Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Przeszłość dla przyszłości

Слово Просвіти, №24 за 2017 рік

Andrij TOPACZEWSKI — ukraiński pisarz, dramaturg filmowy, jeden z założycieli ruchu ochrony przyrody w literaturze i kinie. Autor książek naukowo-artystycznych, artykułów publicystycznych, scenariuszy filmów dokumentalnych i popularnonaukowych. Jego utwory tłumaczono na język rosyjski, polski, bułgarski, białoruski i angielski. Laureat nagród literackich „Błahowist” oraz imienia Iwana Ohijenki. Niedawno na zlecenie Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii w ramach programu „Ukraińska książka” ukazało się drugie, uzupełnione wydanie książki Andrija Topaczewskiego „Z Bożego ogrodu. Rośliny i zwierzęta w Piśmie Świętym”. Kijów, „Weselka”, 2016. Pierwsze wydanie zostało wyróżnione Nagrodą Prezydenta „Ukraińska książka roku” (2014). — Wychował się Pan w rodzinie naukowców. Ojciec — akademik Ołeksandr Topaczewski, były dyrektor Instytutu Hydrobiologii NAN Ukrainy, mama Marija Makarewycz — doktor nauk biologicznych. Do przyrodoznawstwa ma Pan szczególne, literacko-artystyczne podejście. Co skłoniło Pana właśnie do tematyki biblijnej? Czy nie korzenie pradziadka Jakowa, krewnego M. Hruszewskiego, który w XIX w. był duchownym na Kijowszczyźnie? — Ciekawość nauk biologicznych zawdzięczam w dużej mierze tradycji rodzinnej. Botaniczne poszukiwania rodziców oraz brata Wadyma, paleontologa, który badał przeszłość świata zwierzęcego, sprzyjały kształtowaniu kręgu zainteresowań zawodowych. Jednak droga do Biblii nie była prosta. Przecież radziecka nauka, choć miała znaczne osiągnięcia w sferze przyrodniczej, była całkowicie ateistyczna, opierając się jedynie na ewolucyjnej nauce Darwina. Wtedy o stworzeniu Świata przez siły transcendentne nie było co wspominać. Wywoływało to dysonans w rozwoju wyobrażeń o Wszechświecie: jak tylko stykano się z czymś, co nie miało materialistycznego wyjaśnienia, to „coś” ogłaszano takim, które zostanie wyjaśnione w przyszłości, przy jeszcze większym postępie bezbożnej świadomości. Tak było z genami jako nośnikami dziedziczności, pochodzeniem gatunków roślin uprawnych, wymiarami przestrzeni-czasu… Ale wraz z rozwojem nauki problemów, nierozwiązanych z pozycji materializmu, pojawiało się coraz więcej. I jeśli kiedyś Darwin, w wyniku własnych badań, stał się niemal ateistą, to współcześni naukowcy, przeciwnie, nierzadko dochodzą do Wiary drogą naukową. Dotyczy to zarówno popularyzatorów nauki w ogóle, jak i przyrodników w szczególności, do których należę. Czyli moja droga do Pisma Świętego wiodła przez pokonanie wspomnianego dysonansu; jeśli chodzi o przodków-duchownych, to wiedziałem o nich tylko z opowieści babci. Ten rodowód został zbadany przez pracowników kijowskiego muzeum Mychajła Hruszewskiego dopiero w 2006 roku z okazji 140-lecia słynnego historyka i działacza społecznego, którego dalekim krewnym rzeczywiście się okazałem. Ojciec mi o tym nie mówił — takie były czasy. — Udało się Panu zidentyfikować biblijne stworzenia w aspekcie narodowym, oryginalności nowelom dodają cytaty z ukraińskiego folkloru. Powiedzmy, w noweli „Kwiatek cnoty i odrodzenia” jest cytat z wiersza „Lileja” T. H. Szewczenki, w którym włącza on obrazy twórczości ludowej: „A wiosną zakwitłam ja // Kwiatem przy dolinie, // Kwiatem białym, jak śnieg białym! // …A dziewczęta ukwieciły się // I zaczęły nazywać // Lileją-śniegokwiatem…”. Czy tak było zaplanowane od początku, czy ten pomysł powstał w procesie pracy? — Zapoznawszy się z literaturą o biblijnych stworzeniach (zachodnią, bo w językach słowiańskich takiej jeszcze nie było), byłem zdziwiony czysto informacyjnym jej charakterem. Jedynie identyfikacja biblijnych roślin lub zwierząt w towarzystwie zwięzłego opisu, z odniesieniem do różnych wydań Biblii. A dlaczego właśnie to stworzenie jest wspominane przez biblijnego autora w określonym kontekście, jak to wiąże się z narodowymi tradycjami antyku i teraźniejszości, czy wpłynęło na literaturę i sztuki plastyczne naszych czasów? Odpowiedzi trzeba było szukać w toku pracy, która trwa od 1990 roku. — Szczególnej wykwintności książce dodaje projekt M. Caryka. Każda nowela jest ilustrowana grafiką dawnych atlasów, obrazami ludowymi, reprodukcjami światowych arcydzieł. W szczególności takich mistrzów jak Albrecht Dürer, Taras Szewczenko, Lucas Cranach starszy, Paolo Veronese, Ołeksandr Muraszko, Tymofij i Mychajło Bojczukowie. Jak dobierał Pan materiały do ilustracji? — Tak, dobór materiału ilustracyjnego wchodzi w pojęcie „projektu”; nazwałbym to wizualną kontynuacją obrazu lub metafory. To, czego nie da się wyrazić, jest przekazywane czytelnikowi (widzowi) za pomocą sztuk plastycznych. Przy tym z Mychajłem Carykiem dawaliśmy pierwszeństwo dziełom ukraińskich artystów i ikonopisarzy, mistrzów ludowych oraz przedstawicieli renesansu artystycznego początku XX w. i ilustratorów literatury popularnonaukowej. Zgodnie z zamysłem, nadaje to biblijnym alegoriom współczesne brzmienie, przybliża Ziemię Świętą do nas. Jak to się udało, oceniać Państwu. — Korzystając z tłumaczeń Iwana Ohijenki i Iwana Chomenki, określił Pan niemal wszystkie nazwy drzew, krzewów, traw, kwiatów, ptaków, zwierząt domowych i dzikich, o których wspomniano w Biblii, znalazł Pan odpowiedniki ich nazw we współczesnym świecie botaniki i zoologii, stworzył Pan ciekawe nowele o nich z należytymi komentarzami. Czytając Pana książkę, nasuwa się myśl, że Pismo Święte nie było celem, a jedynie środkiem do… Do czego dokładnie? Hryhorij POŁOWYNKO, członek NSPU, generał-chorąży Ukraińskiego Kozactwa, diakon Soboru Katedralnego Świętej Trójcy, Ługańszczyzna. Aż nie chce się wierzyć, że wkrótce mojemu staremu dobremu przyjacielowi Anatolijowi Fedorowyczowi Nazarence kończy się 70 lat. Wydaje się, że czas, dotykając jego osobowości, umyślnie próbuje spowolnić swój chód, uważniej przyjrzeć się mu, żeby jak najdłużej zapamiętać Anatolija Fedorowycza młodym, energicznym i zawziętym. Młodym, energicznym i zawziętym pamiętam i ja go jeszcze od końca lat 70. ubiegłego wieku. Od tamtej pory i do dziś on wciąż jest taki sam… Mnie o Anatoliju Fedorowyczu Nazarence nie trzeba prawić w kwiecistości. Najlepsze epitety, słowa i porównania pojawiają się jakby same z siebie. Zawsze uśmiechnięty i życzliwy dla wszystkich, nieustannie promieniuje niewyczerpanym optymizmem. I zaraża nim innych. Jego energii i zawziętości można tylko po dobroci… — Właściwie celem samym w sobie, niczym jakaś „rzecz sama w sobie”, nie bywa żaden utwór, który pretenduje do zrozumienia. Inaczej istniałby w jednym egzemplarzu tylko dla uciechy autora. Jeśli państwo wydało go ponownie, to jest to, mam nadzieję, coś więcej niż ćwiczenie dla samozadowolenia. Powiem, jak we wstępie do tego wydania: studiowanie Pisma Świętego, a nawet proste zapoznanie się z nim, pomagają nie pogubić się pośród informacyjnej ulewy, dając bezcenną wiedzę dla uświadomienia sobie bezmiaru Wszechświata jako dowodu niepodzielności Wiary i Nauki. Jeśli zaś krótko, to miałem za cel ożywić, zwłaszcza wśród młodzieży, ciekawość Biblii. Kiedyś bowiem innej literatury w językach słowiańskich po prostu nie było! Obecnie zaś mamy inne skrajności — Księgę Ksiąg otwieramy, delikatnie mówiąc, nieczęsto… — Czy komuś nie wydaje się dziwne, że większość sakralnych roślin, ptaków i zwierząt znalazła swoje miejsce na Ukrainie? — Możliwe, bo kiedy w rozmowie z poważnym profesorem przyznałem się, że piszę o roślinach biblijnych, ten dopytał: „To o palmach?”. Tak, i palmy, i lwy w Biblii są. Ale Ukraina nie leży za kołem podbiegunowym. Należymy, tak jak Ziemia Święta, do tego samego kulturowo-historycznego, geograficznego

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn