Strona · s. 15strona oryginału ↗
Podróż w świat ukraińskiego kina
Слово Просвіти, №24 за 2021 рік
W Błękitnym salonie Domu Kina zaprezentowano książki „Talent i gra: ukraińscy aktorzy teatru i kina” oraz „Tajemna historia filmów. Pamięć dokumentów”, które ukazały się drukiem na początku 2021 roku. Wydarzenie poświęcono 80. rocznicy urodzin Iwana Mykołajczuka. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Serhija MARCZENKI „Talent i gra: ukraińscy aktorzy teatru i kina” – to 28 twórczych portretów ukraińskich aktorów. Wśród nich są zarówno nasi współcześni (Anatolij Chostikojew, Ada Rohowcewa, Bohdan Beniuk, Łarysa Kadoznykowa, Irma Witowśka-Wanca i in.), jak i aktorzy, których już z nami nie ma (Bohdan Stupka, Łeonid Bykow, Iwan Mykołajczuk, Borysław Brondukow, Mykoła Hryńko i in.). Autorki Łarysa Briuchowećka i Wiktorija Kotenok przeanalizowały ich najwybitniejsze role, indywidualny styl, a niektóre portrety uzupełniły rozmowami z samymi artystami. A dzięki książce Łarysy Briuchowećkiej „Tajemna historia filmów. Pamięć dokumentów”, która zawiera dokumenty archiwalne, można przenieść się w lata 60.–70. i poznać atmosferę studia filmowego im. O. Dowżenki, którą kształtował Wasyl Cwirkunow. Autorka opisuje reakcję środowiska filmowego na ówczesne filmy, perypetie wokół pisania i zatwierdzania scenariuszy, zakazy pokazywania już nakręconych taśm. Książka jest zilustrowana kadrami oraz momentami z pracy na planie filmowym i oddaje ducha czasu, kiedy Kijowskie studio filmowe tworzyło arcydzieła, uznane daleko poza granicami Ukrainy. – W czasopiśmie „Kino-Teatr”, pod rubryką „Oblicza”, z numeru na numer drukujemy wywiady z aktorami lub ich twórcze portrety – opowiada Łarysa Briuchowećka. – Wśród nich są też zagraniczni, ale przeważnie – ukraińscy twórcy filmowi. Tym bardziej, że w ostatnich latach ożywiło się ukraińskie kino, pojawili się młodzi aktorzy. Teatry również przyjmują nowe pokolenie. „Talent i gra: ukraińscy aktorzy teatru i kina” – to druga książka, którą nasza redakcja poświęciła aktorom. Pierwsza wyszła w 2012 roku i nazywała się „Ukraińskie oblicza kina i teatru”. Zebrano tam 68 portretów. Książka bazowała na tekstach, które już były wydrukowane w naszym czasopiśmie. Tym razem wybrano 28 postaci. Książka wyszła obszerna – 400 stron. Jest w niej dość dużo materiału ilustracyjnego – kadry z filmów, sceny ze spektakli, większość w kolorze, znaczną część portretów pisano od nowa. O niektórych sławach – Iwanie Mykołajczuku, Kostiantynie Stepankowie, Borysławie Brondukowie, Adzie Rohowcewej, Łarysie Kadoznykowej – teraz pisze się dużo, są wywiady z nimi. A na przykład Wasyl Symycz jest pominięty uwagą, chociaż jego droga życiowa jest bardzo ciekawa. Mieszkał w Kołomyi, był reżyserem i aktorem tego teatru, a od 1968 roku brał aktywny udział w tworzeniu ukraińskiego kina poetyckiego, grał w republikach związkowych. Bardzo wysoko cenili go Łeonid Osyka i Jurij Illenko. W filmie „Biały ptak z czarnym znamieniem” aktor zagrał ojca Myrona, a w „Zacharze Berkucie” – główną rolę. W kręgu sławnych aktorów był najstarszy. Filmowcy polubili go za fakturę i talent. Szukałam o nim źródeł, stała się nimi lokalna prasa. A u Kostiantyna Stepankowa źródeł jest wystarczająco. To książka Ady Rohowcewej „Mój Kostia”, w której zawarte są jego zapiski z dziennika. Oprócz tego Wiktor Olender stworzył film dokumentalny „Kostiantyn Stepankow. Wspomnienia po życiu”. Ale głównym źródłem są jego różnorodne role, wśród których i komisarz Fedir Łobaczow w „Komisarzach”, i gazda w „Annyczce”, i Sweneld w „Legendzie o księżnej Oldze”, i Bubela w „Wawilonie XX”. Bardzo „płodny” aktor, stale był na widoku. I, bez wątpienia, w centrum – Iwan Mykołajczuk, o którym w 2004 roku wyszła moja książka. Ale on jest niewyczerpany: z czasem pojawia się nowe spojrzenie, otwierają się nowe oblicza jego talentu. W czasach radzieckich, zwłaszcza w ponurych czasach zastoju, panowała tendencja unifikacji, rusyfikacji ukraińskiej kultury. A Iwan Mykołajczuk swoim wyglądem zewnętrznym i swoją wewnętrzną istotą, całym swoim życiem niósł kody ukraińskiego narodu w najpopularniejszym rodzaju sztuki – kinie. Dzisiaj młode pokolenie ciąży ku rock-muzyce i podobnym gatunkom, jeden z naszych współczesnych filozofów nazwał Ukrainę estradocentryczną. A w tym czasie, kiedy pracował Iwan Mykołajczuk (wtedy byłam studentką), dla nas ważnym było kino. Ta sztuka wzbogacała ludzi. I właśnie w tej sztuce Iwan Mykołajczuk, według mojego przekonania, był centralną postacią.
Nie bez powodu reżyser filmu „Cienie zapomnianych przodków” Serhij Paradżanow nazywał Iwana Mykołajczuka swoim nauczycielem. Potwierdził to również operator filmu Jurij Illenko, który mówił, że to nie Paradżanow wpływał na Mykołajczuka, a odwrotnie – Mykołajczuk na Paradżanowa. Pomógł mu poznać Karpaty i Hucułów. Rola Mykołajczuka w „Cieniach zapomnianych przodków” to wzór aktorskiej organiczności i swobody… Nasza książka ujrzała światło dzienne dzięki programowi wspierania wydawnictw książkowych, którym od kilku lat z rzędu opiekuje się wydział komunikacji społecznej Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Z powodu pandemii w zeszłym roku program był zagrożony. Dzięki Bogu, projekt przedłużono, wprawdzie w mniejszym zakresie. Ściśle obliczono kosztorys każdej książki i liczbę stron. Kiedy oddawaliśmy wydanie do druku, dowiedzieliśmy się, że przekroczyliśmy objętość, trzeba było nieco skracać. Moją współautorką jest współpracowniczka czasopisma „Kino-Teatr” Wiktoria Kotenok. Stale kontaktuje się z aktorami, pisze do rubryki „Twarze”. W książce zamieszczono osiem jej portretów. Książka ukazała się na początku roku, ale z powodu kwarantanny zamknięte były placówki kultury, w tym także Dom Kina. Zatem prezentację przeprowadziliśmy dopiero na początku lata, przygotowując odpowiedni materiał wideo i zapraszając tych, o których piszemy. Są to tak znaczące postacie, jak Ada Rohowcewa, Łarysa Kadochnykowa, Rajisa Nedaškiwska, Ołeksij Bohdanowycz. A o aktorze Witaliju Sawczuku, który niedawno od nas odszedł, opowiedziała jego żona, aktorka Kijowskiego Teatru Młodego Widza Wałerija Czajkowśka oraz reżyser i pedagog Wasyl Witer. Dołączyła do tego grona również aktorka teatralna i filmowa Łesia Samajewa. Informacja o prezentacji była tylko na stronie naszego czasopisma na Facebooku. Jednak, niespodziewanie dla mnie, ludzi przyszło niemało. Było miło, że nasza praca wywołała takie zainteresowanie. A od teraz wszyscy chętni będą mogli zapoznać się z tą książką w bibliotekach Kijowa. Tego wieczoru odbyła się również prezentacja mojej książki „Tajemna historia filmów. Pamięć dokumentów”. Zawarto w niej badania dotyczące 11 filmów studia filmowego im. O. Dowżenki. W większości z nich aktywny udział brał Iwan Mykołajczuk. W szczególności w „Zaginionej gramocie” zagrał centralną postać, opracował muzykę. Historia filmów pokazana jest na podstawie źródeł archiwalnych. Zbadano dwa zakazane scenariusze („Kijowskie freski” oraz „Niebylice o Iwanie”). Kiedy w 1983 roku Iwan złożył scenariusz „Niebylice” w studiu im. O. Dowżenki, początkowo przyjęto go z zachwytem. Po roku sytuacja się zmieniła i scenariusz zaczęto „topić”. Iwan Mykołajczuk był człowiekiem dumnym i nie chodził na te posiedzenia, gdzie decydowano o losie jego obrazu. Wreszcie w 1985 roku aktor otrzymuje list od głównego redaktora studia Wołodymyra Wołodymyrowycza Sosiury (syna wybitnego poety), w którym zaznaczono, że scenariusz jest ciekawy i oryginalny, ale są „uwagi dotyczące tego, co ludowe i narodowe w zestawieniu z nacjonalistycznym”. Kiedy zaczęła się pierestrojka, głównego redaktora studia filmowego zmieniono. Jego następca Wiktor Położij zwrócił się do Mykołajczuka, że jego film są gotowi uruchomić do produkcji. Mykołajczuk odpowiedział listem na tę propozycję, chciał kręcić. Niestety, już chorował, a w 1987 roku go zabrakło. To znaczy, kiedy pojawiła się możliwość kręcenia filmów, artysta odszedł od nas. To była wielka strata. Mógłby nakręcić wiele filmów, gdyby mu pozwalano, gdyby go wspierano. Ale przyczepiono mu etykietę tylko za to, że był Ukraińcem. A bycie nosicielem ukraińskości w czasach radzieckich było podejrzane i niepożądane. Na końcu książki jest wiele odniesień do protokołów posiedzeń twórczych. To dokumenty, które otwierają przed nami to, co mało znane. – Nad czym pani teraz pracuje? – Jestem redaktorką czasopisma „Kino-Teatr”, wykładam historię kina studentom Akademii Kijowsko-Mohylańskiej
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
