Strona · s. 14strona oryginału ↗
Wołodymyr Nikołajenko: „Nigdy nie trzeba stać w miejscu”
Слово Просвіти, №24 за 2021 рік
– Proszę opowiedzieć o swojej nowej pracy. – Borys to ciemna siła, która nie pozwala głównemu bohaterowi Sawiełijowi robić swojego, realizować się. To ta siła, która pojawia się na drodze wielu ludzi, gdy ci biorą się za jakąś poważną sprawę. Przypomnijmy samego autora książki „Idealny sztorm” Witalija Skocyka, któremu też przeszkadzano na początku budowania jego kariery. Często powtarzam sobie, że nigdy nie trzeba stać w miejscu. Rola Borysa jest ciekawa właśnie tym, że pozwala się ruszać. Spektakl powstawał równolegle z dramatem, Bohdan pisał na bieżąco. W procesie prób rodziły się inscenizacje, obrazy. Moim zdaniem trzeba jeszcze popracować nad samym dramatem, zaostrzyć strefę konfliktu. – To już nie pierwsze Pana doświadczenie współpracy z reżyserem i dramaturgiem Bohdanem Hnatiukiem, gra Pan również w spektaklu „Ukradzione piękno”, który jest wystawiany w Kijowskim akademickim warsztacie sztuki teatralnej „Suzirja”. – Wziąć udział w tym projekcie zaproponował mi aktor i mój przyjaciel Anatolij Hnatiuk, to kryminał. Przyznam, że ta sztuka nie od razu do mnie „przemówiła”. Ale Anatolij mimo wszystko zaprosił na próbę, gdzie zebrał się dość ciekawy zespół. Z samym teatrem „Suzirja” wiążą mnie dawne wspomnienia: w 1996 roku grałem w spektaklu, który wyreżyserował Ihor Tychomyrow. Dobrze znam też dyrektora artystycznego teatru Ołeksija Kużelnego. Zaczęliśmy pracować. Bohdan Hnatiuk ma wielką wiarę w to, że aktor wszystko zrobi. Kiedy widzi, że zmierzamy „nie w tę stronę”, od razu proponuje poszukać innych podejść. Wie, czego chce, i znajduje złoty środek, który podoba się wszystkim: reżyserowi, aktorowi i wreszcie widzom. – Wróćmy do Pana młodości. Do instytutu teatralnego (obecnie Narodowy Uniwersytet Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego) dostał się Pan za drugim razem... – W 1986 roku, po ukończeniu dziesięciu klas, przyjechaliśmy z przyjacielem do Kijowa szukać aktorskiego losu. W teatralnym nabór na kurs prowadził Jurij Mażuga. Przeszedłem do pierwszego etapu, po przesłuchaniu członkowie komisji rekrutacyjnej długo się naradzali. Potem powiedziano mi: „Ma Pan tak dźwięczny głos, że lepiej pójść służyć do wojska. Kiedy głos zmężnieje, proszę przyjść do nas, do instytutu teatralnego”. Tak też zrobiłem. Drugi raz zdawałem w 1991 roku, tym razem na kurs Iryny Mołostowej. Podczas rozmowy kwalifikacyjnej Iryna Ołeksandriwna wyszła z gabinetu, w tym czasie zdążyłem porozmawiać z innymi członkami komisji. A kiedy wróciła, mówią jej: „Oto przyszedł ciekawy człowiek, będzie studentem”. Jestem bardzo wdzięczny losowi, że mieliśmy tak mądrych wykładowców, oprócz Iryny Mołostowej, jak Jurij Wysocki, Ołeh Szawarski, Jewhenija Hulakina, Ołeksandr Zawalski. Zdawałem egzaminy za czasów Związku Radzieckiego, a naukę rozpocząłem już w niepodległej Ukrainie. – Daleko nie każdemu absolwentowi uczelni teatralnej udaje się od razu trafić na główną scenę kraju, a Panu się udało. – Świetnie spędziliśmy wieczór maturalny, na którym byłem jednym z prowadzących. Po tym podszedł do mnie Ołeh Mykytowycz Szawarski i mówi: „Gratuluję przyjęcia do sławnej trupy Teatru imienia Iwana Franki”. (Przedtem na egzamin dyplomowy ze śpiewu przyszli do nas dyrektor teatru Mychajło Zacharewycz oraz dyrektor artystyczny Serhij Danczenko, którzy zapewne zadecydowali o moim dalszym losie). Było niesamowicie usłyszeć takie słowa, po których wszyscy zaczęli mi gratulować. Wtedy spotykałem się ze swoją przyszłą żoną, która uczyła się w Konserwatorium Kijowskim. Podszedłem i mówię: „Wszystko dobrze się układa. Zostaję w Kijowie, będę pracował w teatrze Franki”. Tego samego lata pobraliśmy się. – Jakie były pierwsze spektakle? – Jak większość moich kolegów, zaczynałem od statystowania. Wtedy w teatrze grano sławny spektakl „Mistrz i Małgorzata”, który wyreżyserowała Iryna Mołostowa, a jej mąż Borys Kamieńkowicz przygotował tańce w tym spektaklu, do których nas początkowo wprowadzano. W tym samym roku zacząłem grać w bajce „Strzeż się Lwa”, którą wyreżyserował Dmytro Chrypiuk. A w spektaklu Serhija Danczenki „Poskromienie złośnicy” zagrałem Biondella. Pamiętam, kiedy pierwszy raz wszedłem do bufetu teatralnego, zobaczyłem słynną Nonnę Koperżyńską. W jednej ręce miała papierosa, a w drugiej kieliszek koniaku. Tak zamarłem w miejscu, nie wiedząc, czy z przejęcia wracać, czy iść dalej... Wielkie przejęcie przeżyłem, kiedy pierwszy raz wyszedłem na scenę. Z latami to nieco przytępia się, ale przed premierą pojawia się znowu. – Znaczące miejsce w Pana dorobku twórczym zajmuje klasyka ukraińska. – Tak. Spektakl „Natalka Połtawka” wyreżyserował Ołeksandr Anurow, którego teraz, niestety, już nie ma wśród nas. Pierwszą jego pracą w teatrze Franki był tryptyk „Elementarz pokoju” według Hryhorija Skoworody – bardzo ciekawa praca. Po tym poradził się dyrektora artystycznego teatru Bohdana Stupki i zdecydowali, że następnym będzie spektakl muzyczny – „Natalka Połtawka”. Do pracy zaangażowano Ołeha Skrypkę, który nieco uwspółcześnił muzykę, aranżację zrobił Iwan Nebesnyj. Z tym reżyserem łatwo się pracowało. Wiedział, jak aktorzy denerwują się na pierwszych próbach, dlatego brał każdego z nas po kolei za rękę, mówił: „Idź za mną”. Wyprowadzał na scenę i nakazywał: „Stój tutaj”. Po tym zaczynał zanurzać artystów w inscenizacje, wymyślając nie do końca zwyczajne sceny. Na przykład przed tym, jak usiąść na krześle, aktor musiał zrobić wokół niego ukłon. Pytaliśmy: „Po co? To przecież nie logiczne?”. Odpowiadał: „Będziemy uważać, że mają taką osobliwość”. Uczyliśmy się pracować z mikrofonem, bo głos przed nim wymaga wyrazistości. Trzeba było nauczyć się partytury, nauczyć się pracować razem z żywą orkiestrą, słyszeć ją, słyszeć partnerów, słyszeć rytm – to wszystko ogromne doświadczenie. Kiedy Petro Ilczenko wystawiał „Rodzinę Kajdaszów”, zaproponował mi granie w drugim składzie Dowbysza. Tak i gram ją na zmianę z Wałerijem Dudnykiem. W spektaklu jest scena, w której Natalija Sumśka (Kajdaszycha), Petro Panczuk lub Wołodymyr Kolada (Kajdasz) i ja śpiewamy pieśń „Oj to nie zorza”. Jakoś podczas spektaklu ciągle coś szumiało za kulisami. Okazało się, że to przychodzili aktorzy, żeby zobaczyć, jak wykonujemy tę pieśń. W spektaklu „Gospodarz” mam niedużą rolę Zełenskiego. Kiedy go wystawiali, nie myśleli, że z czasem to nazwisko będzie na ustach wszystkich (śmieje się). – Jednym z pierwszych na Scenie Kameralnej imienia Serhija Danczenki był spektakl „Jak cię nie kochać, Kijowie mój”. – Z jednej strony był to koncert, a z drugiej – wspomnienie o Kijowie. Zaczynaliśmy od Wertyńskiego. Dalej szły piosenki o mieście od połowy lat 60. Podszedł do mnie reżyser Ołeksandr Biłozub i powiedział, że w spektaklu brakuje gatunku słownego. Grałem rolę telefonisty, który łączył różne numery, równolegle opowiadał o Kijowie, mówił, komu jakie obuwie jest potrzebne, co i gdzie można pójść zobaczyć, dlaczego ulice nazywają się dzisiaj tak, a jakie nazwy miały wcześniej. Na jednej z prób dyrektor naszego teatru Mychajło Zacharewycz zaproponował, żeby mojego bohatera wrzucić na balkon. Tak właśnie narodziła się inscenizacja! Razem wymyślaliśmy historię o Kijowie, wszyscy aktorzy byli jak wielka rodzina. – Dla wielu aktorów i dla samego teatru znaczącym stał się spektakl „Grek Zorba”. – Kiedy spektakl wystawiano po raz pierwszy, zrobiono duże obciążenie scenografią, było bardzo dużo dekoracji. Niektórzy aktorzy potykali się, upadali, to niszczyło spektakl. Wykonawca głównej roli Anatolij Chostikojew miał problem z nogą, leżał w szpitalu. A kiedy wrócił, powiedział, że nie będzie żadnych dekoracji, tylko pusta scena. Wystawiał sztukę Witalij Małachow, który daje aktorowi dużą przestrzeń. Długo myślałem nad tym, jak ma wyglądać mój bohater. Początkowo był z brodą, potem zostawiłem tylko wąsy. Był z brzuchem, potem zdecydowałem i z tego zrezygnować. „Grek Zorba” – szykowny spektakl. Kiedy grasz w nim, to pojawia się uczucie dumy z kolegów, czujesz prawdziwość istnienia na scenie! Dla nas to bardzo ważne. My, aktorzy, kiedy otwieramy jakąkolwiek sztukę, to szukamy w niej prawdziwości. – Niedawno Scena Kameralna teatru wzbogaciła się o spektakl „Lunasa”. Co to za inscenizacja? – Z reżyserem Andrijem Prychodką zacząłem pracować już dawno. Od aktora wymaga, żeby ten przewrócił w sobie wszystko wewnątrz, żeby znalazł wszystkie ukryte barwy, których do tej pory jeszcze nie używał. Żeby było zaangażowane wszystko – zaczynając od małego palca, a kończąc na małżowinach usznych. Zawsze szuka sztuk, które nigdy nie były wystawiane w naszym teatrze, z miłością odnosi się do aktora. Swego czasu A. Prychodko wystawił spektakl „Nosorożce”. Tam grałem Jeana, mój bohater zamieniał się w nosorożca. Ten spektakl wymagał dużego wysiłku fizycznego. Zapytałem reżysera: „Jak mogę zagrać nosorożca, zapewne mój bohater musi być brutalny?”. Mówi: „Nie, z inteligentnego człowieka musisz zamienić się w brutalne zwierzę”. Razem szukaliśmy rozwiązania. Andrij Prychodko – jeden z tych reżyserów, który zawsze daje mi nieoczekiwane role. Myślę, że przed nim jeszcze wiele ciekawych prac. – A jak Panu pracowało się z reżyserem Dawidem Petrosjanem? Mam na myśli spektakl „Krum”, który zasilił repertuar teatru już w tym sezonie teatralnym. – Dawid – inteligentny człowiek, ciągle przebywa w twórczym poszukiwaniu. Podczas prób bywało, że znajdujesz jakieś rozwiązanie, przychodzisz na drugi dzień i wszystko się zmienia. A to nie zawsze było proste. Jednak zawsze dochodziliśmy do wspólnego mianownika, nigdy nie mieliśmy konfliktów. Dawid ze zrozumieniem odnosi się do pracy aktorskiej. Na artystę można nakrzyczeć i wtedy między nim a reżyserem wyrasta ściana. A czasem można po prostu poprosić i to będzie właściwa droga. Właśnie tak staraliśmy się pracować. Oczywiście reżyser, jak i aktor, nie powinien się powtarzać, ale musi mieć swój charakter pisma. Wydaje mi się, że Dawid swojego charakteru pisma jeszcze szuka. Pierwszy raz nie wiedziałem, jak mam grać w tym spektaklu, chociaż do mojej premiery zostawały trzy dni. Wtedy reżyser zaproponował mi założenie siateczki i zrobienie makijażu macho. Zrobiłem, spojrzałem w lustro i zrozumiałem, jak ma wyglądać ten bohater. Rozwiązanie było nieoczekiwane, zupełnie inne niż u mojego partnera z innego składu.
Wszyscy idziemy naprzód, wszystko się zmienia. Po obchodach stulecia Teatru Franki rozpoczęto nową fazę. Nowe wyzwania życia zmieniają nas. Ale każdy musi zachować ten kręgosłup, który nie pozwoli człowiekowi się zepsuć. Musi pozostać miłość do swojej pracy, szacunek do starszych i młodszych partnerów na scenie. A aktor musi być jeszcze papierkiem lakmusowym, pokazywać ze sceny widzowi wszystkie te problemy i choroby, które ma nasze społeczeństwo. – Jakie miejsce w Pana życiu zajmuje kino? – Zaczęto mnie rozpoznawać po serialu „Ostatni Moskal”. Zobaczyła mnie Zina Mamontowa, która zajmowała się castingiem, sfotografowała, pokazała zdjęcie reżyserowi Semenowi Horowowi, a on uwierzył we mnie. Potem były tournée po Zachodniej Ukrainie. Pamiętam, jakąkolwiek ulicą bym nie szedł, ludzie wytykali mnie palcami i mówili: „Patrz, tam poszedł, chodźmy się z nim sfotografować”. Niektórych kolegów drażniło, że rozpoznają nie ich, a mnie. Taka uwaga początkowo jest niezwykła, ale potem przyzwyczajasz się do tego i już nie zwracasz uwagi. Kino to też emocje, niespodzianki, to wolność ekonomiczna. Na planie filmowym są zupełnie inne odczucia niż na scenie teatru. W teatrze najpierw dwie godziny prób, potem dwie godziny spektaklu, gdzie musisz dać z siebie wszystko. W kinie mogą dzisiaj kręcić finał, a jutro początek. To już zupełnie co innego. Kiedy dzisiaj oglądasz niektóre seriale, to rozumiesz, że aktorzy praktycznie nie grają. Oni zlewają się z zaproponowanymi okolicznościami i po prostu wypowiadają tekst. A czasami dobrzy aktorzy mogą sobie pozwolić na sprzeczkę z reżyserem, zrobienie jakichś pauz, spojrzenie poza kamerę w dal. – Zajmuje się Pan również dubbingiem? – Tak. W szczególności podkładam głos w kreskówkach. Najbardziej podoba mi się film animowany „Aladyn”, gdzie podkładałem głos papudze Jago. Wiem, że dzieci bardzo go lubią, zwłaszcza ukraińskojęzyczną wersję. Filmy animowane w języku ukraińskim to zawsze coś niezwykle ciekawego. Teraz, nie wiem dlaczego, ale takiej pracy stało się mniej. – Ma Pan jakieś hobby? – Kocham kwiaty. Uprawiam je nawet w swojej garderobie. Mieliśmy dużą pomarańczę, ale przez trzy miesiące kwarantanny nikt jej nie podlewał – roślina zmarniała. W maju posadziłem znowu, ziarno wykiełkowało. Lubię podróżować samochodem. W tym czasie odrywasz się od wszystkich problemów, widzisz tylko piękno przyrody wokół. Jeszcze jedno hobby to czytanie kryminałów. Przypominam sobie anegdotę. Pytają człowieka: „Jesteś szczęśliwy?”. On odpowiada: „A dokąd tu się podziać?”. Tak, jestem szczęśliwy. Mam dwóch dorosłych synów. Co prawda wybrali kierunki techniczne. Młodszy przez dwa lata uczył się w liceum imienia I. Bohuna. Żona wykłada muzykę, uczniowie ją kochają. W latach 80. panował pogląd, że teatr odchodzi do lamusa. Ale już w latach 90. – nie, teatr żyje! Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Zdjęcie ze strony teatru W poprzednim numerze „SP” pisaliśmy o spektaklu „Idealna burza”, który Bohdan Hnatiuk wyreżyserował na podstawie własnej sztuki, napisanej według motywów książki o tym samym tytule autorstwa Witalija Skocyka. Rolę Borysa w tym spektaklu zagrał jeden z czołowych aktorów Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki, artysta ludowy Ukrainy Wołodymyr Nikołajenko. Dzisiaj pan Wołodymyr jest gościem „SP”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
