Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Siła życiodajnej łzy

Слово Просвіти, №24 за 2018 рік

„Gdzie lasy całują się z niebem” (s. 67), bo „Zamarła pamięć na krwawym pniu” (s. 66). „Iskierki duszy (strofa)” (s. 98) śpiewają pieśń Ukrainki „Pod muzykę wiatrów” (s. 136), bo poetka, „skuta łańcuchami obowiązku”, tworzy poetycki świat kobiety, matki, szczęśliwej Ukrainki: W szczęściu tuli cały świat, O zło prosi pamięć, by zamilknąć. Kobiecy los — kwiat miłosierdzia, Prawdziwie umie wszystko wybaczać (s. 139). „Spójrzmy w górę, dopóki jest czas...” (s. 153). Aby dusza nie spała, lecz pracowała, człowiek musi choć czasem patrzeć w niebiosa i nie być obojętnie bezmyślnym; tylko wysoka, Olga Jaworska. Łza-żywica. Poezja. — Kijów: Wydawnictwo „Ukraiński Priorytet”, 2018. — 216 s. żywa myśl ożywia rozum: „Byśmy poznali wiarę i nadzieję, / Okrutny świat — dobrem pokonali” (s. 154). Wiarę i nadzieję — musimy uświadomić sobie sens słów Hioba o tym, że nasz Zbawiciel żyje, a wszystko inne nie jest aż tak ważne (Księga Hioba 19:25—27): Duszę otula wieczna tajemnica, Pokorni wszyscy pod brzemieniem winy, Chrystus pod postacią chleba i wina... Ulga — łzą dziecka (s. 155). „Jestem tylko chwilą...” (s. 173). Żyjemy chwilą chwili i jesteśmy drobinką drobinki, dlatego w tym życiu ważne jest, by być sobą, nie zdradzać siebie, swojej pamięci, żyć prawością i dobroczynnie: „Wszystko minie, pozostanie łza” (s. 184). * * * Lewko WOŁOWEC, wieś Kołodzienci na Lwowszczyźnie Najnowszy zbiór wierszy Olgi Jaworskiej «Łza-żywica» nie jest jej pierwszą, lecz drugą książką poetycką. Co zatem wyróżnia tę książkę na tle dorobku autorki? Przede wszystkim odczuwalna jest aktywność podmiotu lirycznego (a więc i samej poetki) wobec wszystkiego, co go otacza: przyrody, człowieka, twórczości, stanu ludzkiej duszy, miejsca człowieka w świecie i we wszechświecie, relacji z Wiecznością, niezłomnej wiary oraz pragnienia, by choćby od czasu do czasu wpatrywać się w niebo. A co najważniejsze — życia zgodnie z Bożymi przykazaniami i zbliżania się do Boga jako Stwórcy wszystkiego, co istnieje na tej grzesznej ziemi. Dla Olgi Jaworskiej najważniejsza jest treść wiersza, jego zdolność do poruszenia czytelnika i wywołania echa w czytelniczej duszy, skierowania jej ku czynieniu dobra w tym okrutnym, a przecież jedynym świecie. Poetka nie może stać z boku wobec tragicznych wydarzeń na wschodzie Ukrainy, zwłaszcza wojny narzuconej nam przez Rosję. Oczywiście nie tylko hybrydowej, lecz fizycznie krwawej — z licznymi ciężkimi stratami, gdy Swój ból przyjmie czyjaś cierpiąca matka, Ukoi płacz i przeklnie Moskwę… W tym piekielnym wirze wojny nawet melodia pieśni «cichnie jak szloch, bo ktoś jej zgubę przepowiedział». A cóż może być tragiczniejszego niż utrata dzieci przez rodziców czy utrata przez społeczeństwo jego natchnionych pieśni, bez których życie Ukraińców jest nie do pomyślenia? Przyroda w poezji Olgi Jaworskiej jest żywa, zmienna, obrazowa, bogata w jaskrawe obrazy, mieni się iskrami, lecz każdy z takich obrazów jest ogrzany uczuciem autorki, przepuszczony przez jej serce: Cieszę się tam, gdzie śmieją się i kwitną błękitem, Gdzie z promiennych liter składają się ciepłe słowa, Boli mnie tam, gdzie skazany na śmierć musi umierać Okaleczony las i czymś zbrukana trawa. Od naturalnego piękna do ludzkiego losu bywa często tylko jeden krok, jednak może on być najtrudniejszy dla człowieka zwyczajnego, przeciętnego. Tak więc w wierszu „Babie lato” mowa nie tyle o pięknym (bo ciepłym) fragmencie jesieni jako nieuniknionej właściwości przyrody, ile o nieuchronności losu staruszki, która nie ma na kogo czekać, bo jest Sama sobie pod bezgłośnym niebem, Zamgla wzrok niezaproszona łza. Babie nic od życia nie trzeba, Tylko w myślach wracać wstecz. Ten wiersz można bez przesady nazwać arcydziełem w ukazaniu tak zwyczajnego dla społeczeństwa, a tak ciężkiego w swojej tragedii losu pojedynczego człowieka. Spotykamy się w książce autorki jeszcze z taką rolą łzy, jak zdolność bycia narzędziem szczerej modlitwy za ojczysty kraj w imię jego zbawienia, aby dobrem pokonać okrucieństwo i zwątpienie i dać ujście w najniewinniejszej łzie dziecka, która (łza) na swój sposób sprzyja odnowieniu świata. Nawet najbardziej pociągające piękno wymaga nie tylko naszego podziwiania, lecz także troski o nie, ochrony przed bezwstydnymi lub złymi z natury albo zwątpionymi z powodu ciężkich okoliczności. Ocalić ich może Boże Słowo. Lecz trzeba je usłyszeć i odrzec się kradzieży i zabójstw. Bo oprócz zwyczajnego ludzkiego piękna istnieje jeszcze piękno wyższe — Boże. A w jego sercu — Słowo od Boga i Słowo, którym jest Bóg. Poetka zauważa, że słowa tych, którzy piszą, bywają różne: do żonglowania nimi i zysku, do zakrycia grzechu i dla Wieczności. A przestroga jest bardzo poważna: Czyjeś słowo ocali, ukoi, czyjąś duszę uwielbi, czyjąś zgubi. A ponadto szczera łza za utraconymi, których nie da się sprowadzić z powrotem, lecz trzeba zachować ich imiona przynajmniej w naszej pamięci. I dotyczy to tych, którzy odeszli (Hryhorij Epik, Ruta Witer, Wasyl Stus, Iwan Hnatiuk, Jewhenija Bozyk, Iwan Mykolajczuk, Jarosław Pawluk i inni). Swoje życiowe i twórcze zasady autorka potwierdza bezwarunkowo. Opierają się one na tak niewzruszonej obrazowej podstawie, jak na przykład płonący raj u Tarasa Szewczenki, albo śmierć na drodze Iwana Franki. I to właśnie ta cecha wyróżnia omawianą książkę spośród innych zbiorów poetyckich autorki. bez prawdziwego patriotyzmu (i odwrotnie). Sam Chrystus w Ewangelii mówi: „Nie masz większej miłości nad tę, gdy kto życie swoje położy za przyjaciół swoich” (J 15,13). Za przyjaciół swoich — czyli za swój naród, za swoją Ojczyznę. W Piśmie Świętym czyny patriotyzmu są przedstawiane obok największych czynów wiary. Najwięksi przedstawiciele świata starotestamentowego — Mojżesz, Dawid, Eliasz, Izajasz, Jeremiasz, Daniel, Zorobabel, Ezdrasz, bracia Machabeusze, wielkie kobiety Starego Testamentu — Miriam, Debora, Estera — ukazują nam wzory wysokiego patriotyzmu. W biblijnej Księdze „Lamentacje Jeremiasza” mówi się: „Wszyscy wrogowie twoi rozdziawiają na ciebie usta...”. To o Ukrainie... Ale choćby nie wiem ile rozdziawiali na nas paszcze, choćby nie wiem jak niszczyli nas jawni i tajni wrogowie, naród ukraiński — jak niespalona jodła! — odradzać się będzie w słowie i w miłości, w modlitwach i wielkanocnych dzwonach... Nowa książka Olgi Jaworskiej (podobnie jak poprzednia — powieść o UPA „Na obcych wiatrach”) — chwalebny pomnik bojowników, którzy oddali swoje życie za wolność Ukrainy. Takie utwory trzeba wprowadzać do programów szkolnych, wychowując na nich współczesną ukraińską młodzież. * * *

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn