Strona · s. 13strona oryginału ↗
Teatr, który był prekursorem „Proświty”
Слово Просвіти, №24 за 2018 рік
8 czerwca 1848 roku w Kołomyi wydarzyło się niezwykłe wydarzenie: po raz pierwszy greckokatolicki ksiądz, ojciec Iwan Ozarkewycz, wystawił ukraińską sztukę „Dziewczyna na wydaniu, albo Na miłowanie nie ma siłowania” (twórcza interpretacja „Natalki Połtawki” Iwana Kotlarewskiego). Olga RUDANEĆ, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, proświcianka, Kołomyja. Z uwagi na współczesny dramat polityczny, sceną dla którego znów stała się wielostrana ukraińska ziemia, nie zaszkodziłoby naszym mężom stanu i politykom, choć czasami, sięgać do ekskursu po stronach historii narodowej, aby próbować odnaleźć w nich tę dośrodkową konsolidującą siłę, do której zawsze dążyło patriotycznie świadome ukraiństwo, niezależnie od granic politycznych, w dążeniu do narodowego zjednoczenia i tworzenia własnego niepodległego państwa. Takimi stronami hojnie usiana jest ukraińska historia od Sanu po Don w różne okresy swojego przetrwania i odrodzenia w warunkach różnych reżimów okupacyjnych. Jedną z nich jest powstanie „Proświty” 150 lat temu. Ale to wydarzenie miało również swoje przesłanki i czynniki. Z uwagi na ich znaczenie i aktualność dla teraźniejszości chcę zwrócić waszą uwagę na wydarzenie, które nie trafia w pole widzenia tych, od których dzisiaj w znacznym stopniu zależą procesy tworzenia narodu. Na 20 lat przed powstaniem „Proświty”, w dalekim 1848 roku, pod potężnym tchnieniem „wiosny ludów” zaczerpnęło tchu wolności galicyjskie ukraiństwo, rozbudzone do wolnomyślicielstwa przez „Ruską Trójcę”, która zapoczątkowała w Galicji nowe ukraińskie piśmiennictwo z nowymi ideami społeczno-politycznymi i artystycznymi. Jak świadczą źródła historyczne, pod wpływem tych idei we Lwowskim seminarium greckokatolickim pod koniec lat 30. XIX wieku przywrócono wcześniej zabronioną naukę w ojczystym, ukraińskim języku i nawet pozwolono seminarzystom na inscenizację ukraińskiego wesela (1838 rok). Ale, jak twierdził świętej pamięci akademik, kandydat nauk o sztuce, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, teatrolog Rostysław Pyłypczuk, „trzeba było czekać aż do 1848 roku, kiedy na fali austriackiej rewolucji, która dała impuls ukraińskiemu ruchowi narodowemu, powstał ukraiński teatr”. I stało się to w Kołomyi! I nie bezpodstawnie. Główna Rada Ruska — organ ukraińskiego samorządu z centrum we Lwowie, miała najsilniejszą filię okręgową w Kołomyi, która wzięła na siebie inicjatywę stworzenia ukraińskiego teatru. Pierwsza sztuka „Dziewczyna na wydaniu, albo Na miłowanie nie ma siłowania” odbyła się w Kołomyi 8 czerwca 1848 roku, druga — gdzieś do 10 września tego samego roku. A już do 12 października pokazano trzecią sztukę — tym razem premierę „Żołnierz-czarodziej”. Badacze przypuszczają, że w tym okresie kołomyjscy teatralni działacze, uskrzydleni udanym debiutem i rozgłosem, dość skutecznie podróżowali ze sztukami po okolicznych rejonach. Istnieje potwierdzenie, że na prośbę delegatów Kongresu ukraińskiej inteligencji Galicji, który odbył się we Lwowie 19 października 1848 roku, kołomyjanie również zagrali „Dziewczynę…”. Akademik Rostysław Pyłypczuk twierdzi, że właśnie to wydarzenie przyczyniło się do zapoczątkowania ukraińskiego ruchu teatralnego we Lwowie, a stamtąd rozprzestrzenił się on do Tarnopola i Przemyśla. Prawdopodobnie wpływ ten mógł rozszerzyć się także na Czerniowce, gdyż mamy dokładną informację, że swoje przerobione teksty sztuk Iwan Ozarkewycz drukował w drukarni „Jana Eckharta i syna” w Czerniowcach. Zatem aktywna działalność teatralna poruszyła w środowisku ukraiństwa przytłumione uczucia narodowe, budziła potrzebę grupowania się i świadomego zgromadzenia oświatowego oraz stała się dobrym podłożem dla formowania „Proświty”. Na to potrzeba było całych 20 lat! I punktem oparcia w tym procesie stał się nasz, Kołomyjski teatr. Ten fakt jest tym najważniejszym kryterium, które skłania dzisiejszych kołomyjskich teatralnych działaczy do podporządkowania koncepcji artystyczno-twórczej przede wszystkim miarom misji duchowej i oświatowej, czy, choćby jak banalnie dzisiaj to brzmi — ukraińskiej idei narodowej. I tylko teatry zorientowane właśnie na takie fundamentalne zasady odczuwają, jak to nie jest proste — w warunkach nowoczesnych poszukiwań i nowatorstwa nie dopuszczać do uproszczenia i wulgaryzacji sztuki teatralnej (zgodnie z usilnym żądaniem Lesia Kurbasa); i wzmacniać jej narodowy kręgosłup. Przykro, że dzisiaj to wydarzenie (takie wrażenie się odnosi) ma znaczenie jedynie dla Kołomyjskiego teatru. Niestety, nie stało się ono pamiętnym znakiem dla szefów branży teatralnej, organów władzy lokalnego, obwodowego i państwowego szczebla. Nie interesuje ono także naszych grup medialnych. Przecież żadna z narodowych
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
