Strona · s. 2strona oryginału ↗
Ukraińska telewizja prosi się o cenzurę językowo-etyczną
Слово Просвіти, №24 за 2018 рік
Wasyl SZPITZER, Lwów. Język w telewizji powinien być nienaganny, ponieważ telewizor oglądają i słuchają miliony Ukraińców, którzy jeszcze od czasów radzieckich są przekonani, że wszystko powiedziane w mediach to święta prawda i tym należy się kierować w życiu. Dlatego każdy błąd językowy z ekranu telewizora osiada w czyjejś głowie, a człowiek ten go powtarza i rozpowszechnia w swoim otoczeniu. Podam kilka przykładów takich wpadek, nie wymieniając nazwisk prowadzących tych szanowanych kanałów. Pokazują posiedzenie przewodniczących stałych komisji Rady Najwyższej Ukrainy. Jeden z deputowanych wylał swoje uczucia na moskiewską modłę „Djakuju WAS!” (Dziękuję WAS!), na co, prawdę mówiąc, przewodniczący Rady Najwyższej Andrij Parubij uprzejmie odpowiedział: „Djakuju WAM(!) za wasz wystup” (Dziękuję WAM za wasze wystąpienie). Prowadzący programy telewizyjne powinni brać przykład z pana Andrija i delikatnie poprawiać swoich gości, którzy nierzadko używają takiego rusycyzmu. Wszak rosyjski i rusycyzmy to język wroga Ukrainy, agresora, który zajął nasze terytoria i zabija naszych żołnierzy. W tej samej audycji prowadząca wygłasza: „Chram Petra i PÁwła”. Też trąci Moskwą, bo po ukraińsku należy mówić PawłÁ. Nierzadko słychać podmoskiewskie akcenty w słowach i nazwiskach, na przykład: „...czymÁłyj wnesok...” (niemały wkład), „...słuchajte nas nÁżywo...” (słuchajcie nas na żywo), „...dwie tysiaczi czotЍrnadcjatyj rik...” (dwa tysiące czternasty rok), HłÁdkyj, NesmÁcznyj, KÓwał, budzi wątpliwości także akcent w nazwisku SopkÓ. Za czasów niepodległości w naszym języku stało się regułą mówienie „w Ukrajini, w Ukrajinu” (w Ukrainie, do Ukrainy). Ale na początku agresji przeciwko naszemu państwu liliputin oświadczył, że poprawnie jest mówić „na Ukrajinu” (na Ukrainę), a nie „w Ukrajinu”. Od razu, jak na rozkaz wyższej siły, zarówno goście, jak i prowadzący rozmawiają już „za Putinem” i używają „na Ukrajinu”. Mówicie: „My nie niewolnicy”? A jak to się nazywa? Tutaj chciałbym wyróżnić dobrym słowem pana Romana Czajkę, który inaczej niż „na Rosję” nigdy się nie wypowiada i, oczywiście, „w Ukrainę”. Dziękuję, ziomku! Z początkiem moskiewskiej agresji utrwaliło się też „DAkanie” w telewizji. Częstym gościem bywa tu ukraiński politolog, absolwent Uniwersytetu Lwowskiego im. I. Franki, który nieustannie, co kilka słów, pytająco-wyzywająco używa „da” (tak): „Je wyt raty. Da? Je problemy. Da? Ne wywo ziat smittia. Da?” (Są wydatki. Tak? Są problemy. Tak? Nie wywożą śmieci. Tak?). No poproście go, jeśli nie chce używać ukraińsko-białorusko-polsko-serbsko-słowacko-czesko-chorwacko-lwowskiego słowa „tak”, to niech przynajmniej mówi na zmianę „jes”, „ja, ja”, „jawol”, „okej”, a nie pasożytuje na słowie wroga-okupanta. Zamiast tego niektórzy prowadzący często sami „podDAkują”. Czyżby nie czuli, że to obce słowo — słowo Azjaty-agresora, że to słowo okrutnego wroga, który setki lat niszczył nasz naród i nasz język oraz kontynuuje to podłe dzieło z ich pomocą również dzisiaj? Mecze kijowskiego „Dynama” zazwyczaj pokazuje kanał „2+2”. To jedyny kanał, na którym relacje piłkarskie z jedyną stołeczną drużyną prowadzi się w stylu Sztepsela i Tarapunki: komentator mówi po ukraińsku, a ciągle przerywa mu „specjalista”-niedokacap, który plecie po moskiewsku. Dlaczego? Gdzie są nasi władcy, dlaczego pozwalają właścicielowi „Dynama” — tchórzowi i ukrainofobowi, który nie pojechał do Mariupola, przez co wystawił Ukrainę w niekorzystnym świetle przed UEFA — urządzać takie drwiny z języka państwowego? Niech pojedzie do Izraela — czy usłyszy tam w telewizji arabski, niemiecki czy jakikolwiek inny język poza hebrajskim? W żadnym cywilizowanym kraju jest to niedopuszczalne. W czasie, gdy nasi chłopcy bronią naszego Państwa i języka w okrutnej wojnie z kremlowskimi najeźdźcami, ten „szczery Ukrainiec” oddanie prezentuje swoją miłość do agresora, ignorując państwowy język ukraiński zarówno osobiście, jak i w drużynie — żaden z jego piłkarzy-Ukraińców nie udziela wywiadu w ojczystym języku. Do tego można dodać cotygodniowe audycje o piłce nożnej na kanałach „2+2” i „Futbol-1”. Przeciwko jednemu ukraińskojęzycznemu specjaliście wystawiono dwóch „sztepseli”, którzy w języku wroga-okupanta opowiadają Ukraińcom o futbolu. Jeśli chodzi o relacje sportowe, to często rani ucho wyrażenie „nanesły 30 udariw” (zadali 30 ciosów). Kura może „nanieść” (znosić) 30 jaj, diabeł może „nanieść” (przywlec) kogoś, rzeka może „nanieść” (nanosić) mułu, a ciosy się „zadaje”! Takie samo „nanoszenie” ciosów czy obrażeń cielesnych słyszymy także podczas komentarzy pojedynków bokserskich, które prowadzone są głównie w języku Moskala-agresora lub, z czyjejś łaski, w stylu Sztepsela i Tarapunki. Nierzadko komentatorzy, a nawet ukraińskojęzyczni prowadzący TV, wymawiają imiona i nazwiska Ukraińców zgodnie z moskiewską fonetyką: Aleksandr, Dienis, Arsienij, Maksim, Olieg, Wasia, Masza, Natasza, Liena, Kristina, Katiuszka, Malinowskij, Jarmolienko... Często można usłyszeć od tych profesjonalnych telewizyjnych gaduł także takie potworne perły, jak „cileNA- PRAWLENYJ” (skierowany), „sÁmyj hołownyj” (najważniejszy), „lubЍj czolowik” (ukochany mąż), „hatyły po naselenyM punkt aM” (strzelali do miejscowości), „odne z tysiacz mist i sEl” (jedno z tysięcy miast i wsi), „...smittiewa problema trywaje BILsZE roku...” (problem śmieci trwa ponad rok), „...ŁADNO, perejdem do inszoji temy...” (dobra, przejdźmy do innego tematu), „...na PUszEC- NYJ wystrił...” (na strzał z armaty), „...kożnyj hidnyj stawaty SYŁNsZE...” (każdy godzien stawać się silniejszym). A czym wschodnia „pomiechozaszcziszczonnost” (odporność na zakłócenia) jest bardziej melodyjna od rodzimego słowa „zawadostijkist”, co?.. Nijak nie może też nasza elita polityczna zapamiętać, że trzeba mówić „nedotorkÁnnist” (nietykalność), a nie „nedotÓrkanist”. Dobrze, deputowani nie mieli kiedy się uczyć, bo już od małego rzucili się budować Państwo, nie mają czasu czytać książek i słowników, bo muszą pisać ustawy, nie słuchają nikogo mądrego, bo sami zmuszeni są mówić-gawędzić i myślą, że są nietykalni, chociaż dla większości z nich to nieprawda, bo ich i obrażali, i bili, i wrzucali do śmietników. Ale przecież niedawno w szanowanym kanale telewizyjnym prowadząca gorliwie powtarzała za deputowanym-ignorantem „nedotÓrkanist”. Przecież ona ma specjalistyczne wykształcenie i czystość oraz poprawność języka powinny być u niej zakodowane w każdej komórce organizmu. Jednak jak uczyli, jak się uczyła, tak mówi... Przykro, ale nawet dziennikarz z zawodu, deputowany-lwowianin, członek Komitetu Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości w rozmowie z ukraińskim farmerem-Francuzem, który chętnie mówił poprawną ukraińszczyzną, wielokrotnie wymawiał „Arenda” (dzierżawa). Zszokowała mnie prowadząca kanału telewizyjnego „Kultura”. W rozmowie z 7-letnią dziewczynką, która wspaniałą ukraińszczyzną opowiadała, jak bardzo lubi śpiewać, dlaczego podoba jej się wiosna i wiele innych rzeczy, prowadząca przerwała jej zwrotem „Katiuszko!”. Oczywiście, Alasaniję i Makarowa zwrot „Katiuszka” prawdopodobnie nie razi, wszak nie są genetycznymi Ukraińcami i nie czują nieukraińskości na poziomie podświadomości, za to wiedzą, że „wychodziła na brzeg Katiuszka”. Dla Ukraińca „Katiuszka” to wyrzutnia rakietowa, której używają wrogowie-ordyńcy przeciwko naszym żołnierzom, i niemało chłopców ucierpiało od „Katiuszki”. Nie sądzę, żeby ta dziewczynka była szczęśliwa z powodu takiego zwrotu. Po co „Katiuszko!”, kiedy w języku ukraińskim wystarcza zdrobnień tego imienia: Katrusia, Katerynka (w odróżnieniu od „Katiuszki”, katerynka to nazwa instrumentu muzycznego, a nie armaty rakietowej do niszczenia ukraińskich żołnierzy), Katria, Katia, Kasia? Dobrze chociaż, że prowadząca użyła wołacza: „Katiuszko!”. Bo wielu, nawet ludowe artystki Ukrainy, zwraca się ze sceny Pałacu „Ukraina” w mianowniku: „Zdrastuj, Ukrajina!” (Witaj, Ukraina!) — a masz ci los, po moskiewsku! Nawiasem mówiąc, w „Katerynie” Tarasa Szewczenki jest Kateryna, Katria, Katrusia i nie ma żadnej Katiuszy.
Słowo „etyka” wprowadził do użytku Arystoteles jeszcze w IV w. p.n.e., nazywając tak naukę o cnotach etycznych, zaletach charakteru człowieka. Nasi współcześni postrzegają etykę jako naukę o moralności, normach zachowania oraz zespole zasad moralnych jakiejkolwiek klasy, organizacji społecznej, zawodu itd. Oczywiste jest, że zawód dziennikarza telewizyjnego wymaga od niego najwyższej etyki w pracy, ponieważ ma on ogromny wpływ na kształtowanie moralności, światopoglądu, kultury, nastroju swojego widza. Przyjrzyjmy się, jaką etyką obfitują wspominane kanały informacyjne. Przeważnie wiadomości zaczynają się od negatywów. Na przykład 25 kwietnia informują nas w takiej kolejności: zmarł jeszcze jeden uczestnik wypadku drogowego w Krzywym Rogu, zabili biznesmena w Chersoniu, w Kolumbii złapali handlarza narkotyków z 5 kg marihuany, rosyjscy najemnicy ostrzelali nasze pozycje 90 razy. Dopiero po takiej porcji wiadomości w końcu poinformowano, że w Strasburgu rozpoczęła się sesja Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. Na innym kanale: „Osiem osób zginęło w katastrofie samochodowej w Korei Południowej”. A dalej przez kilka minut opowiadają o niuansach wypadku, w jakim stanie są poszkodowani i w jakim szpitalu przebywają, są nawet nagrania z miejsca zdarzenia, gdzie pracują koreańscy policjanci. Oczywiście, Koreańczyków spotkało wielkie nieszczęście, ale co mnie to obchodzi? Jeśli do takich wiadomości dołączyć jeszcze inne kanały (chociażby NTN i ICTV), to można usłyszeć o wszystkim, co złego dzieje się na kuli ziemskiej — od biegunki u pingwinów po obniżenie libido u niedźwiedzi polarnych. Dołącza się do tego również bardzo szanowany przeze mnie prowadzący, który ma półtoragodzinny program każdego wieczoru, rozpoczynając audycję od szczegółowej opowieści o tym, jak w Rumunii autobus z ukraińskimi turystami uległ wypadkowi, wpadł do rowu i oparł się o podkład kolejowy. Rozmazywał to przez dobre 5 minut. Zaprosił do studia uczestnika tego wypadku, który zdążył już wrócić na Ukrainę — krzepkiego, szczupłego, zdrowego mężczyznę — i ten niemal dosłownie powtórzył wszystko, co powiedział prowadzący. To trwało i trwało. Wyjaśniło się, że w wyniku wypadku nikt nie zginął, rumuńska policja i pogotowie przybyły natychmiast, wysłały turystów innym autobusem, a 6 osób z lekkimi obrażeniami i bez zagrożenia życia zapragnęło pozostać w rumuńskim szpitalu. Dopiero po takiej „ekstrasensacyjnej” informacji podano „mniej ważną” wiadomość — Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko udaje się do Niemiec na rozmowy z Angelą Merkel i Emmanuelem Macronem. Albo przed wiadomościami międzynarodowymi szanowany specjalista od spraw międzynarodowych najpierw informuje, że w Teksasie wydarzyła się straszna awaria (zamarłem!): kierowca samochodu osobowego na trasie cofał i uderzyła w niego ciężarówka, która od uderzenia zapaliła się. Kierowca ciężarówki zdążył wyskoczyć z kabiny, a drugi skończył z lekkimi obrażeniami. Halo! A na czym polega „straszność” zdarzenia? Czyżby spalona ciężarówka dla Ameryki była tak straszną stratą? Szanowni, przecież na ukraińskich drogach w wypadkach codziennie ginie do 10 osób i nie wystarczy czasu, a i nie ma sensu o tych „sensacjach” opowiadać. A tutaj pudrują nam mózgi codziennym wypadkiem drogowym w Rumunii czy spaloną ciężarówką w USA. Kiedyś, nie znajdując wielkiego negatywu, jeden z kanałów poinformował, że w Chinach jest powódź i utonął 90-letni mężczyzna. Panowie prowadzący, przecież Chiny mają półtora miliarda mieszkańców i śmierć jednego dziadka, zapewne, nawet samym Chińczykom mało interesuje. Więc po co mi o tym wiedzieć? Jeśli uważacie inaczej, to przypominajcie widzowi, że na ziemi każdej doby umiera 1535 tysięcy osób — żebyśmy się nie rozluźniali! A dlaczego nie mówicie, ile dzieci urodziło się na Ukrainie, w Chinach, na świecie albo ile jaj zniosły kury w ciągu doby czy ile świń się oprosilo? Bo to już pozytyw, a waszym zadaniem jest najwyraźniej ciągłe gnębienie psychiki narodu negatywem, wpędzając ją w stan smutku, rozpaczy, beznadziei, depresji. Nawet przed niekończącymi się przerwami reklamowymi prowadząca z intrygującym uśmiechem zwraca się do widza: „Nie przełączajcie, przed wami czeka kolejna porcja sensacji, kataklizmów i skandali”. Opowiada się obowiązkowo wszystko, co złego o Ukrainie mówią w Moskowii i „ługandonii”, co mówią z tych czy innych powodów prorosyjsko nastawieni zemani, lepeny, niektórzy kongresmeni, orbany, co piszą za kremlowskie pieniądze zagraniczne gazety. I jeśli potem prowadzący czy ekspert nawet wyjaśni, że powiedziane było nieprawdą, w pamięci i tak w większości pozostaje tylko negatyw. Jednocześnie, wałkując wszystkie bez wyjątku brudne plotki o Ukrainie, nic nie mówi się o sensacjach, kataklizmach i skandalach w Rosji. Tworzy się wrażenie, że tam, w odróżnieniu od Ameryki, Australii, Anglii, Niemiec, Francji, nie bywa pożarów, powodzi, klęsk żywiołowych, katastrof, awarii, wypadków, dźgania nożem i strzelanin, nie ma alkoholizmu, homoseksualizmu ani AIDS — tam wszystko jest o’key. Nawet o tym, że w Syrii rozbił się rosyjski myśliwiec i obaj piloci zginęli, jakoś nie usłyszałem na naszych kanałach informacyjnych, a wyczytałem w internecie. Oto gdzie jest ziemski raj, widzu — w Rosji(!), a ty pchasz się do Europy. Czy nie dlatego eksperci we wszystkich dziedzinach (od sportu i ekstrasensoryki po medycynę i sukcesy w biznesie) w większości dzielą się swoimi mądrościami w rosyjskim narzeczu? Żeby dodatkowo potwierdzić wielkość tych wrogów-Azjatów. Jakoby rozumnych ukraińskojęzycznych ekspertów brak... Po co wszystkim kanałom informacyjnym transmitować na żywo przez wiele godzin procesy sądowe nad jakimiś łotrami: zdrajcami państwa, mordercami, terrorystami, wrogimi agentami, kolaborantami, korupcjonerami? Chyba żeby pokazać Ukraińcom, jak dobrze opłacani adwokaci znęcają się nad prokuratorami, sędziami, świadkami, którzy działają w granicach europejskiego ustawodawstwa i nie mogą odpowiadać na nietaktowną grubiańskość. A jeszcze, zapewne, żeby pokazać powolną i na pierwszy rzut oka nieefektywną pracę naszych sądów w porównaniu z sądami działającymi w Rosji. Nie mówię już o nad-efektywnych stalinowskich sądach, które skazały na karę śmierci i do gułagów dziesiątki milionów obywateli. Dlatego u wielu powstaje podświadome pragnienie podążania drogą Stalina-Putina, a nie europejskimi drogami. A dlaczego by, pośmiewszy się z naszych sądów, rodzimej telewizji nie przypomnieć widzowi, że po krótkotrwałym otwarciu tajnych archiwów wyjaśniło się, że 99,999% skazanych przez stalinowskie „trójki” było niewinnych i trzeba było ich pośmiertnie rehabilitować. Że „efektywne” putinowskie sądy za nic wtrąciły do więzienia na 20 lat Ołeha Sencowa i innych niewinnych obywateli Ukrainy. Dziwi sposób podawania wiadomości o wydarzeniach w strefie ATO. Najpierw prowadzący szczegółowo, przez kilka minut opowiada, co wydarzyło się na froncie w ciągu minionej doby: ile ostrzałów miało miejsce. Chcąc nie chcąc, włącza się telewizor, żeby posłuchać wiadomości. Oglądam i słucham tylko „5-go” i „Espreso”, bo inne kanały informacyjne uważam za nieobiektywne, jeśli nie antyukraińskie. Zazwyczaj z ekranu można usłyszeć wiele ciekawego, pożytecznego, ale mam uwagi i zastrzeżenia co do czystości języka i etyczności audycji.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
