Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka
Myrosław ŁEWYCKYJ
Sądząc po emocjach, które po zmianie prezydenta Ukrainy, z poduszczenia ludzi określonej kultury i zazwyczaj z imponującymi kontami bankowymi, rozgorzały wokół roli i miejsca języka ukraińskiego na Ukrainie, musimy być gotowi na to, że jeszcze przyjdzie nam walczyć o implementację Ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Nie jest wykluczone, że znajdą się „gorące głowy”, które spróbują uchylić ustawę, przyjętą 26 kwietnia 2019 r. Członkowie ukraińskiego parlamentu Wadym Nowynśkyj, Ołeksandr Dołżenkow oraz Mychajło Papijew 10 maja tego roku deklarowali, że wszystkimi dostępnymi im prawnymi (w tym międzynarodowymi) drogami będą dążyć do uchylenia tego fundamentalnego prawa bytu ukraińskiego narodu. Ci hałaśliwi i gadatliwi kramarze już próbują oszukiwać Ukraińców bajkami o wielojęzycznych Belgach, Szwajcarach oraz Hiszpanach, którzy w swojej wielojęzyczności nie znają biedy ani zgryzoty. Deklarują oni: dlaczego by Ukraińcy nie mieliby zacząć tak żyć, zamiast „zacyklać się” na języku.
Dokończenie na str. 3
Proświcianie, działacze społeczno-polityczni Ukrainy 10 czerwca szczerze gratulowali utalentowanemu i charyzmatycznemu artyście, laureatowi Nagrody Szewczenkowskiej, ludowemu artyście Ukrainy, członkowi Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Anatolijowi Hajdamace z okazji wspaniałego jubileuszu – 80-lecia. O tym w następnym numerze SP
Tłumaczenie maszynowe
Pod koniec ubiegłego tygodnia zakończyła się parada przedwyborczych zjazdów partii politycznych, które wezmą udział w wyborach do Rady Najwyższej Ukrainy. W „Ukraińskim Domu” odbył się XIII nadzwyczajny zjazd Partii Politycznej „PATRIOTA”. Na zjeździe wysunięto listę kandydatów na deputowanych ludowych Ukrainy w wielomandatowym okręgu wyborczym oraz kandydatów w okręgach jednomandatowych. Do listy partii weszli przedstawiciele społeczeństwa, uczestnicy ATO, naukowcy, prawnicy, ekonomiści, pedagodzy, lekarze, działacze kultury oraz przedsiębiorcy, ale co najważniejsze — to prawdziwi profesjonaliści w swojej dziedzinie i patrioci Ukrainy. Są gotowi tworzyć nową, silną i odnoszącą sukcesy Ukrainę. Dla nich godność, honor, odpowiedzialność są absolutnym wewnętrznym przekonaniem, zasadami życiowymi i wartościami. Tezy programu przedwyborczego partii, która idzie na przedterminowe wybory deputowanych ludowych Rady Najwyższej Ukrainy, zaprezentował przewodniczący partii Mykoła Hołomsza. — Obecnie, wchodząc w realne procesy polityczne, które zachodzą w państwie — powiedział — musimy jasno uświadamiać sobie, że nasze nadzieje i marzenia, nasze poglądy i wartości wreszcie otrzymały szansę na to, by zostać przekształcone w misję, rolę i miejsce w tych procesach historycznych, które przeżywa Ukraina. Ta wyjątkowa misja bazuje na zrozumieniu wyzwań, jakie stawiają przed Ukrainą okoliczności historyczne. To zrozumienie opiera się na trzech pytaniach. Jaką widzimy naszą Ukrainę dzisiaj? Jaką widzimy ją w przyszłości? Jak mamy zapewniać tę przyszłość? Najczęściej proste pytania mają złożone odpowiedzi. Tym bardziej teraz. Przecież okoliczności się zmieniły. W kraju, mamy na to szczerą nadzieję, pojawiły się zalążki nowej rzeczywistości. Zatem, jaką widzimy nasz kraj dzisiaj? W obecnej, do granic napiętej we wszystkich warstwach społeczeństwa sytuacji, ukraiński polityk zamarł w przededniu kardynalnych zmian, przetasowań sił i wpływów. Niektórzy politycy już zniknęli z Olimpu w niebyt, a wielu jeszcze będzie musiało pożegnać się ze swoimi zasiedzianymi miejscami. Ich miejsce gwałtownie zajmuje „młoda, niekiedy, często nierozumna latorośl”. Ktoś w pełni zasłużenie, a znacznie częściej — przypadkowo i nielogicznie, jedynie znajdując się w odpowiednim czasie w odpowiednim miejscu. Społeczeństwo po raz pierwszy od prawie trzech dekad niepodległości wybrało władzę pozasystemową. Przez pozasystemowość rozumiem jej nieuczestniczenie w zasadach życia postkolonialnego polityku, który dziesięcioleciami okradał kraj i wymodelował państwo, będące narzędziem zapewniania potrzeb kilku procent ludzi, zaliczających siebie do tak zwanej „elity”. Ludzie dokonali przeważnie protestacyjnego wyboru, godząc się nawet na brak u nosicieli nowej władzy doświadczenia polityczno-zarządczego. Dlatego dzisiaj jak nigdy społeczeństwo wymaga zarówno nowych idei, jak i nowych liderów, i nowych rozwiązań dalszego swojego rozwoju! Kwestia zapewnienia takiego rozwoju jest obecnie kluczowa. Nie tylko z punktu widzenia skrajnie złożonych warunków społeczno-politycznych i ekonomicznych, które są punktem zerowym ruchu w kierunku przekształceń, ale także z powodu kilku aktualnych zagrożeń. Przede wszystkim — to próby rewanżu tak zwanych „elit”, które dotąd są u władzy i nie poddadzą się bez walki. Nie tylko znów przebijając się do foteli w ukraińskim parlamencie, ale i próbując wytrzymałość nowej władzy, przebiegle proponując skorzystanie ze starego sprawdzonego doświadczenia życia według zasad politycznej i ekonomicznej korupcji. Zagrożeniem jest także wojna, którą Ukraina prowadzi już pięć lat. Wojna, z której korzystają złodzieje skarbowi, spisując na nią gwałtowny spadek poziomu życia narodu i przykrywając nią kosmiczną prędkość własnego wzbogacenia się. Chociaż w rzeczywistości, jakkolwiek dziwnie by to nie brzmiało, wojna powinna być głównym argumentem dla przyspieszonych temp rozwoju, przede wszystkim innowacyjno-ekonomicznego. Zagrożeniem jest także rażący deficyt specjalistów w systemie zarządzania państwem. W władzy ustawodawczej i wykonawczej, w systemie ochrony porządku prawnego, w instytucjach prawnych, w systemie ochrony socjalnej — wszystko na wskroś przesiąknięte jest neofitami, nabranymi według cech osobistej lojalności lub kumoterstwa. Zatem mamy wybuchową mieszankę: zerowy „punkt”, z którego ma rozpocząć się wypracowywanie własnego pozytywnego doświadczenia postępowego rozwoju, ale i zagrożenie rewanżu zdradzieckich politycznych bankrutów, przewlekłą wojnę oraz rażącą nieprzydatność zawodową aparatu państwowego. Dla nas, patriotów, to czas wchodzenia w realną politykę. I nasza rola może i musi stać się wyjątkową, decydującą! Zakończenie na str. 2. OBEREGI DLA NARODU — NA CZUBKU IGŁY. MYKOŁA ŻULYŃSKI O JURIJU MUSZKETYKU
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Szansa dla naszych nadziei, marzeń i wartości», s. 1
Dokończenie. Początek na str. 1. W szeregach partii „Patriot” są tysiące pierwszorzędnych specjalistów, z których wielu ma światowe nazwisko. System przez lata wyciskał z instytucji państwowych fachowych, uczciwych i patriotycznych zarządców, którzy nie akceptowali reguł gry postkolonialnej „elity”. Ci ludzie są nosicielami wiedzy, doświadczenia, przekonań, zasad i wartości, które obecnie są uosobieniem zapotrzebowania społeczeństwa. Faktycznie te zasady i wartości są składowymi tego unikalnego doświadczenia, którego brakuje współczesnej Ukrainie. Rozumienie instytucji państwowych jako serwisu dla obywateli. Rozumienie człowieka i jakości jego życia jako najwyższej wartości dla państwa. Rozumienie prawa jako podstawy wszelkich decyzji i życia w ogóle. Rozumienie własnej odpowiedzialności za wszystko, co się robi. I właśnie tacy ludzie są rdzeniem naszej partii. I właśnie my musimy stać się siłą parlamentarną, która napełni realnymi sensami naszą wizję przyszłości Ukrainy. Jaką widzimy naszą kraj? Wymogi najbliższej perspektywy to otwarcie wind społecznych w państwie, odnowienie polityki i sfery zarządczej uczciwymi, pryncypialnymi, patriotycznymi ludźmi. Tylko pozbawiając korupcjonerów politycznego parasola, „wymywszy” z władzy ich lobbystów i agentów wpływu, zwalczymy korupcję jako zjawisko systemowe i stworzymy prawne warunki rozwoju kraju, zwrotu zagrabionego przez korupcjonerów na własność państwa i narodu. W rozszerzonej perspektywie bazowym dla nas jest czynnik sukcesu państwa. Jego potęga gospodarcza oraz efektywne instytucje społeczne. Aparat państwowy musi być traktowany jako serwis, który jest świadczony obywatelowi dla realizacji jego dążeń i talentów. Filozofia wolnej gospodarki narodowej musi bazować na polityce państwowej, w której człowiek, możliwości jego rozwoju i realizacji są główną dominantą. Dyktatura prawa, równość wobec niego muszą stać się podstawą stosunków społecznych. Czasy, kiedy władza kręci prawem jak Cygan słońcem, działając czasem wbrew Konstytucji, muszą się skończyć! Musi zostać zapewniony równy dostęp obywateli do bogactw narodowych, które należą do narodu. Zasoby kraju muszą zacząć pracować na państwo, a nie na garstkę patronowanych przez władzę oligarchów, którzy przez nieprzejrzyste mechanizmy prywatyzacji otrzymali do swojej dyspozycji bogactwa naszej ziemi. Dyktatowi oligarchicznych monopoli, które pod parasolem politycznej korupcji okradają ludzi, sprzedając im gaz, ciepło, wodę po zawrotnych cenach, musi zostać położony kres. W gruncie rzeczy chodzi o stymulowanie przeorientowania państwa na zasady antropocentryzmu, który będzie wyznaczał sens istnienia państwa jako takiego. Który zmusza do poprawnego rozstawiania akcentów. Powiedzmy, nie po prostu wstąpienie do NATO jako globalny cel, a własna armia, własnymi siłami uzbrojona według standardów NATO! Nie po prostu zapewnienie pokoju, a wprowadzenie rozumnej i efektywnej polityki — militarnej, dyplomatycznej, prawnej, normotwórczej dla powrotu naszych terytoriów oraz zakotwiczenia zagraniczno-politycznej podmiotowości państwa. Nie po prostu rozwój i inwestycje, a suwerenny rozwój, efektywne zastosowanie wewnętrznych inwestycji i zasobów oraz minimalizacja zewnętrznych pożyczek, kredytów i, odpowiednio, wpływów oraz zależności. Nie po prostu abstrakcyjne memy o „walce z korupcją”, a profesjonalne (podkreślam — profesjonalne!) zapewnienie porządku prawnego we wszystkich sferach życia i nieuchronności kary dla wszystkich bez wyjątku. Nie po prostu jakościowa edukacja i sprzyjający klimat biznesowy, a stymulowanie rozwoju osobowości, jej talentów i zapewnienie możliwości realizacji, aby przerwać katastrofalną „ucieczkę” z Ukrainy najbardziej produktywnej i wykształconej populacji za granicę. Nie tylko tęskne rozmyślania o tożsamości, a nowa polityka odrodzenia narodowego, wewnętrznej i zewnętrznej promocji kultury narodowej jako jednego z najważniejszych priorytetów strategii trwałego rozwoju Ukrainy. Czy to realne? I ile czasu potrzeba, aby takie perspektywy stały się rzeczywistością? Odpowiedź na to jest w naszym planie działań. Jak mamy zapewnić taką przyszłość? My, patrioci, wystąpimy z kilkoma pakietami inicjatyw ustawodawczych, skierowanych na zniszczenie starego systemu politycznego oraz na zapewnienie budowy efektywnego nowego. Przede wszystkim będziemy nalegać na przeprowadzenie szczegółowej analizy wszystkich fal prywatyzacji, która da nam możliwość uregulowania, aby wszystko sprywatyzowane zaczęło pracować na naród i państwo w ogóle. Mamy zamiar położyć kres manipulacjom ustawodawczym. Droga przemian musi być zapewniona stałym, postępowym, jakościowym ustawodawstwem, które nie zmienia się z politycznej celowości lub z innych sytuacyjnych przyczyn. Stabilność pola ustawodawczego gwarantuje tylko kodyfikacja rodzimego ustawodawstwa, dlatego partia „Patriot” wyjdzie z inicjatywą takiego procesu, proponując następujące Kodeksy: Kodeks Wyborczy; Kodeks Ziemski; Kodeks Językowy; Kodeks Organów Ścigania; Kodeks Bezpieczeństwa; Kodeks Dziedzictwa Kulturowego; Kodeks Obywatelstwa; Kodeks Wykorzystania Zasobów Naturalnych państwa; Kodeks Wykorzystania Potencjału Ludzkiego; Kodeks Ekosystemu państwa (wodny, leśny, powietrzny); Kodeks Transformacji Cyfrowych państwa i społeczeństwa. Dalej zaproponujemy nowe niebanalne drogi rozwoju państwa oraz szybkiego odrodzenia gospodarki. Przecież idziemy do parlamentu, w odróżnieniu od partii, które zwyczajowo operują pustymi kłamliwymi hasłami, z gotowym projektem Programu „Za 7 lat — kwitnąca Ukraina”. Wykonano obliczenia według lat na in- Pod takim hasłem 10 czerwca pod murami Administracji Prezydenta Ukrainy odbyła się masowa akcja protestacyjna szeregu organizacji społecznych, w której wzięło udział około dwóch tysięcy osób. Powodem protestów stało się oświadczenie przedstawiciela Ukrainy w Trójstronnej Grupie Kontaktowej w Mińsku, odrażającego byłego prezydenta Leonida Kuczmy, w sprawie Donbasu: 5 czerwca po spotkaniu Trójstronnej Grupy Kontaktowej ds. uregulowania sytuacji w Donbasie oświadczył on o nowych inicjatywach, wśród których jest „zdjęcie blokady gospodarczej z tymczasowo okupowanych terytoriów”. Zaproponował również przewidzieć w porozumieniach dotyczących rozejmu w Donbasie zaprzestanie ognia w odpowiedzi.
powstrzymania wszelkich prób odnowienia samolikwidowanego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Uczestnicy forum “Za Prawosławną Cerkiew Lokalną Ukrainy” wezwali wszystkich nieobojętnych świeckich i duchownych do aktywniejszego reagowania i publicznego potępiania wszelkich prób dyskredytacji Prawosławnej Cerkwi Ukrainy lub jej organów statutowych, a także do włączania się w prace na rzecz uznania Prawosławnej Cerkwi Ukrainy przez inne lokalne Cerkwie Prawosławne. interwał 7 lat. Dla każdej przełomowej technologii opracowano pięcioletnie programy. Zrobiliśmy to, czego nie zrobi żaden Gabinet Ministrów i żadna Akademia Nauk. W tym programie jasno wyłożono, jak będzie żył naród, kosztem czego, kiedy to się ziści. Proponujemy zmianę systemu państwowego w ogóle. Nowa Konstytucja, nowy ustrój państwowy, zasadniczo nowy system podatkowy, kredytowo-pieniężny, polityka inwestycyjna i system bankowy są punktami oparcia zmian. Nowy państwowy system zarządzania z przejściem na czysto prezydencko-parlamentarny model, gdzie prezydent ma nie formować, a stanąć na czele władzy wykonawczej. Ale przy tym mamy jasno zapisany mechanizm odwołania prezydenta przez naród w przypadku niewykonania przedstawionego narodowi Programu rozwoju Ukrainy oraz naruszenia przez niego lub członków jego zespołu norm etycznych zachowania. Uzasadniono nową strukturę ministerstw i komitetów oraz ich zasadniczo nowe zadania i funkcje, wychodząc z podejścia zasobowego do zarządzania gospodarką (odmowa od teorii Friedmana i Adama Smitha oraz przejście na zasady ekonomii fizycznej). Zasadniczo nowy system podatkowy zbudowany jest na podejściu zasobowym, z wprowadzonymi bodźcami, by mniej brać od natury, mniej ją wyczerpywać, mniej zużywać zasobów pracy, co zmusza wszystkich uczestników różnorodnych rynków do dążenia do samodoskonalenia, innowacyjności i technologiczności. Wszystko to możemy zaproponować i zrealizować w tych krótkich terminach. Do tego nie są potrzebne pożyczki pieniężne od zachodnich struktur finansowych. Teraz jesteśmy gotowi udowodnić narodowi, że za 7 lat Ukraina jest zdolna stać się jednym z najbardziej prosperujących krajów świata, nie oglądając się szczególnie ani na Zachód, ani na Wschód. Stawiamy na innowacje, technologie, narodowy intelekt. Na nowy ustrój państwa, na nowe zasady życia. Na obecnym etapie historycznym wprowadzenie nowej kultury politycznej, w której dominują zasady honoru, sumienia, patriotyzmu, miłości do rodzinnej ziemi — jest naszą misją, naszym powołaniem. Z Ukrainą w sercu i duszy — zwyciężymy! Własna inf.
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie: Heorhij Łukjanczuk
Tłumaczenie maszynowe
Na forum zaznaczono, że kilka tygodni temu przedstawiciele ukraińskiej inteligencji, z troski o dobro cerkwi i Ukrainy, zwrócili się do Honorowego Patriarchy PCU Filareta z prośbą o „przeniesienie dyskusji nad wszystkimi palącymi kwestiami na przedstawicielskie organy cerkiewne, a także powstrzymanie się od publicznych dyskusji czy wywiadów, które mogą zasiać niepokój wśród prawosławnych Ukraińców i ucieszyć nieprzyjaciół państwa”. Jednak ten apel nie został wysłuchany. Rządzący arcybiskup miasta Kijowa Prawosławnej Cerkwi Ukrainy władyka Filaret nadal udziela wywiadów, w których faktycznie podważa legitymizację cerkwi, w której obecnie przebywa. Ta sama idea wynika również z oficjalnego wyjaśnienia „Służby Prasowej Patriarchatu Kijowskiego” (https://www.cerkva.info), w którym wprost zaprzecza się faktowi likwidacji Patriarchatu Kijowskiego oraz UCP KP w ogóle, a także Patriarchatu Kijowskiego UAAPC. Władyka Filaret w najbliższych dniach chce zwołać tzw. „Forum ukraińskiej inteligencji”, które ma na celu legitymizację idei „reanimacji” UCP KP. A to da możliwość zwolennikom tej idei przeprowadzenie Soboru Lokalnego i rozpoczęcie odtwarzania hierarchii. Przedstawiciele ukraińskiej inteligencji uważają, że wszystkie te interpretacje oraz związane z nimi działania władyki Filareta wprowadzają wielkie nieporozumienie i zamęt w życie cerkiewne ukraińskiego prawosławia. Faktycznie podejmowana jest próba, jeśli nie przejęcia kierownictwa nad Prawosławną Cerkwią Ukrainy, to dokonania w niej rozłamu poprzez sprowokowanie wewnątrzcerkiewnego konfliktu czy nawet oddzielenia części kleru i wiernych od PCU. Takie oświadczenia i działania władyki Filareta wyrządzają również niepowetowaną szkodę międzynarodowemu wizerunkowi PCU, hamują lub nawet całkowicie zatrzymują proces jej uznawania przez inne diptychalne cerkwie prawosławne. Ukraińska inteligencja wzywa Zwierzchnika Prawosławnej Cerkwi Ukrainy, Błogosławionego Metropolitę Epifaniusza oraz członków Świętego Synodu do podjęcia natychmiastowych kroków w celu powstrzymania. W Instytucie Filozofii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy odbyło się forum ukraińskiej inteligencji „Za Cerkiew Lokalną Prawosławną Ukrainy!”. W wydarzeniu wzięli udział znani pisarze, naukowcy, działacze polityczni i społeczni, aktywni uczestnicy Euromajdanu.
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Początek na str. 1
Już we wczesnym dzieciństwie słyszałem dawną ludową mądrość: „Każdemu głupcowi, a szczególnie temu, kto bogactwo zdobył nieprawdą, wydaje się, że zjadł wszystkie rozumy świata”… Gdy jeszcze jako dziecko lubiłem powtarzać to ludowe powiedzenie, zwrócono mi uwagę: „A jak ty rozróżniasz, kto jest głupcem, a kto nie?” Choć próbowano mi pomóc, podpowiadając różne przysłowia w rodzaju: „Mądry nie mówi wszystkiego, co wie, a głupiec nie wie wszystkiego, co mówi”, to odpowiedź na postawione pytanie znalazłem dopiero w dorosłym życiu, kiedy z woli losu trafiłem do dziennikarstwa. Otóż mądry to ten, kto niezależnie od poziomu wykształcenia uświadamia sobie niedostatek swojej wiedzy, kto jest otwarty na dyskusję. A głupiec to ten, kto kłamstwo przedstawia jako prawdę i jest gotów o nie walczyć. Niestety, często tę gotowość postronni odbierają jako dowód prawdy. Dotyczy to także wspomnianej już kwestii belgijskiej i szwajcarskiej wielojęzyczności. Kiedyś, jeszcze w grudniu 2012 roku, przygotowywaliśmy do druku pracę poświęconą mitom na temat europejskiej wielojęzyczności. W tym celu przeprowadziłem wywiady z pochodzącym z Ukrainy wiceprezesem jednego z banków w Zurychu, Andrijem Demczukiem, oraz z belgijskim dyplomatą, Ukraińcem Zenonem Kowalem, synem legendarnego Omeliana Kowala. Niemal 8-letnie rozmowy, dotąd nigdzie niedrukowane, nie straciły na aktualności ze względu na fantazje, które słyszeliśmy za czasów wczesnego Kuczmy, za czasów Janukowycza, które słyszymy na początku prezydentury Wołodymyra Zełenskiego. Waszej uwadze przedstawiamy wywiad z urodzonym we Lwowie, a obecnie kijowianinem, Andrijem Demczukiem. — Obecnie znowu trwa nakręcanie „kwestii językowej”. Jako przykład udanej wielojęzyczności przywołuje się Szwajcarię. Czy mógłby Pan wyjaśnić, na czym polega jej wielojęzyczność? — Porównywanie Ukrainy i Szwajcarii w kwestiach językowych świadczy albo o ignorancji, albo jest świadomą prowokacją. Ukraina zarówno zgodnie z Konstytucją, jak i w istocie jest państwem unitarnym. Szwajcaria to państwo federacyjne — dobrowolne zjednoczenie trzech różnych regionów językowych, z których każdy składa się z szeregu kantonów. Kantony do momentu powstania w 1848 roku Federalnego Państwa Szwajcarskiego były w pełni suwerennymi państwami, z własnymi granicami, armiami i walutami. Wynikało to z położenia geograficznego Szwajcarii. Jej ziemie leżą na skrzyżowaniu wielkich szlaków wojennych z północy na południe i z zachodu na wschód, co zmuszało ludność do odpowiedniego postępowania. Wspólnota terytorium okazała się silniejsza od różnorodności jej mieszkańców. W przeciwieństwie do dobrowolnego zjednoczenia mini-państw na terenie dzisiejszej Szwajcarii (związek niektórych z nich liczy już ponad 700 lat), Ukrainę podbiło imperium rosyjskie, a rosyjski język narzucało poprzez brutalną denacjonalizację rdzennej ludności. Nie będę wymieniać wszystkich aktów i okólników o zakazie języka ukraińskiego. W Szwajcarii są cztery języki narodowe — niemiecki, francuski, włoski oraz romansz, który należy do grupy języków retoromańskich. Oficjalne są jednak tylko trzy języki — niemiecki, francuski i włoski. Użytkownicy romanszu to mieszkańcy niewielkiego regionu na południowym wschodzie kraju, między Włochami a Austrią. Nie mają oni nawet odrębnego kantonu, lecz wchodzą w skład mieszanego kantonu niemiecko-włosko-retoromańskiego. Ze słuchu ten język przypomina trochę włoski, a trochę niemiecki. Uważa się go jednak za samodzielny język, swoisty rarytas w krajobrazie kulturowym nie tylko Szwajcarii, lecz także Europy. Tym językiem posługuje się około 0,5 procent ogółu ludności kraju, czyli około 35 tysięcy osób. Państwo jednak się nim opiekuje. Istnieją szkoły podstawowe, gazety, a nawet telewizja. W polityce przeważają języki niemiecki i francuski, ponieważ są najbardziej rozpowszechnione w Szwajcarii. Na przykład spośród 26 kantonów 17 jest niemieckojęzycznych. 72 procent ludności Szwajcarii to niemieckojęzyczni Szwajcarzy, 13 procent to francuskojęzyczni. Są to 4 wyłącznie francuskojęzyczne kantony oraz trzy dwujęzyczne francusko-niemieckie, 6,5 procent mieszkańców Szwajcarii to użytkownicy języka włoskiego. — To około pół miliona mieszkańców. Czy nie wyrażają oni niezadowolenia, że ich język jest ignorowany? — Nie mogę jednoznacznie stwierdzić, że język włoski jest nieobecny w polityce, ponieważ nie zawsze słucham posiedzeń parlamentu. Być może tam występuje się po włosku, zwłaszcza że w kantonie włoskim (jeden kanton jest w pełni włoski, a jeden mieszany) językiem szkolnictwa wyższego jest włoski. W kwestii porozumienia między mieszkańcami kantonu włoskiego i francuskich problemów jest mniej, ponieważ te języki są w pewnym stopniu spokrewnione. Wykształcona warstwa społeczeństwa zna co najmniej trzy języki. — Na czym polega istota kantonów dwujęzycznych? — Na tym, że w obrębie jednego kantonu jedna część mówi na przykład po niemiecku, a inna po francusku. Tam cała dokumentacja jest dublowana w dwóch językach. Choć, mówiąc szczerze, nawet we wszystkich trzech językach, które na terytorium Szwajcarii są oficjalne. I mam tu na myśli zarówno dokumenty (są trzy egzemplarze w różnych językach), które wypełnia człowiek, gdy zwraca się do władz, jak i napisy na towarach, które konsumuje. I co ciekawe, urzędnik zwykle pyta o formularz lub blankiet w tym języku, w jakim państwo go potrzebują. Od pewnego czasu dublowanie dokumentów, począwszy od instrukcji, a skończywszy na aktach państwowych, odbywa się także po angielsku. I choć nie należy on do języków oficjalnych, jego znaczenie stale rośnie. Obecnie około 25 procent mieszkańców Szwajcarii to cudzoziemcy. Wzrost znaczenia języka angielskiego znalazł odzwierciedlenie w procesie nauczania. Jeszcze niedawno nauka w pierwszych trzech klasach odbywała się w języku narodowym kantonu. Od czwartej klasy wprowadzano język obcy. Był nim jeden z dwóch pozostałych języków urzędowych Szwajcarii. Od ubiegłego roku wszyscy uczniowie, począwszy od drugiej klasy, obowiązkowo uczą się języka angielskiego. Stało się to nie tylko z powodu coraz większej obecności cudzoziemców w Szwajcarii. Dość często zdarzały się zabawne sytuacje, w których mieszkańcy Zurychu i Genewy z wykształceniem średnim nie mogli się ze sobą porozumieć, ponieważ powierzchownie podchodzili do nauki innego języka narodowego. Dlatego coraz częściej do wzajemnego zrozumienia używają języka angielskiego. — Może więc także w Ukrainie należy zwiększyć uwagę na naukę języka angielskiego? Może wtedy w końcu zniknie problem dwujęzyczności? — Sytuacji w Ukrainie nie można porównywać z sytuacją w Szwajcarii. W Ukrainie wszyscy znają język ukraiński. A spekulacje językowe mają podłoże polityczne. Karta językowa jest wykorzystywana do podsycania napięć w okresie przed wyborami. Gra się nią, by zniszczyć jeden z atrybutów państwowości, którym jest język. A dla szczególnie „ograniczonych” — to absurdalne zapewnienie prawa do niewiedzy w państwie języka państwowego. W Szwajcarii nie ma szczególnych problemów między mieszkańcami kantonów francuskojęzycznych i włoskojęzycznych, ponieważ ich języki są spokrewnione, tak jak u nas rosyjski i ukraiński. Problemy są z kantonami niemieckojęzycznymi, ponieważ to zupełnie inna grupa językowa. Przykre jest to, że za granicą mało kto rozumie ukraińską sytuację językową, a patrzy na nią przez pryzmat potężnej rosyjskiej propagandy. W tym nie ma nic szczególnego, ponieważ również w Ukrainie mało kto rozumie sytuację językową w Szwajcarii, mimo że „rzecznicy” dwujęzyczności często się na nią powołują. Dlatego porównywanie Ukrainy ze Szwajcarią jest wielkim podstępem. Szwajcaria to federacja. Na poziomie federalnym są tylko parlament, rząd i pieniądze. Polityka podatkowa należy do kompetencji kantonów, policja jest kantonalna, standardy edukacyjne są kantonalne. Oprócz federalnego parlamentu i rządu istnieją kantonalne parlamenty i rządy. Osobliwością Szwajcarii jest to, że każda wspólnota językowa graniczy z państwami, które są nosicielami odpowiednich języków. Dlatego nie grozi im zanik. — Ci, którzy zaglądają w głąb systemów operacyjnych komputerów, zapewne zwrócili uwagę, że istnieje szwajcarski wariant języka niemieckiego. Czy można to wyjaśnić? — Choć prawie 70% Szwajcarii mówi po niemiecku, nie jest to klasyczny język niemiecki. W Szwajcarii mówi się szwajcarskim wariantem języka. Niemcom trudno go zrozumieć. Przypomina to trochę sytuację, w której na Ukrainie, powiedzmy, połtawczyk chciałby zrozumieć Hucuła, który mówi szybko. U podstaw szwajcarskiego wariantu języka niemieckiego leży mowa górskich chłopów, a z czasem wywołało to zapał i dumę z własnego języka. Jeśli ktoś z nieostrożności nazwie niemieckojęzycznego Szwajcara Niemcem, uznaje się to za wielką obrazę. Mimo językowego pokrewieństwa, na poziomie codziennym między Niemcami a niemieckojęzycznymi Szwajcarami istnieją duże antagonizmy. U Niemców dostrzega się lekceważący stosunek, jakby należeli do „wyższej kultury”. Choć jeśli podejść do sprawy obiektywnie, Szwajcarzy są bogatsi i gospodarczo silniejsi. Antagonizmy występują także między francuskojęzycznymi Szwajcarami a Francuzami. To tylko wzmacnia szacunek dla własnego języka. — Powiedział Pan, że język angielski coraz głębiej wchodzi w życie Szwajcarów. Czy nie istnieje niebezpieczeństwo, że angielski zagłuszy języki narodowe? — Nie, nie istnieje! Szwajcarzy z wielkim szacunkiem odnoszą się do swoich języków. I choć obecnie język angielski stał się nieoficjalnym językiem banków, środowisk biznesowych i organizacji międzynarodowych, chciałbym zwrócić uwagę na sytuację, która powinna stać się pouczająca dla nas, Ukraińców. Opowiadano mi, że w Zurychu wszystkie ważne decyzje biznesowe podejmuje się nie na oficjalnych posiedzeniach, a na tak zwanych koktajlach. A tam oczywiście wszyscy przechodzą na język narodowy. Trudno go zrozumieć nawet Niemcom, nie wspominając już o osobach anglojęzycznych. Nie robi się tego z jakiejkolwiek pogardy dla innych, lecz po to, by podkreślić, kto jest gospodarzem w szwajcarskim domu… — Z tego mogę wyciągnąć wniosek, że mimo językowej niejednorodności Szwajcarii możemy mówić o fenomenie szwajcarskiego narodu? — Mimo różnic językowych można mówić o monolitycznym narodzie. Szwajcarzy są bardzo dumni ze swojego państwa. Dumni są ze swojego poziomu gospodarczego, ze swojej neutralności. Nie mają z tego jedynie dywidend ekonomicznych. Ten kraj jest platformą do regulowania sporów międzynarodowych. Szwajcarzy patrzą sceptycznie na tak zwaną starą Europę. Nie do przyjęcia jest dla nich rozdęta europejska biurokracja. Uważają, że bez jej pomocy mogą poradzić sobie ze wszystkimi zadaniami. Dlatego w 2002 roku Szwajcarzy w referendum nie poparli członkostwa w UE. Dla wszystkich, mimo językowych osobliwości kantonów, jednakowym symbolem są szwajcarskie zegarki, szwajcarska czekolada. Dla przykładu, dla francuskojęzycznego Szwajcara mentalnie bliższy jest niemieckojęzyczny Szwajcar niż Francuz z sąsiedniej Francji. Czytałem w lokalnej publikacji, że Szwajcaria jest krajem o najwyższym poziomie patriotyzmu. Jedynie w Szwajcarii przy co drugim domu na maszcie wywieszona jest flaga państwowa. — Z naszej rozmowy lepiej zrozumiałem, skąd u nas bierze się twierdzenie, że można być patriotą Ukrainy i niekoniecznie przy tym władać językiem ukraińskim… — Kwestia językowa należy do bardzo delikatnych i wymaga wyrafinowanego podejścia. I nie tylko w Ukrainie. Także w Szwajcarii. Prawda, że nie w kontekście współistnienia języków. Kiedyś w francuskojęzycznym Lozannie spotkała mnie przykra sytuacja. Wszedłem do sklepu, żeby kupić telefon. Na moją zwrotkę po angielsku sprzedawca z naciskiem oświadczył, że tu się po angielsku nie rozmawia, i demonstracyjnie się ze mnie śmiał. W podobnych sytuacjach znajdowali się także moi przyjaciele. To nie tylko brak kultury, lecz forma wewnętrznego buntu przeciwko temu, że język angielski staje się językiem międzynarodowej komunikacji. Ludność francuskojęzyczna pamięta czasy, gdy takim językiem był francuski. Uważa, że francuski nie jest w niczym gorszy od angielskiego i chciałaby, jeśli nie przywrócić francuskiemu dawnej roli, to przynajmniej zrównać się z angielskim pod względem znaczenia. Podobne zjawisko mamy także w Ukrainie. Wielu żyje nostalgią za czasami, gdy język rosyjski był językiem komunikacji przynajmniej jednej trzeciej świata. A kiedy teraz mówi się im, że język rosyjski w Ukrainie, w świetle ukraińskiego i międzynarodowego prawa, jest językiem jednej z wzajemnie równouprawnionych mniejszości narodowych, to część ludzi na poziomie mentalnym nie jest w stanie tego zaakceptować. A na tym cynicznie grają politycy. Jako naród, który patrzy w przyszłość, nie mamy prawa wykorzeniać tego przekonania, bo przegramy. Tu wszyscy mężowie stanu powinni rozumieć, że rozwój państwowego języka wymaga inwestycji zarówno finansowych, jak i intelektualnych. Tak, jak robi to Szwajcaria. Z mojej rozmowy z wieloma rosyjskojęzycznymi ludźmi w Ukrainie zrozumiałem, że przez lata niepodległości stali się mentalnie Ukraińcami, choć językiem myślenia pozostaje im rosyjski. Tu swoją robotę zrobi rozwój edukacji. Kiedy czytałem wykłady w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, zobaczyłem, że tam wszyscy mówią po ukraińsku. I uważają to za prestiżowe dla siebie. — Wspomniał Pan o inwestycjach w intelekt narodu, w rozwój książki i wsparcie dla języka, które robi Szwajcaria. Jakie to kwoty? — Niestety, nie wiem. Bo te kwestie należą do kompetencji kantonów, których budżet każdego jest znacznie wyższy od federalnego. Wiem, że na naukę przeznacza się szalone pieniądze. Szwajcaria przyciąga do siebie najlepsze umysły z całego świata. Politechniki w Zurychu i w Lozannie, które są uczelniami federalnymi, zdołały przyciągnąć światowe autorytety intelektualne. Osobiście znam co najmniej 20 osób z Ukrainy, które tu pracują w nauce. Myślę, że to samo dzieje się w kulturze. Tym bardziej że w Szwajcarii jest bardzo wiele biur kulturalnych. — Czy w Szwajcarii istnieją jakiekolwiek ograniczenia językowe przy zatrudnieniu? — Człowiek może swobodnie pracować w dowolnym miejscu, jedynym warunkiem jest znajomość języka. Tam nie do pomyślenia jest sytuacja, w której ktoś, powiedzmy, z kantonów niemieckich mógłby sobie pozwolić na przyjazd do jedynego małego kantonu włoskiego i „z prawa większości” domagać się, by mu się podporządkowano. Mam nadzieję, że także w Ukrainie donieccy, przyjeżdżając do Lwowa do pracy, nie będą wymagać, by się do nich dostosowywano. Oczywiste jest też, że czas już działa na nasz korzyść, ponieważ młodzież myśli inaczej…
Myrosław LEWYCKI
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
retransmitują wiekowe przeżycia wspólnotowe. „Szcze ne wmerła Ukrajiny i sława, i wola” (sł. P. Czubynskiego, muz. M. Werbyckiego) czy „Boże Wełykyj, Jedynyj nam Ukrajinu chrany” (sł. O. Konyskiego, muz. M. Łysenki). Testament Tarasa Szewczenki. Albo choćby ludowa: „Oj, na hori ta j żenci żnuć”. W nowszych czasach trzeba było urodzić się W. Iwasjukiem czy I. Biłozirem, O. Skrypką, B. Stelmachem, K. Moskalcem, W. Morozowem, aby wydawać jakościowy produkt kulturowy na stulecia: „Czerwona ruta”, „Switłycia”, „Wesna”, „Oh, my dear Ukraine”. Jakie więc piosenki puszczają obecnie stacje radiowe FM? Zakres — od WW i Okeanu Elzy do Alony Alony... Na szczęście odchodzi w niebyt szanson, w szczególności więzienny. Postgułagowy oddźwięk zbiorowego sowieckiego bagna. Ukraińska współczesna piosenka toruje swoją drogę przez korki niskoprocentowej rosyjskiej pop-muzyki. I wymaga poważnego wsparcia państwowego. Poważnego. Bo kwotować swoją narodową piosenkę, język, kulturę — to postawa pełna kompleksów. Ba, absurdalna i zbrodnicza w warunkach militarnej konfrontacji cywilizacyjnej. Na świecie przyjęto kwotować wyłącznie obcojęzyczny kontent. W każdym razie słońca ręką nie zasłonisz. Tak mówił Mao. Nasza piosenka zachwyca bezstronnych koneserów wśród obcokrajowców. Dwóch z nich — Francuz Paul Manandise i Włoch Alfonso Oliver już powoli i całkiem organicznie opanowują ukraińską przestrzeń muzyczną. I już zdążyli zdobyć sympatię Ukraińców. A to już zjawisko. W szczególności Alfonso Oliver uważa swoją twórczość piosenkarską za „misję”. Piosenka jako misja. To godne pozycjonowanie siebie. Oczarowany Ukrainą, urodą ukraińskich dziewcząt, melodyjnością języka. I pięknem ukraińskich piosenek, które tłumaczy i wykonuje w języku włoskim. Wśród nich — „Czerwona ruta”, „Czeremszyna”, „Hucułka Ksenia”, „Nicz jaka misiaczna”, „Dwa kolory”... Z ostatnich – żartobliwa „Ja lublu tebe, marszrutko”, hit „Peremożemo”, świąteczna „Misteria” („Historia jako misterium”). Dla niego Ukraina to niebieskooka piękność o pszeniczno-złocistych włosach. Możliwe, że taka, jak w teledysku do nowej piosenki „Zustrity tebe” — o ukraińskiej dziewczynie, która przyjechała do Włoch w poszukiwaniu pracy... Szczerze zakochany w Ukrainie, jest zdziwiony ograniczonym brzmieniem (jego postrzeganie, właściwie, na słuch) języka ukraińskiego, ukraińskiej piosenki w Kijowie. I nawet swoim postem w tej sprawie w sieciach społecznościowych wywołał burzliwą dyskusję z „watną” publicznością. Włoch stara się propagować naszą piosenkę we Włoszech. A my prowadzimy rozmowę o jej kwotowaniu na Ukrainie! Niezrozumiałe jest dla niego podejście części Ukraińców do własnej kultury, pełne kompleksów. Widocznie nie zastanawiał się nad tym, że czyj język i piosenka, tego i władza. Nie zastanawiał się, bo to — nie jego. A propos tego. To znaczy, o władzy. W naszych obecnych wyścigach wyborczych zabłysło kilka postaci scenicznych. Przy całym szacunku do Swiatosława Wakarczuka jako do utalentowanego i porządnego człowieka, jednak trudno wyobrazić go sobie jako kierowniczą postać polityczną państwa. Zresztą, on sam dobrze to rozumie. Bo już miał okazję przebywać w parlamencie i porzucił ten wóz. Na swoją korzyść. Tak jak Rusłana i Złata Ohniewycz. To — nie dla nich. A „Sługa narodu” — to w kinie. Natomiast Wołodymyr Zełenski zdecydował, że to — dla niego. I naród poparł. Cóż, każdemu wybierać, jakie piosenki słuchać. Mimo wszystko pamiętajmy: polityka — to nie tylko aktorstwo. A wybór — to zawsze trajektoria. I niech „nam piosenka żyć i tworzyć pomaga...” I zwyciężać. Bo przecież piosenka formatuje. Ludzi i otaczającą przestrzeń. I przyszłość. Aby zakończyć na wesołej nucie, proponuję wygooglować i posłuchać razem z prawdziwym Włochem (un italiano vero), szczerym i bezpośrednim Oliverem: „Vinceremo!” Alfonso Oliver „Zwyciężymy!” Cóż, byle nie zdrowy rozsądek! I szanujmy się!
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr KARACYNCEW, poeta, dyplomata, kulturoznawca. Kontynuacja. Pocz. w nr 23 z 2019 r.
Język. „Język”. Definicja słowa w słownikach cierpi na wypranie z treści: „system znaków dźwiękowych i graficznych”. „Język” jako „środek komunikacji, poznania”. Tutaj mowa już o funkcji poznawczej. A zatem o sensie. Logos. (Po grecku „słowo” — logos. Onże — rozum, sens). W konsekwencji, zrozumienie (wypowiedzenie), strukturyzowanie świata. Wilhelm von Humboldt genialnie nakreślił swoje systemowe rozumienie bytu narodu i roli języka: „Nośnikiem (motorem) narodowego jest duch, a język jest egzystencją ducha”. Czyli formą i miejscem istnienia, przystanią ducha. A zatem miejscem kontaktu z boskością. Język pozwala zrozumieć siebie, Stwórcę i świat. Zrozumieć językiem. Językiem wspólnoty. Etnosu. Narodu. Takie rozumienie jest najbliższe odczuwaniu i określeniu „języka” przez Ukraińców. Język ukraiński jest jednym z języków słowiańskich. Cała reszta, którą o nim wiemy, ukształtowana została przez dominujące wyobrażenia poprzedniej epoki. Ukraiński zaś kształtował się z umownie prasłowiańskiego. Natomiast wspólnego dla Słowian wschodnich nie było. Ukraiński i rosyjski rozwijały się równolegle, poczynając od III wieku. Najbliższych krewnych języka ukraińskiego należy szukać nad Łabą, a nie nad Wołgą. Najbliższe mu są języki serbołużyckie (górno- i dolnołużycki, połabski). Świadczą o tym gruntowne badania wybitnego profesora-językoznawcy Kostiantyna Tyszczenki na temat pochodzenia i ewolucji języka ukraińskiego. A propos. Na tle argumentowanych prac uczonego o światowym imieniu (a w sumie w jego dorobku jest ich około 200) hybrydowe pretensje „myszebratów” do historyczno-kulturowych warstw naszych terenów wyglądają, delikatnie mówiąc, na bezpodstawne. Być może są one spowodowane systemowymi przedawkowaniami nalewki z głogu. Czyli „bojarisznika” — po „ogólnopojętnemu”. Zgodnie z etymologią, być może napoju dla tamtejszej elity (bojarów). No przecież nie złośliwi Ukrowie stworzyli im to słowo. Ale my właściwie o języku. Język. Jak łagodnie i czule brzmi to słowo! Jak i słusznie dopasowane do niego słowo „słowiczy”. Ot, wymówcie i wsłuchajcie się. Tajemnica piękna brzmienia i echa! Wibracja wieczności. Przejmująco. Tęsknie. Jak od pradawnej melodii. Jak od pieśni niespiesznej. Szeptu zakochanych. A słowa „wymawiać” czy „niemowlę”. Estetyka wyrafinowania, naturalnej szlachetności. Filozofia. No — nie „jazyk” (jęzor). Jęzor się wywala. Nim się wywija. Kiedy się przeżuwa. Albo plecie coś niestworzonego. (Pewnie czytaliście bajkę o „jęzoratej i kapryśnej Chwesce”?) Językiem zaś błogosławią, układają modlitwy do Wszechmogącego, który stworzył i języki, i „jazyki”. Obdarzył ludzi i zwierzęta „jazykami”. Anatomicznie. A język — to nawet nie ewolucja. Duchowy wymiar. W nim — skondensowane doświadczenie tysiącleci, w nim zakodowane są wartości, sensy do zrozumienia Stwórcy, siebie, innych. Język się pielęgnuje. Boją się go, zakazują. On żyje w nadświadomości i stamtąd formatuje światopogląd człowieka (wspólnoty), tworząc ład relacji lub podłoże konfliktów kulturowych i cywilizacyjnych. Zwłaszcza przy przeciwnej, długotrwałej agresji medialnej. 27 lat niepodległości. Jednak do tej pory ukraiński nie dominuje we własnej przestrzeni medialnej. Kto u nas śledzi takie zagrożenia? Dlatego mamy to, co mamy. Język — lustro społeczeństwa, mówił Schiller. Natomiast u nas są inne technologie: język się kwotuje (!). Chodzi o język ojczysty we własnym kraju. Śmiech przez łzy. Czyli jest jakaś komisja, upoważniona (chyba przez naród?), która decyduje, czy można wpuścić go (słowiczego) na próg chaty. Własnej przecież. No bo co sąsiedzi powiedzą! Kafka z Beckettem — wyjściowi. Bogata jest ukraińska ziemia w prawdziwych patriotów-ukrainofilów! Oczywiście, dzięki im, że nie po wałujewsku. Taki oto postkolonialny syndrom. W kolejce odpowiednia sprawiedliwa ustawa. Językiem nie tylko komunikują. Manipulują w czyichś interesach. Nim zabijają w końcu. To — broń. Strategiczna. To — tożsamość. To — kulturowy, turystyczny, ekonomiczny zasób. To i — geopolityka. To — głęboka i konkretna historia. Ale przede wszystkim — przyszłość. Zważmy! W przyszłości planuje się zrobotyzować ludzki mózg. Czipy wkrótce staną się zwyczajne, jak czipsy. Na nich łatwo zakodować rozmaite aksjomatyczne kanony. Proste, jak zasady ruchu drogowego, twierdzenia-reakcje. Prawidłowe. Zamiast moralnych. I „bunt mas” (według Ortegi y Gasseta) zostaje odwołany. Jak twierdził Zygmunt Freud, „prawdy nie interesują mas. Interesują je iluzje, obietnice”. Wпрочем, tutaj mowa już nie o języku. „Kakaja raznica?” Ja o tym, że język — sensowny amulet narodu, wspólnoty, państwa. (Niewolnicy — są niemi. Bo nie władają językiem. A zatem — nie są ludźmi). To o dalszej przyszłości. A co do jutra, to „lochtoratowi” obecnie proponuje się inny wariant „kakoj raznicy” — „kindersurprise”. Masę aktywnie, przez zombipudło, nastawiają na połknięcie słodkawego produktu. Rozśmiesz komika — zabawiaj lalkarza! Oddaj mu głos — zrób krok do godnego jutra! Niech zmoczy rajtuzy! Zważywszy na rankingi popularności komika — rajtuzy lalkarzy już nabrzmiały od wilgoci. Od dawna wiadomo, że język — to władza. Czyli czyj język, tego i władza. „Narzucić swój język, znaczy narzucić swoje myśli” (francuski językoznawca i filozof Claude Hagège). Dlatego obcy przebiegle kultywowali pogardliwy stosunek do języka autochtonów. Niszczono bogate etnofolklorystyczne i religijne tradycje, spięte językiem. „Hahiłki”, wiosenne pieśni, szczedriwki, kolędy, pieśni obrzędowe itp. To, co żywiło ukraińskość. Dla Ukraińców, którzy wiekami nie mieli państwa, język był jedyną suwerenną przestrzenią. I formował granice tej przestrzeni. Ontologiczne. Język dla Ukraińca był wszystkim — powietrzem, modlitwą, chlebem. Duchowym. I, podkreślę, przestrzenią duchową, idealną. Wymarzoną. Obiecaną przez Stwórcę. Ale i realnym skrawkiem ziemi. Przydzielonym. Otrzymanym, ale nieutrzymanym. Mimo wszystko swoim, wysławianym słowiczym. Jeszcze Bohdan Chmielnicki przy próbie stworzenia państwa wywalczał te ziemie, na których większość ludności mówiła w języku ukraińskim. Tak samo rozumiał związek człowiek—język—ziemia i Taras Szewczenko. Więc w 1917 roku przy formowaniu ukraińskiej terytorialno-politycznej struktury państwowej, jej granice przywiązywano do granic zasięgu języka ukraińskiego. „Ukraińskie terytoria etniczne” stanowiły wtedy ponad 800 tysięcy kilometrów kwadratowych (N.B.!). Chyba Ukraińcy — nie są unikalni. „Russkij mir” też uważa za swoje terytoria, gdzie mówi się po rosyjsku. Choć tutaj wcale nie chodzi właściwie o większość ludności. Ile by rosyjskojęzycznych nie było i całkowicie niezależnie od ich pragnienia — wszystko jedno będą ich „ratować”. Choćby i od języka ukraińskiego. Imperialna logika. (Cyniczna, bo chodzi przede wszystkim o czyjąś osobistą władzę). W tym kontekście na ukraińskie społeczeństwo jeszcze będą czyhać problemy, celowo związane z kwestią językową. Konflikty przez podziały językowe, umiejętnie rozniecane przez kremlowskich polittechnologów, tlą się i dojrzewają. Choć wielu rozumie, że rozmowy o dwujęzyczności, o ucisku rosyjskojęzycznych — to nie więcej niż technologia. Z arsenału wojny. I „rozwodniak” dla „frajerów”. Oczywiście, nikt nikogo siłą nie ukrainizuje. Jednak rosyjskojęzyczni mają szansę przeciwstawić imperialnej „ratowniczej” logice zdrowy rozsądek: opanować ukraiński. Dla większości z nich — język ojczysty rodziców-pradziadów. I w ten sposób zdjąć kremlowskie spekulacje na gruncie językowym. I uniknąć śmiercionośnej „rosyjskiej wiosny” z „gradami”, „huraganami” itp. Czyżby i tutaj „kakaja raznica?” Wiek temu język rosyjski kojarzył się z caratem i jego antyukraińską polityką. Za czasów ZSRR języka ukraińskiego oficjalnie nie zakazywano, a wypierano. Wytępiano jego nosicieli. Milionami. W ostatnich latach język rosyjski wyraźnie kojarzy się z agresją, okupacją, przemocą. Język wojny. Czyli ogólnie stanowi przeszłość. Może komuś i miłą, ale przeszłość. A logika historii nieubłaganie wyprowadza nas na cywilizacyjną drogę. Swoją. W pokojową, mamy nadzieję, przyszłość. W której, powtórzę, język — nasz amulet. Więc pielęgnować i chuchać. Chronić go. Ale przede wszystkim sprzyjać odrodzeniu. Język jako hasło dnia — to za mało. Koniecznie potrzebne są finansowane przez państwo instytucje, które w czynie, a nie na papierze, opiekowałyby się językiem i kulturą oraz ich promocją i na Ukrainie, i na świecie. To wszechogarniająca, żmudna i systemowa praca. Prezydenta. Rządu. Kościołów. Całej elity. Zwrócili przecież język narodowi. W Izraelu. Szanujmy się!
Pieśń Kamertonowo. W dalekich latach sześćdziesiątych z łaski Bożej młody poeta Leonid Kisełow napisał objawione wersy: “Ja postoju u kraja bezdny i wdrug pojmu słomias' w toskie, czto wsie na swiete tol'ko piesnia na ukrainskom jazykie”. Przenikliwa elegijna pieśń. Prorocze głębokie słowa młodego geniusza, który odszedł w wieczność w wieku 22 lat. Wszystko na świecie to tylko pieśń w wielkim języku ukraińskim. Prosto i zrozumiale. Kamertonowo. Z wysokości oświeconej wizji poety bez patosu zwięźle, lecz kosmicznie otwiera się przed nami cała uroczysta nieprostota i majestatyczna jasność słowa pieśń. A w końcu słowa język. A teraz na ziemię grzeszną. “Nam pieśń żyć i tworzyć pomaga...” To wers z inspirującej pieśni stalinowskiej epoki. Swoją drogą, z kontentem pieśni, w odróżnieniu od kontentu tamtej epoki, całkowicie się zgadzam. Na szczęście epoka u nas inna. Ale my o czymś innym. Pieśń. Ona dla Ukraińców we wszystkich czasach była jedną z decydujących sił, która łączyła ród, pokolenia, naród z niebem, ptakami, gwiazdami, Drogą Mleczną, Bogiem. Dawno minione z daleką przyszłością. Marzenia z rzeczywistością. Formatująca błogosławiona wibracja. Wartościowa. Bezcenna. Rytualna. Wertykalna. Przejaw najwyższego wzlotu myśli i uczuć zbiorowej duszy narodu, zjawisko porządku transcendentalnego. Pokrewne archetypom. Pieśń radosna, tęskna. Stan duszy. Głos duszy. Jej funkcja. Duma. Kolęda. Pieśń, którą śpiewano jako wyzwanie. Pieśń-broń. Wezwanie. Symbol wolności. Konsolidujący początek. Tak było na Majdanie. Duchowa wizytówka narodu. Szczedryk. Pieśń-amulet. Cerkiewne pieśni pochwalne, kanty, które przybyły na nasze ziemie wraz z Włodzimierzowym Chrztem Rusi Kijowskiej. Majestatyczne sławienia, które koncentrują i
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksij WERTII, doktor nauk filologicznych, Sumy. A stało się to tak. Studiując na studiach magisterskich Narodowego Uniwersytetu Języków Obcych w swoim rodzinnym mieście Osace, gdzie urodził się 20 maja 1969 roku, Hiroshi Kataoka zainteresował się językiem i kulturą narodów wschodniosłowiańskich. Studiował filologię rosyjską, ale czuł, że to dla niego za mało, że wabi go jeszcze jakiś inny, dotąd nieznany i tajemniczy świat. Po ukończeniu studiów magisterskich przez dwa lata zarabiał pieniądze i w poszukiwaniu tego świata wyruszył najpierw do Moskwy, a potem do Petersburga. Odwiedzał muzea, wystawy, biblioteki, ale tego, czego szukał, tam nie znajdował. I nagle w jednym z muzeów etnograficznych Petersburga pokazano mu barwne stroje i inne eksponaty. Były ukraińskie. Od razu poczuł: znalazł to, czego szukał: Ukraina — jądro kultury wschodniosłowiańskiej! „Jadę tam!” — bez wahania postanowił. Wziął bilet na rejsowy samolot i wylądował w Kijowie. Tak rozpoczęło się jego życie na Ukrainie, którą stopniowo dla siebie odkrywał. W tym samym 2003 roku wstąpił na studia doktoranckie Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki. Erudycją, naturalną szlachetnością i dobrocią w relacjach z wykładowcami, doktorantami, studentami i współpracownikami od razu zdobył sympatię i szacunek. Szczególnie zawdzięcza swojej promotorce — doktor nauk filologicznych, profesor Lidii Franciwnie Dunajewskiej. Czuła i życzliwa, pomogła mu szybko nauczyć się języka ukraińskiego, zagłębić się w problematykę rozprawy „Artystyczna modyfikacja kultu przodków w folklorze ukraińskim i japońskim”, nad którą pracował trzy lata. Im więcej studiował zgromadzone materiały, im bardziej zagłębiał się w problematykę swojej pracy, tym więcej znajdował wspólnego w kulturze, codzienności i życiu dwóch tak, zdawałoby się, odległych narodów. — Ta pokrewność — mówi pan Hiroshi — jest całkowicie naturalna i tłumaczy się podobnym rozumieniem przez Japończyków i Ukraińców otaczającego świata. Przejawia się ona przede wszystkim w postrzeganiu i rozumieniu przyrody, jej znaczeniu w kształtowaniu psychologii, świata duchowego naszych narodów, wszak traktują ją nie jak coś obcego, a jak część samych siebie. Oni żyją w przyrodzie, przyroda zaś żyje w nich. Wychodząc z tego, badał kult przodków i jego artystyczną modyfikację w japońskiej i ukraińskiej twórczości ludowej, zwyczajach i obrzędach naszych narodów. Po raz pierwszy w etnologii Japonii i Ukrainy przeprowadził porównawcze badanie kultu przodków w jego mitologicznym i zwyczajowym postrzeganiu, rozumieniu i interpretacji obu narodów. Na podstawie prac Imoto Eiichi, Yanagidy Kunio, Okunishi Shunsuke, Hiroshi Tsuchigashi, J. Frazera, Mykoły Kostomarowa, Ołeksandra Potebni, Iwana Neczuja-Łewyckiego, Lidii Dunajewskiej, Wiktora Dawydiuka i innych uczonych, typologicznego badania zasobu utworów poezji ludowej, zwyczajów i obrzędów narodu ukraińskiego i japońskiego, Hiroshi Kataoka proponuje nowe naukowe rozwiązanie problemu kultu przodków. Jego istota tkwi w połączeniu twórczości ludowej i rytuału kultur ukraińskiej i japońskiej. Dało mu to podstawy, by mówić o istnieniu pewnego folklorystycznego niezmiennika, który jest metatekstem trwałych wyobrażeń mitopoetyckich, właściwych odmiennym pod względem pochodzenia, lecz podobnym w formie kulturom o zbliżonych historycznych i geopolitycznych drogach rozwoju. Przekonująco uczony dowodzi tego na podstawie analizy obrzędów i wierzeń w bóstwa wody, domu, rzek, a także obrzędów związanych z narodzinami, ślubem, pogrzebem, siewem, zbiorami, Nowym Rokiem, czczeniem duszy zmarłego itp. Ważnymi dla kształtowania podstawowych fundamentów współczesnej etnologii są wnioski Hiroshiego Kataoki o tym,
że kult przodków sam w sobie nie jest religią, a jedynie przejawem religijnym, który uznaje elementy bytu niekontrolowane przez człowieka. Te i podobne wnioski oraz uogólnienia wyciągał także na podstawie własnych obserwacji życia i obyczajów swoich rodaków. Życie i obyczaje Ukraińców obserwował i badał podczas licznych podróży po Ukrainie, gdyż odwiedził wszystkie regiony z wyjątkiem Połtawszczyzny, Sumszczyzny, Ługańszczyzny i Krymu. W 2006 roku ukończył pracę nad dysertacją i z powodzeniem obronił ją na posiedzeniu Specjalistycznej Rady Naukowej Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, uzyskując stopień naukowy kandydata nauk filologicznych w specjalności „folklorystyka”. Od 2006 do 2008 roku pracował na stanowisku młodszego pracownika naukowego Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. Maksyma Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Od września 2008 roku do czerwca 2017 roku pełnił funkcję asystenta na katedrze języków i literatur Dalekiego Wschodu oraz Azji Południowo-Wschodniej Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. Tutaj krąg zainteresowań naukowych i działalności naukowej Hiroshiego Kataoki znacznie się poszerza. Na łamach czasopisma „Narodna tworczist ta etnohrafija” (nr 2, 2007) występuje z artykułem „Współczesny stan badań nad folklorem i etnologią w Japonii”, bierze aktywny udział w przygotowaniu specjalnego wydania pierwszego numeru tego samego czasopisma z 2009 roku, poświęconego japońskiej etnologii, dla którego przetłumaczył również z języka japońskiego na ukraiński rozprawę „Festiwal przenośnych sanktuariów” autorstwa Fukuhary Toshio. Dzięki jego staraniom szerokie kręgi społeczności naukowej Ukrainy otrzymały bogate informacje o historii kształtowania się folklorystyki, głównych ośrodkach badawczych, organizacjach oraz najnowszych tendencjach w etnografii Japonii, znacznie poszerzając swoje wyobrażenie o działalności naukowej w tej dziedzinie „ojca” japońskiej folklorystyki i etnologii Yanagidy Kunio (1875—1962), Miyamoto Tsuneichiego (1907—1981), Amino Yoshihiko (1928—2004), Instytutu Badań Humanistycznych przy Uniwersytecie w Kioto, Muzeum Etnologicznego w Osace, Narodowego Muzeum Etnologii (Minpaku), Stowarzyszenia Antropologii Kulturowej w Japonii, antropologii rozwoju, antropologii stosowanej dla rozwoju społecznego itp. Szczególne zainteresowanie ukraińskich uczonych wzbudził opis programów dla doktorów filozofii, zaproponowanych w Narodowym Muzeum Etnologii, zgodnie z którym wszyscy studenci muszą ukończyć dysertację na podstawie własnej pracy w „warunkach terenowych”, a także opowieść o strukturze, etapach i specyfice organizacji ich nauki w procesie przygotowań do naukowych badań terenowych. Wymianie wartości duchowych między narodem japońskim a ukraińskim Hiroshi Kataoka poświęca stałą uwagę także w swojej działalności translatorskiej i pedagogicznej. Przekonującym świadectwem tego są przetłumaczone na język ukraiński japońskie baśnie ludowe, które złożyły się na wydany przez niego w Kijowie zbiór „Epos ludowy »kraju wschodzącego słońca«” (K., 2012). Obecnie pracuje nad tłumaczeniem na język japoński powieści ukraińskiego pisarza przełomu XIX i XX wieku Mychajła Kociubynskiego „Cienie zapomnianych przodków”. Jako wykładowca katedry języków i literatur Dalekiego Wschodu oraz Azji Południowo-Wschodniej Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, Hiroshi Kataoka zorganizował staże dla ukraińskich studentów w Japonii. Dzięki temu co roku 12 jego wychowanków pogłębia swoją wiedzę z zakresu języka japońskiego, historii i kultury na japońskich uniwersytetach, co również znacząco sprzyja duchowemu zbliżeniu naszych narodów. Pan Hiroshi jest uczestnikiem międzynarodowych konferencji internetowych „Dialog języków — dialog kultur. Ukraina i świat”, które od dziesięciu lat z rzędu organizuje i prowadzi Uniwersytet Ludwika i Maksymiliana w Monachium (Niemcy). Jego dysertacja, referaty na tych i innych konferencjach, publikacje w różnych wydawnictwach naukowych na temat kultu przodków w japońskiej i ukraińskiej twórczości ludowej budzą powszechne zainteresowanie i zyskały wysokie oceny w kręgach naukowych, wśród wykładowców i studentów. „Dysertacja, referaty oraz inne prace naukowe Hiroshiego Kataoki wnoszą świeży powiew do ukraińskiej etnografii nie tylko swoją tematyką i problematyką, ale także fundamentalnymi podstawami badania tych czy innych zjawisk kultury narodu japońskiego i ukraińskiego w ich zestawieniu i porównaniu. Zna on dogłębnie zwyczaje i obrzędy naszych narodów. Badając je w ujęciu typologicznym, rozważa najdrobniejsze szczegóły, najsubtelniejsze zmiany w ich kształtowaniu się i rozwoju historycznym, w logicznych powiązaniach i wzajemnych uwarunkowaniach, sięga do danych z zakresu historii, psychologii, estetyki, badań terenowych, prac najwybitniejszych przedstawicieli światowej nauki etnograficznej itd., a dopiero potem dokonuje uogólnień i wniosków, kształtuje swój pogląd na dane zjawisko, rozwija idee naukowe, wyznacza nowe problemy, co czyni jego prace oryginalnymi, pasjonującymi i pouczającymi dla nas. Powiedzmy, w ukraińskiej świadomości narodowej naród postrzegany jest jako wielki Ród. Jednak badania nad naturą takiego rozumienia pozostają u nas dotąd słabo zbadane. Akcentując archetypy wody, drzewa, chleba i ich funkcje w kontekście czczenia rodu, rodziny, rodziców, Hiroshi Kataoka koncentruje się na zestawieniu obrazów mitologicznych, właściwych zarówno kulturze japońskiej, jak i ukraińskiej — postaciom totemicznym i animistycznym, symbolice atrybutów obrzędowych, czym istotnie wzbogaca rozumienie historycznej, społecznej i psychologicznej natury naszych wyobrażeń o Rodzie. Jego erudycja, oddanie sprawie, wyjątkowa celowość i wytrwałość w pracy zawsze i u wszystkich budzą szacunek do niego. Zharmonizowały się one tak naturalnie z mądrością, z matczyną miłością i troską promotorki Lidii Franciwny Dunajewskiej o swojego aspiranta, z uwagą kolegów z katedry i dały nam w jego osobie wybitnego uczonego-folklorystę, wzór duchowo bogatej, szlachetnej osobowości przełomu XX i XXI wieku” — mówi kierowniczka katedry folklorystyki Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, doktor nauk filologicznych, profesor Ołena Iwanowśka. „Przewartościowując z punktu widzenia najnowszych osiągnięć teoretyczno-metodologicznych ukraińskiej i japońskiej nauki etnograficznej wypracowane w światowej folklorystyce XIX—XX wieku stereotypy badań porównawczych kultur tradycyjnych — uzupełnia ją czołowy pracownik naukowy wydziału folklorystyki Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. Maksyma Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, doktor nauk filologicznych, profesor Mykoła Dmytrenko — Hiroshi Kataoka w swoich pracach poruszył i wyjaśnił szereg kwestii. Zaproponował on w szczególności nową klasyfikację motywu wędrówki między światami według podmiotu działania oraz według kryterium ogólnego i indywidualnego w kontekście artystycznej modyfikacji kultu przodków. Daje to możliwość dokładniejszego i bardziej konkretnego badania realizacji kultu w różnych tradycjach narodowych, które dotychczas miały dość rozmyty charakter”. Hiroshi Kataoka jest mile widziany w placówkach oświatowych Ukrainy, w wiejskich rodzinach podczas ekspedycji terenowych, gdzie ma już swoich przyjaciół, w radiu i telewizji. „Kontakty z panem Hiroshim uszlachetniają, skłaniają do nowych poszukiwań, zawsze wywołują chęć współpracy z nim” — dzieli się wrażeniami ze spotkań ze swoim przyjacielem kierownik Naukowo-Badawczego Laboratorium Etnologii Kamieniecko-Podolskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Ohijenki, kandydat nauk filologicznych Wałerij Szczehelśkyj. We wrześniu 2017 roku Hiroshi Kataoka przeszedł na stanowisko koordynatora międzynarodowego projektu SATREPS Uniwersytetu w Fukushimie, który pomoże zintegrować doświadczenia wsparcia naukowego w likwidacji skutków awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej oraz elektrowni Fukushima-Daiichi w interesie Japonii, Ukrainy i społeczności międzynarodowej. Zatem, jak mówimy u nas na Ukrainie, niech Panu sprzyja los na długie lata, drogi panie Hiroshi!
Kiedy 1 kwietnia 2003 roku Hiroshi Kataoka po raz pierwszy przyjechał do Kijowa, na lotnisku zapytał jednego ze swoich współpracowników, jak dotrzeć na uniwersytet. Ten zainteresował się: „Na który uniwersytet? Imienia Tarasa Szewczenki?”. „Na uniwersytet” — powtórzył nieco zdziwiony gość, gdyż w tamtym czasie słyszał jedynie, że istnieje taki kraj jak Ukraina, ale nie wiedział nic ani o Kijowie, ani o jego uniwersytetach, ani o Tarasie Szewczence. Zrozumiałe, że nie znał też języka ukraińskiego. Dzisiaj zaś pan Hiroshi jest nie tylko znanym, ale i szanowanym w kręgach naukowych i edukacyjnych, wśród społeczności ukraińskiej stolicy oraz innych miast Ukrainy człowiekiem, który dobrze, nawet znacznie lepiej od tych, którzy urodzili się i wychowali na Ukrainie, włada językiem ukraińskim. Kandydat nauk filologicznych przez prawie 10 lat pracował jako wykładowca tego samego, niegdyś zupełnie mu nieznanego, Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. H. Szewczenki.
Tłumaczenie maszynowe
Zdobycie przez nasze państwo pełnej niepodległości politycznej, po raz drugi w ciągu minionego stulecia, bardzo logicznie zwróciło uwagę społeczną na pierwszy akt zmagań wyzwoleńczych XX wieku — stworzenie i działalność Hetmanatu Pawła Skoropadskiego. Nie miał on szczęścia, gdyż na siedmiu i pół miesiącach istnienia jego Hetmanatu skupiono niszczycielską krytykę, sarkazm oraz ironię jego przeciwników, wśród których nie brakowało ludzi z pisarskim lub publicystycznym talentem — wspomnijmy chociażby utwory Wołodymyra Wynnyczenki. Jednak ogólny stan Ukrainy w ciągu rządów Pawła Skoropadskiego większość bezstronnych obserwatorów oceniała jako błyskotliwy. Wśród krajów, które powstały na gruzach Imperium Rosyjskiego, ona jedyna zdołała zapewnić spokój i ład, stałą gospodarkę oraz finanse. Na arenie międzynarodowej państwo ukraińskie zdobyło szerokie uznanie, ale największe osiągnięcia odniosło w sferach budownictwa kulturalnego. Jako głowa suwerennego państwa, hetman uważał za konieczne posiadanie na Ukrainie narodowej akademii nauk oraz uniwersytetów, bibliotek, teatrów, całej sieci ukraińskich szkół. Waga postaci hetmana Skoropadskiego polega zapewne na tym, że jego wysiłkami została wpisana godna karta w historię ukraińskiego państwowotwórstwa. Wołodymyr SKRYNCZENKO Ukraiński Napoleon czy hetman? Dzieciństwo Pawła mijało w malowniczym Trościańcu, na Połtawszczyźnie, w majątku dziadka Iwana Mychajłowycza, który doskonale władał ukraińskim, zapraszał do siebie kobziarzy, opowiadał wnukom o sławnych czasach ukraińskiej przeszłości. Zapewne opowieści dziadka i szlacheckie tradycje rodu, wśród których najsłynniejszym był hetman Iwan Skoropadski, wpłynęły na decyzję Pawła o pójściu do spraw wojskowych. Prosto z Korpusu Paziów korneta Skoropadskiego wypuszczono w 1893 roku do lejbgwardii pułku kawalerzystów, gdzie spotkał porucznika Carla Gustava Mannerheima, Fina szwedzkiego pochodzenia, który otrzymał dawno wymarzoną błyszczącą mundurową po służbie w pułku dragonów. Zarówno Pawło Skoropadski, jak i baron Mannerheim pochodzili ze szlacheckich rodów, które były znane w historii swoich krajów — Ukrainy i Finlandii. Z czasem życiowe drogi Ukraińca Pawła Skoropadskiego i Fina Carla Mannerheima rozeszły się. Ale przez całe życie zachowali przyjazne stosunki i korespondowali ze sobą. Kariera wojskowa Pawła Skoropadskiego zaczynała się pomyślnie. Z frontu wojny rosyjsko-japońskiej powrócił jako rotmistrz, kawaler złotej broni św. Jerzego i licznych orderów, otrzymuje pagony pułkownika, a w czasie I wojny światowej zdobywa rangę generała-lejtnanta, order św. Jerzego IV stopnia oraz sławę doświadczonego wojskowego. Temu sprzyjały jego osobiste cechy — rycerski charakter, rzadkie sumienie oraz wytrwałość w osiąganiu celu. Pawło Skoropadski „...był wysokim wzrostem, szczupłym człowiekiem... twarz była śmiała, zdecydowana, w oczach była odwaga...” — wspominał Wasyl Zeńkiwski, minister wyznań rządu hetmańskiego. Jednak rewolucja lutowa 1917 roku i abdykacja cara Mikołaja II z tronu postawiła Pawła Skoropadskiego przed wyborem dalszego losu. Tymczasem w Kijowie zawrzało życie polityczne, rozbłysła gwiazda Mychajła Serhijowycza Hruszewskiego, który został przewodniczącym Centralnej Rady. Innymi liderami Centralnej Rady zostali jej założyciele — socjaldemokraci Wołodymyr Wynnyczenko oraz Symon Petlura. Ale bardzo szybko okazało się, że Centralnej Radzie dotkliwie brakuje kierownictwa. Traciła swój czas na bezkońcowe spory, nie rozwiązywała aktualnych problemów społecznych, w szczególności palącej kwestii redystrybucji ziemi. Ukrainę pochłonęły anarchia i nieład. Szczególnie szkodliwy był stosunek tych działaczy do wojskowych. Generał Skoropadski oddał do dyspozycji Centralnej Rady ukrainizowany korpus z 40 tys. bojowników, doskonale zdyscyplinowanych i wyposażonych. Ale jego pomocy nie przyjęto z dwóch powodów: ideolodzy Centralnej Rady dowodzili, że rewolucja usuwała konieczność regularnej armii, i twierdzili, że nie można ufać bogatemu właścicielowi ziemskiemu Skoropadskiemu. Zapewne ogarnął ich paniczny strach przed widmem „ukraińskiego Napoleona”. Dmytro Doroszenko twierdził, że Centralna Rada bała się ukraińskiej armii nie mniej niż bolszewików. Pawło Skoropadski próbował przeciwdziałać siłom bolszewickim, nie licząc na wdzięczność liderów Centralnej Rady. Jednak już pod koniec grudnia 1917 roku, próbując zachować chociaż resztki korpusu, jedyny w tamtym czasie wybawca niepodległej Ukrainy był zmuszony odejść na emeryturę. Wojna rosyjska i „pokój chlebowy” Rok 1918 liderzy Centralnej Rady witali w smutnym nastroju: bolszewickie wojska rosyjskie nacierały na Kijów. Sytuacja radykalnie zmieniła się po tym, jak Centralna Rada podpisała 9 lutego 1918 roku porozumienie pokojowe w Brześciu, i na Ukrainę jako sojusznicy weszły wojska niemieckie i austro-węgierskie. Z ich pomocą udało się wygnać czerwonych Rosjan oraz własnych bolszewików. Ale warunki podyktowane przez sojuszników były dość uciążliwe. Zgodnie z traktatem brzeskim Ukraina miała do 31 lipca 1918 r. wysłać do Niemiec i Austro-Węgier 60 mln pudów chleba, 2750 tys. pudów mięsa oraz inną produkcję rolną i surowce przemysłowe. Od tego porozumienie pokojowe zyskało obrazową nazwę „pokój chlebowy” (Brotfrieden). Niemcy i Austriacy nie zadowolili się rolą najemników, lecz prowadzili własną politykę w celu uzyskania żywności i surowców. Przekonali się o niezdolności ukraińskiego rządu do zaprowadzenia ładu na Ukrainie własnymi siłami, bez czego niemożliwe było zrealizowanie strategicznych celów „pokoju chlebowego”. Niemieckie dowództwo wojskowe, w szczególności generał Groener, nalegało na zmianę rządu. Poza uwagą generała Groenera nie mogła pozostać działalność nowo utworzonej organizacji o kierunku konserwatywno-liberalnym — Ukraińskiej Hromady Narodowej oraz jej lidera Pawła Skoropadskiego. Miał on dwie niezaprzeczalne zalety — był bojowym generałem i potomkiem ukraińskiego rodu hetmańskiego. Jego przynależność do wielkich właścicieli ziemskich była gwarancją prowadzenia przez przyszły rząd niesocjalistycznej polityki rolnej, gdyż był on pożądany przez wpływową część społeczeństwa, która miała co tracić w wyniku eksperymentów społecznych Centralnej Rady. 29 kwietnia około godziny 11 w kijowskim cyrku Petra Krutykowa „Hippo Palace” rozpoczął pracę Kongres Rolników. Wiodącą rolę na nim odgrywało kierownictwo Związku Właścicieli Ziemskich, które wzięło na siebie realizację scenariusza, którego kulminacją miało stać się ogłoszenie Pawła Skoropadskiego hetmanem Ukrainy. Taki scenariusz został dynamicznie zrealizowany przez prezydium kongresu. Wydarzenia rozwijały się tak szybko, że krytyka Centralnej Rady wkrótce zmieniła się w natarczywe żądania „silnej władzy”, „dyktatora” i wreszcie skandowanie „Hetmana potrzeba!”. Centralna Rada nie wykazała żadnej woli oporu wobec organizatorów zamachu stanu. Według świadectwa socjalisty Mykyty Szapowała, prezydium Centralnej Rady po prostu zniknęło, nie mówiąc „ani jednego słowa o wydarzeniach”...
30 kwietnia 1918 roku opublikowano dwa fundamentalne dokumenty władzy hetmańskiej: „Gramotę do całego narodu ukraińskiego” oraz „Ustawy o tymczasowym ustroju Ukrainy”. W Gramocie Pawło Skoropadski ogłosił się Hetmanem całej Ukrainy. Wyjaśniał, że do takiego kroku zmusiła go groźba nowej katastrofy dla Ukrainy oraz kategoryczne żądania mas pracujących ludności, by „niezwłocznie zbudować taką Władzę Państwową, która byłaby zdolna zapewnić ludności spokój, prawo i możliwość twórczej pracy. Jako wierny syn Ukrainy, postanowiłem odpowiedzieć na to wezwanie i wziąć na siebie tymczasowo pełnię władzy”. Głównym zadaniem „Gramoty” było poinformowanie ludności o podstawach zmiany ustroju państwowego oraz zadeklarowanie założeń programowych nowej władzy. Do „Gramoty” dołączono „Ustawy o tymczasowym ustroju państwowym Ukrainy”. Pierwszą ustawą „O władzy Hetmańskiej” ogłoszono wyłączność władzy hetmana Ukrainy w granicach całego państwa ukraińskiego. Mianował on szefa rządu, zatwierdzał i zwalniał jego skład, sprawował kierownictwo nad polityką zagraniczną państwa, był naczelnym dowódcą sił zbrojnych. „Gramota” hetmana oraz „Ustawy o tymczasowym ustroju państwowym Ukrainy” stały się konstytucyjną podstawą państwa ukraińskiego. Osobiście hetman bronił prymatu zasady własności prywatnej zarówno w przemyśle, jak i w rolnictwie, w szczególności rozpoczął przygotowania do sprawiedliwej reformy rolnej w celu stworzenia silnej warstwy drobnych i średnich właścicieli ziemskich. W dziedzinie przemysłu tworzono sprzyjającą atmosferę dla inicjatywy prywatnej, co momentalnie spowodowało ożywienie życia gospodarczego. Ogólnie rzecz biorąc, sytuacja ekonomiczna państwa była w tamtym czasie nadzwyczaj silna, budżet państwa po raz pierwszy stał się dodatni, a Dyrektoriatowi hetman pozostawił pełny skarbiec państwowy. Ustanawiano silne relacje z państwami neutralnymi, a także z krajami, które powstały na terenach byłego Imperium Rosyjskiego: nawiązano stosunki z Niemcami i Austro-Węgrami, krajami Skandynawii, Bałtyku i Zakaukazia, Hiszpanią, Portugalią, Holandią, Finlandią, Polską i in. Ale największe osiągnięcia państwo hetmańskie Ukrainy w 1918 roku odniosło w sferach życia wewnętrznego, które Skoropadski uważał za czysto narodowe — budownictwie kulturalnym i organizacji kościoła. Jako głowa suwerennego państwa, hetman uważał za konieczne posiadanie na Ukrainie narodowej akademii nauk, uniwersytetów, teatrów państwowych, Biblioteki Państwowej, Archiwum Państwowego, sieci szkół ukraińskich. Kwestię rozwiązywano poprzez otwieranie nowych instytucji kultury i oświaty pod wysokim patronatem państwowym. Tak więc, obok istniejącego Kijowskiego Uniwersytetu Świętego Włodzimierza powstał Ukraiński Uniwersytet Państwowy w Kijowie, a nieco później — analogiczny w Kamieńcu Podolskim. Znany historyk Stepan Tomasziwski słusznie zauważył: „Hetman Skoropadski będzie miał przed sądem historii najlepszych obrońców w osobach ukraińskiej szkoły i nauki; grabarze Hetmanatu byli natomiast grabarzami ukraińskiej kultury i w tym charakterze staną oni przed obliczem tego samego sądu”. Hetmanat miał wszelkie podstawy do trwałego istnienia i stopniowego wzmacniania się, poza jednym, ale głównym czynnikiem — zagranicznopolitycznym. Listopadowa rewolucja 1918 roku w Niemczech i Austro-Węgrzech zlikwidowała istniejącą w tamtym czasie gwarancję jego stabilności. W nocy 14 grudnia 1918 roku hetman państwa ukraińskiego podpisał ostateczną abdykację: „Ja, hetman całej Ukrainy, przez siedem i pół miesiąca dokładałem wszystkich moich sił, aby wyprowadzić kraj z tego ciężkiego położenia, w którym się znajduje. Bóg nie dał mi sił, by poradzić sobie z tym zadaniem…”. Ta abdykacja zademonstrowała najwyższy stopień kultury Pawła Skoropadskiego jako urzędnika, jego troskę o dalsze losy Ukrainy. Lekcje i konsekwencje… Znalazłszy się w Berlinie, Pawło Skoropadski zaczął pracować nad wspomnieniami. Zrządzeniem losu ostatnie schronienie zapewniła mu ziemia niemiecka. Zmarł w mieście Metten 28 kwietnia 1945 roku od ran w wyniku bombardowania stacji kolejowej Plattling. Zapewne długoletnia przyjaźń Pawła Skoropadskiego i Carla Gustafa Mannerheima wyrosła poza ramy ich osobistych relacji i jest faktem wspólnej historii ukraińsko-fińskiej. Dawni koledzy z pułku, postawieni wolą losu na czele swoich państw w tym samym czasie w podobnych warunkach historycznych, każdy według własnego uznania starał się przysłużyć swojej ojczyźnie. Ich czyny podporządkowane były jednemu celowi — realizacji europejskiego wyboru swoich narodów. Jednak jeśli Finlandia zdała ten państwowy egzamin dzięki osobistym wysiłkom Mannerheima, to Ukraina, wbrew staraniom Pawła Skoropadskiego, nie wykorzystała swojej historycznej szansy na budowę państwa i ostatecznie doświadczyła nowego — sowieckiego zniewolenia. A teraz Ukrainie zagraża rosyjskie zniewolenie. Przecież piąty rok trwa niewypowiedziana wojna Rosji przeciwko naszemu państwu („gorąca wojna”, według określenia Kurta Volkera). I dopóki reżim putinowski pozostaje przy władzy, niemożliwe jest wyobrażenie sobie jakiegokolwiek pojednania między Rosjanami a Ukraińcami — przelana krew jeszcze długo będzie dzielić niegdyś bratnie narody. Jednak ofiary, które ponosi Ukraina w tej wojnie, są w pełni uzasadnione, gdyż dzisiaj naszemu państwu przypadł wysoki zaszczyt obrony nie tylko swoich interesów narodowych i integralności terytorialnej, ale także całej Europy przed rosyjskim najeźdźcą. Obecnie mamy Ukrainę niepokorną i buntowniczą, która tak i nie nauczyła się być naprawdę samodzielną, a pokłada nadzieję w „zagranicznych partnerach”. Taką, która posiada wielkie zasoby, ale nie potrafi sobie z nimi poradzić. Ukrainę z daleką od najlepszej elitą społeczną. I że właśnie taką Ukrainę mamy — to należy wspomnieć wydarzenia sprzed stu lat. Za to można uczynić ją lepszą. Ale do tego warto przynajmniej przyswoić lekcje historii.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
rok! Choć czyta się nadzwyczaj lekko, mimo, zdawałoby się, nieskończonych zdań. Przyznam, nawet próbowałam gdzieś je rozbić i w końcu zrozumiałam, że byli o wiele lepsi redaktorzy i jeśli oni nie odważyli się… I słusznie uczynili: bo zdania są tak rozległe i skrzydlate, jak i myśli autora, jak jego wielowymiarowe postrzeganie świata, jak ten młodzieńczy maksymalizm, który udało mu się przenieść i zachować do poważnego i mądrego wieku. A my — czekamy! Czekamy na nowe szczeble i szczyty pisarskiej samorealizacji Ihora Dowhaniuka, czekamy na nowe książki! Przed obliczem tych, co polegli, Co przetrwali kryminały, Łamali więzień wszystkich słupy, — O pamięci moja, nie śpij! Przed obliczem tych, co budzą, Nieprawdę — studzą, krzywdę — sądzą I wołają w państwową wyż, — O pamięci moja, wznieś się! Nie śpij! Wznieś się miarą istniejącą I przed duchem nieśmiertelnym, Mówiąc spokojowi: wybacz! — Swego ducha i pamięć uświęć! Tak, pamięć — łza, jak wiosenna rosa, nią żyjemy w dzień i w nocy. Pamiętajmy o tych, “którzy po męczeńsku i zarazem triumfalnie przeszli “POD ZŁOTYMI WROTAMI” (s. 486)... Żyjemy w wieczności, i prawda prowadzi nas do wieczności... Pamiętajmy w dzień i w nocy, bo “Ich chód pod Złotymi Wrotami trwa...” (s. 489). P. S. To tylko próba delikatnego dotknięcia stron książki. Sądzę, że literaturoznawcy, czytelnicy-patrioci jeszcze powiedzą swoje ważne słowo — tekst książki zasługuje na naszą najpilniejszą uwagę, bo przecież Petro Szkrabiuk jako pisarz i naukowiec (doktor nauk historycznych) także jest arystokratą ducha i czynu, oraczem niwy słowa-życia literatury ukraińskiej.
Tłumaczenie maszynowe
Olha RUDANEĆ Długo nie odważałam się sama przed sobą rozszyfrować tych emocji i światopoglądowych insynuacji, które budziły się i kształtowały w mojej duszy i świadomości w procesie czytania. Trzeba było tak mistrzowsko zakręcić fabułę, żeby nawet literaturoznawcy z doświadczeniem nie zdołali dokładnie określić gatunku! A może to zjawisko nowego, nieujętego w szablony jeszcze poradzieckiego literaturoznawstwa gatunku? A może to jest to, czego pragnie jeszcze nie stwardniała publiczność czytelnicza, zmęczona wreszcie tym negatywizmem i wulgarnością, które szczodrze wlały się w naszą literacką codzienność, wyrywając się w końcu spod cenzuralnej gilotyny?! Właśnie dla takiej publiczności jest ta lektura. Wszystkich ich zaprasza autor do kręgu twórców „Nowej Ziemi”, bo właśnie z własnego „JA”, „MY” i „KRĘGU”, który nas jednoczy, zaczyna się Nowa Rodzina, Nowa Ukraina, Nowa Ziemia. Autor, jak każde kochające dziecko, czyni Centrum Wszechświata ten skrawek ziemi, gdzie rozbłysła jego dusza. Ta wrośnięta w głąb ziemskiego przyciągania pępowina i dzisiaj, już w dojrzałym wieku, nie daje Mu pragnienia zamienić ten skrawek ziemi na jakiekolwiek inne, najbardziej kuszące… A możliwości były, szanse też, jeszcze do tej pory niewyczerpane. Ale on nie jest po prostu marzycielem i fantastą, nie jest ostatnim romantykiem, których, nawiasem mówiąc, również niewielu. On jest rozmarzonym i natchnionym wiarą realistą, który chce zmienić świat na lepsze, niestrudzenie próbuje te zmiany rozszerzać na swoje otoczenie, krąg swojego najbliższego środowiska i uparcie czyni w tym kierunku, wydawałoby się, zupełnie beznadziejne kroki. A teraz – co do stylu i maniery podania, wykładu: smakowita i wykwintna literacka Bohdan DIACZYSZYN, członek NSPU, m. Lwów Jeśli nie spać nam, a iść – to tylko razem, tylko w górę. Petro Szkrabiuk, „Współbrzmienie” W 2018 roku w „Słowie Proświty” (nr 31) została opublikowana moja artykuł „Myśli Bożego drzewa” – rozważania o tomiku poetyckim „Ślub z piołunem” Iryny Kałyneć (odeszła za granicę 31 lipca 2012 r.). I tutaj warto wspomnieć zakończenie tego artykułu... Omyte miłością, łzą pamięci, słowo będzie żyło wiecznie, bo prawdziwa wieczność jest darowana Człowiekowi, który życie swoje położył na ołtarz walki o łzę słowa wolności: Ja na dzień zmartwychwstania przyjdę. Ja bowiem dnia tego, Boże, czekam, bo piekielny ogień nie zdoła pożreć ludzkiej wszechwiecznej łzy... Ona zapyta nie Boga – zapyta nas, obecnych na tym widowisku: gdzie byliście, co robiliście, żeby wywalczyć, zachować dla wieczności łzy pamięci, wolność dla przyszłych pokoleń... Teraz zaś na moim biurku – „biblia” pamięci o niszczycielskich czasach komunistycznego systemu, o tych, którzy położyli swoje życie na szali walki o naszą wolność. To książka Petra Szkrabiuka „Pod Złotymi Wrotami: sześć elegii o rodzinie Kałyneciów” (drugie wydanie). Bohaterowie książki rozmawiają, przemawiają dobrym słowem autora, bo w minionych czasach, jak pisała Iryna Kałyneć, słowa były „zaciśnięte w gardle, uduszone w milczeniu”. I oto mamy unikalną książkę. Tego arcydzieła literatury faktu niełatwo komentować, bo ono odkrywa się w procesie pełnokrwistego życia, kiedy czytane-przeczytane, zachowane w pamięci. Odczuciem wszechmocy, prawdziwości słowa przejmujesz się do głębi serca, bo tekst poraża fundamentalną mądrością, wiedzą, objętością opracowanego materiału i skłania do pamiętania i wiedzy o tym, co kształtuje duchowy świat człowieka. A co wiemy o Ihorze Kałyneciu? Autor książki zwięźle napisał w przedmowie: „Zatem mamy Kałynecia-poetę i Kałynecia-obywatela. Te wielkości są równoważne. One właśnie tworzą ową – nieosiągalną dla innych – całość... Świątynia jego poezji i życia jaśnieje dziś dla wszystkich, u których nie jest obojętne serce i otwarta dusza” (s. 6, 9). Ihor Kałyneć owocnie pracuje do dnia dzisiejszego, żeby nasze życie nie na język, przyprawiona lekką ironią i humorem, niezaśmiecona bulwarową leksyką i wulgarnością. Upoetyzowane działanie poszukiwania harmonii i tworzenia. Artystycznie obramowane obrazki, wydawałoby się, codziennego życia miasta z jego codziennym bytem i problemami. I to wszystko – tylko jako podstawa dla mostka w jutrzejszy dzień w celowym i upartym ruchu ku „Nowej Ziemi”. Na naszych oczach zmieniają się wydarzenia i ludzie, zmienia się miasto i świat. I, co naturalne, autor wyciąga te zmiany najpierw ze swojej RODZINY. Chyba rozczarowali się ci pierwsi czytelnicy, którzy próbowali dokładnie przymierzyć portrety bohaterów książek do znanych im ludzi. Nie będę kłamać, taka próba była i u mnie, ale już po przeczytaniu jakiejś dziesiątki stron zrozumiałam jej daremność. Wielkie pozytywne doświadczenie odpowiedzialnego kierownika i dyplomaty posłużyły za podstawę dla praktycznie protokolarnego wypisywania stron organizacyjnego przygotowania i przeprowadzenia Powszechnego Forum. Nie mam wątpliwości, że te strony – to wysokiej klasy lekcje zarządzania dla wszystkich, którzy przymierzają do siebie żupan przywództwa. To taki master-class doświadczonego menedżera i dyplomaty, który nie grzech wziąć do programu szkół dyplomatycznych i akademii menedżerskich. I na koniec: wszystkie szczyty, wszystkie nauki, wszystkie osiągnięcia i doświadczenie – to opatrzność Boża, to błogosławieństwo Niebios i wola Najwyższego, który dał Człowiekowi rozum i wolę czynić tak, jak on czyni, żyć tak, jak on pragnie i potrafi. Ta chrześcijańska prawda i głęboka wiara praktykującego chrześcijanina pozwoliły autorowi bardziej globalnie przemyśleć i przedstawić koncepcję Wiary jako siły jednoczącej; przeprowadzić główną Prawdę: na wszystko wola Pańska, który stworzył człowieka na swój obraz i podobieństwo, dla którego „stał się Człowiekiem i został ukrzyżowany za nas za Poncjusza Piłata… i zmartwychwstał trzeciego dnia zgodnie z Pismem…” On – nasz Stwórca i Zbawiciel, skłania i błogosławi autora i nas tworzyć „Nową ziemię”, tworzyć Królestwo Boże na ziemi, gdzie „wszyscy będą jedno!” Ta Prawda jest główną złotą osią, na której trzyma się tak nowatorska, nieformatowa fabuła książki. Po przeczytaniu codziennie wracam do jakiegoś rozdziału, strony, akapitu; czegoś szukam niedopowiedzianego czy niedopowiedzianego; znajduję jakieś nowe dla siebie światopoglądowe aspekty. I wyciągam dla siebie jakby dawno już dojrzały wniosek: taką lekturę lubię, taką się zachwycam. Ona nie jest dla rozrywki – dla intelektualnego wzbogacenia i wzrostu, dla niełatwej drogi przez ciernie do gwiazd.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
przestawało w Świątyni wolności Ukrainy, aby, według słów autora, „stała ta świątynia na widoku” (s. 10) i aby nie marniała pamięć naszego ducha, zwłaszcza o Wasylu Stusie, Wiaczesławie Czornowole, Stefanii Szabaturze, Irynie Kalinec: Tam anioł grał na organach, w śniegach kwitła kalina. Byli tam Wasyl, Wiaczesław, i Stefa z Iriną. (s. 10). …W pamięci ożyło wydarzenie z prezentacji książki w mieście Chodoriw, gdzie urodził się Ihor Kalinec. Podchodzi do pana Petra szlachetna pani, nauczycielka (według statystyk kobiety czytają więcej) z mężem, i mówi do niego: „Stań na kolana przed tym mężem! Napisać taką książkę – to pod siłę wielkiemu artyście i patriocie Ukrainy”. Więc otwórzmy wrota pamięci książki... Obejmijmy myślami wydarzenia i obrazy bohaterów książki (nie mogę nazwać tego arcydzieła publicystyki literackiej książką)... Elegia pierwsza — „Między ciszą a grzmotem” — retrospektywnie przenosi w epokę Wyzwoleńczych Zmagań 1917—1921 lat, następnie w okres walki OUN i UPA, która była potężnym bodźcem dla duchowo-ideologicznego kształtowania szістdziesiątników, przede wszystkim Iriny i Ihora Kalinców, ich znajomych i pobratymców. A także bodźcem dla ich twórczości. Elegia druga — „Na skrzyżowaniu trzech światów” — to analiza literaturoznawcza poezji Ihora i Iriny Kalinców w kontekście stosunków świata pogańskiego, chrześcijańskiego i bezbożnego. Elegie trzecia i czwarta — „Drugie polowanie” i „Za drutami” — mówią same za siebie. Chodzi o drugą falę rewizji, aresztowań, przesłuchań, procesów i uwięzienia Iriny, a później Ihora… Nie mniej ważna jest elegia „Po burzy”. Ona — o „kontrastach wolności i niewoli”. Chodzi o poszukiwania pracy przez małżeństwo Kalinców po dziewięcioletnim uwięzieniu, „wzajemne stosunki” z KGB — i znów o twórczość literacką oraz międzynarodowe uznanie. Elegia szósta — „Krzepnięcie”, równie wymowna. Bo ona — o narodowym wzroście pod koniec lat 80. XX w., odrodzeniu Państwa Ukraińskiego… W tych przełomowych wydarzeniach Kalinцы wzięli najaktywniejszy udział. Książka jest cenna tym, że autor skrupulatnie opracował prywatne archiwum Kalinców; sprawy sądowe, które są przechowywane w SBU, i liczne publikacje w prasie — w Ukrainie i poza jej granicami. Koloru książce nadają żywe opowieści-wspomnienia Iriny Kalinec, Stefanii Szabatury, Jarosława Lemyka… Cała trójka już odeszła w wieczność, i ich „historia mówiona” jest szczególnie poruszająca i przekonująca. Ogólnie rzecz biorąc, książka „Pod Złotymi Wrotami” dotyczy nie tylko rodziny Kalinców. Obejmuje cały ruch dysydencki na Ukrainie, przytacza wielu imion bojowników z czerwonym totalitaryzmem. O takich Petro Szkrabiuk pisze w artykule „Przed obliczem tych, którzy polegli, albo Spojrzenie z dystansu dwudziestu lat”, ilustrując go swoim wierszem „Zaklęcie” (s. 485—489):
Tłumaczenie maszynowe
Hanna DENYSKO, dziennikarka, m. Połtawa. Początek temu projektowi dało poznanie się na jednej z wystaw w Hadziaczu dwojga twórczych ludzi — mistrzyni frywolitki, hafciarki, poetki, połtawianki Kateryny Kaliniczenko i Hryhorija Kysila, zasłużonego mistrza twórczości ludowej, wykładowcy Hadziackiego Kolegium Kultury i Sztuki im. I. P. Kotlarewskiego. Hryhorija Kysila nazywają „złotorękim projektantem”, ponieważ wydał pięć albumów „Ukraiński haft” ze schematami haftowania krzyżykiem, przy czym jeszcze bez użycia technologii komputerowych. Organizatorka i koordynatorka projektu „Obraz i słowo Kobziarza w hafcie (galeria portretów i cytatów T. H. Szewczenki)”, aktywistka Połtawskiego Społecznego Komitetu Szewczenkowskiego Kateryna Kaliniczenko opowiada: — Hryhorij Ołeksijowycz Kysil to unikalny, utalentowany, nieprzeciętny człowiek, prawdziwy Mistrz. Więc kiedy po kilku latach znajomości napisał do mnie list i zapytał, czy nie można zorganizować hafciarek i wcielić w wyhaftowane życie jego książki portretów Tarasa Szewczenki, ta idea zapadła mi w duszę. Połtawskie hafciarki z entuzjazmem zanurzyły się w projekt. Poseł ludowy Ukrainy Jurij Bubłyk powiedział: „Wszystko, co ukraińskie, jest mi drogie i bliskie. Pomogę z tkaniną i nićmi”. Praca poszła szybko i pięknie. Konsultowaliśmy się z panem Hryhorijem, słyszeliśmy słowa wsparcia, rady, jak dobrać kolory itd... W grudniu 2017 roku ucieszyliśmy Hryhorija Ołeksijowycza wiadomością, że będzie wyhaftowana cała jego książka „Portrety Tarasa Szewczenki”, a jeszcze wyhaftujemy na płótnie aforyzmy Wielkiego Kobziarza. Nasz Nauczyciel bardzo się ucieszył. 25 grudnia opracował stronę tytułową. A 2 stycznia 2018 roku jego córka przekazała smutną wiadomość: dusza Hryhorija Ołeksijowycza odleciała w te światy, gdzie i Tarasowa... Pociesza jedynie to, że Mistrz zakończył swoją ziemską drogę, wiedząc, że jego książka zostanie wcielona w haft nie na sto, a na dwieście procent. Dalej rozmawialiśmy już z córkami Hryhorija Ołeksijowycza, które kontynuują jego dzieło w Hadziackim Kolegium... Słuchając pani Kateryny, pomyślałam: jeśli tworzyć haftowaną historię życia i twórczości Tarasa Szewczenki podjęło się aż 70 utalentowanych hafciarek z Połtawszczyzny, 7 mistrzyń z Kaniowszczyzny na czele z Wirą Nosenko i jeden wielce szanowany hafciarz — Wasyl Jaroszenko, który wyhaftował pomnik Tarasa w Kaniowie, — to jeszcze jedno jaskrawe świadectwo tego, że słowo Kobziarza jest nam potrzebne jak powietrze — aby żyć w zgodzie i miłości do Ukrainy, i jak miecz — aby bronić jej przed tymi, którzy kują nam nowe kajdany w zamian za te, które zerwaliśmy po wiekach niewoli i ofiarnej walki. Nigdy nie zapomnę tych uczuć, które wywołało we mnie poznanie tego unikalnego projektu podczas jego prezentacji w Terytorialnym centrum obsługi socjalnej Szewczenkowskiej w mieście Połtawie rady rejonowej. Kiedy czytasz „Kobziarza”, obraz Tarasa Szewczenki jawi się różnym — oto on czule zachwycony pięknem rodzinnego kraju, oto gniewny czy sarkastyczny, bo mowa o wrogach Ukrainy, a to — w rozpaczy z tego, że synowie jego narodu stają się niewolnikami, podnóżkami, błotem Moskwy, a oto znowu — niezachwianie twardy w wierze w zwycięstwo dobra nad złem... A kiedy wszystko to brzmi, promieniuje barwami jednocześnie — czujesz taki potok duchowej energii, że gotów jesteś sam góry przenosić, nie zważając na ciężar lat czy obecność wśród twojego narodu „hakniętych zwierząt” — nowy termin na oznaczenie tego zjawiska, o którym Taras Szewczenko pisał: „moskiewską blekotą w niemieckich szklarniach zagłuszeni...” Prezentacja już gotowego projektu odbyła się 21 maja 2018 roku w Połtawskim Muzeum Krajoznawczym im. Wasyla Kryczewskiego. A od lipca tego samego roku wyhaftowany Szewczenko pojechał po Ukrainie. Lwów, Włodzimierz Wołyński, Równe, Tarnopol, Iwano-Frankiwsk, Użhorod, Chmielnicki, Winnica, Odessa, Kijów, Dniepr, Zaporoże, centra rejonowe Połtawszczyzny — gdziekolwiek bywali, wszędzie tę unikalną wystawę-projekt witano z zachwytem. — W Użhorodzie przewodnicząca miejscowego Związku Ukrainek nazwała nasz projekt „Piąta podróż Kobziarza po Ukrainie”, — opowiada Kateryna Kaliniczenko. — Trzy podróże Taras Szewczenko odbył za życia, czwarta — to powrót jego prochów na Ukrainę, a piąta — w naszych haftach. Pamiętają się słowa księdza Prawosławnego Kościoła Ukrainy, który nas błogosławił: „Taras Szewczenko walczył słowem. A wasza broń będzie na czubku igły”. Ta podróż Tarasa Szewczenki po Ukrainie byłaby niemożliwa bez ofiarnych wysiłków męża pani Kateryny Hryhorija Kaliniczenki, który swoim skromnym samochodem, który czule nazywają Ślimakiem, przewozi z żoną prace hafciarek z miasta do miasta, żyje tym projektem tak samo, jak i ona. Rada Kobiet Ukrainy, nawiasem mówiąc, uhonorowała go swoją nagrodą — jedynego mężczyznę na całą Ukrainę, i to naprawdę zasłużenie. Życzeniem Hryhorija Ołeksijowycza Kysila było, aby projekt finiszował na Górze Szewczenki w Kaniowie i pozostał tam w muzeum, co hafciarki też zrobiły. To nie pierwszy dar hafciarek Połtawskiego kraju dla muzeum w Kaniowie. W 2011 roku przekazały tutaj amulet „Droga cierpienia Wielkiego Kobziarza”, na którym wyhaftowano miejscowości od Petersburga do Kaniowa, przez które przebiegła pośmiertna droga Szewczenki na Ukrainę w maju 1861 roku. Kierownikiem tego projektu była Zoja Kowalenko. Połtawska delegacja z tym amuletem przejechała całą drogę Kobziarza na Ukrainę, spotykając się z ukraińską diasporą oraz tymi Rosjanami, którzy znają i cenią twórczość Szewczenki. W 2016 roku do muzeum przekazano ręcznik „Gwiezdna droga Tarasa”, na którym wyhaftowano portrety najmłodszego Tarasa — z „Kobziarza”, i najstarszego — z „Elementarza”, a między nimi — gwiezdną drogę. Obramowała ten amulet Kateryna Kaliniczenko splotem frywolitki. Ale te utalentowane kobiety, jak i patrioci-mężczyźni, którzy im pomagają, i dnia nie przeżyją bez twórczości. — Kiedy podarowaliśmy ten ręcznik i wracaliśmy do domu, przewodniczący Połtawskiego oddziału Towarzystwa więźniów politycznych i represjonowanych, obrońca praw człowieka i niestrudzony wolontariusz Anatolij Bannyj powiedział: „Cóż to my z pustymi rękami? Zapoczątkujmy coś takiego, co jednoczyłoby Ukrainę!” — opowiada Zoja Kowalenko, obrończyni praw człowieka, ruchówka, proświcianka i jedna z najaktywniejszych hafciarek. — Tak narodziła się idea amuletu, na którym portrety Tarasa Szewczenki i Iwana Franki, herb, zarysy naszego państwa... Wzięłam na siebie opracowanie i koordynację projektu. Haftowali amulet ludzie z całej Ukrainy — ktoś więcej, a ktoś, jak nasi bojownicy na froncie, zdążyli położyć na płótnie kilka krzyżyków, ale projekt „Ukraina wszystkich jednoczy” naprawdę stał się amuletem. 18 razy był na froncie. Ci wojownicy, którzy wyhaftowali swoją cząstkę ogólnego rysunku lub chociaż dotknęli amuletu, wszyscy ocaleli pod ostrzałami rosyjskich okupantów. Dlatego że każdy, kto haftował, wkładał tutaj swoją energetykę, swoje gorące pragnienie jedności narodu, bez której nam nie wytrwać w nowych próbach, które światu gotują paranoicy putlerzy. Dołączyły połtawskie mistrzynie i do projektu, zapoczątkowanego w Tarnopolu — „Ręcznika pokoju i jedności”, gdzie na 12 i pół metrach płótna swoje typowe wzory haftują hafciarki ze wszystkich obwodów Ukrainy i 20 krajów świata, gdzie jest liczna ukraińska diaspora. — To coś niesamowitego! Ręcznik zmienia się w takie piękno! To naprawdę to, co nas wszystkich jednoczy! — mówi Zoja Kowalenko. A teraz w kolejce u połtawskich hafciarek jeszcze jedna miła Bogu sprawa: ręczniczki-bożniczki dla Cerkwi św. Mikołaja. Ta cerkiew jest bardzo droga świadomym Ukraińcom Połtawy, bo nawet po
Do drugiej wojny światowej pozostawała ona praktycznie ukraińską, autokefaliczną — dzięki świętej pamięci ojcu Pawłowi Bojce. ...Zachwyt zwiedzających wystawy, słowa podziękowania, a u wielu — łzy wzruszenia — to najdroższy prezent dla niestrudzonych mistrzyń piękna i wieczności, które podarowały rodzimemu narodowi piątą podróż Kobziarza przez Ukrainę. We Lwowie wydarzyło się tak wzruszające zdarzenie: Petro Franko, honorowy przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych oraz przewodniczący jego lwowskiej organizacji, pisarz, badacz historii walki o Wolność Ukrainy, zdjął swoje odznaczenie za udział w walce narodowowyzwoleńczej i przekazał Katerynie Kaliniczenko… Haftarki marzyły wprawdzie o tym, że projekt „Obraz i słowo Kobziarza w hafcie” zostanie wpisany do Księgi Rekordów Ukrainy i do tego zmierzało, ale kiedy otrzymały wiadomość, że muszą zapłacić 15 tysięcy hrywien, to zdecydowały, że taką sumę, gdyby nawet ją zebrały, lepiej oddać na front lub kupić nici, a nie wydawać na arkusik papieru, choćby i przyjemny dla honoru. A oto ideę przyznania Hryhorijowi Kysilewi pośmiertnie Nagrody Szewczenkowskiej hafciarki inicjują i mają nadzieję na wsparcie społeczności Połtawszczyzny i Kaniowszczyzny. Oto takie one są we wszystkim, mistrzynie-patriotki, dla których ponad wszystko jest Matka Ukraina, głębokie korzenie jej kultury i jej przyszłość. Wszystkich aktywnych twórców Połtawskiej Haftowanej Szewczenkiany w materiale prasowym, rzecz jasna, nie da się wymienić, wspomnijmy chociaż kilka imion. Głównym centrum pracy hafciarek nad projektem była pracownia twórcza biblioteki-filii nr 7. Kierowniczka filii Ludmyła Załywcza też dosłownie żyła tym projektem, a jej matka, 78-letnia Wira Juchymiwna Bardakowa ze wsi Zemłanky w rejonie hłobyńskim — ojczyzny Raisy Kyryczenko — wyhaftowała wspaniałą kompozycję portretową. Wira Serhijiwna Hordiwska i jej córka Switłana Hahijewa wyhaftowały cztery prace od rodziny. Obecnie Switłana broni Ukrainy jako żołnierz, ale kiedy bywa w Połtawie, to przychodzi na spotkania z siostrami-hafciarkami, które są z niej dumne. Jakiekolwiek życiowe trudności spadały na los połtawianki Marii Serykowej, ale ona wraz z córką Anią aktywnie dołączyły do projektu. Stworzyły swoje arcydzieła, pomimo ciężkich chorób, Switłana Szyło z Dykańki i Natalija Bojko z Połtawy. Switłana Kyryczenko z Sokołowej Bałki wyhaftowała portret Szewczenki nie tylko dla projektu, ale i drugi w prezencie dla biblioteki-filii nr 7. Dusza pani Switłany odleciała w wieczność, ale jej mistrzowska praca będzie dalej darować Ukraińcom duchową siłę i wiarę w to, że będzie prawda na ziemi. Mistrzowsko i rekordowo szybko (w dziesięć dni) wyhaftowała portret Szewczenki połtawianka Wira Zabora. Pani Zoja Daćko z własnej inicjatywy wyhaftowała portret, który był już w pracy u innych hafciarek, i go podarowano Departamentowi Kultury i Turystyki Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej, który wspierał projekt. Również hafciarki są wdzięczne za wsparcie Centrum Twórczości Ludowej, Połtawskiemu Muzeum Krajoznawczemu im. Wasyla Kryczewskiego, Towarzystwu Więźniów Politycznych i Represjonowanych, Ludowemu Ruchowi Ukrainy, Związkowi Ukrainek, wydawnictwom „Dywoświt” i „Kopi-centr”, deputowanemu ludowemu Jurijowi Bubłykowi. Zatem 22 maja liczna połtawska delegacja spełniła testamentowe marzenie Hryhorija Kysila — przekazała galerię wyhaftowanych portretów i cytatów Kobziarza muzeum na Górze Tarasowej w Kaniowie. To uroczyste wydarzenie i samą wystawę widzieli goście ze wszystkich zakątków Ukrainy i świata. W różnych językach w księdze pamiątkowej wyrazili zachwyt dziełem rąk i serca połtawskich i kaniowskich hafciarek. …Piękna nie da się przekazać cyframi. Ale pomyślcie tylko: mistrzynie położyły na płótnie 4,5 miliona krzyżyków! Gdyby je wyłożyć w jeden rząd, wyhaftowana linia ciągnęłaby się na 7500 metrów. Zużyto na haftowanie 54 tysiące metrów nici. Prezentując projekt, przejechali Kateryna i Hryhorij Kaliniczenkowie 9 tysięcy kilometrów (odbyła się 31 prezentacja), spędzili 90 dni poza domem. A mieszkanie ich dalej pozostaje pracownią, jak przez wszystkie te lata, kiedy tutaj prace zbierano, prano, krochmalono, prasowano, przygotowywano do oprawienia w ramy, wytwarzano „kożuszki” i „kożuszono” dla zachowania przy transporcie itd. …Iwan Franko jakoś powiedział, że haft krzyżykowy to modlitwa bez słów. Modlitwę połtawskich hafciarek za rodzimą ziemię, za wiernych jej synów-obrońców, za jedność narodu usłyszała cała Ukraina. Nowych wam zwycięstw — końcówką igły, która wlewa w dusze Ukraińców siłę i miłość! Pod koniec maja połtawskie hafciarki przekazały Szewczenkowskiemu Narodowemu Rezerwatowi w Kaniowie owoc swojej dwuletniej pracy — 33 wyhaftowane portrety Kobziarza i jego wyhaftowane cytaty. Projektowi „Obraz i słowo Kobziarza w hafcie (galeria portretów i cytatów T. H. Szewczenki)”, z którym objechali cały kraj, ludzie nadali nazwę „Piąta podróż Kobziarza przez Ukrainę”. Zoja Kowalenko (druga od lewej) i Kateryna Kaliniczenko (druga od prawej) z nauczycielami Połtawskiej Szkoły Ogólnokształcącej nr 7 im. T. H. Szewczenki podczas prezentacji projektu
Tłumaczenie maszynowe
„Nie ma w edukacji potężniejszej broni niż czytanie”.
Pisarz Sukhajl Met: „Za Słowo warto walczyć!”
W Lwowskim Pałacu Sztuki odbyła się uroczysta ceremonia wręczenia nagród laureatom Ogólnoukraińskiego Literackiego Konkursu im. Kateryny Mandryk. Po jej zakończeniu rozmawialiśmy z pisarzem, zasłużonym działaczem kultury Ukrainy, przewodniczącym jury tego zaszczytnego i potrzebnego konkursu, Ołeksandrem Kodą, zastępcą przewodniczącego Lwowskiej Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki.
– Panie Ołeksandrze, jak narodziła się idea konkursu?
– Kilka lat temu przyjaciele i krewni Kateryny Mandryk, organizacje społeczno-polityczne, zainspirowali się ideą uczczenia 90. rocznicy jej urodzin. Były dwie propozycje: wydanie jej twórczej spuścizny i ustanowienie nagrody. Już wydano trzytomowy zbiór poetki, w czym najbardziej pomógł pan Wasyl Kubicki, wybitny działacz społeczno-polityczny, a wszystkim spodobała się idea zainicjowania konkursu poezji patriotycznej jej imienia. Kiedy ja zaproponowałem tę myśl, zrozumiano, że warto ją wcielić w życie. Ogromną pomoc w sprawach organizacyjnych i prawnych okazał pan Petro Kolodij, ówczesny przewodniczący Lwowskiej Obwodowej Rady, który łatwo przekonał deputowanych. Wiemy, że taka nagroda, zwłaszcza w czasach wojny Rosji z Ukrainą, jest bardzo potrzebna. Przy zakładaniu konkursu chcieliśmy, aby stał się jeszcze bardziej ogólnoukraiński. A od pierwszych jego kroków ogłosiliśmy nasze credo: „literacko-patriotyczny ruch”.
– Jak wygląda dziś życie i twórczość Kateryny Mandryk?
Kateryna Mandryk-Kubijowycz — wieloletnia więźniarka sowieckich obozów koncentracyjnych, jako łączniczka UPA skazana na dziesięć lat pozbawienia wolności. Poznaliśmy się i zaprzyjaźniliśmy z nią pod koniec osiemdziesiątych lat minionego stulecia. Takich jak ona — prostych i zarazem bohaterskich — w historii walk o wyzwolenie jest niemało, ale ona była czymś szczególnym. Była to ogromny talent literacki, dar poetycki, fenomenalna pamięć. Ona była encyklopedią pieśni walk o wyzwolenie i zarazem nosicielką ogromnego zasobu ludowej twórczości pieśniowej. Kochałem ją i szanuję także za to, że powierzyła mi swoją rękopiśmienną twórczość poetycką. Odległe, jeszcze sowieckie czasy schyłku lat osiemdziesiątych. Następnie przygotowałem z własnym wstępem jej pierwszy zbiór poezji. A kiedy pojawiła się możliwość, by go opublikować, zrobiłem to w czasopiśmie „Żowtań”. Odeszła do innego świata 1 marca 2004 r. i została pochowana we Lwowie na Cmentarzu Łyczakowskim.
Konkurs: 2
Przez pierwsze 5 dni istnienia Konkursu uwaga prasy, środowiska literackiego i społeczeństwa była bardzo duża. Już wtedy zwróciliśmy uwagę na najlepsze przykłady twórczości poetyckiej ukraińskiego piśmiennictwa, których podstawę stanowi poezja tematyki obywatelskiej. Na powierzchnię wypłynęła twórczość literacka mało znanych, lecz bardzo utalentowanych i patriotycznych pisarzy. Wystarczy wymienić imię poety i więźnia politycznego z Chersonia Mykoły Wasylenki, który w naszym Konkursie otrzymał drugą nagrodę za 2015 rok. Co roku, po ogłoszeniu wyników konkursu, wydajemy antologię poezji patriotycznej, do której wchodzą wybrane utwory laureatów i godnych uwagi finalistów. Zatem mamy już dorobek wydawniczy — trzytomowy zbiór Konkursu.
— Czy współpracujecie z donatorami?
— Tak. Ściśle współpracujemy z władzami obwodowymi Lwowa. Wspólnie z nimi utworzyliśmy fundusz nagród dla zwycięzców — dziś…
Dziakiwohla
...ni, to 80 tys. hrywien. Ponadto obwodowa administracja państwowa co roku kupuje antologie na potrzeby miejscowych bibliotek. Władzom spodobała się nasza propozycja aktywnych twórczych zespołów z prezentacjami w rejonach obwodu. Tak narodził się projekt „Literacki desant patriotyczny im. Olesia Dzki”, do którego przyłączają się zarówno członkowie jury Konkursu, jak i laureaci różnych lat. Wśród najnowszych są Lubow Procz, Lewko Riznyk, Anatolij Maruszczak, Petro Szkrabiuk, Mykoła Petrenko, Bohdan Soliak i inni.
— Czy można odpowiedzialnie mówić o zakończonej bitwie o Słowo w mołdawsko-ukraińskim... [fragment nieczytelny]?
— Odpowiadając na to pytanie, zacytuję fragment przemówienia powitalnego zastępcy szefa Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Romana Filipiwa podczas tegorocznej ceremonii wręczenia nagród laureatom Konkursu. To słowo bardzo rezonuje z myślami wielu pisarzy. Oto ono: „Nie ma na świecie potężniejszej broni niż Słowo. Kiedy mówię o ukraińskich pisarzach, Słowo nabiera szczególnej wagi, tym bardziej gdy chodzi o wychowanie narodowo-patriotyczne. Dziś rola twórców Słowa w społeczeństwie jest bez przesady jeszcze wyższa niż rola polityków i urzędników różnych szczebli...”
— Jakie miejsce zajmuje dziś literatura w społeczeństwie?
— Tak, i to bardzo! Po prostu nastały czasy zmian, które – jeśli chodzi o profesjonalną, wyznaczającą kierunek literaturę – nie wyszły na dobre. Czytelnicy w większości sięgają po masową literaturę, a nie po twórczość pisarzy, powiedziałbym, najbardziej wartościowych, najbardziej dostosowanych do wyzwań zglobalizowanego świata. Są tacy, którzy potrafią żyć „na międzynarodowe granty”, a więc także pisać „na zamówienie”. Ale są też wielkie talenty, które nie umieją i nie chcą „pracować łokciami”, a mimo to tworzą przyszłość ukraińskiej literatury.
— Co słychać o młodej twórczości, o chłopcach i dziewczętach?
— Oni zapoczątkowali odrębną nominację i nazwali ją „Młodą nadzieją”. W tym roku laureatem w kategorii prozy został młody i utalentowany lwowianin Nazar Danczyszyn, a w ubiegłym roku – Serhij Siwaczenko z Żytomierszczyzny. Dbamy więc o młodzież i nie zapominamy o niej, a zresztą wszystko to zaczęliśmy właśnie dla jej szczęśliwego życia... czwartego konkursu.
- Pierwszą nagrodę otrzymała Olha JawORSKA z obwodu lwowskiego, drugą – Jurij Chmielewski z obwodu winnickiego, a trzecią – Iryna Wowk.
— Jak powstała nominacja „Duma narodu”?
— Ta nominacja „Duma narodu” to już nowa duma. Do stworzenia tej nominacji skłoniła mnie propozycja przyłączenia się do projektu upamiętnienia pamięci poetki, politycznej więźniarki, pisarki Iryny Senyk. Ta kobieta w sumie przez 34 lata doświadczała prześladowań rosyjsko-imperialnych i nie załamała się. Uczestniczyłem w jej licznych wieczorach pamięci, przede wszystkim jako bard, wykonując własne piosenki do jej wierszy. Dlatego też właśnie ona stała się laureatką tej nominacji w pierwszym roku istnienia konkursu. Jury było jednomyślne w swojej decyzji. Dyplom honorowy stał się eksponatem Muzeum Krajoznawczego w Borysławiu, gdzie Iryna Senyk przez pewien czas mieszkała.
Rozmawiał Bohdan Zaliznjak, kierownik centrum prasowego ZNO, NMT Ukrainy i MON, Lwów.
[…] Ukrainy, zbiorów współczesnej ukraińskiej muzyki, autora 107 pieśni, 35 utworów […] muzyki kameralnej, jako kierownik zespołu spektakli z najlepszych […] 11-
obecni: Anarin Janowna („Zapiski z Azji”), Tatiana Iwaniucowa („Prowadzona Eneidą”), Sleneko („Szkolny mistrz”), Worin Wieriuk („Olesia, tysiąc róż…”), Iryna Peleka („Stepan Bandera”) oraz
Maryja POROCH, członkini Klubu Inteligencji im. I. Pelechy i RO „Proświta”.
Zdenka Hryhoruk – pisarka, członkini dwóch organizacji twórczych – NSPU i NOŻU, autorka wielu książek, laureatka ogólnoukraińskich i regionalnych nagród, zasłużona pracowniczka oświaty Ukrainy, dyplomantka Ogólnoukraińskiego programu „Złoty fundusz narodu” oraz międzynarodowego programu „Ukraińcy – wielki naród europejski” (2016).
Bardzo bliska jej sercu jest nagroda im. Marijki Pidhiriankiej C20ї73, którą otrzymała za twórczość dla dzieci we wsi Białe Osławy, na małej ojczyźnie poetki.
Stworzyła szereg prozatorskich i poetyckich książek dla dzieci. Wśród jej artystycznych osiągnięć, oprócz bajek, są kołysanki, zagadki, przyśpiewki, zabawianki, zabawy z zamykaniem oczu, łamańce językowe i liczanki różnej tematyki. Pisanie dla dzieci to szczególne powołanie. Utwory Adeli Hryhoruk przenoszą nas w jasne, radosne i beztroskie dzieciństwo, łatwo są przez dzieci przyjmowane i obdarowują maluchy ciepłem i czułością, pomagają odnaleźć i wyrazić miłość rodzicielską. Czarowne historie uczą wzajemnego wsparcia, przeciwstawiania się złu, opowiadają o tym, że w życiu może spotkać wiele trudności, lecz dobro i wytrwałość zawsze je pokonają.
Pierwsza książka «Bajeczki dla Tarasika» ukazała się w 2011 roku i została zadedykowana wnuczkowi Tarasikowi. Potem wyszły drukiem zbiory: «List do Mikołaja» (bajki), «Kto mój druże!» (zagadki), «Rośnijcie wielcy» (bajki), «Na rodzinnej ziemi» (wiersze), «Najdroższy skarb» (bajki), «Lej się, piosenko skrzydlata» (dziecięcy śpiewnik). Zebrano w nich najlepsze utwory o świętym Mikołaju, Bożym Narodzeniu, Nowym Roku, choince, Wielkanocy, dziecięce zabawy i rozrywki, które drukowano w lokalnych, regionalnych i stołecznych wydawnictwach. Książki, ilustrowane i opatrzone rysunkami artysty plastyka, członka Narodowej Spilki Chudożnyków Ukrainy (NSChU) Antona Hryhoruka, dają dzieciom możliwość dostrzegania barwnego świata wokół siebie.
Wianuszek dobrych cudów od Adeli Hryhoruk
Poligrafia bardzo ładna: duży format, gęsty, kredowy papier, który się nie błyszczy, wspaniałe ilustracje, wszystko jak w wydawnictwach «Czysanny Kamień» i «Lwów. Liga Press».
Adela Hryhoruk opowiada dzieciom o ich własnym życiu.
Do dziecięcego śpiewnika «Lej się, piosenko skrzydlata» weszły wiersze różnej tematyki, muzykę do nich napisali O. Brodowski, S. Zahul, S. Kryckaluk, S. Łazowan, W. Łucak, O. Tretiak, O. Jacok, którzy mają duże doświadczenie w pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym i młodszym
...w wieku szkolnym dobrze znają ich potrzeby muzyczne i upodobania. Autorzy swoimi utworami starali się uchylić dzieciom okienko na szeroki świat ukraińskiej pieśni. Książka powstała w celu wzbogacenia repertuaru pieśniowego dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym. Wysoko ocenia ten zbiorek piosenek ludowa artystka Ukrainy, kompozytor Ostap Hawrysz.
Pisarka jest częstym i mile widzianym gościem w szkołach, bibliotekach i przedszkolach Kosowszczyzny, Wyżnicczyzny, Herciańszczyzny, Wierchowynszczyzny, Kołomyjszczyzny, Rachowszczyzny i Tłumaczczyzny, gdzie dzieci uczą się jej wierszy i śpiewają piosenki.
Z takich spotkań radość czerpią nie tylko małe czytelniki, lecz także autorka, bo to właśnie od nich czerpie inspirację do nowych utworów.
Tym samym życzymy Adeli Hryhoreni dobrego zdrowia, szczerych przyjaciół i kolegów, twórczej siły i weny na długie lata!
Nr 24, 15–19 czerwca 2019 r. „Słowo Proświty”
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła ŻULYŃSKI Jurij Muszketyk zawsze wiosną budził się wcześnie. Często patrzyłem z balkonu na swojego sąsiada, który niemal każdego ranka wychodził do ogrodu, bujnego od kwiatów i krzewów bzu. Robił gimnastykę. Przysiadał, wyginał się, a czasem na chwilę zastygał – zamyślony, sięgając wzrokiem w przestworza. Jego gęste, siwe włosy, zdawało się, dzwoniły srebrem od ulewy słonecznych promieni. Pisarz z zachwytem patrzył na ten kwitnący świat, a ja próbowałem odgadnąć, o czym myśli w tych chwilach zadumy. Być może wtedy rodziła się w nim powieść „W pułapce”, roiły się w głowie myśli, które pisarz „oddawał” bohaterowi utworu, Petrowi Maksymowyczowi, o uniwersalnym, nienaruszalnym, wiecznym prawie, kosmicznym programie, dzięki któremu istnieje i rozwija się świat przyrody ożywionej i nieożywionej: „Świat stworzyła jakaś siła. Niech nawet samosiła. I ingerować, próbować go zmieniać – to bezsens. Myślę, że program nie ginie. Wtedy – świat jest nieśmiertelny. To znaczy, że u jego podstaw leży jakaś duchowość. Z niej wszystko”. Świat jest nieśmiertelny i Ukraina jest nieśmiertelna, wierzył Muszketyk, a człowiek? Jest śmiertelny. Cóż, człowiek jest śmiertelny. Ale żyje, walczy, tworzy po to, by żyła Ojczyzna, by śmiertelny człowiek robił wszystko dla nieśmiertelności swojego narodu, swojej Ojczyzny. Bo gwarancją nieśmiertelności własnego narodu, swojej Ojczyzny jest tworzona przez człowieka duchowość. Jurij Mychajłowycz nie bał się śmierci. Bał się samotności, i to tylko w ostatnich miesiącach życia, kiedy nie mógł czytać – gwałtownie gasł wzrok, nie było możliwości pisania. Podczas naszych spotkań, czy to u mnie w ogrodzie, czy w domu, czy w jego gabinecie pracy, czy na ławeczce przed domem, Jurij Muszketyk często wspominał antycznych myślicieli: Senekę, Platona, Sokratesa, zachwycał się ich stoickim spokojem i mężną postawą w ostatnich dniach i minutach odchodzenia poza granice ziemskiego życia. Ja natomiast próbowałem kierować naszą rozmowę na wspomnienia, na pierwotne pobudki napisania przez niego powieści „Sąd nad Seneką”, „Śmierć Sokratesa”, „Diabeł nie śpi”. Jurij Mychajłowycz chętnie „dawał się złapać” na te moje nawroty do jego twórczości, zwłaszcza do powieści historycznych. Rozgadał się Jurij Mychajłowycz o powieści „Śmierć Sokratesa”, która ukazała się drukiem ponad 10 lat temu. – Tak i nie utwierdziłem się w ostatecznym przekonaniu, dlaczego ten filozof, godny obywatel ateński, który wiedział, że sąd będzie niesprawiedliwy, że ateńska demokracja w jego przypadku popełnia zbrodnię, odmówił ucieczki z więzienia, nie zaczął prosić sądu, by go wysłano na wygnanie, a świadomie skazał się na śmierć – opowiadał pisarz. Ależ nie, Jurij Mychajłowycz wiedział, o czym wyraźnie stwierdził w tej powieści, że Sokrates nie mógł wyrzec się swoich poglądów, swoich przekonań, bo gdyby uratował swoje życie ucieczką lub wygnaniem, oznaczałoby to dla niego zdradę samego siebie. Wtedy pogrążyłby swoją duszę w mroku, jego duch by upadł, bo jak pisał Seneka, „naszym władcą jest duch”. Antyczny filozof nauczał: „...Leczyć trzeba ducha: od niego przecież pochodzą myśli i słowa; od niego – nasz wygląd, wyraz twarzy, chód. Kiedy duch jest zdrowy, pełen wigoru, to i mowa jest silna, śmiała, mężna; upada duch – wali się z nim wszystko inne”. Jurij Mychajłowycz zachwycał mnie swoją siłą ducha, swoim aktywnym współodczuwaniem problemów, które stawały przed Ukrainą. Dosłownie w ostatnich latach swojego życia publicystycznym piórem pragnął oświecić ludzkie dusze prawdą o historii narodowej i współczesnym bycie. Wspominam choćby te artykuły Jurija Muszketyka, które drukowano w „Literaturnej Ukrainie”, w „Słowie Proświty”... To – „Czas nam żyć dla Ukrainy”, „Dlaczego tacy jesteśmy?”, „Jest na świecie Bóg”, „Skąd przyszła i dokąd odeszła Ziemia Ruska”, „Ukraińcy dziś i zawsze”, „Zdjąć bielmo z oczu”, „Połubotok”, „Nacjonalista”... A czyż nie w imię historycznego oświecenia zatrutej moskiewską bielunią świadomości społecznej pisał on swoje powieści historyczne – od pierwszej powieści „Semen Palij”, „Hajdamacy”, po powieści „Jasa”, „Skarb hetmański”, „Brat na brata”, „Ostatni hetman” – a to nie jest pełna lista. Przychodziłem do Jurija Mychajłowycza to z „Listami moralnymi do Lucyliusza”, to z dwutomowym opracowaniem Williama Shirera „Powstanie i upadek Trzeciej Rzeszy” – pisarz prosił mnie, bym mu coś poczytał. Próbując go jakoś podnieść na duchu, odczytałem rozważania Seneki o starości: „Tak więc, dzięki mojej podmiejskiej posiadłości, wyłania się przede mną, gdziekolwiek spojrzę, moja starość. Obijmy ją, pokochajmy ją! Bogata jest w uciechy, jeśli tylko wiesz, jak z niej korzystać. Owoce są najsmaczniejsze, gdy mijają”. Jurij Muszketyk pomilczał, smutno pokiwał głową i powiedział: – Jakie uciechy na starość? Jeszcze niedawno miałem jedną uciechę – pisanie. A teraz... Wiersza nie widzę. Na biurku obok komputera leżały niedawno wydrukowane przez wydawnictwo „Folio” na jego 90-lecie książeczki „Przyczółek. Okrutne miłosierdzie” i „Tornado”. Córka Łesia przyniosła mi te wydania pewnego razu do Instytutu, ale bez autografu autora. Wziąłem je ze sobą, kiedy odwiedzałem jeszcze w kwietniu Jurija Mychajłowycza. Poprosiłem o podpisanie. Przecząco machnął ręką, powiedział: „Może później...”. Wydaje się, że pisarz więcej pióra do ręki nie wziął. Tylko rozmawialiśmy. Jurij Mychajłowycz bardzo często wspominał okres wojny z faszyzmem, o rodzinie, zwłaszcza o matce, mówił o współczesnej dramatycznej sytuacji, spowodowanej agresją putinowskiej Rosji. Muszketyk mówił o tym, że tysiące i tysiące Ukraińców wiekami kładło głowy za wolność swojego narodu, ofiarnie ginęło pod różnymi sztandarami w imię wolności, ale jak tylko zdobywali wolność, od razu wpadali w pułapkę nowej niewoli. Gasła witalna energia, słabła zbiorowa wola, traciła się pobudka do dalszej walki, bo wysokich duchem, ofiarnych, elitarnych kosiła śmierć. I znowu trzeba było uskrzydlać wiarą naród, wzmacniać naród dążeniem do państwowego samostanowienia, kształtować w nowym pokoleniu tożsamość narodową, aby pojawiła się masa krytyczna przywódców narodu, duchowe jądro narodu, z którego pulsowałyby potężne prądy ideowe energii narodowej. To samo zadanie, był przekonany pisarz, stoi przed nami i dziś. Bo duchowa i moralna degradacja ukraińskiego społeczeństwa narasta i jest ona stokroć straszniejsza od kryzysu gospodarczego. Przecież kryzys gospodarczy, który przykrył Ukrainę najczarniejszym skrzydłem, jest spowodowany także agresją putinowskiej Rosji, sprowokowany moralnym cynizmem, moralną nieodpowiedzialnością elity politycznej i biznesowej, tymi, którzy według Szewczenki zarazili się „krzywodusznictwem”, którzy „orzą nieszczęście, nieszczęściem zasiewają”, nieprawdzie się kłaniają. Choć bezlitośnie surowo, ale sprawiedliwie. Rzeczywiście, duchowy i moralny stan ukraińskiego społeczeństwa jest krytyczny. Szczególnie uderza, nawet przeraża moralna degradacja tych, którzy są u władzy, którzy opływają w bogactwo, często z cyniczną otwartością demonstrując ten przepych. Co robić? Nasze perspektywy są wątpliwe, owinięte w dramatyczne „szaty”. Pisarz twierdził, że w tym mroku zagrożeń (jak tu nie wspomnieć jego powieści „Mrok”), które wytworzyła współczesna cywilizacja, oprócz perspektywy samozniszczenia człowieka, żyje nadzieja „odkryć światową harmonię i przenieść ją na ziemię, i w ten sposób człowiek sam się uporządkuje, samodoskonali, zharmonizuje”. Dawny, ale w naszych czasach szczególnie aktualny problem moralnej odpowiedzialności człowieka, jego sprawczości. Chodzi o zmianę priorytetów etycznych, przeniesienie punktu ciężkości z wewnętrznej moralności, autonomii moralnej na moralność odpowiedzialności za otaczający świat, przyszłość planety, na moralną sprawczość człowieka. Na naszych oczach odbywa się niezwykle przyspieszony proces przeciwstawienia globalnej, transnarodowej, uniwersalnej potęgi kulturowej i narodowych form bytu kulturowego, tradycyjnych zasad i zasad życia etnosu w sprzyjającym dla zachowania narodowego puli genowej środowisku naturalnym. I pierwszymi symptomami rozmywania decydujących zasad formowania narodowego obrazu kultury oraz tłumienia procesu jej funkcjonowania jest duchowe osłabienie człowieka, jego moralna degradacja. Niepohamowana żądza bogactwa, lubieżne smakowanie przepychem, moralnie niekontrolowany egoizm karierowiczowski, lekceważący stosunek do języka ukraińskiego, kultury, historii, potulna gotowość służenia bogatszemu sąsiadowi dla własnej korzyści – czyż to wszystko nie wywołuje niepokoju i oburzenia narodu, który widzi moralne zepsucie tych, którzy ogrzali się przy rządowym i finansowo-biznesowym sterze i nie spieszą się, by posłuchać proroczych ostrzeżeń Szewczenki: Opanujcie się, nieludzie, Dzieci obłąkane! Spójrzcie na raj cichy, Na swoją krainę,
Pokochajcie szczerym sercem Wielką ruinę, Uwolnijcie się, bratajcie się!.. Kto jak kto, ale Szewczenko miał moralne prawo sądzić tych “synów serdecznej Ukrainy” za to, że śpią w niewoli i nie budzą narodu z tego snu, bo sam, choć przebywał w największej niewoli, był człowiekiem wyzwolonym, wolnym w niewoli. W jego duszy jaśniało światło miłości do bliźniego, do upokorzonego Ukraińca, do duchowo osłabionej Ukrainy, chociaż ona, jego dusza, była dotknięta największym bólem — bólem za swoją nędzną Ukrainę. Mowa o poświęceniu, o moralnej gotowości oddania życia za ojczyznę nie jest przypadkowa w powieściach “Mrok”, “W pułapce”, “Przyczółek”, “Ból”, “Kropla krwi”, “Biały cień”… Bohaterowie albo przebywają w epicentrum krytycznej sytuacji, albo na jej pograniczu — okoliczności wyprowadzają bohaterów na krawędź ostatecznego wyboru, bo nadchodzi czas totalnego zwątpienia. — “Każdy ma swój przyczółek”. Tymi słowami rozpoczął Pan powieść “Przyczółek”. Każdy naród ma swój przyczółek — swoją ziemię, Ojczyznę, swoje wartości narodowe, swoją sławę, wiarę, pamięć, ducha, moralność, swoje symbole, podania i legendy. Swoje świętości. “Palone, deptane te świętości, ale one żyją, bo są świętościami. Twojego Ducha, Twojej Niezniszczalności, Pamięci Wolnego Narodu, przypominają o wielkich, choć czasem gorzkich minionych czasach i nie dają zasnąć naszej Trwodze, Sumieniu, naszej Prawdzie”, — zwraca się Pan do swojego czytelnika, do współczesnego człowieka, — mówiłem, cytując jego słowa z powieści “Przyczółek”. Prowadzimy cichą rozmowę, siedząc na ławce naprzeciwko domu Jurija Mychajłowycza. Pisarz oparł się obiema rękami na lasce, skłonił głowę na dłonie i milczał. Ja zaś mówiłem i mówiłem… — Narodowe świętości należy nie tylko chronić, ale i “wszczepiać” w świadomość narodu oraz z ich pomocą formować swoistą duchową “warstwę ozonową”, która chroniłaby naród przed niszczycielskim wtargnięciem meteorytów unifikacji, standaryzacji, kosmopolityzmu. Ta misja przypada narodowej elicie, “arystokracji talentu” (Gustav Shpet), która powinna stworzyć ideologię ducha narodowego, nową duchową ideologię. Jeszcze Hegel definiował: “Państwo jest właściwie Duchem narodu”, przekonując, że ten “Duch narodu” musi być kulturowo zorganizowany i wcielony w formę “narodu-państwa”. Jurij Muszketyk potakiwał głową, ja zaś przypomniałem mu o tym, że konsekwentnie twierdził: nie da się osiągnąć jedności narodowej społeczeństwa bez jedności duchowej. Ale jedność duchową niezwykle trudno zdobyć, bo jest to jednoczenie na poziomie indywidualności, poszczególnych osobowości, które osiągnęły wewnętrzną wolność dzięki samopoznaniu, samoodkryciu. Jak pisał Iwan Franko w wierszu “Mamo-przyrodo!”: I — co najwyższe — my samych siebie odkryliśmy! Odkryliśmy własną duszę, zajrzeliśmy w warsztat swoich myśli, swojego czucia, pragnienia i dążenia... Dusza — to jeden z uniwersalnych wymiarów człowieka, ponieważ nie ogarnia się logiką ten inny, głęboki i tajemniczy świat, świat irracjonalny, napełniony emocjami, wyobraźnią, fantazją, uczuciami, namiętnościami... Jeszcze neoplatonicy, przede wszystkim jeden z najjaśniejszych przedstawicieli tego nurtu filozoficznego Plotyn, uważali, że tylko dzięki zasadzie emanacji można wyjaśnić narodziny i rozwój świata od Pierwszego Początku do Duszy Świata, do Ducha, poszczególnych dusz i nieożywionej materii. Każda kultura narodowa w swoim pełnym, elitarnym, szczytowym przejawie jest organiczno-duchowa. Tworzenie kultury —
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
unikalny proces ujawnienia jasnej twórczej osobowości, w duszy której kryje się tajemnica ducha artysty i jego czasu. Twórcza siła duszy, jej energia jest źródłem twórczości, a ponieważ twórczość, sztuka jest sferą irracjonalną, w której rządzą wyobraźnia, fantazja, pasja, przeczucie, przewidywanie, to sam proces twórczy jest aktem sakralnym, „obdarowanym” magią ezoterycznego poznania. Kultura otwiera człowiekowi wewnętrzne możliwości duchowego ogarnięcia sfery Absolutu — sfery spotkania ducha z duchem. Ducha artysty, który w wyniku samourzeczywistnienia sięga w swym twórczym olśnieniu „najwyższych rejestrów Ducha” (Serhij Krymski). Dlatego tak ważne jest dla nas, w czasach zagęszczania się zmroku w kulturalnej atmosferze współczesności, myśleć i troszczyć się o żywotną zdolność wysokiej duchowości, o błogosławioną siłę kultury narodowej. Inaczej jak, jaką siłą rozjaśnić horyzont naszej przyszłości, który zasnuwa się mgłą racjonalistyczno-globalistycznej perspektywy modernizacji świata? Nie można rozwiązywać fundamentalnych problemów ludzkiego bytu bez pomnażania duchowego i moralnego potencjału narodu, a w tym celu narodowa, intelektualna, duchowa elita powinna zintensyfikować swoje wysiłki na rzecz duchowej reformacji społeczeństwa ukraińskiego, kształtowania duchowej jedności narodu ukraińskiego. Przypomnijmy znów filozofów — Hegla, który podkreślał: to właśnie narody są prawdziwymi indywidualnościami w historii świata; Kanta, który twierdził, że „idea moralności odnosi się do kultury”; albo zajrzyjmy jeszcze dalej w głąb wieków, mianowicie do Sokratesa, który sformułował ideę duchowości i określił rolę wewnętrznego świata człowieka. Zawsze uderzała mnie aktywność Jurija Muszketyka, który szukał prawdy w sobie, dla duchowego przejrzenia i moralnego uzdrowienia ludzkich dusz. Szukał w wewnętrznej polemice, w namiętnych dialogach, starając się ukazać światu sprzeczny dramatyzm wydarzeń, zjawisk i procesów historycznych i współczesnych. Poznając duszę swoich bohaterów, Jurij Muszketyk oświetlał głębie własnej duszy, która, współprzeżywając, stara się twórczą autoekspresją oczyścić dusze innych z wszelkiej zzmazy — z chciwości bogacenia się, chciwości zysku, bezmyślnego, bezczynnego przeżywania swojego wieku, narodowego nihilizmu, historycznej amnezji — i odsłonić ukryte w głębinach duszy światło. To światło — siła ducha, dzięki której ludzka dusza wychodzi z mroku, ciemności, wyrywa się z pułapki moralnych kompromisów na plac boju narodowej wiary i odpowiedzialności i swoim duchowym światłem rozprasza mrok w innych duszach, pokonując zło. Pisarz tworzył ostro konfliktowe, dramatyczne sytuacje po to, by dojść do jakiegoś jednoznacznego rozwiązania sytuacji, do moralnego wyroku czy autorskiego sprzeciwu wobec zła. Wnikał ostrożnie, z szczególnym taktem w głębie duchowej istoty człowieka, aby nie zranić duszy, aby nie wtrącić autorskiego osądu, swojej emocjonalnej reakcji w organikę samourzeczywistniania się charakterów i konfliktów. …Jakże żal mi, że już nie zobaczę z balkonu patriarchy literatury ukraińskiej, który uśmiecha się czystemu wiosennemu rankowi, sosnom zapatrzonym w niebo, bujnym jak kiście winogron, gronom białego i różowego bzu. A jednak myślę, że dla Jurija Michajłowycza wiek podeszły był przyjemny, bo w pełni był wypełniony twórczością, z wyjątkiem, być może, ostatniego roku, gdy choroby i utrata wzroku ograniczyły jego niezwykłą twórczą energię. Ale duch jego był pogodny, pewny, a umysł trzeźwy i jasny. Opuścił ten ziemski świat patriarcha literatury ukraińskiej z wiarą w nieśmiertelność tego świata, u podstaw którego, wierzył, musi leżeć duchowość.
Tłumaczenie maszynowe
W czasopiśmie „Wseswit” z 1975 roku natrafiłem na solidne pokłady poezji przekładowej, której autorami są poeci krajów europejskich XVI i XVII wieku. Utwory poetyckie, w których sprawiedliwie i z talentem umotywowane są historyczne wydarzenia ludzkiego życia, gdzie duch minionych epok nie znika bez śladu, a żyje w czasie wieczności, zachowując swoją pierwotną istotę. Dlatego takie utwory i dziś poruszają ludzkie dusze, przykuwają uwagę czytelnika, są wieńcem nieśmiertelności, uświęconym rozumem i sercem poety z wysokim znamieniem człowieczeństwa i humanizmu. Iwan ZACHARCZENKO Czytam, a treść utworów wierszowanych łatwo się chwyta i zapada w duszę, staje się bliska i zrozumiała. Nie powstają wątpliwości, w wielu poezjach znajduję to, co wzrusza obrazowo nakreślonymi obrazami minionego życia, które jest zbyt podobne do naszej współczesności. Dawno minione realia, które poruszyły duszę poety, którego imię to Théodore Agrippa d’Aubigné (1552—1630), i dziś wpłynęły na mnie. Nici zmysłowości, które łączą wieki, nie zrywają się, a zachowują swoje pojęcia i motywy, bo to, co złowieszcze, co było wczoraj, powiedzmy tak, przejawia się i dzisiaj w codzienności naszego życia. A żywe prorocze słowo, niczym sztandar, jednoczy i skupia ludzi, dodaje im sił wezwaniem do walki: O matko-Francjo! O ziemio goryczy! Nie, nie ziemio, a prochu: i jak śmiałaś ty Nazwać się matką, ciesząc się synami Swoimi — i dusząc ich własnymi rękami! Powstał na brata brat, pragnie krwawych igrzysk: Już łona twego płód — na polu bojowisk... Te strofy wzięto z „Tragicznych poematów” Agrippy d’Aubigné, czytając które, dziwisz się, jakby to były rozważania nie o Francji z jej ówczesnymi problemami, a o naszej Ukrainie, o jej ciężkim i bezpociesznym losie: „Tu krew nieudawana, morderstwa niezliczone, / Tu gra śmierć sama na szafocie-scenie...” Te wersy, jak i poprzednie, napełnione są bolesnymi rozważaniami, gdzie każde słowo jest ważne i śmiałe. Właśnie takiej myślowej swobody brakuje naszym wierszopisom. Czyż oni nie widzą lub nie rozumieją, w jakim położeniu znajduje się kraj? Dlaczego więc milczą? Na ich głos czekają zniewoleni, aby rozbudzić zakrzepłego ducha, ożywić przytłumioną dumę narodową. A co widzimy w rzeczywistości? Całe sterty nagromadzono wierszowanego głupstwa z komuno-bolszewickim rymowaniem, od którego niesie duchem zapleśniałych liści. Wtedy zróbmy tak: zamiast „O matko-Francjo...”, postawmy „O matko-Ukraino” i czytajmy zgodnie z treścią. Wyłania się ciężki obraz naszego życia, który chłodzi duszę: gdzie szaleje zło, gdzie grabią, niszczą i rozrywają, niczym bestie, ofiarę — Ukrainę. Uruchomiony apokalipsa skazał niewinnych na cierpienie i bolesne wołanie duszy, która pragnie dobra i prawdy. Poeci przeszłości różnią się od współczesnych tym, że nie znali bolszewickiego totalnego socrealizmu, którego zaraza wyrządziła wielką szkodę społeczeństwu. A tym, którzy układali pochwalne opusy, należy się pokajać, że w czasach krwawego dyktatu trującym napojem kłamstwa i służalczości psuli człowieka. To wielkie grzechy, wszystko fałszywe i nieuczciwe otępia ludzi, zmienia ich świadomość, wtedy oni potulnie ciągną jarzmo lub służalczo służą krwawemu potworowi. Tylko miłość do prawdy i Bożych cnót napełniały Agrippę d’Aubigné duchem męstwa, aby napisać te poetyckie strofy, gdzie wyrażono głęboki wyrzut możnej arystokracji: „Wy, możnowładcy, wy, doradcy między książętami, / Co gracie dobrem i ludzkimi życiami. / Nietrudno przeczytać na waszym obliczu — / Prawodawcy wy czy chrystusowcy? / Krzywoprzysięzcy dwulicowi i zuchwali, / Na waszych wagach — aż nadto różne szale, / Plamią one ziemską, łzami zalaną twardź, / Bo dzieło waszych rąk — ruiny, krew i śmierć”. W tym cytacie słychać nasz czas zachłannych i nieporządnych władców, którzy na bogatej ziemi, zamiast szczęścia, dobra i pokoju, uczynili „Ruiny, krew i śmierć”. Takie zbrodnie zasługują na potępienie i karę, ale nasi poeci, którzy majstrują wiersze, nawet się nie zająkną, aby zgraję władczych pożeraczy pozbawić głowy sprawiedliwym słowem. Lecz śpiewacy minionych czasów dają nam dobry przykład, aby doszczętnie, wzgardziwszy strachem, rozprawić się ze złoczyńcami. Ukraina zmęczona i okradziona, nie podniesie się; wszystko, co przynosiło człowiekowi kroplę dobra, radości, pewności i zdrowia, depczą, niszczą i demontują. Dla kogo oni tak się starają? Podziękujmy Francuzowi, że za naszych poetów makulaturowego pokroju stworzył rozumne i natchnione poetyckie słowo, które uskrzydla duchem odwagi, którą i my, prawda, okazaliśmy na Majdanie, gdzie grzmiały śmiertelne burze i krzesały błyskawice ludzkiego gniewu i zemsty. Tam z nami był i nasz poeta — Taras Szewczenko! A obecnych nie było słychać. Dlatego ci, którzy obecnie bawią się i puszczają poetyckie bańki, niech wezmą sobie za radę Martina Opitza (1597—1639) z Niemiec, który w swoim sonecie „Między biedowaniem, strachami, troską i smutkiem...”, radził sobie zrozpaczonemu: „O muzo, pożałuj! Daj innych, silnych słów, / A nie — wtedy każ mi na wieki milczeć”. Ta rada jest pożyteczna i dla obecnych „inżynierów ludzkich dusz”. A jest ich niemało, dlatego z żalem przyjąłem informację, że 75% członków NSPU to naturalni grafomani. To dużo! Zachwaszczenie dusi wszystko, co kulturalne i pożyteczne. Chociaż, kiedy kwitną chwasty, pszczoła bierze z nich nektar. W przyrodzie, chyba, jak i w życiu, potrzebne jest wszystko, co przynosi jakąś korzyść. Ale my jesteśmy dumni z tego, że mamy swojego Proroka i wiernego głosiciela wszystkich naszych bied i niepokojów. Sumiennie wdzięczny Martinowi Opitzowi za ten sonet, który ma przenikliwe i poruszające brzmienie: „Między biedowaniem i niezgłębionymi karami szalonej epoki, / Kiedy kona lud — co choć mu rób, — / I ziemię zasiewa żyzne ziarno udręki, / I można zło w dobro bezkarnie obrócić, / I prawda drży pod butem złości...” Prawdziwi poeci, tacy jak Martin Opitz, nie będą milczeć i nie będą sławić tyranów, którzy krzywdzą i zaganiają lud w ostępy biedy, a będą wzywać, opierając się na własnych siłach, do walki o prawdę i wolność. Jeśli wziąć literaturę światową za pewne okresy historyczne, to nigdzie nie było tylu złamanych i potulnych twórców, jak w czasach bolszewizmu i stalinizmu. Dzisiaj też jest fatalne położenie, nie tylko na froncie literackim, spójrzcie, jak zaciekle i zbrodniczo mordują Ukrainę ci, którzy przeszli szkołę komunizmu. Dlatego u nas nie było potrzebnych warunków do pojawienia się Théodore’a Agrippy czy Martina Opitza, który był utalentowanym lirykem, wyrazicielem jasnych intymnych uczuć i duchowej żałoby: Czasu nie traćmy, droga. Życie leci. Zwłoka — zawsze zguba, A młodość — chwila. Niesłyszanym krokiem Ucieknie piękno, Zabłyśnie siwizną Twój warkocz... Chyba smutny był los Martina Opitza, kiedy w 41 roku życia odszedł z tego świata. Ale dla nas on, który w kilku wierszach odkrył siebie i swój bolesny świat niepokojów, pozostanie człowiekiem porządnym, którego buntownicze serce było napełnione miłością i wiernością. W wierszu „Słowo pociechy na ciężkie czasy wojny” pokazał się jako potężny poeta, który sam, doznając goryczy, pocieszał i rozweselał innych: „To smutek, to bieda — nie wolno nawet odetchnąć. / Za co przyszło nam ten ból znosić okrutny? / Przecież pielgrzymami jesteśmy, choć mnóstwo mamy spraw. / Dzisiaj depczemy trawę — jutro i ślad przepadł. / Więc otrząsajmy proch, podnośmy się duszą / Nad zazdrością, nad złem, nad podłą ziemią.”
„Abyśmy nie drżeli w chłodzie i w upale, / Jak dzieci lękliwe, ujrzawszy muszki”. Dalej kłującym słowem uderza w wroga, czymś podobnego do naszego, który niszczy i zakrwawia ziemię: „I chatę, i pałac zburzy wróg przeklęty, / Lecz odwagi muru nie przebije z armaty, / On zbezcześci świątynię, okradnie raz po raz, / A czystość twoja — dla świętości osłona”. Utalentowani poeci, którzy zaznali prześladowań i niedoli, są wyczuleni na nieprawdę i ludzki ból. Mądrym słowem pomagają żyć, przetrwać, myśleć, marzyć czy rozsądnie ułożyć swoje życie. Ich twórczość była dla ludzi duchową nauką i oparciem, chroniła tradycje, zwyczaje, uczyła kochać i szanować święte prawa moralności, aby uczynić ten świat bardziej ludzkim i jaśniejszym. Lecz wszystko się rozpadło, naturalne rezerwy ziemskiego uspokojenia niszczały, człowiekowi brak spokoju, chociaż bywał na innych planetach, ale owe podróże nie stały się wzorcem dla kulturowego odrodzenia i moralnego doskonalenia. Odczuwa się złowrogi wpływ szatana, któremu nie potrzeba ani piękna, ani miłości, ani narodzin, on nie chce, aby panowało dobro, radość, szczęście i duchowa harmonia, której pragnie dusza. Jemu, samowolnemu, potrzebne są nasze męki i bóle. Anglię, być może, też gorączka trawiła za czasów poety Johna Miltona (1608—1674), kiedy on, jak użądlony rozpaczą, zwrócił się do „Jego Ekscelencji generała Cromwella w maju 1652 r.”: O Cromwellu, ludu wodzu! Ty nas przez niedole wojny przeprowadziłeś, Przez chmury oszczerstw, które wróg wzniósł, I sławną drogę wytyczyłeś do prawdy i Pokoju. Taras Szewczenko miał nadzieję na Waszyngtona, lecz się nie spełniło. Ziemia, deptana przez wrogów, nie zrodziła nam takiego. Obecnie chciałoby się mieć swojego Cromwella, aby nas „przez niedole wojny przeprowadził do prawdy i pokoju”. Lecz nie pojawi się Cromwell. Słudzy mamony, którzy okupowali kraj, — to wrogowie cromwellów. Oni, nienasyceni, posiadają szalony kapitał i mnożą go, wszystko chwytają i ciągną, jak susły, i chowają w offshore’owych norach, jako sposób na władanie światem. John Milton — poeta wysokiego daru, on jakby przewidział nasze katastrofalne położenie, przygotował i zostawił nam mądrą radę: „Więc budźcie się i czym prędzej powstańcie, Albo upadłymi pozostańcie na wieki!”. Głucha i bezradośna rzeczywistość, gdy nie jest udźwiękowiona bojowym słowem poety, który wzywa do stanięcia do walki ze złoczyńcami. Bo tam, gdzie rządzą złodzieje, nie ma narodowego przebudzenia, za to dużo fałszu, brudu i zdzierstwa, tam nigdy nie pojawi się coś jasnego, pięknego i dobrego, co porusza i daje nadzieję sercu i duszy człowieka. W warunkach upadku muszą rozbrzmiewać zwycięskie głosy, aby ludzie nie czuli się „kozłami” czy „biomasą”, a osobowościami, ogień gniewu których ugasi ogień zła. Lecz nie słychać opętanych, panuje tchórzostwo i podłość, a poeci, kiedy nie ingerują w procesy społeczne, — to tymczasowcy. Co oni w tę czarną godzinę niosą ludziom? Chrapliwe ich głosy nie wzlatują w niebo, a na ziemi są zbyt dalecy od gorzkich tęsknot i nadziei narodu. Więc kto zgwałcone dusze napełni duchem prawdy i wolności? Mądrzy radzili, że na drodze do Boga i prawdy zawsze trzeba czymś poświęcić.
Tłumaczenie maszynowe
Kontynuujemy projekt, który narodził się ze zrozumienia słów poety z autobiograficznego „Listu T. Hr. Szewczenki do redaktora »Narodnego cztenija«” (luty 1860 r.): „Ośmielam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednak nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Dzisiejsza publikacja poświęcona jest szczegółom zakochania się Szewczenki w Agacie Uskowej oraz zobojętnieniu do niej. Dzięki Dziennikowi zostały one utrwalone przez samego poetę, ale wydaje się, że z historii miłosnych Szewczenki są one mniej znane szerokiemu ogółowi czytelników.
Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki.
„Prawdziwa łaska Boża…” Kiedy w maju 1853 r. rodzina nowego komendanta umocnień nowopietrowskich I. O. Uskowa osiedliła się w miejscu jego służby, Szewczenko odbywał już 6 lat zesłania, z nich dwa i pół roku w umocnieniu. Możliwe, że zesłaniec poznał A. O. Uskową jeszcze w Orenburgu w 1849 r., a biograf Szewczenki O. J. Konyśkyj pisał nawet, że już tam przyjaciele poety „starali się skłonić ją ku biednemu poecie, w ten sposób przyjechała do fortu z myślami i bezpośrednio samą sobą oraz wpływem na swojego męża sprzyjać Szewczence”. Ta wersja nie jest poważnie potwierdzona, jednak naprawdę ważnym jest ciekawe wyznanie Agaty Omelianiwny w liście do O. J. Konyśkiego, która pisemnie odpowiadała na szereg jego konkretnych pytań dotyczących Tarasa Hryhorowycza, o pierwszym spotkaniu z nim: „Jego rozumne wysokie czoło, wielka łysina, dobrotliwa, uczciwa twarz, jasne łagodne spojrzenie budziły szacunek i przyciągały do siebie. Ruchy jego były poważne, głos miękki, sympatyczny; mówił wyraźnie, płynnie, czysto. Każde jego słowo było przemyślane, ciepłe, wiało od niego rozumem”. Oczywiście, że sympatia do Szewczenki sprzyjała szybkiemu zbliżeniu go z rodziną komendanta. Świadczy o tym w szczególności fakt, że już w maju 1853 r. Szewczenko wykonał dwa piękne portrety (papier, sepia) A. O. Uskowej. Lecz, co najważniejsze, Taras Hryhorowycz był z Uskowami w ich radości i wielkim smutku. Dwudziestopięcioletnia Agata Omelianiwna przyjechała do umocnienia w ciąży i już 4 czerwca 1853 r. urodziła córkę Natalię, a za dwa tygodnie zmarł ulubieniec Uskowów, trzyletni Dmytro, do którego, według słów matki, Szewczenko „po prostu jak listek przylgnął”. W czerwcu 1853 r. Taras Hryhorowycz stworzył pełny dramatyzmu rysunek „Modlitwa matki”, przedstawiając A. O. Uskową przy ciężko chorym synu (znany z fotografii, miejsce przechowywania oryginału nieustalone). Po śmierci chłopca 18 czerwca zaprojektował mu nagrobek i, według słów A. O. Uskowej, „sam czuwał nad jego wykonaniem”. W liście do A. O. Kozaczkowskiego z 30 czerwca 1853 r. Taras Hryhorowycz pisał: „Pokochałem to piękne dziecię, a ono, biedne, tak przywiązało się do mnie, że bywało, i we śnie wołało do siebie… I cóż? Ono, biedne, zachorowało, długo się męczyło i umarło, żal mi mojego małego przyjaciela, tęsknię, czasami przynoszę kwiaty na jego bardzo wczesny grób i płaczę. Jestem mu obcy, a co robi ojciec jego i zwłaszcza matka? Biedna! pełna smutku matka, która straciła swojego pierworodnego!” (W rzeczywistości swojego pierworodnego — dziesięcioletniego Ołeksandra — Uskowowie stracili jeszcze w sierpniu 1840 r.). Jakim niewymownie czułym i zadziwiająco wrażliwym jawi się Taras Hryhorowycz w stosunku do dziecka i w pamięci o nim! To w znacznej mierze wyjaśnia też, dlaczego komendant I. O. Uskow od razu okazał przychylność zesłańcowi, otworzył przed nim drzwi swojego domu, a z czasem zwolnił z musztry, pozwolił, wbrew wysokiemu carskiemu zakazowi, pisać i malować w ogrodzie komendanta oraz chować tam swoje utwory. Rok po narodzinach Natalii, latem 1854 r. Szewczenko wykonał portret (papier, sepia) A. O. Uskowej z córką, który na zawsze zachował jego zachwyt „piękną kobietą”. W liście do Br. Zaleskiego z 6 czerwca 1854 r. po raz pierwszy przekazuje mu od niej pozdrowienia, a w ciągu roku jeszcze dwukrotnie zaznacza w listach: „Agata ci się kłania”. Uczucie wdzięczności dla tej kobiety za szczęśliwe chwile spędzone z nią przepełnia poetę i w liście do Br. Zaleskiego z 9 października 1854 r. pisał z zachwytem: „Ta najpiękniejsza kobieta jest dla mnie prawdziwą łaską Bożą. To jedyna istota, przy której porywam się czasami nawet do poezji. W konsekwencji jestem mniej lub bardziej szczęśliwy, można powiedzieć, że jestem zupełnie szczęśliwy, a czy można być inaczej w obecności wysokomoralnej i fizycznie pięknej kobiety?”. Swego czasu S. O. Jefremow zaznaczał, że Szewczenko, który „dawno nie spotkał na tej pustyni dobrej inteligentnej kobiety, zakochał się”. Sam poeta wyznał w liście do Br. Zaleskiego 10 lutego 1855 r.: „Jakie cudowne, dziwne stworzenie niepokalana kobieta! To najjaśniejsza perła w koronie stworzeń. Gdyby nie to jedyne, pokrewne mojemu sercu, nie wiedziałbym, co ze sobą zrobić. Pokochałem ją wzniośle, czysto, całym sercem i całą moją wdzięczną duszą. Nie dopuszczaj, przyjacielu mój, nawet cienia czegokolwiek nieczystego w mojej niepokalanej miłości”. Rzeczywiście, także A. O. Uskowa świadczyła, że „rozmowy o jego uczuciach sercowych u nas nigdy nie było: mąż mój był człowiekiem poważnym, Szewczenko takich rozmów nie prowadził ani z nim, ani ze mną”. Zatrzymajmy się i podziękujmy kobiecie za szczęśliwe chwile, podarowane przez nią Tarasowi Hryhorowyczowi już samą swoją obecnością. Bo dalej on sam już nie da nam takiej możliwości. Wysoka pasja poety wkrótce w ogóle przygasła. Nieco o tym można zrozumieć z odpowiedzi napisanych przez A. O. Uskową na postawione przez O. J. Konyśkiego konkretne pytania. W szczególności poinformowała: „Bliżej poznawszy go, znalazłam w nim uczciwego, prawdomównego, moralnego człowieka… W towarzystwie trzymał się skromnie, bardziej lubił bywać u nas, kiedy nikogo z obcych nie było; wielkiego towarzystwa unikał. Kart nie lubił. Towarzystwa kobiecego także nie szukał i prawie u nikogo z żonatych, oprócz nas, nie bywał. Miłości do muzyki w nim nie zauważałam, ale śpiew, zdaje się, lubił; tak latem, spacerując w ogrodzie, prawie zawsze nucił sobie jakąś prostą piosenkę…” Szewczenko często spacerował ze mną; byłam rada takiemu rozmówcy; najczęściej chodziliśmy na kirgiski, onże turkmeński, cmentarz, który był niedaleko ogrodów. Tutaj odczytywał wyryte na pomnikach znaki — narzędzia, instrumenty, z których określał, czym zajmował się za życia nieboszczyk. Szewczenko był bardzo rozwiniętym człowiekiem, z cudowną pamięcią, dlatego tematy do rozmów podczas spacerów były najróżniejsze; powstawały w związku z każdym przedmiotem czy zjawiskiem, które czymś przyciągały uwagę podczas spaceru. Dzięki temu rozmowy z nim zawsze były dalekie od miejscowych plotek i dawały wielką przyjemność. Tak nasze spacery trwały dość długo…”
«U nas zdarzyło się małe kontro». A kiedyż one ustały? Kobieta wyjaśniła to w ten sposób: «Jakoś przychodzi do nas Nikolski i, między innymi, w żartobliwym tonie mówi mi, że jeśli sobie życzę, to on może pokazać mi miejsce, gdzie Szewczenko stoi lub chodzi, oczekując, kiedy pójdę na spacer i w którą stronę skręcę, tam i on śpieszy, żeby mnie dogonić. Było mi bardzo nieprzyjemnie to słyszeć. Żeby od razu uciąć gadki, przestałam chodzić na spacery. Szewczenko dziwił się — dlaczego? Ale ja nikomu nie wyjaśniłam prawdziwej przyczyny. Ot, po tym on ochłonął do mnie…». Biograf Szewczenki O. J. Konyski swego czasu zwrócił uwagę na to, że natura poety «w stosunkach do kobiet — szybko zakochiwać się i szybko gasnąć». Rozpatrzmy, na ile dotyczy to naszej historii. Najpierw zaznaczę, że znajoma Szewczenki nie zostawiła pełnego wyjaśnienia przyczyny ich, mówiąc słowami poety, «małego kontro». Tutaj może pomóc sam Taras Hryhorowycz, który w liście do tegoż Br. Zaleskiego z 10 kwietnia 1855 r. wyznał, że po raz pierwszy jego zakochanie zachwiało się w szczególnie ciężkim dla niego czasie uświadomienia sobie krachu nadziei na uwolnienie w warunkach amnestii politycznych zesłańców, ogłoszonej przez nowego cara Aleksandra II. Chodziło o to, że w październiku 1854 r., czyli jeszcze za cara Mikołaja I, naczelnik artylerii garnizonów okręgu orenburskiego, generał-major G. A. Frejman wniósł wniosek o nadanie Szewczence stopnia unter-oficera, co ułatwiłoby mu przedterminowe zwolnienie, ale było ono bezskuteczne. I o tym stało się wiadomo praktycznie w tym samym czasie, co o publikacji w marcu 1855 r. obiecującego manifestu Aleksandra II o amnestii politycznych zesłańców, który nie rozciągał się na Szewczenkę. W rozpaczy wołał w kwietniu 1855 r. do sekretarza konferencji petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych W. I. Hryhorowycza: «I cóż, odmówiono mi za to, że maszerować nie mogę, jak zdrowy młody żołnierz… Ożywcie moją umarłą nadzieję. Nie dajcie udusić się od rozpaczy w tej bezwyjściowej pustyni». Szewczenko ciężko przeżywał i w tym czasie szczególnie ostro odczuł potrzebę wsparcia od kobiety, z którą, wydawało się, znalazł duchowe porozumienie. W liście do Br. Zaleskiego z 10 kwietnia 1855 r. wyznał: «W ciągu ośmiu lat, wydaje się, można by było przyzwyczaić się do wszystkich niepowodzeń i nieszczęść, — nic z tego. Prawdziwy ból tak strasznie wstrząsnął mną, że ledwo panowałem nad sobą. Ja do tej pory jeszcze nie mogę dojść do siebie. W takich przypadkach potrzebny jest sercu najbardziej szczery, najbardziej bezinteresowny przyjaciel. Półuczestnictwo tutaj nie ma miejsca, ono jest gorsze od zimnego egoizmu». Lecz okazało się, że A. O. Uskowa nie była gotowa nieść krzyż bezinteresownego przyjaciela Szewczenki, co więcej, żona komendanta nie powinna była i nie mogła tego robić. Niezależnie od tego, jakie cechy posiadała czy od tego, jakimi cechami teraz obdarzył ją Szewczenko. Poeta we wspomnianym liście do Br. Zaleskiego pisał: «A[gata], moja moralna podpora, moja jedyna podpora, i ta w obecnym czasie zachwiała się i nagle stała się pusta i bezżywotna. Karciana graczka, nic więcej. Albo to mi się tak wydaje, albo ono w istocie tak jest». Szewczenko jeszcze wątpił w ciężki dla niego wniosek i nadal ciągnął do kobiety, o czym, w szczególności, świadczy list do Br. Zaleskiego (koniec 1855 r. — początek 1856 r.), w którym prosił o zrobienie fotokopii jego rysunku «Bajgusze» (nie zachował się): «Chciałbym podarować je A[gacie], jej one bardzo się podobają». W każdym razie w duszę Szewczenki już zasiała się myśl o tym, że w rzeczywistości ta kobieta nie może być nie tylko jego duchowym i dusznym ideałem, ale i przyjacielem, niezawodną codzienną podporą, i myśl ta z czasem kiełkowała, nabierała siły. W drugiej połowie czerwca 1856 r. Taras Hryhorowycz ufnie powiadomił Br. Zaleskiego o, można by rzec, duchowym zerwaniu z A. O. Uskową: «A wiesz, że u nas wyszło małe kontro? A[gata] miała nieostrożność wypomnieć mi swoje dobrodziejstwa, i ja otrzepałem proch z nóg moich…». Najprawdopodobniej stało się to wtedy, gdy A. O. Uskowa, co wiadomo z jej słów, jakoś odmówiła siedzenia z Szewczenką przy stole obiadowym, kiedy przyszedł do nich nietrzeźwy. Następnego dnia Taras Hryhorowycz przeprosił i wtedy, widocznie, Agata Omelianiwna przypomniała mu, że korzysta z pełnego protektoratu komendanta, jest bywalcem w ich domu i nie usprawiedliwia ich zaufania. «Zdarzenie nieprzyjemne. Ale ja teraz czuję się o wiele spokojniej i swobodniej, aniżeli pod protektoratem tych, w istocie dobrych, ludzi». P. I. Zajcew sprawiedliwie pisał, że były to przesady Szewczenki, a źródłem ich stała się wrażliwość poety, wywołana ciężkimi przeżyciami tamtych czasów. «Ale choć jaki był psychiczny grunt tego nowego kryzysu, faktem było to, że swoją „moralną podporę” stracił… Platoniczny romans skończył się». W ten sposób, u dumnego i wolnomyślnego Szewczenki były przyczyny poważniejsze od nazwanych przez A. O. Uskową dla ochłodzenia stosunków z nią. O. J. Konyski wyciągnął taki wniosek: «Obserwując wszystkie znane nam przypadki miłości Tarasa, nie można nie zauważyć, że czasem jakiegokolwiek drobnego czynu, zrobionego przez kochaną przez niego kobietę, takiego czynu, który wydawał mu się nie moralnym, wystarczyło na to, żeby miłość jego doszła do brzegu, rozbiła się i zgasła». Te wyważone słowa uczony przystosował i do stosunków Szewczenki z A. O. Uskową, lecz moim zdaniem wszystko było znacznie bardziej skomplikowane. «Po prostu drewniana lalka»? Tak samo, jak portrety A. O. Uskowej, wykonane przez Tarasa Hryhorowycza w 1853—1854 r., oddają jego zakochanie w komendantowej, rosyjskojęzyczna powieść Szewczenki «Artysta», napisana w 1856 r., w znacznej mierze ujawnia istotę «kontro» poety i wyjaśnia, jak autor ochłonął do tej kobiety: «Wieczorami zimą ona grała w karty, jeśli zbierała się partia, ale to z przyzwoitości, a tego nie zauważał, że ona była strasznie nie w duchu, jeżeli jej nie udawało się skompletować partii. U niej zaraz zaczynała strasznie głowa boleć. Jeśli zaś partia zbierała się u męża, to ona jak gdyby nigdy nic siadała koło stołu i patrzyła w karty graczy, jakby w swoje własne karty, i to miłe zajęcie często trwało u niej długo po północy. Ja, jak tylko zaczynała się ta bezduszna scena, zaraz wychodziłem na ulicę. Obrzydliwie widzieć młodą piękną kobietę przy takim bezdusznym zajęciu. Ja wtedy całkowicie rozczarowywałem się; i ona wydawała mi się wtedy po-»
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
lipą lub, raczej, prawdziwą uprzywilejowaną pięknością. I gdyby jej odosobnienie potrwało jeszcze rok lub dwa w tym ciemnym kącie bez krwiożerczych wielbicieli, tzn. bez lwów i onagrów, jestem pewien, że zgłupiałaby albo stała się prawdziwą idiotką. Stan półidiotki już osiągnęła. A ja, ja, prostak! Wyobraziłem sobie, że oto wreszcie odkryłem Eldorado. A to Eldorado — po prostu drewniana lalka, na którą później nie mogłem patrzeć bez wstrętu”. S. O. Jefremow zauważył w związku z tym: “Poeta jest niesprawiedliwy tutaj wobec kobiety, którą sam przecież wyidealizował był ponad miarę, a potem — niech nawet w beletrystycznej próbie tylko — zrzucił z wyżyn…” Autorka ciekawej książki “Szewczenko” (1941), obronionej w 1944 r. jako rozprawa doktorska, rosyjska pisarka i literaturoznawczyni M. S. Szaginian zwróciła również uwagę na to, że w pierwszej części powieści “Spacer z przyjemnością i nie bez morału” (druga połowa 1855 r. — początek 1856 r.) autor “przedstawił ją jako swoją kuzynkę w najbardziej śmiesznym i odpychającym wyglądzie”, czyli, ogólnie rzecz biorąc, w postaci “bezdusznej lalki”, “bezdusznego automatu”, “martwej piękności”: “Komendantowa zamiast spacerów zaczęła siedzieć w domu i intensywnie grać z gośćmi w preferansa. Powietrzny zamek, zbudowany przez poetę, zawalił się. Cały czar, który mu się przywidział — niezwykła kobieta, szczęście z obcowania z nią — od razu wyblakł, rzeczy wróciły na swoje miejsca, trzeźwy umysł Szewczenki, na chwilę oszukany, zobaczył je takimi, jakimi były w rzeczywistości, — zwykła, prowincjonalna dama, z mieszczańskimi zainteresowaniami, kokieteryjna, kłamiąca, zła matka — i cały układ tej samej znienawidzonej przez niego oficerskiej rodziny z ordynansem, ze stolikami do kart, ciastami (koniecznie lepszymi niż u sąsiadki), plotkami...”. Czy rzeczywiście trzeba to wszystko przenosić na portret A. O. Uskowej? Nieprzypadkowo szewczenkoznawczyni N. H. Naumowa zauważyła, że “ten obraz nie odpowiadał realnemu pierwowzorowi”. Wprawdzie do dziś niektórzy uważają, że, powiedzmy, w cytowanym epizodzie powieści “Artysta” Szewczenko rzekomo dosłownie “opowiada o swoich stosunkach z Agatą Omelianowną”. Wątpliwe, czy to słuszne. Nie odbierajmy autorowi prawa do uogólniającego obrazu i fikcji literackiej; oczywiste jest również, że kilkustronicowe obserwacje Szewczenki w powieści “nad pięknościami w ogóle, a nad uprzywilejowanymi pięknościami w szczególności” oraz sentencje “o rozdzieraczkach serc ludzkich” wyraźnie wykraczają poza granice doświadczenia Szewczenki, nabytego jedynie z A. O. Uskową. Nieprzemijająca wartość cytowanych epizodów z tekstów Szewczenki polega nie na morderczej rozprawie konkretnie z Agatą Uskową, a na ocenie niezniszczalnego typu kobiet, których Taras Hryhorowycz nie akceptował całą duszą. M. S. Szaginian przesadzała, twierdząc, że Szewczenko “zaczął mścić się na nieszczęsnej Agacie Uskowej jakąś nienasyconą literacką zemstą”. Oprócz tego przypomnę, że powieść “Artysta” została napisana w styczniu—październiku 1856 r., a w zapisie dziennikowym z 16 czerwca 1857 r., czyli znacznie później, nie ma nawet śladu tego, że Szewczenko komunikuje się z “półidiotką” i “drewnianą lalką”, na którą nie może patrzeć “bez wstrętu”: “… Cały wolny czas teraz spędzam w jej rodzinie…”. Co prawda, ważną rolę w tym odegrały dzieci Uskowów — Natasza i Nadija, które urodziły się w Twierdzy Nowopietrowskiej. Według dokładnych słów szewczenkoznawczyni N. I. Orłowej, “dzieci Uskowów Natalka i Nadijka były najsilniejszym magnesem, który przyciągał poetę do tej rodziny”. “U niej dwoje ślicznych dzieci Nataszeńka i Nadieńka, i to jedyny mój odpoczynek i rozrywka w tym wstrętnym zadupiu”. Starsza córka Uskowów — Uskowa Natalia Iraklijewna (po mężu — Zarianko; 1853—1918). A. O. Uskowa zaświadczyła, że Szewczenko ją “bardzo rozpieszczał i zawsze szukał okazji, by pobawić się z nią”. Taras Hryhorowycz dwukrotnie wspominał dziewczynkę w Dzienniku — 16 czerwca i 11 lipca, nazywając Nataszeńką. A. O. Uskowa wspominała: “Dzieci Szewczenko bardzo kochał. Moją starszą córkę Natalię bardzo rozpieszczał i zawsze szukał okazji, by pobawić się z nią”. Natalia Iraklijewna pozostawiła wspomnienia o Szewczence, zapisane i opublikowane przez jej męża M. S. Zariankę, w których są wzruszające akcenty dotyczące szczerego i ciepłego kontaktu poety z nią. Powiedzmy: “Dzieci Szewczenko bardzo kochał. W Twierdzy Nowopietrowskiej ulubienicą jego była właśnie Natalia Iraklijewna, starsza córka Uskowa, która urodziła się kilka miesięcy po tym, jak jej rodzice przybyli do fortu. Z nią Taras zawsze spędzał czas wolny, opowiadał o swoim ukochanym ojczystym kraju zrozumiałym dla niej dziecięcym językiem, robił dla niej wędki, wyplatał koszyki i śpiewał pieśni, to smutne, które zmuszały jej dziecięce serduszko do ściskania się i wylewania łez, to wesołe. I Natalka najbardziej ze wszystkich kochała swojego “wujka Horycza”, jak go nazywała. “Prawdziwy Tarasie Horyczu, moje serduszko, moja jaskółeczko” — często mówił Szewczenko, całując ją. Dla swojej ukochanej Natalki (czy Natoczki, — tak też ją nazywał) Taras zostawiał grudki cukru od porannej herbaty, które, czasem obsiadane przez muchy, były dla niej najlepszym przysmakiem… Niedługo przed swoim wyjazdem, a mianowicie 4 czerwca 1857 roku, w dniu urodzin Natalki, Szewczenko zrobił transparent z jej monogramem, ustawił go na końcu ogrodu i wieczorem oświetlił. Kiedy Taras Hryhorowycz, opuszczając Twierdzę Nowopietrowską, zbierał się w daleką drogę, podarował swojej ulubienicy jej portret, namalowany sepią, i książkę “O naśladowaniu Chrystusa” (Autor — T. à Kempis. — W. M.) w przekładzie Spierańskiego. Na prezentach tych własnoręczne jego napisy: “Kochanej mądrej Nataszeńce od wujka Tarasa Szewczenki”. Uskowa Nadija Iraklijewna (po mężu — Smoliak; 1856—1935) — młodsza córka Uskowów, zachowała i przekazała na Ukrainę rysunki Szewczenki.
„Zaświadczam moje najgłębsze uszanowanie…” Miesiąc po wspomnianym wyżej czerwcowym wpisie w Dzienniku — 17 i 18 lipca — Szewczenko notuje również to, że w rodzinie komendanta Twierdzy Nowopietrowskiej I. O. Uskowa gościło pięciu mężczyzn, którzy bawili się kilka godzin w towarzystwie Agaty Omelianowny, a Taras Hryhorowycz nawet nie chciał do nich zaglądać, za to sformułował w Dzienniku wniosek o „śmietance tutejszego towarzystwa pań”: „Zapleśniała, skwaśniała śmietanka”. W ten sposób tym razem Szewczenko nie tylko, że tak powiem, sprowadził A. O. Uskową z nieba na ziemię, do nielubianego przez niego miejscowego półświatka („bon tonu”), który przeważnie niesie „nonsensy”, ale, jak się okazuje, kobieta, według jego oceny, jest jeszcze „zapleśniała”, czyli, według Słownika języka ukraińskiego, otępiała, a do tego „skwaśniała”, czyli już nieuchronnie wywoływała uczucie nudy swoją jednostajnością, antypatycznością. Podobnej przesady w Dzienniku wcześniej ani razu nie było, i ten wybuch emocji, porównywalnych z tymi, które odczuwa się w rosyjskojęzycznych powieściach, moim zdaniem, świadczy o następującym: Tarasowi Hryhorowyczowi po prostu po męsku nie spodobało się, że wczoraj „puste samochwały, astrachańscy marynarze” długi czas „głośno zalecali się do komendantowej”. Zatem właśnie w tym kontekście z głębi duszy Szewczenki znów podniosły się przytłumione uczucia niechęci i jednocześnie szczególnej sympatii do tej kobiety. Powiedzmy, boleśnie przeżywał on 23 lipca, czyli dzień po otrzymaniu oficjalnej wiadomości o zwolnieniu z zesłania. Tej nocy — księżycowej, cichej, czarującej nocy — długo przechadzał się po ogrodzie komendanta i, być może, w głębi duszy miał nadzieję, że po raz ostatni porozmawia z komendantową. Lecz ona z przyjaciółką K. A. Bażanową, o czym zanotowano w Dzienniku, „siedziały przy łojowym ogarku w śmierdzącej kirgiskiej kibitce i, rzecz jasna, plotkowały”. Wiecie, co zapisał Szewczenko o tych kobietach zaraz po tych słowach? Cytuję: „Im by zaproponować estetykę Libelta (polski filozof i estetyk. — W. M.), co by one z niej zrobiły? Pewnie papiloty. I to naturalne”. Stop! Ta wzmianka o znienawidzonych przez Szewczenkę papilotach w jego Dzienniku nagle kojarzy się z wątkiem o już wspomnianej kuzynce w pierwszej części powieści „Spacer z przyjemnością i nie bez morału”, gdzie mowa o tym, że… Wпрочем, czytamy: „U mojej pięknej kuzynki rośnie przepiękne dziecię, dziewczynka lat czterech lub około tego, żwawa, miła, prawdziwy cherubin, który zleciał z nieba; i ten cherubin, to przepiękne stworzenie oddane w ręce brudnej wiejskiej baby. A delikatna mamusia sznuruje się i przypieka papiloty, nawet na potylicy, i wiedzieć więcej nic nie chce”. Szewczenko nie tylko zbliżył lata dziewczynki z jego powieści do wieku realnej córeczki A. O. Uskowej, ale i dał jej takie samo imię — Natasza! Jeśli chodzi o delikatny kobiecy kark, to w innej powieści — „Artysta” — Szewczenko tak opisał przyczynę rozczarowania bohatera w, wydawałoby się, pięknej kobiecie: „…Pewnego razu rano zauważyłem u niej nad samą potylicą w drobne warkoczyki zaplecione włosy. To odkrycie mi się nie spodobało. Wcześniej myślałem, że u niej naturalnie kręcą się włosy na potylicy, a to oto co. I właśnie to odkrycie powstrzymało mnie przed wyznaniem miłości”. Czyli znów winne są papiloty, które kobiety wykorzystywały do domowego zimnego kręcenia włosów. Bez przesady, stały się one u Szewczenki ucieleśnieniem nieatrakcyjności u kobiety. T. Szewczenko. Portret A. O. Uskowej z córką Nataszą. 1854 r. Lecz wróćmy do dziennikowych ocen A. O. Uskowej w kontekście wzmianki o filozofie K.-F. Libelcie. Zatem, zdaniem Szewczenki, z jego książki o estetyce zrobiłaby ona papiloty: „I to naturalne. Dla człowieka-materialisty, któremu Bóg odmówił świętego, radosnego uczucia rozumienia Jego łaski, Jego nietkniętego piękna, dla takiego półczłowieka każda teoria piękna jest niczym więcej jak pustym gadaniem”. Na początku znajomości z kobietą Szewczenko wyniósł ją na niebotyczną wysokość, do „łaski Bożej”, o co ona nie prosiła i do czego nie dążyła, a wkrótce zrzucił w „bagno moralnej pustki”, w otchłań domowych półidiotek i „polipów”, co było skrajnie niesprawiedliwe. M. S. Szahinian uważała nawet, że Taras Hryhorowycz nie tylko rozczarował się w Agacie Omelianownie, ale i mocno nienawidził jej. Nie mogę się z tym zgodzić. Romantyczny i mądry poeta w głębi duszy naprawdę wszystko rozumiał i rozstał się z Agatą Omelianowną w zgodzie, wszystkie jego negatywne sądy i emocje, oskarżenia i lamenty pozostały w Dzienniku i powieściach. Najlepiej zaświadczają o tym listy Tarasa Hryhorowycza do I. O. Uskowa, wysłane po jego wyjeździe z Twierdzy Nowopietrowskiej. Najpierwszy napisano 12 listopada 1857 r. w Niżnym Nowogrodzie: „Czy wesoło u Was? Czy zdrowa Agafia Omelianowna? Czy zdrowi moi wielcy przyjaciele Nataszeńka i Nadieńka?.. Całuję z duszy moich wielkich przyjaciół Nataszeńkę i Nadieńkę i zaświadczam moje najgłębsze uszanowanie Agafii Omelianownie. I pozostaję wdzięczny wam T. Szewczenko”. W liście z Niżnego Nowogrodu z 17 lutego 1858 r. Szewczenko pisał na początku: „Serdecznie raduję się pomyślnością waszą, Agafii Omelianowny i zdrowiem moich miłych i małych przyjaciół Nataszeńki i Nadieńki. Nadieńka, myślę, już biega? Jakże chciałbym ją popieścić! A moja mądrala, piękność Nataszeńka czy wspomina swojego przyjaciela Tarasa Horycza”. Ile szczerej ciepłoty i miłości w tych słowach! A na samym końcu listu Taras Hryhorowycz dodał: „Pozdrawiam Agafię Omelianownę z minionym dniem anioła”. Czyli pamiętał, że ten dzień (świętej Agafii) przypada na 4 lutego. Jeszcze 5 lutego 1854 r. w liście do Br. Zaleskiego zauważył z okazji jego obchodzenia: „u nas dzisiaj bajram u Irak[lija], i piszę do ciebie długo po północy…” Wreszcie, z Petersburga Szewczenko pisał 4 lipca 1858 r.: „Jak to wy tam żyjecie? Co moi wielcy przyjaciele porabiają? Nadieńka, myślę, już biega, a Natasza czyta… Zaświadczam moje najgłębsze uszanowanie Agafii Omelianownie…” A komendant I. O. Uskow odpowiadał w sierpniu 1858 r.: „Natasza zaczyna czytać, a Nadia biega. Wszyscy, dzięki Bogu, zdrowi i Wam gorąco kłaniają się, żona także”. Z tymi słowami niech i pozostaną w naszej pamięci nieskazitelne stosunki Tarasa Hryhorowycza z Agatą Omelianowną.
——————————— 1 M. S. Szahinian zauważyła swego czasu, że “w listach z zesłania bardzo rzadko i tylko bardzo bliskim osobom wyjawiał, kiedy bywał szczęśliwy…” 2 Bardzo trafna obserwacja A. I. Uskowej, która była karciarką i odczuwała na sobie niechętny stosunek Szewczenki do tego zamiłowania. 3 W powieści “Spacer z przyjemnością i nie bez morału” autor odnotował: “Nigdy nie lubiłem spacerów z kimkolwiek, nawet z piękną i niesentymentalną kobietą. Spacer sam na sam ma dla mnie jakiś szczególny urok”. Ale spacery z A. O. Uskową przez pewien czas były dla Szewczenki najwyraźniej rzeczywiście ważne. 4 Nikolski Siergiej Rodionowicz (1817– ?) — starszy lekarz szpitala wojskowego w umocnieniu Nowopietrowskim. Szewczenko korzystał z książek, czasopism i gazet, które on prenumerował. Jednak zesłaniec pozostawił w Dzienniku surowe świadectwa o nieuczciwości, a nawet bezduszności i cynizmie lekarza. A. O. Uskowa wspominała, że “Szewczenko, zdaje się, nie darzył go sympatią”. 5 W jednym z artykułów “Encyklopedii Szewczenkowskiej” można spotkać twierdzenie, że Szewczenko “w powieści “Bliźniacy” przedstawił Uskową w postaci kuzynki narratora…” To błąd. 6 Szahinian M. Szewczenko. — Moskwa: Chudozestwiennaja litieratura, 1941. — S. 160. 7 Naumowa N. Kobiety w życiu Tarasa Szewczenki. // Taras Szewczenko w życiu prywatnym. — Kijów, 2014. S. 127. 8 Orłowa N. “Och, dzieci! Dzieci! Dzieci! Święta Boża łaska!” // Taras Szewczenko w życiu prywatnym. — Kijów, 2014. S. 99. 9 W 1928 r. w marcowym numerze czasopisma “Życie i rewolucja” wydrukowano mało znane obecnie opowiadanie córki Natalii Iraklijewnej, E. Litwinowej, o przyjaźni jej matki jako dziewczynki z Szewczenką, zapisane ze słów A. O. Uskowej. “A Natalia, twoja matka, lgnęła do niego całą duszą. Zobaczywszy go jeszcze z daleka, biegła do niego, ile tchu, obejmowała go rękami; ciągnęła, szarpała, wisiała mu na szyi, a on, wesoło się uśmiechając, sadzał ją sobie na ramiona albo gonił za nią po ogrodzie, wydając jakieś niewiarygodne dźwięki i udając, że chce ją ugryźć. Przyjdziesz, bywało, do ogrodu zobaczyć, gdzie Natalia, usłyszysz śmiech, pisk, znaczy, gdzieś tu, z Tarasem Hryhorowyczem. W cieniu pod drzewem leży on, twarz w trawie, a Natalia, machając gałązką, siedzi mu na plecach, rozczochruje mu włosy i dźwięcznie się śmieje. Machniesz ręką i pójdziesz. Ich kompania była nierozłączna i gonić Natalię do niani nie starczało ducha. Często, nabiegawszy się i zmęczywszy, zasypiali pod drzewem spokojnym snem”. Unikalne, wstrząsające, niedoścignione słowa o miłości Szewczenki do dziecka! 10 Chodziło o członków załogi parowca “Kuba”, który był bazą ekspedycji do prowadzenia prac hydrograficznych na Morzu Kaspijskim. 11 Bażanowa Kateryna Ahatangeliwna — żona nadzorcy półszpitala w umocnieniu Nowopietrowskim M. J. Bażanowa. Szewczenko wykonał portret małżeństwa.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dość wyraźnie nakreślił miejsce, gdzie powinna być plastyka. I ruchy harmonijnie wpisały się w dramatyczny składnik spektaklu. W finałowych akordach „Cieni zapomnianych przodków” starano się pokazać, że życie bez jasnej, prawdziwej miłości to tylko szopka. Iwan i Mariczka spotykają się i to, właściwie, jest ich wesele. Po jednym z pierwszych pokazów spektakl nagrodzono dyplomem Niezależnego Interaktywnego Mistycznego Festiwalu Autorów za muzyczną mistykę spektaklu. Pozostaje życzyć Iljinie Hensickiej, która całkiem niedawno została dyrektorem-artystycznym kierownikiem teatru, i całemu zespołowi, aby przed „Berehynią” było wiele nowych twórczych zwycięstw. i artysta poświęcili 200-leciu światowego geniusza. W wystąpieniach na otwarciu drugiej jubileuszowej wystawy, z okazji 80-lecia artysty, w szczególności historyka sztuki-akademika Dmytra Stepowyka, artysty-grafika Mykoły Koczubeja, profesora, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Mychajła Najenka, naukowca i wydawcy Jurija Cekowa szczególnie podkreślano pracowitość Maestro, jego wysoki patriotyzm. Dzięki temu odmalował on historyczny los rodzinnej ziemi romantycznie, po synowsku, interpretując czasy Kozackiej Ukrainy, utwory T. Szewczenki, P. Kulisza, W. Symonenki, Hryhora Tiutiunnyka... Przeglądając malarskie i graficzne albumy P. Tkaczenki, które z zachwytem zrecenzowali, w szczególności, dziennikarz i pedagog Mykoła Soroka, filolog i literaturoznawca, córka artysty Ołena Tkaczenko, — dochodzisz do wniosku, że sekret mistrzostwa Petra Charytonowycza tkwi w jego poszukiwaniach kompozycyjnych. Każde jego dzieło nasycone jest nie tylko grą półtonów, ale ma też swoją intonację i symbolikę niepowtarzalnego piękna przyrody, każdej pory roku. Energetyka każdego dzieła Petra Tkaczenki pulsuje myślą, szczerością, patriotyzmem, wiernością własnemu talentowi.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Illi BIELEŃKIEGO — Kończę naukę w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego, a spektakl „Cienie zapomnianych przodków” to moja pierwsza praca reżyserska na profesjonalnej scenie — wyznała Tetiana. — Tę powieść kocham od dzieciństwa, na niej wychowywali mnie rodzice. Jeszcze w dzieciństwie usłyszałam od nich wiele huculskich bajek i legend. Czytałam utwór niezliczoną ilość razy. Jest on na tyle wielowymiarowy, że człowiek w każdym wieku znajduje w nim coś współbrzmiącego ze stanem swojej duszy w czasie lektury. Zamysł spektaklu stopniowo formował się w mojej wyobraźni, poza tym zaczęłam rozumieć, jak aktualna pozostaje ta powieść dzisiaj. Serce podpowiedziało: ten spektakl trzeba wystawić właśnie w „Berehyni”. Mój pomysł spodobał się tutaj, zespół mnie wsparł. Proces prób trwał zaledwie półtora miesiąca. Oczywiście spektakl będzie jeszcze dopracowywany, obrastał w nowe twórcze zamysły. Bardzo podobał mi się sam proces pracy z zespołem, aktorzy wszystko chwytali w lot, a materiał dramatyczny rozumieli poprzez śpiew. W spektaklu gra plejada utalentowanych aktorów. Rolę Iwana wykonuje student uniwersytetu im. I. Karpenki-Karego Ołeksandr Kyryk, a Mariczką w tym składzie była aktorka teatru „Berehynia” Kateryna Bereznyćka (tę rolę gra też studentka Miłana Bekowa). Stworzono niemało wyrazistych postaci. Natalka Kuczer w spektaklu jest czarującą wiedźmą, Antonina Bryhineć — trąbitką, jedną z niawek — Wałentyna Hordijczuk, Maryna Korohoda gra dziewczynę, która na weselu poi chłopców miksturą. A Wiktorija Tołkaczowa też jest jedną z wiedźm-niawek. Lilija Milewska zdołała odtworzyć prawdziwą huculską charyzmę, Ołeksij Czerniak mistrzowsko zagrał Czarta, a Wałentyn Wełykorod — Węża-kusiciela. Dwukrotnie podczas spektaklu wychodzi na scenę dusza zespołu — zasłużona artystka Ukrainy Nadija Burawśka. Czołowy aktor teatru, zasłużony artysta Ukrainy Anatolij Pachomow jest jednocześnie Watażką i duchem Karpat. Stale znajdują coś nowego w swoich kreacjach Pawło Łaskawczuk (bajkopisarz Mykoła), Ołeksandr Serdiuk (Molfar), Hałyna Taturewycz (Matka), Roman Skoryk (Ojciec Iwana, onże Palijczuk). Specjalnie do spektaklu tworzono szczególne ozdoby. Wyszywanki, płachty wykorzystywano te, które były w teatrze, ale transformowano je pod nową inscenizację. Szukając wizerunków, przestudiowano dużą liczbę huculskich fotografii. Jednocześnie starano się nie obciążać sceny dekoracjami, aby aktorzy nie chowali się za nimi, a stawali przed widzem takimi, jakimi są naprawdę. Gatunek spektaklu to misterium i nie mogliśmy wynosić na scenę mnóstwa przedmiotów codziennego użytku. Jabłko wykorzystano w spektaklu jako symbol, który stale się zmienia. To symbol miłości, symbol grzechu i symbol życia, tego życia, które Iwan chciał dzielić z Mariczką na dwoje. Spektakl jest dramatyczny, a muzyka w nim ma niezwykle duże znaczenie. Miałam już pewne opracowania, z którymi przyszłam do teatru. Dużo pracowałam razem z założycielem teatru, narodowym artystą Ukrainy Mykołą Burawśkim. Razem myśleliśmy, jak wybrany materiał będzie brzmiał w nowym spektaklu. Na przykład „Kołysanka” początkowo była bardzo wesoła i szczęśliwa. Zrobiliśmy z niej utwór bardziej minorowy. Ta kołysanka brzmi w tym momencie, kiedy umiera Iwan. Dużo pracowaliśmy z orkiestrą, staraliśmy się odejść od bezpośredniego realizmu. Niektóre partie wokalne pojawiały się bezpośrednio podczas prób. Do pracy nad spektaklem zaproszono baletmistrza Wałerija Kyryljuka. Przez swoją trzydziestoletnią historię w Kijowskim Akademickim Teatrze Ukraińskiego Folkloru „Berehynia” wystawiono dziesiątki spektakli muzycznych. A niedawno odbyła się tu bodaj pierwsza premiera spektaklu dramatycznego — misterium „Cienie zapomnianych przodków” według powieści pod tym samym tytułem Mychajła Kociubynśkiego. O nowej pracy „Berehyni” opowiedziała reżyserka-inscenizatorka Tetiana Matasowa. On jako przewodniczący Państwowej Komisji Egzaminacyjnej przy ukończeniu wydziału grafiki podpisał zdolnemu młodzieńcowi, który bronił pracę z zakresu drukarstwa, dyplom. Młody artysta doskonalił się w dziedzinie grafiki książkowej i sztalugowej, projektowania poligraficznego, jako autor ilustracji do wielu utworów krajowych i zagranicznych pisarzy. Prace graficzne P. Tkaczenki, przeważnie o tematyce satyryczno-humorystycznej, pojawiły się bardzo wcześnie w czasopismach obwodowych i republikańskich. Młodzieniec został zaproszony do redakcji gazety „Mołod’ Ukrajiny”, wśród pracowników której trudnili się wtedy jeszcze młodzi Borys Olijnyk, Łeonid Tendjuk, Ołeś Łupij, Illa Berdnyk, Dmytro Stepowyk, Jurij Cekow, z którym z czasem zrealizował ciekawy projekt twórczy. Petro zdobył przyjaciół wśród czytelników i pracowników „Weczirniego Kyjewa”. Talent artysty ujawnił się też w podróżach twórczych, gdzie wykonywał etiudy i szkice, tworzył serie malarskie i graficzne w Karpatach, krajach nadbałtyckich, Gruzji, Uzbekistanie... Petro Charytonowycz miał zaszczyt ilustrować utwory znanych współczesnych twórców: Jurija Szczerbaka i Romana Andrijaszyka, Ołeksy Musijenki i Ołeha Czornohuza, Iwana Własenki oraz Iwana Hryhurka. Wydawnictwa prześcigały się w zapraszaniu utalentowanego ilustratora. Tak w „Weselce” ilustrował utwory Łesia Martowycza, Iwana Senczenki, Mykoły Olijnyka i in. W szczególności w wydawnictwie „Tołoka”, założonym przez Jurija Cekowa, owocnie pracował nad utworami serii „Światowa literatura satyryczno-humorystyczna”, w której ujrzały światło dzienne utwory Marka Twaina, Jaroslava Haška, Karela Čapka, O. Henry’ego, Ostapa Wyszni i innych. Pracę nad genialną satyrą Tarasa Szewczenki „A prawda nasza p’jana spyt’” wydawca
Tłumaczenie maszynowe
Symboliczne wydaje się wydarzenie w życiu kulturalnym naszej stolicy: 22 maja, w Dniu Pamięci Tarasa Szewczenki, w galerii „Mysteć”, znajdującej się obok słynnej księgarni „Sjajwo”, otwarto wystawę indywidualną obrazów olejnych i ilustracji graficznych członka Narodowego Związku Artystów Ukrainy Petra Charytonowicza Tkaczenki. Autor już wcześniej prezentował tu swój dorobek artystyczny, dziesięć lat temu — z okazji swojego 70-lecia.
Wasyl MARUSYK, zasłużony dziennikarz Ukrainy. Zdjęcia artysty Ołeksija STECENKA
Teraz nowa wystawa. Tu malarska i graficzna Szewczenkiana, historyczne i pejzażowe przedstawienia Kijowa i jego okolic, malowniczych zakątków rodzinnej wsi Pyrohiw, gdzie, jak wiadomo, na nadднieprzańskich wzgórzach znajduje się Muzeum Architektury Ludowej i Obyczaju. Świat dzieciństwa i młodości, wiejskie obyczaje i obrzędy, miejsca klasztorne, polesie lasy i łąki — wszystko to poruszało twórczą wyobraźnię studenta училища sztuki i rzemiosła oraz Kijowskiego Wydziału Grafiki Lwowskiego Instytutu Poligraficznego im. Iwana Fiodorowa. Ta nauka zapewne określiła przyszły los młodzieńca, któremu przypadło przez całe życie rozsiewać, jak zapowiedział pierwodrukarz, „duchowe ziarna” w książkach, czasopismach i gazetach. Jeszcze na początku lat 60. dwa lata przebywał na służbie wojskowej w Republice Kuby, gdzie przeżył kryzys karaibski i zahartował swój charakter. Tam rozpoczęła się w gazecie armijnej jego twórcza droga w malarstwie, tam, w Hawanie, odbyła się też pierwsza wystawa indywidualna. Podczas nauki jego kijowscy pedagodzy-mentorzy Wołodymyr Riazanow i Mykoła Iwanow pomogli nie tylko rozwinąć mistrzostwo zawodowe, ale też ukształtować światopogląd, doświadczenie twórcze, filozoficzne widzenie świata. Trzeba podkreślić, że na twórczą drogę Petra Tkaczenki błogosławił także wybitny artysta-grafik Wasyl Kasijan, który był go-
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
У Київському національному академічному театрі опе% рети відбувся “Вечір угорської оперети” — спільний кон% церт артистів Будапештського театру оперети та мюзик% лу і Національної оперети України. Цей міжнародний про% єкт уже вшосте відбувається за підтримки посольства Угорщини в Україні.
Угорщина — батьківщина чардашу, який полонив серця багатьох меломанів. Країна подарувала світові таких славетних композиторів, як Ференц Легар, Імре Кальман, Фред Реймонд, Пол Абрахам. Запальна суміш самобутньої народної музики з ледь відчутним відтінком пристрасних ромських мотивів виникла саме в Угорщині. Мелодика народної музики простежується у творчості багатьох провідних європейських композиторів. На слухачів очікував вечір, який продемонстрував багатство традицій країни, її колорит та познайомив з перлинами угорської музики. Напередодні незабутнього “Вечора угорської музики” його творці зустрілися з представниками ЗМІ. — Хочу подякувати посольству і безпосередньо Надзвичайному і Повноважному Послу Угорщини в Україні за те, що ви завжди відгукуєтесь і підтримуєте цей проєкт, — наголосив Генеральний директор-художній керівник Національної оперети, народний артист України Богдан Струтинський. Оперета — це життєствердний, найдемократичніший жанр, який дарує людям радість. Особливо приємно вітати гостей з батьківщини оперети. Саме завдяки угорським композиторам вона зазнала свого найвищого злету. Гастролі — це складна справа, а міжнародна діяльність — не з дешевих задоволень. Але фестивальна історія нашого театру підтверджує,
що для повноцінної інтеграції української культури в міжнародний процес без цього не обійтися. Від спілкування з зарубіжними колегами народжуються нові проєкти. Нещодавно у нас була прем’єра мюзиклу “Сімейка Аддамсів”. Цей проєкт ми зробили разом з литовцями. Це культурна дипломатія, про яку зараз так багато говорять в Україні. Це результат наших поїздок. Ми зараз разом з Будапештським театром оперети і мюзиклу працюємо над проєктом, який, сподіваюсь, український глядач побачить 2020 року. Також готуємося до концерту нашого театру в Будапешті, що має відбутися у вересні. — Це вже традиційний захід, — зазначив Надзвичайний і Повноважний Посол Угорщини в Україні Іштван Ійдярто. — Дуже радий, що до нього завжди долучається наше посольство. Цей жанр вимагає особливих акторських здібностей. Актори повинні не тільки грати певну роль, а ще й співати. І часто доволі складні твори. Жанр оперети дарує нам особливий світ. Завдяки цьому вона досі популярна і в Україні, ів Угорщині. Дуже радий, що оперету так люблять у Києві. Особлива подяка Богдану Струтинському, який дає можливість угорським акторам тут виступати. — Ми сьогодні привезли до України багато творів, які тут раніше не виконувалися, — розповів виконавчий директор концертномистецької агенції “Пентатон”
гували відомі диригенти, а головні партії в операх виконували запрошені солісти-вокалісти. “Шехеразадою” диригував народний артист України, диригент Національної опери, легенда українського диригування, маестро Володимир Кожухар. Коли він проводить репетиції у Національній опері України, на них потрапити неможливо. А коли ці репетиції відбувалися у нас, працівники театру могли їх відвідати і почути. Наші артисти і диригенти були в захопленні. Диригентом “Травіати” був головний диригент і художній керівник Національного академічного симфонічного оркестру України, народний артист України, лауреат Шевченківської премії Володимир Сіренко. “Ромео і Джульєтти” — заслужений діяч мистецтв України Алла Кульбаба, яка теж є диригентом Національної опери України. Інші вистави провели диригенти нашого театру Володимир Врубльовський (“Жізель” і “Шопеніана”) та Сергій Голубничий (“Богема” і “Viva la mam- ma”). У головних партіях виступили: заслужена артистка Украї-
Андраш Сентпетері. — Ми говорили з Богданом Струтинським про щось нове, про щось надзвичайне, що створимо у майбутньому. Дуже чекаю на нашу подальшу роботу. Диригент-постановник концерту Сергій Дідок наголосив, що сьогодні жанр оперети важко уявити без таких титанів, як Імре Кальман та Ференц Легар. Але цінність концерту полягає і в тому, що слухачі можуть почути твори менш відомих в Україні Р. Штольца, П. Абрахама, Ф. Реймонда та інших композиторів. Ще один диригент-постановник, заслужений діяч мистецтв України Ігор Ярошенко впевнений, що Віденська оперета — це завжди атмосфера свята. Працювати над таким музичним матеріалом надзвичайно приємно. Також звернув увагу на те, що арія Раджі з “Боядери” І. Кальмана, яку раніше у театрі завжди виконували російською, цього вечора вперше зазвучить українською мовою. А балетмейстер-постановник концерту, заслужений артист України Вадим Прокопенко підкреслив, що угорські артисти до Київської оперети приїздять як у свою родину. Актори обох театрів товаришують у соціальних мережах. Угорські артисти Шандор Бар-коці, Сільві Сенді, Карой Пеллер та Еніко Леваї розповіли про свою творчість, поділилися враженнями від України. На їхнє переконання, українська публіка майже не відрізняється від угорської. Вона з такими ж вибуховими емоціями сприймає оперету.
Створити справжнє свято угорським гостям допомогли заслужені артисти України Соломія Приймак, Валерія Туліс, Олена Арбузова, Сергій Авдєєв, Ігор Левенець, Ірина Беспалова-Примак, Тамара Ходакова, Ганна Довбня, Арсен Курбанов та інші талановиті виконавці. Артисти балету порадували адажіо з оперети П. Абрахама “Бал у Савойї” та “Канкан” з оперети І. Кальмана “Графиня Маріца”. Цього вечора арії з оперет звучали українською та угорською мовами. Особливо ж глядачам сподобався двомовний дует Сільви і Едвіна з оперети І. Кальмана “Сільва”, який подарували Валерія Туліс (Україна) та Карой Пеллер (Угорщина). Фото Анатолія ФЕДОРЦІВА атру пропустили наш проєкт. Були у нас і аншлаги, але хотілося, аби щодо деяких вистав було більше ажіотажу. Сподіваємося, що ми трохи попрацюємо і внесемо певні корективи в наш проєкт, щоб наступного року він став не лише цікавішим, а й більш розрекламованим. На наступному “Тижні у Київській опері” представимо й нові вистави. Серед них імовірно буде опера Моцарта “Весілля Фігаро”, роботу над якою завершує головний режисер нашого театру Оксана Тараненко. Це буде сучасна версія, “еротичний трилер”. Прем’єра запланована на 20 червня — день закриття театрального сезону. Нею ж відкриємо і наш 38-й театральний сезон 19 вересня. До цього часу заплановано масштабну реконструкцію і ремонт приміщення театру — оновимо глядацьку залу, встановимо нові стільці. Завдяки Департаменту культури КМДА маємо можливість виконати всі ці роботи, здійснити ремонт санвузлів, світлового обладнання, придбати нове звукове обладнання. Такого за історію театру ще не було. Під час фестивалю ми заявили про себе як колектив, що може конкурувати з Національною оперою України, іншими оперними театрами не лише нашої країни, а й світу. Ми відкриті до співпраці, творчих експериментів. А наша мета — у перспективі отримати статус національного театру. Фото з сайта театру
Сторінку підготував Едуард ОВЧАРЕНКО
W Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży zaprezentowano projekt „Tydzień w Operze Kijowskiej, czyli Muzyka dla dorosłych”. Wielu kijowian i gości miasta odkryło, że w repertuarze teatru, oprócz dziecięcych, prezentowane są wysokoprofesjonalne spektakle również dla dorosłego widza. O nowym projekcie opowiedział zastępca dyrektora-kierownika artystycznego teatru Bohdan Sobucki. — Od lipca ubiegłego roku w naszym teatrze jest nowy dyrektor-kierownik artystyczny — zasłużony pracownik kultury Ukrainy Petro Kaczanow, który zwyciężył w otwartym konkursie Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. W tym czasie w teatrze odbyło się siedem premier. To właśnie u nowego kierownika zrodził się pomysł zainicjowania festiwalu „Tydzień w Operze Kijowskiej, czyli Muzyka dla dorosłych”. Mówi się o nas, że jesteśmy Dziecięcym Teatrem Muzycznym. A pomysł polegał na tym, aby przyciągnąć do nas także dorosłego widza. Dlatego zapoczątkowaliśmy projekt, w którym prezentujemy hitowe opery i balety. W ciągu tygodnia publiczność teatralna miała okazję obejrzeć opery „Traviata” G. Verdiego, „Cyganeria” G. Pucciniego, „Viva la mamma (Niech żyje mama), czyli teatralne porządki i nieporządki” G. Donizettiego, a także balety „Giselle” A. Adama, „Romeo i Julia” S. Prokofiewa oraz wieczór jednoaktowych baletów: „Les Sylphides” do muzyki F. Chopina i „Szeherezada” do muzyki M. Rimskiego-Korsakowa. W większości tych spektakli wystąpili Olga Fomiczowa (Violetta), laureaci ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów Ksenija Bachritdinowa (Mimi), Dmytro Iwanczenko (Alfred) oraz Andrij Honiukow (mama Agata). Petro Kaczanow nakręcił ciekawy filmik o festiwalu, który odbił się szerokim echem w mediach społecznościowych. Na „Tydzień w Operze Kijowskiej” wznowiliśmy „Traviatę”. Mamy nadzieję, że na długo powróciła do naszego repertuaru. W naszym foyer stoi czerwony fortepian „Moskwa”. Podczas antraktów koncertmistrzowie teatru wykonują na nim muzykę klasyczną, aby nastroić widzów na sztukę, która czeka na nich w sali. A w antrakcie opery „Viva la mamma” w tym samym foyer z fortepianem widzowie z zachwytem obserwowali performans — kontynuację tego, co działo się na scenie. „Tydzień w Operze Kijowskiej” zbiegł się z Dniem Kijowa i Dniem Europy. Dlatego niektórzy miłośnicy te-
Tłumaczenie maszynowe
H. M. PYŁYPĘNKO, starszy pracownik naukowy Literacko-Pamięciowego Muzeum Łesi Ukrainki w Nowogrodzie Wołyńskim. Egzotyka nieodkrytych krain zawsze pociągała Łesię Ukrainkę. Według wspomnień siostry Olgi Kosacz-Krywyniuk, znała ona dziewięć języków obcych. W latach 1890—1891 napisała podręcznik „Starożytna historia ludów wschodnich”. Za granicą bywała wielokrotnie. Chociaż podróżowała głównie nie jako turystka, a jako pacjentka, aktywnie interesowała się życiem kulturalnym i politycznym krajów zagranicznych. Tak, w 1891 roku wyrusza do Austro-Węgier z nadzieją na to, że zrobią jej operację prawej nogi i „udręki wreszcie się skończą”. W jednym z listów do brata Mychajła Kosacza dzieli się wrażeniami: „Mieszkamy w starej, bardzo pięknej części miasta, niedaleko nas zaczyna się Burg (cesarskie budowle i park), tamże Burgtheater, niedaleko Rathaus (ratusz) — Parlament — wszystko wspaniałe budynki w różnych stylach, mnóstwo na nich ornamentyki i rzeźby… Co dom, to zaraz kariatydy, atlanci, maski, geniusze i Bóg wie co! Już takiego luksusowego miasta, jak Wiedeń, może i na świecie nie ma”. „Pierwsze wrażenie było takie, jakbym przyjechała w jakiś inny świat, lepszy świat, wolniejszy, — pisze do wuja M. Drahomanowa. — Mnie teraz jeszcze ciężej będzie w swoim kraju, niż dotąd było. Wstyd mi, że my tacy niewolni, że nosimy kajdany i śpimy pod nimi spokojnie… Potem trochę przyćmiło się to jasne wrażenie, ale od samego początku ten kontrast między naszym a tutejszym życiem …oślepił mnie. Dużo znaczy, zapewne, i to, że wjechałam w same wybory, to znaczy w taką porę, kiedy nawet w Galicji wszystko ożyło i poruszyło się. Te różne przedwyborcze zebrania, narady, przemówienia, towarzystwa, wszystko to było dla mnie tak nowe, że z początku nie zauważałam tej siły przekupstwa, donosicielstwa, kłamstwa oraz oszustwa, co też wyjrzało na wierzch przed wyborami”. W ciągu 1894—1895 r. gości u Drahomanowów w Bułgarii. „Tutejsza strona nie bardzo mi do gustu, — pisze Łesia Ukrainka, — dzikości jeszcze wiele… Sama Sofia ma wygląd zwykłego, rzec by można, naszego gubernialnego miasta, tylko że książęcy pałac zamiast wszelkich urzędów”. Kiedy przez kraj przetoczyły się wieści o kryzysie politycznym, a prasa pisała o „zamachu stanu” i „rewolucji”, Łesia Ukrainka donosiła matce: „Co do tych quasi rewolucji bułgarskich, o których w naszych gazetach pisali, to to w połowie było kłamstwo. Rada była w tym czasie w gościach, wracała do domu przez całe miasto i nie zobaczyła rewolucji”. Na początku 1899 r. poetka wyrusza do Niemiec. Prawie pół roku leczy się w klinice Bergmana w Berlinie. Tak opisuje miasto: „Wiedeń przeciwko Berlinowi wcale nie wydałby się wielkim, o Kijowie nie ma co mówić. Tutaj, właściwie, trzy miasta: podziemne, naziemne i nadziemne… Najbardziej mnie uderza nie tyle ten ruch, co widać w dzień, co ten, co słychać w nocy… zaczyna się naprawa i przeczyszczanie wodociągów i wind itd., niby jakieś karły, duchy podziemne, prowadzą tajną robotę”. Na początku lat 1900. leczy się w słonecznych Włoszech. Wenecję nazywa „królową morza i piękna”. W San Remo przyjęli ją „jak swoją”: „tutaj i cieplej, i przyjaźniej, i przyroda, i ludzie”. „Piękna strona, — opowiada o Sycylii, — ogólny koloryt różowo-złoty, on jakoś nadto harmonizuje z mauretańskim stylem prawie wszystkich cerkwi i większych budowli w Palermo”. Włochów nazywa uprzejmym, przyjaznym i wesołym narodem. Jednak pisze: „Dużo tu i Anglików, ale jakoś oni mi z wyglądu nie podobają się…: sztywni, nosy zadzierają; kobiety wszystkie strasznie nieładne, przypominają wyrażenie jakiegoś humorysty: „na widok Angielki czuje się rybią ość w gardle”. Rosjan teraz tu mnóstwo! Nieraz klną na ulicy bez wstydu, zapewniając, że ich „żaden pies nie zrozumie”, chociaż „psów” takich, jak oni sami, tutaj pełno na każdym kroku”. W kwietniu 1908 roku niemiecki profesor Israeli poradził Łesi Ukraince leczenie w Egipcie. Przyjechała do Heluanu w połowie grudnia 1909 r. i zatrzymała się w hotelu-willi „Continental”. Jej druga podróż do Północnej Afryki odbyła się zimą 1911—1912 r., a po tym była jeszcze i trzecia i ostatnia — w 1912—1913 r. Poetka interesowała się psychologią tamtejszego „muzułmańskiego haremowego kobieciarstwa”, życiem „dzieci ulicy”, które dorastają całkiem „pod gołym niebem”. Jej ostatni (niedokończony) utwór „Ekbal-Hanem” był napisany na egipski temat: o położeniu arabskiej kobiety. Wiadomo, że Łesia Ukrainka z pewnymi przerwami mieszkała w Gruzji. Mieszkała w miastach, gdzie pracował jej mąż Kłym Kwitka, — Tbilisi, Telawi, Kutaisi, Choni. W 1913 roku beznadziejnie chorą Łesię pod opieką matki przewieziono do Surami, skąd ona i odeszła w wieczność. Uważa się, że jej pierwsze poznanie z Gruzją odbyło się w 1895 r. dzięki Nestorowi Gambaraszwili, wtedy studentowi Uniwersytetu Kijowskiego, który mieszkał dwie zimy na stancji u Kosaczów. On zapoznał ją z historią i kulturą gruzińskiego narodu, utworem Szoty Rustaweliego „Rycerz w tygrysiej skórze”. Słowa Łesi Ukrainki na zawsze zapisały się w jego pamięci: „Jaki ciekawy, dziwny zakątek — Gruzja! Ile męstwa i dzielności musi mieć naród-garstka, żeby ocaleć i ochronić siebie od wszystkich napaści i niedoli, które wypadły na jego los! Gdybym nie była Ukrainką, chciałabym być Gruzinką!”. Z listu Łesi do H. Komarowej: „Proza życia tutaj zdobywa się ciężko, za to poezji i zdobywać nie trzeba, sama otacza wokoło. W samym Telawi wiele ruin staroświeckich (to była kiedyś stolica carów Kachetii), pośrodku miasta całe zamczysko z wieżami, zębatymi murami, ono mi przypomina zamek w Łucku i moje „dorastanie”. Zresztą, na Kaukazie została napisana — zaledwie w 10—12 dni! — wspaniała dramat-feeria „Pieśń leśna”. Pisarka nie mogła ani spać, ani jeść: przed oczami wciąż wypływały wspomnienia dalekiego dzieciństwa. Choćby gdzie była Łesia Ukrainka, zawsze myślami leciała do rodzinnego kraju. Marzyła o lepszym losie dla swojego narodu. Nie bez powodu mówiła: „…ja mimo wszystko trochę optymistka, czy to raczej progresistka, i myślę, że świat idzie nie do gorszego, a do lepszego, tylko gdyby on szybciej szedł, a to tyle siły i ludzi na próżno ginie”. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2019 PRENUMERATA—2019 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświata” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV № 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK Heorhij FIŁIPCZUK Mykoła CYMBALUK Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek. na pół roku na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olha ŻMUDOWSKA
Iryna STELMACH
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odesłanie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe