba). Prawda, decyzje wiejskich rad będą jeszcze formułowane po ukraińsku. W Galicji sytuacja językowa oczywiście będzie bardziej optymistyczna. Ale o ukraińskim dubbingu filmów można będzie tu zapomnieć — nikt nie będzie go specjalnie wytwarzał dla Galicjan. Pojemność rynku nie ta. A ochronę Ukraińców przed tą „zarazą” kolesniczenkowie podjęli zasadniczo — choć nawet w Doniecku wpływy z kas kin na pokazy ukraińskojęzyczne rosły przez ostatnie pięć lat. Oczywiście i po ustawie Kiwałowa—Kolesniczenki będzie trwało jakieś życie — po ukraińsku będą pisać dobre książki, śpiewać piosenki, nawet będą ukazywać się jakieś gazety, zorientowane albo na wiejskiego, albo przeciwnie na „zaawansowanego” czytelnika. Czasem będzie ona brzmieć z ust wyższych urzędników — przede wszystkim w momentach rytualnych „dla picu”. Ale to będzie już egzystencja w getcie — prawdziwe życie będzie toczyć się po rosyjsku w jego specyficznej donieckiej odmianie. Jak już w dużej mierze dzieje się dziś — bez jakiejkolwiek ustawy językowej. Co więc ma robić zwykły Ukrainiec, który wciąż zachował pragnienie życia w cywilizowanej, ukraińskiej Ukrainie? Przede wszystkim przypomnieć sobie o własnej godności i zasadniczo nie kupować produktów i usług rosyjskojęzycznych. Wtedy być może wydawcy wszystkich „tielenniedieli” i „natali”, producenci wszystkich „bilików” i „powałij” przypomną sobie o konieczności choćby jakiegoś zaspokajania językowych potrzeb tubylców. Wspierać ukraińskojęzyczne gazety, książki i zespoły swoją uczciwie zarobioną hrywną. Nie przechodzić ze strachu na „regionalny” język, gdy nim mówi zwierzchnictwo. A przychodząc na wybory, koniecznie zagłosować na jedną z gwarantowanie przechodzących opozycyjnych list. I na uzgodnionego kandydata opozycji w okręgu większościowym. Nawet jeśli ktoś z „niezależnych” będzie wydawał się sympatyczniejszy. Bo dziś waga każdego głosu jest zbyt wysoka, a postawa „przeciwko wszystkim” już doprowadziła nas tam, gdzie jesteśmy dziś. Na koniec: każdy może mieć własne przepisy. Kiedy bystrzy i młodzi kijowianie z mediów lub instytucji państwowych zwracają się do mnie po rosyjsku (ostatnio dzieje się to coraz częściej), grzecznie odpowiadam… po polsku (którego osławiona Karta języków w Ukrainie chroni tak samo jak rosyjski). Jakby mówiąc: wy mówicie regionalnym językiem i to wasze prawo, ale wtedy i ja mówię regionalnym językiem, i to moje prawo. Najczęściej ci bystrzy młodzi ludzie przechodzą wtedy na całkiem przyzwoity ukraiński.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn