W Kołomyi odbyło się uroczyste odsłonięcie płaskorzeźby pisarza Romana Iwanyczuka
Olha RUDANEC, proświcianka, zasłużona pracownica kultury Ukrainy, m. Kołomyja
“Każdy człowiek przechodzi przez trzy wymiary: narodziny, życie i śmierć. Ale jest jeszcze wymiar czwarty – pamięć. Lecz zasługuje na nią tylko ten, kto wziął udział w walce o wolność, która jest najwyższym celem każdego żyjącego na ziemi”. (Iwanyczuk R. Obecność nieobecnych. – Lwów: “Piramida”, 2014, s. 131).
27 maja 2024 roku, w dniu swoich 95. urodzin, powrócił do swojej Alma Mater na wieczną obecność w jej historii jeden z najwybitniejszych ukraińskich pisarzy, który za życia stał się klasykiem, laureat Państwowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, działacz państwowy i społeczny, Bohater Ukrainy Roman Iwanyczuk. Jego rzeźbiarska płaskorzeźba tego dnia została uroczyście odsłonięta na fasadzie Liceum nr 1 w Kołomyi (dawnego gimnazjum), gdzie od 1942 do 1947 roku uczył się przyszły genialny powieściopisarz i skąd rozpoczął swoje “wędrówki wolne i niewolne” w fascynującą, niezwykle płodną, a zarazem ciernistą podróż labiryntami ukraińskiej historii i literatury. Ta wędrówka trwająca całe życie wynosiła go na szczyty literatury pięknej, zanurzała w najskrytsze zakamarki represjonowanej, okradzionej, prawdziwej ukraińskiej historii, która otwierała przed nim swoje tajemnice i męki. Posiadając historyczną wiarygodność i bogatą wyobraźnię artystyczną, pisarz ożywiał jej karty epoka po epoce, warstwa po warstwie, aby przekazać ją nam oczyszczoną z mułu okupacyjnych nawarstwień i całościową po licznych kastracjach i przeróbkach. Ale dokądkolwiek rzucał go los, zawsze pozostawał synem swojej ziemi, tego niewielkiego zakątka na mapie kołomyjskiej Kasy Oszczędności czytał swojego nieśmiertelnego “Mojżesza” Iwan Franko… I ma Kołomyja ratusz, który widać na całą okolicę, a kołomyjską czerwoną dachówką pokryte są chaty Ispasu, Myszyna, Utoropów, Werbiża – i kiedy jakiś gość z obcych stron spojrzy z podkosowskich wysokości na te niezwykle malownicze wsie, to nijak nie może uwierzyć, że to nie dekoracja… I są w Kołomyi aż dwa gimnazja. Jedno – współczesne, a drugie, które do dziś gimnazjum się nazywa, stało się Pierwszą szkołą średnią. Właśnie w tym gimnazjum uczyliśmy się kiedyś w jednej klasie ja i Dmytro Pawłyczko”. (Roman Iwanyczuk. Ponad Prutem moja Kołomyja. Lwów, 2010, s. 5-6). I powrócił do swojej Alma Mater ze swoich wędrówek wolnych i niewolnych, aby pokłonić się każdemu, kto dzięki jego niestrudzonemu pióru pokonywał razem z nim strome przełęcze pisarskiego tworzywa, zmartwychwstawał z jego pamięci żywymi obrazami literackich bohaterów, znajdował swoje uwiecznienie na kartach jego książek; pokłonić się miastu jego młodości, które kształtowało jego światopogląd i wartości, zasady życiowe i postawę obywatelską; i jednocześnie stać się przewodnikiem dla wszystkich tych, którzy będą przychodzić do tej szkoły i rozpoczynać od tego nieśmiertelnego dziedzictwa, które tworzyły wszystkie pokolenia jej absolwentów, swoje wędrówki ścieżkami własnych losów. “Błądząc po Targowicy, na jakiś czas zapomniałem o świętym credo realisty: nie gub się we wspomnieniach o sławnej przeszłości, staraj się myśleć o sławnej teraźniejszości… Jednak dziękuję losowi za taką zapominalskość, bo gdyby nie ona, to czy przypomniałbym ja
Kontynuacja na str. 8
ANATOLIJ ZAHNITKO
MYCHAJŁO KOSIW
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
życia Huculszczyzny i Pokucia, skąd rozpoczynała się ta wędrówka. Roman Iwaniczuk do końca pozostawał wiernym i oddanym synem ojcowskiej ziemi i utrzymywał najbliższe związki z Kołomyją i kołomyjszczyzną, rodzinną szkołą i gimnazjum, kołomyjskim teatrem i kołomyjską społecznością. Każdą nową książkę najpierw przywoził do Kołomyi. Tu odbywały się jego wieczory autorskie i jubileuszowe. „Zdążyłem w swoim twórczym życiu zobaczyć pół świata, jeśli nie więcej, ale lepszego miasta niż Kołomyja i lepszego kraju niż Pokucie, którego stolicą ona jest uważana, nigdzie nie spotkałem – pewnie dlatego, że są mi rodzinne. A może nie tylko dlatego… Wymieńcie choćby jedną nazwę miasta, która byłaby gniazdem całego szeregu wyrazów pochodnych: kołomyjka – pieśń, kołomyjka – taniec, Kołomyjka – rzeka, która wpada do Prutu, kołomyjka – szalony, zadyszany ruch, kołomyjka – pociąg, który kiedyś kursował centrum miasta itd., i tak dalej. A jeszcze Kołomyja – jeden z ważnych ośrodków kultury Ukrainy, który wybrał sobie do działalności Iwan Franko; w Kołomyi w 1848 roku ksiądz Iwan Ozarkiewicz założył pierwszy w Galicji teatr; Kołomyję wsławił uczony Wołodymyr Kobryński, który założył tu unikatowe muzeum „Huculszczyzna”; dla fotomistrzów nauczycielem sztuki fotograficznej był znakomity mistrz Franc Kibler; każdy wykształcony Galicjanin ma w swojej domowej bibliotece książki kołomyjskich wydawców Jakowa Orensztajna i Mychajła Bojczuka; w Kołomyi uczyli się Wasyl Stefanyk, Les Martowycz, Marko Czeremszyna; w sali Ko-
PRENUMERATA—2024 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach Ukrposzty za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy” na 2024 rok (s. 24). Ceny są następujące: 1 mies. — 60 hrywien. 3 mies. — 180 hrywien. 6 mies. — 360 hrywien.
Bądźmy, przyjaciele, razem!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
poety Dmytrem Wasylowyczem pod tytułem “Nie najlepszy syn, nie najlepszy ojciec”, jest opowieść o kijowskich miejscach, które pamiętają Stusa, historia o tym, jakim był jego pobyt w łagrze na Uralu. Jedną z atrakcji wydania specjalnego są notatki poety Olesia Ilczenki, który pomagał francuskiemu slawiście Georges’owi Nivatowi tłumaczyć poezję Ukraińca. Są wspomnienia starszej siostry Marii, która podczas prezentacji dodała emocji do tego, co zostało napisane. “Wasyl płonął wszystkim. Za co się nie wziął – wszystko zrobi, każdej sprawie oddawał się z całą duszą” – wspomina Maria Stus. Zmuszonej do wyjazdu z okupowanego przez raszystów Doniecka w 2014 roku Marii Semeniwnie trudno było mówić o życiu w Stalino, bo próby minionych lat powróciły po dziesięcioleciach... Siostra poety w pewien sposób uzupełniła treść czasopisma faktami o donieckim okresie w życiu brata: dzieciństwie, młodości i nauce w Stalino. Tymczasem jakby poza kadrem wydania specjalnego pozostały krótkie, ale nasycone wydarzeniami okresy praktyki w rejonie marjińskim, nauczycielstwa w Gorłówce, pracy jako redaktor literacki w rosyjskojęzycznej gazecie “Socjalistyczny Donbas”. A przecież były jeszcze poezje, które Stusowi udawało się drukować w obwodowej “Radzieckiej Doniecczyźnie” i kilku lokalnych gazetach dwóch najbardziej wysuniętych na wschód obwodów. O tym, mam nadzieję, jeszcze zostanie napisane. Na przykład, dołączyłbym do wydania specjalnego opowieść o donieckich towarzyszach broni poety, którzy nie zdradzili swojego przyjaciela, nie odwrócili się, zachowali pamięć o nim w swoich wspomnieniach. To Mykoła Kolisnyk, Anatolij Łazorenko, Wiktor Didkiwski, Anatolij Denysowycz, Petro Bondarczuk... Miałem szczęście rozmawiać z tymi jasnymi ludźmi z kręgu Stusa, którzy w taki czy inny sposób przybliżali naszą Niepodległość – zasługują oni na wdzięczną pamięć współczesnych. Oraz na uwagę i wsparcie od władz – jakże bez niej!
Pierwszy pomnik poety w Kramatorsku. 2021 r.
łączyli się wnukowie Sniehirjowa oraz obecni działacze społeczni. Moderowała prezentację Bohdana Neborak – dziennikarka i redaktorka naczelna The Ukrainians. Organizatorem wydarzenia było wydawnictwo “Komora”, które wydało po raz pierwszy od trzech dziesięcioleci “Naboje do rozstrzelania”.
Heorhij ŁUK’JANCZUK
Na zdjęciu: wystąpienie wnuka Helija Sniehirjowa, po lewej – doktor nauk historycznych i redaktor naukowy wydania Jurij Szapował oraz filmoznawca Serhij Trymbacz
Tłumaczenie maszynowe
Ihor Zoc. Nie zdążyłem się dobrze nacieszyć wiadomością, że w Kijowie chcą postawić tablicę pamiątkową i popiersie poety i dysydenta Wasyla Stusa obok domu, w którym mieszkał, gdy pojawiła się informacja, że także w Irpieniu ma pojawić się tablica pamiątkowa wybitnego szestdziesiatnyka. Jak tu się nie cieszyć! Co prawda spostrzegawczy ludzie mogą zauważyć, że 15 lat temu granitowy pomnik poety w rejonie swiatoszyńskim już stanął w miejscu domu, w którym poeta mieszkał z żoną i synem w latach 60.–70. ubiegłego wieku, więc teraz, wychodzi na to, będą dwa! Niech i tak będzie! Na przykład w obecnie przyfrontowym Kramatorsku nie tylko przemianowano ulicę, ale i postawiono od razu dwa pomniki Wasyla Stusa, przy czym w tym samym roku. Tak, w mieście, w którym poeta był kiedyś tylko przejazdem, pierwszy pomnik stanął 15 lipca 2021 roku w centrum Kramatorska. Inicjatorem stał się klub przedsiębiorców tego miasta, a mecenasami wystąpili miejscowi przemysłowcy Iryna i Wołodymyr Serhijenkowie (zakład „Don-met”). Pomnik znajduje się na skrzyżowaniu ulic Drużby i Wasyla Stusa. Składa się z łuku, na którym wygrawerowano fragmenty wierszy poety, oraz metalowej tablicy: na jej przedniej stronie – portret Stusa, na tylnej – cytat „Narodzie mój, do ciebie ja jeszcze wrócę, jak w śmierci obrócę się do życia”. Autorami kompozycji rzeźbiarskiej są zasłużony artysta Ukrainy, rzeźbiarz Wiaczesław Hutyria i artysta Serhij Druziaka. „We śnie przyszła do mnie ta kompozycja. Idea jest taka: twórczość u człowieka jest jasna, a życie było ciężkie. Wiemy, dlatego białe i czarne” – opowiedział rzeźbiarz Wiaczesław Hutyria. „On jest bohaterem. Bohaterowie to ci, którzy walczą o wolność, co więcej, on oddał życie za wolność” – podkreślił przedsiębiorca Wołodymyr Serhijenko. Wtedy też w Kramatorsku zainstalowano tablicę pamiątkową na budynku szkoły nr 8, która uzyskała status liceum ekonomiczno-humanistycznego i którą nazwano na cześć Wasyla Stusa. A 1 września 2021 r. na terenie tej placówki oświatowej uroczyście odsłonięto nowy pomnik poety-dysydenta. Tak na pół roku przed pełnoskalową inwazją raszystów Kramatorsk stał się pierwszym i jedynym miastem Doniecczyzny, gdzie uczczono W. Stusa w kamieniu. Warto przypomnieć, że tej wiosny minęło równo dziesięć lat, odkąd część obwodu donieckiego została zajęta przez raszystów i zrobili oni wszystko, by zniszczyć samą pamięć o wybitnym Ukraińcu. Tak, w pierwszym roku ogłoszenia tak zwanej DNR z fasady wydziału filologicznego Uniwersytetu Donieckiego zbito płaskorzeźbę Wasyla Stusa, który ukończył tę uczelnię w 1959 r. Była to główna pamiątka o poecie w mieście, którego władze przez dwadzieścia lat opierały się godnemu uczczeniu wybitnego Ukraińca. Za panowania prorosyjskich regionalów wszystkie próby ukraińskiej społeczności Doniecczyzny nadania imienia poety uniwersytetowi narodowemu czy choćby przemianowania ulicy Czuwaskiej, gdzie mieszkała rodzina Stusów, na imię Bohatera Ukrainy były daremne. Tak samo władza nie pozwalała postawić popiersia poety obok uczelni czy nazwać skweru imieniem Stusa. Znany na świecie poeta na swojej małej ojczyźnie był rzeczywiście zakazany! Rewolucja Godności zmieniła sytuację w kraju i władza w Doniecku powróciła do drażliwego tematu wiosną 2014 r. Służba prasowa rady miejskiej poinformowała, że donieccy rzeźbiarze zaproponowali 19 projektów pomnika poety, który miał zostać postawiony naprzeciw głównego gmachu Donieckiego Uniwersytetu Narodowego. Wybranie najlepszego z projektów proponowano samym mieszkańcom poprzez głosowanie na stronie internetowej. Wśród wariantów były zarówno tradycyjne popiersia, jak i dość niezwykłe warianty z kratami i zmęczonymi postaciami, które symbolizują ciężki los poety. Rada miejska oświadczyła, że liczy na pomoc w finansowaniu od odnoszących sukcesy absolwentów Uniwersytetu Donieckiego – aluzja do oligarchy Rinata Achmetowa? O tym, czy szczere były zamiary wsparcia ukraińskiego wektora rozwoju, świadczy oświadczenie mera, że uwiecznią nie tylko Stusa, ale i Jesienina na Dzień Słowiańskiego Piśmiennictwa. Jakim cudem ten poeta pasuje do Doniecka – nie wiadomo, ale odwieczne pragnienie, by czymś dogodzić, ugiąć się przed Moskwą, było zapewne we krwi tamtej władzy. Tymczasem ta informacja pojawiła się wtedy, gdy do zajęcia przez prorosyjskich bojowników rady miejskiej, rady obwodowej, obwodowej administracji państwowej i zarządu SBU pozostawały liczone dni! Władzę przejęły bandy, a już latem ta sama władza miejska głosowała za pomnikiem „Berkutu”, potem poszły brązowe motorole, giwi, zacharczenki i inni łotrzy. Po tym przemianowanie placu Konstytucji na imię Nurmagomieda Nurmagomiedowa – rosyjskiego mordercy – już nie dziwiło. Na okupowane terytoria przyszedł Mordor... Nie do końca lokalna historia Jednak wróćmy do postaci poety, który i teraz jest interesujący dla młodych Ukraińców. Przekonałem się o tym, gdy pewnego wiosennego wieczoru trafiłem na prezentację czasopisma „Lokalna historia”, poświęconego Wasylowi Stusowi. Wydarzenie odbywało się w pomieszczeniu jednej z popularnych kijowskich księgarni, gdzie nie było ani jednego wolnego miejsca – całą przestrzeń wypełnili młodzi miłośnicy twórczości poety. W rękach wielu, mimo niemałej ceny – prezentacyjny numer wydania. Warto zaznaczyć, że stworzenie specjalnego wydania o poecie-dysydencie zainicjował i wsparł Fundusz Charytatywny „MHP – Hromadzie”. W 2023 roku Fundusz pomógł w rekonstrukcji muzeum Wasyla Stusa w Rachniwce, w obwodzie winnickim: zainstalowano regały do umieszczenia eksponatów, zakupiono sprzęt. Zespół „MHP – Hromadzie” poruszyła historia dyrektora placówki – 94-letniego Dmytra Omelianczuka. Poświęcił on muzeum 27 lat: własnoręcznie zbierał cenne eksponaty, szukał wydań książek i tłumaczeń utworów poety, kontaktował się z rodziną Stusów. „Jesienią 2023 roku postanowiliśmy sfilmować wspomnienia Dmytra Omelianczuka o Stusie i stworzyliśmy dokumentalny filmik z jego wspomnieniami oraz opowieścią o tym, jak to jest – kierować małym lokalnym muzeum. Z czasem ta inicjatywa przeskalowała się w specjalne wydanie czasopisma o poecie. Zrozumieliśmy, że życiorys Wasyla Stusa jest mało zbadany w Rachniwce, tak jak mało jest faktów o znaczeniu i wpływie jego twórczości na ukraińską kulturę i jej kształtowanie się. Dlatego zwróciliśmy się z propozycją wspólnego projektu do redakcji „Lokalnej historii”, która zdołała jak najlepiej wcielić naszą ideę w nowym czasopiśmie” – opowiedziała obecnym dyrektorka Funduszu Charytatywnego „MHP – Hromadzie” Tetiana Wołoczaj. Przy okazji obiecała ona kosztem funduszu wysłać specjalne wydanie o Stusie do bibliotek wszystkich 15 obwodów, gdzie działa „MHP – Hromadzie”. W czasopiśmie znajduje się wywiad z synem, mowa była o „Rozstrzelanym Odrodzeniu” tragicznych lat 30. oraz o „Uduszonym Odrodzeniu” lat 70. ubiegłego wieku. O katastrofalnych lekcjach przeszłości, które ciągną się za nami całe stulecie i wreszcie muszą zostać przyswojone, aby nigdy więcej się nie powtórzyły! W dyskusji wzięli udział: doktor nauk historycznych i redaktor naukowy książki Jurij Szapował, filmoznawca Serhij Trymbacz, reżyserka, dziennikarka, krytyczka filmowa Alona Szyłowa. Również do dyskusji o smutnym losie autora książki Helija Sniehirowa w radzieckich katowniach do... Podczas prezentacji specjalnego wydania czasopisma, poświęconego Wasylowi Stusowi
Tłumaczenie maszynowe
W stołecznym Domu Kina odbyła się prezentacja książki „Naboje do rozstrzelania” autorstwa ukraińskiego dysydenta, więźnia politycznego Helija Śniehiriowa. Jest to liryczno-publicystyczny szkic o osławionej sprawie Związku Wyzwolenia Ukrainy (SWU), w ramach której w kwietniu 1930 roku totalitarna bolszewicka władza ZSRR wydała wyroki na 45 ukraińskich intelektualistów i w ten zbrodniczy sposób pozbawiła głosu ukraińskie chłopstwo, na dwa lata przed rozpoczęciem straszliwego Hołodomoru-ludobójstwa w latach 1932–1933. Podczas prezentacji
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij ZAHNITKO, Nina URSANI. Niezależnie od straszliwej wojny, która od ponad dziesięciu lat trwa na terenach naszej Ojczyzny, niebo, słońce i ziemia wciąż wlewają w dusze nadzieję na pokój, radość i długowieczność. To świetlane marzenie, mimo wszystko, pojawia się i prostuje w naszym życiu bujnym kwieciem w słowie artystycznym. O tym od wielu lat przekonuje się niestrudzone jury Otwartego międzyregionalnego konkursu twórczego młodzieży szkolnej i studenckiej „Słowo w duszy – dusza w słowie”. Konkurs jest przeprowadzany przez wydział filologii, psychologii i języków obcych Donieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Wasyla Stusa już dziewiąty rok z rzędu. W 2014 roku przyszła jasna świadomość tego, że trzeba podtrzymywać duchową więź z rodzimą Doniecczyzną, odkrywać dla siebie nowe perspektywy Wschodniego Podola. A ponieważ słowo nas jednoczy, pojawiła się inicjatywa przeprowadzenia takiego konkursu. W tym roku uczestnikom zaproponowano nominacje w poezji, prozie, dramaturgii, pracy naukowo-badawczej, a z uwagi na szczególne zainteresowanie gatunkiem eseju i tematyką wojny pojawiły się także odpowiednie nominacje. Już w marcu zaczęły napływać pierwsze prace z Konstantynówki, Pokrowska, Kramatorska, Torecka, Dobropola, Kurachowego, Drużkiwki, Wuhłedaru, Słowiańska, a także studia twórcze od uczniów, którzy przed pełnoskalową inwazją uczyli się w szkołach Mariupola, Bachmutu, lecz nieszczęście wojny zmusiło ich do wyjazdu. Chcielibyśmy wyróżnić wszystkich i każdego z osobna, opowiedzieć światu o dziecięcych duszach, przepełnionych bólem z powodu zniszczonego przez wojnę dzieciństwa i młodości, ale też niepozbawionych natchnienia i wiary. Dlatego otworzyliśmy na oficjalnej stronie na Facebooku wydziału filologii, psychologii i języków obcych o wymownej nazwie „Słowo” cały blok pod nazwą: „Nasze odkrycia Otwartego międzyregionalnego konkursu twórczego młodzieży szkolnej i studenckiej „Słowo w duszy – dusza w słowie””, w ramach którego drukowaliśmy najlepsze prace uczestników. Wtedy też pojawił się zamysł, jak jeszcze można byłoby wyróżnić szkołę, podając przynajmniej fotografię placówki oświatowej, jednak z bólem odkryliśmy, że część z nich zachowała się, niestety, tylko na fotografiach umieszczonych na stronach szkół, a budynki zostały zbombardowane podczas działań wojennych. Prawda: gdzieś tam była wieś czy miasteczko, a w nim – rodzinna i droga szkoła ze swoimi tradycjami, historią, a teraz wirtualna rzeczywistość zbiera zewsząd współczesnych wychowanków, którzy nie płaczą, lecz wywalczają prawo bycia narodem ze swoją tysiącletnią kulturą, wiarą. Aktywnymi uczestnikami konkursu stali się także przedstawiciele placówek oświatowych z Tulczyna, Żmerynki, Szarogrodu – bliskiego teraz dla Donieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Wasyla Stusa Podola. Przy okazji konkurs uchylił rąbka różnych form pracy twórczej nauczycieli języka ukraińskiego i literatury z uczniami, co poświadcza, między innymi, napisanie ekologicznej bajki przez uczniów 6 klasy filii Nowomykołajiwskiej Aleksandrowskiego liceum rady osiedlowej Czerkaskie rejonu kramatorskiego obwodu donieckiego pod kierunkiem Natalii Sznurko; stworzenie nadzwyczaj ciekawych prac twórczych przez uczniów 3 klasy Zespołu edukacyjno-wychowawczego „Liceum ze szkołą ogólnokształcącą I-III stopnia” rady miejskiej Konstantynówki obwodu donieckiego pod kierunkiem Switłany Kowalenko; praca naukowo-badawcza uczniów 8 klasy Szkoły ogólnokształcącej I–III stopnia nr 9 rady miejskiej Pokrowska obwodu donieckiego pod kierunkiem Hałyny Kiry. Oczywiste jest, że takie niebanalne podejście kształtuje u uczniów nadzwyczaj głębokie zainteresowanie swoim krajem, historią narodu, tradycjami współmieszkańców, miłość do ukraińskiego słowa, jego bogactwa, skłania do przenikania w głębiny twórczych poszukiwań mistrzów słowa artystycznego, odkrywania dla siebie nowych światów. Jaskrawym dowodem na to może służyć historia wstąpienia na program edukacyjny „Język i literatura ukraińska” DonNU imienia Wasyla Stusa Jurija
Prokopenki, studenta, który kończy tego lata już trzeci rok studiów, ponieważ wziął on udział w konkursie od razu w trzech kategoriach w kontekście interpretacji twórczości Tarasa Szewczenki. Uczestnicy konkursu sprawili radość także szczególnym zainteresowaniem poszczególnymi gatunkami, wśród których zdarzają się poszukiwania w dziedzinie opowiadania, eseju, bajki, szkicu portretowego, a także szkicu z poetyckimi wstawkami czy komiksu. Do tego warto dodać niespodziewane poszukiwania uczestników konkursu poprzez syntezę wizualnego i dźwiękowego, graficznego i malarskiego, co potwierdziły studia nad materiałami wideo, poezją ozdobioną niezwykle wymownymi rysunkami. W ten sposób nasza twórcza młodzież zilustrowała swoje wszechstronne talenty, co daje podstawy do radości i dumy. W tym roku uczestnicy zaimponowali w kategorii „Poezja”, wśród nich – Taisija Tychonowa ze zbiorem „Ścieżkami duszy przyszłam do rymu”. Młoda poetka rozmyśla o sile artystycznego słowa: Chciałabym namalować wieczór, W którym nie ma bólu i cierpień, Gdzie opuściwszy zmęczone ramiona, Smutek rozbije się jak kryształ. Zamiłowanie do przyrody, umiejętność dostrzeżenia i poczucia tego pięknego świata obserwujemy w poetyckich poszukiwaniach najmłodszej uczestniczki – uczennicy drugiej klasy Gimnazjum w Tarasiwce przy Radzie Miejskiej w Tulczynie w obwodzie winnickim, Tetiany Kobłyk, w wierszu „Strumyczek”: Biegnie strumyczek na wiosnę, z kwiatkami rozmawia: – Oj, jakże chce się mnie z wami aż do raju. Obrazy pięknej przyrody, przyćmione wojną i bólem, często zdarzają się w pracach twórczych uczestników konkursu, w szczególności w poezji uczennicy szkoły ogólnokształcącej I–III stopnia nr 3 Rady Miejskiej w Pokrowsku w obwodzie donieckim, Krystyny Pochodun: Jak chce się pozachwycać pięknem Świtu spokojnego w rodzinnej stronie. Lecz wszystko doszczętnie zrujnowane wojną, Przeklętym wrogiem zniekształcone w rolę. Zwycięzcami w kategorii „Poezja” zostali: Taisija Tychonowa (pierwsze miejsce), Krystyna Pańko i Sofija Neczaj (podzieliły drugie miejsce), a Jurij Prokopenko, Karyna Łaszko, Artem Kulinicz wywalczyli trzecie miejsce. Chyba najjaśniej, naszym zdaniem, objawiły się w tym roku młode talenty w kategorii „Proza”. Wśród licznych uczestników warto wyróżnić opowiadanie „Zgniłe wiśnie” Ołeksandra Kołtypina, poświęcone tragicznemu Holokaustowi, który przeżyła Ukraina w 1933 roku, które zajęło pierwsze miejsce. Szczególnie interesujące jest opowiadanie „Ostatnia droga” uczennicy klasy 8-B Szkoły Średniej I-III stopnia nr 1 Rady Miejskiej w Drużkiwce w obwodzie donieckim, Anastasiji Kowalczuk (drugie miejsce). Młoda pisarka zdołała stworzyć opowiadanie w opowiadaniu, łącząc ludową legendę o Śmierci i przedstawiając ten sam obraz we współczesnych realiach – dziewczyna w bieli, Morena, z tabletem, która przywozi duszę poległego żołnierza do ukochanej, aby dowiedział się o swoim przedłużeniu, gdyż ukochana dziewczyna czeka na narodziny syna. Dlatego ród patriotów jest nieprzerwany, jak nieprzerwana jest historia Ukrainy. Trzecie miejsce wywalczyła ciekawa próba twórcza – opowiadanie na motywach prawdziwych wydarzeń Daryny Licenko „Miasto świętej Marii” o piętnastoletnim chłopcu Dawidzie, któremu udało się wydostać z otoczonego Mariupola. Ten utwór zadziwił jury swoją fragmentarycznością, urywkowością, gdzie każda część poświęcona jest oddzielnemu momentowi w życiu bohatera: rozbity dom, śmierć ojca, bombardowanie, ucieczka: „Biegli. Czterdziestoletnia Roza uciekała od śmierci razem z synami. W rękach ciepłe kurtki, u chłopców po plecaku na ramionach, a oczy jakby mydliło od tynku”. Zwycięzcami w kategorii „Praca twórcza na temat wojny i jedności we współczesnej Ukrainie” zostali: Diana Turoczek, Władysław Dmytruk oraz Weronika Pryhara. Nominowana, która została absolutną zwyciężczynią, Daryna Turoczek, zachwyciła swoim dziennikiem, w którym opowiedziała i o rodzinnej Nowoukraińce – „stepowej perle spalonego wojną Donbasu”, i o zmianach w życiu mieszkańców wsi i kolegów z klasy po 24 lutego 2022 roku, kiedy wszystko przekreśliła wojna, i o historiach absolwentów szkoły w Nowoukraińce. Wrażenie, jakby przewracało się strony życiorysu, ciężkiego, zakrwawionego, ale nie straconego, gdyż wszystko zachowała pamięć… W kontekście tej kategorii wyróżnia się film wideo Władysława Dmytruka „Moja Ukraina”, zbudowany i zmontowany na podstawie autorskiej poezji. Jak świadczą prace artystyczne zgłoszone na konkurs, wojna dotknęła do głębi duszy każdego z nich. Ten temat przeszedł czerwoną nicią przez każdą kategorię, nie ominął też eseju, gdzie na szczególną uwagę zasługują studia Poliny Paziury, Jurija Prokopenki oraz Ołeny Diaczuk, którzy zostali zwycięzcami. Młoda autorka Polina Paziura, która zajęła pierwsze miejsce, pisze o tym, co już trzeci rok przeżywa cała Ukraina: „W nocy często budzę się nie od głośnych piosenek, nie od złego snu. To znów wojna zajrzała zimnym spojrzeniem do mojej chaty, słyszę głośne łomotanie i ciężki jej oddech. Snu jak nie było. Szybko zeskakuję z ciepłego łóżka, siadam w korytarzu, obok tata. Tak siedzimy prawie trzy godziny, a alarm przeciwlotniczy wciąż trwa! Słychać wybuchy… Strasznie! Tata przygarnia mnie do siebie, czuję jego ciepło i pewnie już nic mi nie zagraża. Ja, jak mały przestraszony kotek, tulę się do niego. Przypomina się mama. Ona, wydawało się, umiała wszystko. A pokonać choroby nie zdołała. Mamo, gdybyś była obok… Łzy płyną po policzkach. Słone i gorzkie od bólu”. Ołena Diaczuk w eseju „Miasto Kurachowe” wyśpiewała miłość i ból za rodzinne miasto, które przed wojną słynęło z wybitnych zabytków, jednak mnóstwo z nich zostało zniszczonych (i w tej chwili są niszczone) podczas wojny. Można wyrazić zachwyt przemyśleniami młodej autorki, która skłania swojego czytelnika do bycia optymistą, do wiary w sprawiedliwość, w zwycięstwo dobra nad złem: „Wszystko to trzeba przeżyć, pokonać wrogów i zdrajców, nie tracić nadziei i siły ducha! I wszystko będzie”
Nina Ursani dobrze, bo miłość do rodzinnej ziemi pokona wszelkie przeciwności. Nasze korzenie są w tej ziemi. Tylko tutaj jesteśmy sobą”. Spośród prac poświęconych tematowi wojny warto wspomnieć szkic o legendarnym Bohaterze Ukrainy, dowódcy batalionu „Wilki Da Vinci” – Dmytro Kociubajle, który napisała Oryna Koczerowa. Te rozważania są cenne tym, że młoda pisarka spróbowała opisać poległego bohatera jako odważnego człowieka, z różnymi przeżyciami i marzeniami. Obserwujemy proces estetyzacji bohaterów naszego tragicznego czasu przez pryzmat słowa artystycznego: „To ogromna strata dla Ukrainy, niewypowiedziany ból każdego Ukraińca, którego nie da się przekazać słowami! Bardzo ciężko tracić naszych Bohaterów. Nie ma takich słów, by zmniejszyć ból. Mówią, że czas leczy. Ale to nieprawda. Ból w sercu pozostaje do końca życia i nie da się pogodzić ze stratą. Ukraina pamięta Dmytra Kociubajłę jako symbol walki o wolność i niepodległość. Jego portret to portret prawdziwego bohatera, który zawsze będzie zapisany w historii jako jeden z najjaśniejszych przykładów poświęcenia i patriotyzmu”. W ramach konkursu odczuwalny był swoisty przekrój pamięci, kiedy współczesność nieco zastępuje przeszłość, ale przeszłość w teraźniejszości jest rozumiana zupełnie inaczej. Przebieg konkursu zaświadczył: twórcze poszukiwania młodych autorów, napisane podczas wojny i napisane przez nią, gdyż właśnie w nich utrwalono najskrytsze poruszenia duszy. Między wierszami wyczytuje się głęboki szacunek i niewiarygodną wdzięczność dla bohaterów-obrońców naszego państwa. Dziecięca Muza śpieszy za figlarnym zajączkiem słonecznym, zanurza się w delikatnym kwieciu pod niebieską błęcią, która jest nad ziemskim pięknem, ale też nie odstaje od ukraińskiego żołnierza na polu bitwy, czuwa i kibicuje mu. Tutaj Śmierć nie jest straszną babą z kosą, a młodą dziewczyną w białych szatach, która kosi trawę, aby żołnierzowi było łatwiej dotrzeć do Raju. Tutaj grają barwami smutku każdy dzień tej tragicznej wojny, tutaj na nowo brzmi nazwa, nadana przez Greków-przesiedleńców w 1779 roku, i „Marianopol” staje się miastem Świętej Marii, Świętej, która tysiące razy wznosiła się do niebios, bo dziesiątki tysięcy dusz musiały opuszczać spalone budynki Mariupola i wyruszać w Niebiańską drogę. Motyw dalekiej drogi często pojawia się w utworach artystycznych naszego konkursu: droga wolności z Mariupola, droga do niebios, droga na polu bitwy i droga Nadziei, jak u Władysława Dmytruka: Już pora podnosić się na nogi! Już pora rozpostrzeć i skrzydła, I lecieć na wolne drogi… I lecieć, bo pękły już lody! A my – dzieci twoje, Ukraino, Pomożemy w przyszłość przynieść Tylko kwiaty i precz bez piołunu, Co zatruwa całą Ojczyznę. Szczerze mamy nadzieję (a nawet więcej – wierzymy, bo jesteśmy o tym przekonani!), że te wersy staną się prorocze i, jak wiele innych pięknych chwil, stworzonych i opublikowanych przez dziewięć lat w ramach tego konkursu, wejdą do historii Donieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Wasyla Stusa, historii niepokonanej Doniecczyzny i już bliskiego nam Podola, staną się jasnymi źródłami o krokach naszego postępu do zwycięstwa, a także jasnym skupiskiem pamięci o tych tragicznych dniach. Studiowanie uczestników konkursu z pewnością jeszcze przeczytamy pod pokojowym niebem, i słowo odezwie się w duszy, a dusza – w słowie.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy. Początek w nr 22—23 z 2024 r. Serhij 8 marca 2022 r. Wczoraj przez cały dzień i całą minioną noc – silne ostrzały artyleryjskie. Chata się trzęsie. Ale do tego już przywykliśmy. Inna poważna bieda: zniknął gaz! A i jak miał nie zniknąć, skoro nie ma tu nigdzie miejsca, które by ocalało. Czy gazociąg gdzieś przerwali, czy jakaś stacja gazowa wybuchła? Trzeba będzie mimo wszystko przygotować grill. Gotowanego jedzenia trochę jest, ale trzeba przecież ugotować jakąś zupę. Albo po prostu zagotować wodę. Ze wszystkich „udogodnień” została tylko woda w studni. Jutro będę przygotowywał grill. Co prawda, trzeba będzie krzątać się na podwórku na zimnie, a u mnie coraz częściej skacze temperatura. Przeziębienie? Zmęczenie? Nerka daje o sobie znać? Nie wiadomo. A i kto to określi? Lekarze się nie pojawili (skąd mieliby się wziąć?), a ja nie jestem medykiem. W ogóle nikogo tu nie ma – ani ratowników, ani strażaków, ani służb remontowych, ani aptek, ani sklepów… 8 marca 2022 r. Wciąż żyjemy. I Pronia żyje. Ledwo chodzi. Karmimy raz dziennie. Smutna, zdziwiona, przygnębiona. Jeśli nawet wyobrazić sobie, że moglibyśmy stąd wyjechać, to zabrać ją ze sobą jest po prostu niemożliwe. Duża, ciężka, prawie nieruchoma. 8 marca 2022 r. Coś trzeba zrobić z drzwiami. Zaraz pójdę. Przyszedłem. Wziąłem z szopy narzędzia, listwy, klocek. Zabiłem rozwaloną ościeżnicę, żeby zamek miał się o co zaczepić. On niczego nie ochroni, ale teraz drzwi, wyrwane wybuchem, można zamknąć. Dobrze, że nie zerwało ich z zawiasów, bo inaczej nie byłbym w stanie ich ponownie zawiesić w takich warunkach. A jeszcze od zewnątrz przymocowałem haczyk, żeby wychodząc na podwórko, móc go założyć i nie męczyć się z kluczem i zamkiem. 8 marca 2022 r. Sąsiadka opowiedziała. Raszoludożercy chodzili pod wieżowcami, których jeszcze nie zdążyli sami zbombardować. Nosili kobietom prezenty na 8 marca – herbatniki, które ukradli z naszych własnych sklepów. Witali suki: „Oto, dziewczynki, weźcie. Gratulujemy święta. A bo wam może i nie ma co jeść”. Żeby wasze kobiety z głodu pozdychały, neandertalczycy zasrani! 8 marca 2022 r. Pójdę do sąsiadów. Zaniosę kompot – Luda ugotowała z suszu, kiedy jeszcze był gaz. I suszone jagody cytryńca zaniosę. Mówią, że normalizują ciśnienie. Ojciec kiedyś przywiózł z Ługańska, z naszej daczy, cytryniec i rozsadził na naszym podwórku w Hostomelu. W 2014 roku nasz domek letniskowy, który z rodzicami budowałem prawie dziesięć lat, pod Ługańskiem zniszczyli rasiści pociskiem, kiedy strzelali z obwodu rostowskiego, zajmując Donbas. Teraz oto niszczą nasz dom tutaj, pod Kijowem. Choć rodzice tego nie widzą. Bo na pewno by nie przeżyli… 8 marca 2022 r. Strasznie przygnębia brak informacji. Nie wiemy nic o Ukrainie. Nawet o sąsiednich wsiach. Nie wiemy nic o bliskich i przyjaciołach. To straszniejsze niż ostrzały artyleryjskie. Ciężej, o wiele ciężej. 8 marca 2022 r. Od czego wszystko się zaczynało? A od tych samych „referendów” o ŁyNyRy-DyNyRy. I o statusie Krymu. Wtedy ci referendyści dali Raszy pretekst, by wejść na naszą ziemię. A oto teraz te ŁyNyRy-DyNyRy zwróciły się do pujła „o pomoc” i znowu dały pretekst, by rozpocząć straszną krwawą wojnę. Ci sami „nasi” przygotowywali wojnę, kiedy wrzeszczeli „putinpamagi!”. Oczywiście, przy udziale sprzedajnych „wodzów”, którzy przygotowywali masową inwazję na Ukrainę. Tak nikt z nich za to nie odpowiedział. 8 marca 2022 r. Poszedłem do sąsiadów P. Luda wcześniej piekła im dwa bochenki chleba. Jeszcze kiedy gaz był. Żyją! Oddałem. Sąsiadom tym będziemy wdzięczni, dopóki sami po ziemi chodzimy. Tyle nam pomagali i pomagają! U nich zerwało wybuchem prawie całą boazerię. Chata stoi obdarta. Takie coś nawet w czasie pokoju nie byłoby łatwo naprawić, a teraz… Sąsiedzi powiedzieli, że wczoraj potwory znowu łaziły po domach. Zajrzeli i do nich. Jeszcze raz przeszukiwali. Nas z jakiegoś powodu ominęli, ale z automatami szperali na podwórku. Około 11:00 kilka razy wybuchło obok bardzo mocno. Pobiegliśmy patrzeć w okna, Luda zobaczyła u sąsiadów dym. Przestraszyliśmy się: czyżby się palili? Okazało się, że syn gospodarza rozpalił grill. Gotowali kaszę na podwórku. 9 marca 2022 r. Sąsiedzi mają piwnicę. Kiedy wali już zupełnie nie do zniesienia, oni się tam chowają. Ale jak trafi bezpośrednio, to i piwnica nie uratuje. My jej w ogóle nie mamy. Jak będzie, tak będzie. 9 marca 2022 r. 14 dni wojny. Wczoraj znowu było gorąco. My już doszliśmy do tego stanu, kiedy sen może pokonać nawet pod potężną kanonadą artyleryjską. Ale sen jest nietrwały. W każdym razie podczas krótkiej ciszy w ogóle nie udaje się zasnąć, bo czekasz na jeszcze potężniejsze uderzenie. Wychodziłem nakarmić Pronię. Tęskni za nami, bo strzelanina nie pozwala nam długo chodzić na podwórku. A do chaty ona i wcześniej nie wchodziła, choćbyś ją siłą ciągnął. 9 marca 2022 r. Przygotowywałem grill, przeniosłem na bardziej bezpieczne, jak mi się wydaje, miejsce. Obłożyłem wewnątrz ogniotrwałą cegłą, żeby lepiej trzymało się ciepło. Może coś ugotujemy. Jest jeszcze kasza, makaron. No i woda w studni… Póki chodziłem wokół grilla, zobaczyłem jeszcze jedną naszą sąsiadkę – Valę. Kobietę w mniej więcej moim wieku. Obok niej na ulicy – sąsiadka Nina, po udarze, źle się czuje, dużo zapomina. Vala mi się żali: Rękopis, który zachowaliśmy
„Siedzieliśmy u Niny w piwnicy. I mój pies z nami. Wyszłam na chwilę do domu, a ona zamknęła furtkę od wewnątrz i zgubiła klucz. I mówi, że to ja zrobiłam. Teraz ja jestem tutaj, a Nina z moim psem u siebie, zamknięta na podwórku. I jak ja się tam do nich dostanę? A do tego jeszcze cały czas walą z armat”. Poszedłem do szopy, wziąłem narzędzia, obszedłem ulicą do Vali. Wyciąłem kawałek siatki ogrodzeniowej między jej podwórkiem a podwórkiem Niny. Teraz mogą chodzić bezpośrednio, a nie przez ulicę. Dowiedziałem się także, że wczoraj, póki Valia i Nina siedziały w piwnicy, przyszły do nich potwory z rewizją. Nikt nie otwierał, więc potłukły ciotkom okna i myszkowały po ich domach. U Vali jeszcze czołgiem przewróciły płot i betonowy słup elektryczny, który upadł prosto na dach jej domu. Kiedy przyszedłem na podwórko do Vali, zobaczyłem naprzeciwko jej obejścia jeszcze jeden spalony dom. Czy byli tam ludzie – nikt nie wie. Oto tak bydlaki przyszły nam „pomagać”! Żeby tam wszystkie wasze izby spłonęły i żebyście nigdy się nie odbudowali!.. Przyniosłem ze studni wody. Liuda codziennie myje naczynia, żeby nie nabawić się jeszcze jakiejś infekcji. Chociaż co tam tych naczyń? Jedzenia przecież specjalnego nie ma. Co robić, kiedy będziemy żywi, a żywność całkiem się skończy – nie wiadomo. Wciąż nic nie wiemy o wydarzeniach. Gdzie nasi, gdzie obcy? Czasami tylko udaje się dowiedzieć, co dzieje się u najbliższych sąsiadów. Ale wierzymy, że nasi gromią neandertalczyków. 9 marca 2022 r. Jakimś cudem od syna przyszła SMS-ka. Rzekomo na szczeblu prezydenta omawiana jest możliwość stworzenia „zielonego korytarza” dla wywiezienia mieszkańców Hostomela – jednego z najgorętszych punktów w Ukrainie. A jeszcze dowiedzieliśmy się od sąsiadów, którym udało się posłuchać radia, że Zełenski podpisał dekret o nadaniu Hostomelowi tytułu „Miasto-bohater”. Pewnie tak i jest. I prawdziwi bohaterowie – nasi żołnierze. A i wśród mieszkańców – głodnych i zmarzniętych – ani razu nie było paniki. 9 marca 2022 r. Odłamki i jakieś szczątki biły w dom. Cudem szkło w oknach jeszcze całe. Na podwórku odłamki kamienia, którym u nas wyłożona jest ścieżka od furtki do domu. Biło i w ten kamień, wychodzi na to. 9 marca 2022 r. Ktoś w nocy znowu chodził po naszym podwórku. Żeby furtki nie otwierały się od fal wybuchowych, od dołu przywiązałem do nich cegły. A furtki są otwarte. Nasi pokojowi mieszkańcy by tego nie robili. Znaczy, znowu potwory łaziły bezpośrednio przez nasze obejście. Na naszej ulicy jest dużo solidnych ceglanych płotów wokół domów. Bydlaki je łamią, wjeżdżając czołgami na podwórka. Chowają się z dróg, s…ki. Na dniach z automatów na tych słupach, które ocalały, porozstrzeliwały skrzynki kontaktowe naszego dostawcy internetu. Żebyśmy nie przywrócili połączenia internetowego. Oto tak „z pokojowymi mieszkańcami oni nie walczą”. W dzień stosunkowo cicho. Głównym wydarzeniem jest ogłoszenie w Hostomelu „zielonego korytarza”. Informację o tym roznoszą ludzie od podwórka do podwórka. Obiecano wywieźć kobiety i dzieci. Teraz przekazują sobie nawzajem, że pierwszego konwoju bydlaki nie przepuściły. Około godziny 12 praktycznie wypchnąłem Liudę z domu, żeby spróbowała wyjechać drugim rzutem. Mocno płakała, nie chciała iść. Przytaczam argumenty: „Facetów i tak nie wypuszczą. Oprócz tego, jeśli się rozdzielimy, jest szansa przeżyć przynajmniej jednemu z nas”. Siłą zarzuciłem na nią plecak, wcisnąłem w ręce butelkę wody. Powiedziałem, że ją kocham, poprosiłem zadbać o dzieci i wnuki. Pod grzmot kanonady poszła, płacząc. Modlę się za nią. Przekonuję sam siebie, że jeszcze się zobaczymy. 9 marca 2022 r. Wieczór. Od Liudy żadnych wieści. Już karcę siebie za to, że zmusiłem ją iść, przecież raszomongołowie biorą zakładników, rozstrzeliwują bezbronnych ludzi. Liudo, wyjedź! Albo wróć do domu żywa! 10 marca 2022 r. Nie spałem całą noc. Chodzę po domu. Wszędzie strzelanina. 7:30 rano. Od Liudy nie ma wieści. Wariuję. 10 marca 2022 r. Cudem dodzwoniłem się do syna. On informuje: „Mama przysłała SMS-kę. Pisze, że są bezpieczni”. Może po prostu uspokaja? Ale jeśli ma w rękach telefon, znaczy, że nie jest w niewoli i nie jest zakładnikiem. Trzymam w kieszeni ukraiński modlitewnik, podarowany wiele lat temu przez mojego przyjaciela – Serhija Czirkowa. Czytam modlitwy. 10 marca 2022 r. Przypomniałem sobie. Jakoś Liuda mówi: „Oto teraz otworzą się drzwi, wejdą nasi żołnierze i powiedzą, że jesteśmy wyzwoleni”. Tak i ma być, Liudoczko. I tak będzie! 10 marca 2022 r. Liuda tak płakała, kiedy szła… Rwie się wszystko we mnie na części. Znowu dodzwoniłem się do Andrija. On mówi, że Liuda żyje. Póki co nie udało się wyjechać, ale będzie nowa próba. Jeśli nie uda się i tym razem, jak ona będzie szła do domu? Strzelają. I nagle trafi na oczy jakiemuś nieludziowi raszystowskiemu? 10 marca 2022 r. Nocowałem u sąsiadów P. Nie mogę zostawać sam. Wydaje się, że nie wytrzymam czekania. Czuję się kiepsko. Temperatura. Przeziębienie? Czy daje znać zapalenie nerki? Około godziny 16. Zaszczekały psy. Liuda wchodzi na podwórko do sąsiadów! Biegnę jej na spotkanie… P. S. Nie będę przekazywać wszystkich udręk Liudy. Kiedy już byliśmy w ewakuacji, ona sama wszystko opisała. Po prostu daję jej tekst: „Niektórzy pytali, dlaczego ludzie z Hostomela nie korzystają z „zielonego korytarza”. Mówiąc, „trzeba po prostu wyjść i iść do autobusów”. 9 marca wyszłam i poszłam. Mąż wypchnął w plecy – jak
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
bym nie krzyczała i nie zawodziła. Ostrzegano, że mężczyzn mogą nie wypuścić, a Serhij na dodatek jest chory, ledwo się poruszał... Ale musiałam się zgodzić, gdy zrozumiałam: muszę dostarczyć naszym chronologiczne zapiski Serhija. Teraz wiem, że to była chwila słabości, której nigdy w życiu bym sobie nie wybaczyła i nie mogłabym z tym żyć. A wtedy wraz z kilkuset osobami obeszłam dwukrotnie prawie cały Hostomel i zobaczyłam to, czego przez dwa tygodnie życia na podłodze w kuchni nie mogłam sobie wyobrazić. Robienie zdjęć – śmiertelne niebezpieczeństwo, telefony nam zabierano w pierwszej kolejności. Ja swój zdołałam zachować (bo orki to kompletnie tępe walonki), ale baterii już nie było. Ten dzień najwyraźniej był mi dany po to, abym to zobaczyła. Po upokarzających drwinach dotyczących zmiany miejsca ewakuacji (ludzie z małymi dziećmi na rękach, a także starzy i zniedołężniali, zmuszeni byli biegać 10-kilometrowe maratony z jednego punktu miasteczka do drugiego, aby po dwóch, trzech, czterech godzinach czekania po raz kolejny usłyszeć, że autobusy jeśli przepuszczą, to nie tutaj – przyczyny, wersje, plotki krążyły różne) stało się jasne, że pierwszy mroźny wieczór i noc podczas godziny policyjnej wszyscy (około 300 osób) spędzimy najprawdopodobniej pod gołym niebem. Część mieszkańców była we własnych samochodach i można im było już pewnie pozazdrościć, bo na przykład sąsiedzka rodzina, z którą szliśmy razem – trzy kobiety i dziewczynka, 1 rok i 8 miesięcy – wyskoczyli w tym, co mieli na sobie, po dwóch tygodniach nieprzerwanego życia w piwnicy, bez światła, ogrzewania i wody, bez jedzenia dla malucha... Na jednej z dziewczynek była w ogóle lekka kurtka na piżamę... Ale część z nas uratował przed nocną zamiecią schron, o którym mało kto wiedział, ale ludzie szeptem przekazywali, w którą stronę trzeba się kierować. Kiedyś będzie to osobna historia, nie mogę na razie o tym mówić. Najstraszniejsza chwila – kiedy w plecaku nie znalazłam zapisków Serhija! Zgubić ich nie mogłam, najprawdopodobniej on zapomniał (nie zdążył) ich mi włożyć. W tym bunkrze w ogóle nie słyszeliśmy wybuchów, do których już przywykliśmy równo po 14 dniach – pierwszy obudził mnie 24 lutego mniej więcej o 4 rano... A teraz już 9 marca. Nocy nie przespałam. Rano musiałam dokonać wyboru – zostać w bunkrze i być wolontariuszką, bo tam mnóstwo ludzi potrzebujących opieki i pomocy, albo przedzierać się do domu. Sama nie przejdę. To około 10 kilometrów przez otwarty teren. O zaginionych lub zabitych samotnikach i rozstrzelanych samochodach z rodzinami dowiedziałam się przez noc – poza granicą percepcji, świadomości... Ale od 10 rano znów zaczęto nas faszerować obietnicami o autobusach. I one rzeczywiście były – 50 autobusów na Stojance, ale orki na wszelkie sposoby blokowały ewakuację, tłumacząc to niebezpieczeństwem zaminowania trasy. Po 13:30 naszą ogromną grupę podparły orki na BTR-ach, milcząc, wycelowały automaty (cywilów – pewnie około 500 osób). Powstał ścisk, ludzie pobiegli na wewnętrzne podwórka... Ktoś miał kontakt z organizatorami ewakuacji i znów nas skierowano, by iść w przeciwnym kierunku – na plac do huty szkła, która doszczętnie spłonęła poprzedniego dnia (dymiło przez trzy dni). I to było wyjście dla mnie, bo znaczna część ludzi zgodziła się na tę trasę, choć nie bardzo licząc na autobusy. Jednak wielu miało bliżej do domów. Nie tylko ja zdecydowałam się wrócić. Do domu dotarłam o 16:00. O spotkaniu z mężem nie będę opowiadać. Jedyne – o zapiskach. Po prostu wyślizgnęły się na podłogę, kiedy Serhij próbował włożyć je mi do plecaka, ale nie zauważyliśmy tego. Po pół godzinie nagle pojawił się zasięg i przyszła wiadomość, że moi towarzysze wsiedli do autobusu, który zabrał ludzi dosłownie 600 metrów od naszego domu, i że możemy jeszcze zdążyć. Ale na te 600 metrów nie było już sił nie tylko u chorego męża, ale i u mnie. Podwójny marszobieg w niewygodnym obuwiu i ubraniu pod niespodziewanie mroźnym i silnym wiatrem był niemożliwy. Wargi popękały, cała mokra, na podeszwach – odciski. Iść nie mogę. W domu temperatura minusowa. Światła, gazu nie ma dawno. Zostaliśmy na noc u sąsiadów. To w ogóle heroiczna rodzina. (O nich – osobno). Mieli jeszcze turystyczną kuchenkę, na której można było zagotować herbatę i kawę... Następnego dnia dotarła do nas wieść, że autobusy jeszcze raz będą bliżej naszej strony – przy Instytucie Humanitarnym. I chociaż już wszystko omówiliśmy z mężem – że zostajemy i nigdzie nie idziemy, 11 marca powiedziałam to, co przywidziało mi się jeszcze w noc 25 lutego: „Bierz ten swój wózek inwalidzki, pakujemy plecaki i idziemy. Mamy godzinę”. Z wnukami do tego miejsca docierałam spacerowym krokiem w 35-40 minut. – Ludo, żartujesz? – Nie! Nie będzie autobusów – wrócimy. Doszliśmy. Ponad godzinę. Rzuciliśmy wszystko, co było. Ze sobą wózek inwalidzki, dwa plecaczki, butelka wody... Domu nawet nie zamykaliśmy. Po prostu założyliśmy haczyk”. P. S. Wrócę do swoich zapisków. 11 marca 2022 r. Nakarmiłem Pronię, dolałem jej wody. Posłuchałem kanonady. Nauczyliśmy się już rozróżniać, gdzie strzał-wylot, a gdzie wybuch po strzale, tak zwany „przychodzący”. Niektórym pociskom nadałem własne nazwy. „Szyczące” – te, które lecą nad samym domem i złowieszczo robią „sz-sz-sz-sz-sz”. „Byki” – bardzo potężne. Czuć, jak najpierw „gęstnieje” i jakby napina się powietrze, a potem potężne „bach!”. Trzęsie się dom, otwierają się w pokojach drzwi wewnętrzne, drżą szyby. Dużo jest też drobniejszej artylerii, a strzał czołgowy w ogóle uważa się za nieistotną drobnostkę, nie mówiąc już o działach przeciwlotniczych, automatach i karabinach maszynowych. 11 marca 2022 r. Przypomniałem sobie, że 9 maja na raszy (Rosji) ulicami jeździły samochody z napisami „na Berlin” i „możemy powtórzyć”. A oni przez 16 dni nie zdołali ostatecznie zająć osady Hostomel i przejść przez nią bezpośrednio na Kijów. Choć i desant zrzucali, i wielokilometrowe kolumny techniki ciągnęli, i bili ze wszystkich luf artyleryjskich. Jakie „powtórzyć”? Jakie „na Berlin”? Chrzan wam, potwory! 11 marca 2022 r. Siedzimy w domu u P. U nich jest cieplej. Ulicą jadą dwie raszystowskie ciężarówki pod plandekami. Mam nadzieję, że wiozą swoją padlinę. 11 marca 2022 r. Luda mówi: „Zbierajmy się. Bierz wózek”. W dziesięć minut przeglądamy plecaki: dokumenty, trochę bielizny, najdroższe fotografie, butelka wody. Bierzemy tak, żeby fizycznie mieć możliwość dojść do miejsca zbiórki autobusów. Sąsiedzi P. odmawiają wyjazdu. Serce za nich boli. Dajemy im trochę produktów, które zostały, i przygotowane wcześniej jedzenie dla Proni. Żegnamy się z naszą suczką. Proszę ją o wybaczenie. Łzy w oczach... Zamykam dom na haczyk. Tam wszystko dorobione przez 20 lat. Wyruszamy... 11 marca 2022 r. Idziemy. Spalone domy, powalone słupy, rozwalona droga. Ludzi nie widać. Wali nad głową artyleria. Ledwo popycham ten wózek przed sobą. Mam gorączkę. Luda namawia: „Odpocznij chwilkę. I idziemy. Dasz radę. Dam radę!”. Na skrzyżowaniu BMP raszystów. Karabin maszynowy skierowany na nas. A oto naprzeciw idą jeszcze. Oglądają nas, ale nie strzelają, chociaż wcześniej zabili wielu. 11 marca 2022 r. Dotarliśmy do miejsca zbiórki. Autobusów dużo. Osobno – wielka kolumna prywatnych aut. Mężczyźni w autach mogą być tylko za kierownicą. Reszta – kobiety i dzieci. Paniki i ścisku nie ma, po kolei ładują najpierw kobiety i dzieci. Potem – mężczyźni. Mnie poszczęściło się znaleźć w autobusie obok Ludy. Wózek inwalidzki rzucam na ulicy. Kierujący krzyczy: „Czyj wózek? Zabierzcie!”. W odpowiedzi mówię: „Niech zostaje. Nie chcę zajmować nim miejsca w autobusie”. Po półtorej godziny ruszamy. Miasto Bucza... Blokposty potworów. Ich spalona technika. Automaciarze. I nagle – dwupiętrowy domek z tabliczką „Ludmiła. Salon masażu”. I nad nim – nasza niebiesko-żółta flaga. „To na twoją cześć, Ludo”, – mówię do żony. Kolumna nasza zatrzymuje się. Widzimy, jak z samochodu towarzyszącego bestie wyprowadzają pod automatami pracowników Państwowej Służby ds. Sytuacji Nadzwyczajnych Ukrainy. Prowadzą do wieżowca, gdzie, być może, jest raszystowski sztab. W autobusie zapada upiorna cisza: czy przepuszczą? Po dwudziestu minutach naszych wypuszczają. Jedziemy dalej. Gdyby wysadzili, do domu stamtąd już bym nie doszedł. 11 marca 2022 r. Nasz kierowca, obok którego siedzimy, ma 63 lata. Mój wiek. Od pierwszego dnia wojny za kierownicą szkolnego autobusu. Przewozi uchodźców. W domu chora żona, która nie może zejść z czwartego piętra na podwórko. Kierowca spokojny, skupiony. Opowiada, że bywało, iż potwory zatrzymywały autobusy na wiele godzin, nie wypuszczając ludzi z dziećmi nawet do toalety. Znikały bez śladu części kolumn z uchodźcami. Porywali je raszomongołowie. Jedziemy... Na poboczach porzucone przez ludzi torby, plecaki, zmiażdżone przez czołgi dziecięce wózki i rowery, rozstrzelane cywilne auta. Ludzi, którzy byli w samochodach, zabijają, wyciągają z aut akumulatory. I oto wreszcie (!) nasz blokpost. Nasi. Zobaczyliśmy ich! „Patrz, Serioża, oni mają nawet inne twarze, ludzkie” – mówi Luda. Pewnie to obrona terytorialna. I całkiem młodzi chłopcy, i poważni mężczyźni z siwymi brodami. 11 marca 2022 r. Przyjechaliśmy do Kijowa! Tutaj wszystkich przesadzają do autobusów miejskich. Odmawiamy zaproponowanego obiadu. Spieszymy się. Na dworcu – szybka kontrola dokumentów. Pędzimy do toalety. Po kilku minutach ogłaszają wsiadanie do pociągu na
Hostomel. Skutki ostrzałów rosyjskich zbrodniarzy. Zdjęcie ze źródeł otwartych ziemia drży pod nogami. Jak podczas wybuchu artyleryjskiego. Czuję, że upadnę. Tak było, kiedy kiedyś dopadł mnie przełom nadciśnieniowy. Byle tylko się nie powtórzyło, bo wtedy w najlepszym razie skończę w lwowskim szpitalu – bez rzeczy, brudny, śmierdzący. A w najgorszym razie… Luda daje tabletki. Młodziutka wolontariuszka pomaga dotrzeć do punktu medycznego. Proponuje wezwanie pogotowia. Odmawiam, bo może komuś jest bardziej potrzebne. Dziecku, powiedzmy. Powoli dochodzę do siebie. Luda gdzieś znajduje butelkę wody. Przechodzimy do niewielkiej kawiarni, gdzie znajdujemy dla siebie miejsce. 12 marca 2022 r., godzina 9 rano. Jesteśmy w ewakuacji. Goli i bosi. Ale żywi. Patrzę na ulicę. To jakiś cud! Jeżdżą autobusy i tramwaje, działają sklepy, świeci się światło… Tutaj jest wszystko, jak przed wojną. Zauważam, że już z przyzwyczajenia staram się schować jak najdalej telefon. A ludzie chodzą po ulicy i rozmawiają przez telefon otwarcie, nie kryjąc się, nie padając na ziemię podczas wybuchów. Tak, rozmawiają przez telefon. I za to ich nie rozstrzeliwują. To dziwne. Teraz dla nas – już dziwne… Lwów. Zdążyliśmy. Paniki i tłoku nie ma, ludzie pomagają sobie nawzajem. To zwykła elektryczka. Zapchana do granic możliwości. Miejsca siedzące, stojące, przejścia, przedsionki… Wszystko wypełnione. Ludzie przekrzykują się, dają znać o sobie psy i koty, które udało się zabrać ze sobą. Nasza Proneczka została. Ona już prawie nie chodzi, robi z trudem tylko kilka kroków. W żaden sposób nie można było jej zabrać. Wiemy, że sąsiedzi jej nie porzucą. Sami nie zjedzą, a ją nakarmią i dopilnują… Elektryczka wlecze się bardzo powoli. Domyślamy się, że zmienia też trasę. Światła nie ma. Proszą, żeby nie włączać telefonów. To zrozumiałe. Ze względów bezpieczeństwa. Wielu ludzi jest głodnych. Wielu nie ma wody. My mamy jeszcze z pół litra. Kobieta naprzeciwko oferuje kawałek chleba. Odmawiamy, bo jedzie z synem – chłopczykiem Mychajłykiem w wieku około sześciu lat. Oni też są z Hostomela. Oferujemy im wodę, ale mają jeszcze małą buteleczkę. Mychajłyk nie marudzi, znosi wszystko dzielnie. W ciemności próbuje przeglądać swoją książeczkę. Dzieci w ogóle nie słychać. Mężnie wszystko znoszą… Ciemno. Ciasno. Na jednej ze stacji wchodzą wolontariuszki. Przebić się do wagonu nie mogą. Przekazują z przedsionków kanapki, wodę. Ludzie biorą, dzielą się między sobą. My po dobie pierwszy raz zjedliśmy, dolaliśmy gramów 200 wody do naszej butelki. Słychać czyjeś głosy: „Włado, odezwij się! Mama szuka ciebie! Włado, odezwij się!”. Robi się przerażająco. To przecież zagubiło się gdzieś dziecko. Mamy nadzieję, że jest w pociągu, a nie została sama na dworcu w Kijowie. Znajdź się, Włado! 12 marca 2022 r. Zauważyliśmy, że wszędzie na wolnym terytorium, osobno wyróżniają hostomelczyków. Ich jako pierwszych zapraszają na obiad, na nocleg. Jesteśmy wdzięczni tym ludziom. 12 marca 2022 r. Jesteśmy we Lwowie. Około 6 rano przyjechaliśmy. Wychodzimy z elektryczki. I nagle mnie „rzuca” w bok. Wrażenie, że *** Skończyłem pisać wcześniej przygotowany tekst 16 marca 2022 roku. Dlaczego te notatki nazwałem właśnie tak? Hostomel – miejsce wydarzeń. Szesnaście dni, bo właśnie tyle żyliśmy pod ostrzałami i cudem przeżyliśmy. A ostatnia wojna… Wierzę, że po naszym zwycięstwie ona dla Ukrainy będzie ostatnią. A dla zwierząt-raszystów ona stanie się ostatnią, bo nasze zwycięstwo spotkają w grobach. Zamiast ostatniej kropki. Postanowiliśmy dodać do tych zapisów wspomnienia, które Ludmiła sporządziła już w ewakuacji. Wspomnienia o tym, co przeżyliśmy my i bliscy nam ludzie. Zatem… Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
pracownikom radzieckich organów bezpieczeństwa państwowego wszystkich szczebli. W dyskusję z Tkaczenką i Morhunem profesjonalnie włączył się znany krajoznawca, profesor Leonid Buława, który podkreślił, że Ekspertyza UINP opiera się na dwóch ustawach – dekomunizacyjnej i dekolonizacyjnej. „Zabronione jest nazywanie ulic, instytucji, gloryfikowanie w pomnikach jakiejkolwiek osoby, która pracowała w radzieckich organach represyjnych, bez wyjątków i argumentów na usprawiedliwienie. Makarenko to pracownik NKWD USRR, który pracował w jego centralnym aparacie. Rzuca się w oczy, że pedagodzy – uczestnicy dyskusji starannie omijali ten fakt i próbowali akcentować uwagę na osiągnięciach A. S. Makarenki jako pedagoga oraz na aspektach emocjonalno-wartościowych. Niestety, te wystąpienia były bliskie retoryce czasów radzieckich” – podkreślił Leonid Buława. Dodał: „Nikt przecież nie zabrania badać i wdrażać do dzisiejszej praktyki pedagogicznej jego dorobku. Nikt nie nakłada tabu na nazwisko Makarenki w nauce, nie szkaluje go (jak chcieli to przedstawić audytorium szanowni „makarenkoznawcy”). Chodzi tylko o zaprzestanie gloryfikacji osoby, która służyła czekistom. Makarenko jako osobowość i jako praktyk to ciekawy fenomen. Ale zrobiono z niego ikonę komunistycznego wychowania. Od tego jednostronnego podejścia warto już odchodzić. Czekamy od pedagogów PNPU i NAPNU korekty w podejściu do tej postaci jako do ikony. Tylko prawda. Tylko obiektywizm”. Cytowano fragmenty artykułu przewodniczącego UINP Antona Drobowycza dla wydania internetowego „Istoryczna prawda”: „do niedawna normą procesu pedagogicznego było nieproblematyzowanie współpracy Makarenki z organami represyjnymi (poza tym, że pracował w zakładach poprawczych). I to przy tym, że studiując tego samego Martina Heideggera w ramach kursów filozoficznych, nie raz omawialiśmy kwestię jego współpracy z nazistami, członkostwa w NSDAP. Omawialiśmy w sensie etycznym i metodologicznym. Były to rzeczywiście ważne i pożyteczne dyskusje dla zrozumienia kontekstu historycznego i europejskiej filozofii XX wieku. Ale w odniesieniu do Makarenki z jakiegoś powodu zawsze panował spisek milczenia. W kluczowym dziele Antona Siemionowicza, w tej samej „Poemie pedagogicznej” (1931 r.), zawarty jest cały rozdział, w którym wysławia on i dosłownie gloryfikuje czekistów. Uderza to, że w „Poemie” wyraźnie ogłasza, iż chekiści są dla niego wzorcem pedagogicznym, na przykładzie którego powinno odbywać się wychowanie dzieci. I dalej konstatuje, że uświadomienie sobie tego staje się „punktem wyjścia jego myślenia pedagogicznego”, a jego pedagogika „jest pedagogiką bolszewicką”. W portalu społecznościowym Facebook pan Anton dodał: „Świadomej gloryfikacji czekistów w twórczości nie zrzuci się na przypadkowe i niewinne zajęcie. Co do wkładu Makarenki w pedagogikę – to kwestia naukowców. Jego wartość i znaczenie – oto dobre pytanie dla naukowców, którzy mają na to mandat. Co do aktualności teraz, to myślę, że to już nie jest pytanie – taka pedagogika obecnie w większości nie jest pedagogiczna. Przynależność do NKWD – to bardzo znacząca rzecz. To przecież nie po prostu w strukturach (koloniach), a właśnie w aparacie. A taka szczodra gloryfikacja czekistów w 1931 roku… To trudno w ogóle z pedagogiką pogodzić. To poza
Tłumaczenie maszynowe
Prawda historyczna: Makarenko pracował dla „białej” Rosji i w NKWD. Naczelniczka wydziału zapewnienia realizacji polityki pamięci narodowej w regionach Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) Ołena Ochrimczuk, która dołączyła do okrągłego stołu z Kijowa za pośrednictwem połączenia wideo, opowiedziała o materiałach sprawy archiwalnej MSW USRR nr 2400. Zgodnie z materiałami sprawy, Anton Makarenko od 1 lipca 1935 roku zajmował stanowisko pomocnika naczelnika wydziału kolonii pracy NKWD USRR – naczelnika II oddziału tegoż wydziału. 14 lipca 1936 roku złożył raport o zwolnienie z NKWD USRR. A od października 1936 roku pełnił obowiązki kierownika kolonii NKWD nr 5 w mieście Browary w obwodzie kijowskim. Zostało to zaznaczone w odpowiedzi na zapytanie UIPN od Departamentu ds. działalności reżimowo-tajnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Ukrainy. Przypomnijmy, że Komisja Ekspercka UIPN to organ konsultacyjno-doradczy przy Ukraińskim Instytucie Pamięci Narodowej. Składa się ona z naukowców reprezentujących różne uniwersytety i instytucje naukowe. W fachowej opinii Komisji zaznaczono: „zgodnie z punktem 3 części pierwszej artykułu 1 Ustawy Ukrainy „O potępieniu komunistycznego i narodowosocjalistycznego (nazistowskiego) reżimów totalitarnych na Ukrainie oraz zakazie propagandy ich symboliki”, radzieckimi organami bezpieczeństwa państwowego są: Wszechrosyjska Komisja Nadzwyczajna do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem, Wszechukraińska Komisja Nadzwyczajna do Walki z Kontrrewolucją, Spekulacją, Sabotażem i Przestępstwami Służbowymi, Państwowy Zarząd Polityczny, Zjednoczony Państwowy Zarząd Polityczny, Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych, Ludowy Komisariat Bezpieczeństwa Państwowego, Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego, Komitet Bezpieczeństwa Państwowego, ich terytorialne, funkcjonalne, strukturalne pododdziały, a także bezpośrednio podporządkowane tym organom oddziały bojowe, ochrona (warta), wojska lub specjalne jednostki. W ten sposób Anton Makarenko jest pracownikiem radzieckich organów bezpieczeństwa państwowego. Zgodnie z podpunktami „w”, „d”, „je” punktu 4 części 1 artykułu 2 Ustawy Ukrainy „O potępieniu i zakazie propagandy imperialnej polityki na Ukrainie oraz dekolonizacji toponimii”, do symboliki rosyjskiej polityki imperialnej należą w szczególności obiekty poświęcone pracownikom radzieckich organów bezpieczeństwa państwowego wszystkich szczebli. Profesor, krajoznawca Leonid Buława, który skrupulatnie badał w archiwach drogę życiową Makarenki w latach 1917–1920, nazwał go „utalentowanym konformistą”. „Dla Makarenki reżim bolszewicki stworzył możliwości awansu społecznego i on je wykorzystał. Makarenko służył reżimowi, u którego, między innymi, cały czas był na haczyku przez białogwardzistę – brata Witalija – oraz białogwardyjskie momenty swojej biografii” – wyraził opinię pan Leonid. Swoją drogą, mało kto zna informację, która wybrzmiała na spotkaniu: w okresie denikinowskiej rosyjskiej okupacji Połtawy Makarenko wiernie służył białogwardyjskim najeźdźcom, pracując jako dyrektor połtawskiej szkoły nr 2 imienia generał-gubernatora Małorosji księcia Kurakina; na to stanowisko denikinowcy jako zwolennicy „jednej i niepodzielnej Rosji” mianowali Makarenkę we wrześniu 1919 roku. Przewodniczący UIPN Anton Drobowycz na swojej stronie na Facebooku przypomniał: „Makarenko był współpracownikiem centralnego aparatu republikańskiego. I to było po Hołodomorze-ludobójstwie, zatem już dokładnie wiedział o „wyczynach czekistów”. Sam fakt dobrowolnej służby w NKWD na etatowych stanowiskach przewiduje zgodnie z prawem pewną sankcję. To tak jak z gestapo. Człowiek mógł tam wykonywać jakąś niezbyt zbrodniczą pracę, ale sam fakt jego dobrowolnej przynależności do takiej organizacji rzuca cień”. Co należy usunąć z przestrzeni publicznej na Połtawszczyźnie. Wykaz obiektów toponimii, placówek oświatowych oraz pomników i znaków pamięci w obwodzie połtawskim, poświęconych pracownikowi NKWD Antonowi Makarence w kontekście ich przynależności do symboliki rosyjskiej polityki imperialnej, opublikował inicjator okrągłego stołu, przedstawiciel UIPN w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar. Zmianie nazwy podlegają 4 placówki oświatowe i 4 obiekty toponimii: Połtawskie Liceum imienia A. S. Makarenki Rady Obwodowej w Połtawie; obwodowe kolegium „Kremenczucka Akademia Humanistyczno-Technologiczna imienia A. S. Makarenki” Rady Obwodowej w Połtawie; Kremenczuckie Liceum Zawodowe im. A. S. Makarenki; liceum naukowe „Polit” przy obwodowym kolegium „Kremenczucka Akademia Humanistyczno-Technologiczna im. A. S. Makarenki”; ulice w Połtawie, Krzemieńczuku; ulica we wsi Rokytne w hromadzie Omelnyk w rejonie krzemieńczuckim; zaułek w Hrebince. Demontażowi podlegają: tablica na fasadzie budynku Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego przy ulicy Ostrogradskiego w Połtawie; tablice na fasadach budynków Połtawskiego Liceum imienia A. S. Makarenki Rady Obwodowej w Połtawie, Kremenczuckiej Akademii Humanistyczno-Technologicznej imienia A. S. Makarenki Rady Obwodowej w Połtawie; Kremenczuckiego Liceum Zawodowego im. A. S. Makarenki; tablica na „domu, w którym mieszkał pedagog i pisarz A. S. Makarenko”; pomnik w mieście Krzemieńczuk przy ulicy Makarenki; pomnik w Krzemieńczuku przy ulicy Petrusia, bud. 140; pomnik „Makarenko i dzieci”, m. Krzemieńczuk, ul. Wałentyny Fedko, 33. „Muzea Makarenki istnieją w Krzemieńczuku, wsi Kowaliwka. Mogłyby one stać się przestrzeniami, dokąd zostaną przeniesione z przestrzeni publicznej wspomniane budowle wysławiania działacza ZSRR” – wyraził opinię Ołeh Pustowhar. Informacja dodatkowa. Anton Semenowycz Makarenko (1888–1939) – współpracownik stalinowskiego NKWD, radziecki pedagog, pisarz. Pochodził z Biłopolla na Sumszczyźnie. W 1917 roku ukończył Połtawski Instytut Nauczycielski. W latach 20. XX wieku zorganizował i kierował kolonią pracy imienia Maksyma Gorkiego, która początkowo znajdowała się we wsi Kowaliwka na Połtawszczyźnie, a później – w dawnym Kuriaskim Monasterze Przemienienia Pańskiego pod Charkowem. W latach 1927–1932 kierował Komuną imienia F. Dzierżyńskiego w osadzie Nowy Charków. Od kwietnia 1932 do lipca 1935 roku – zastępca naczelnika Komuny im. F. Dzierżyńskiego, kierownik jej części naukowo-pedagogicznej. Członek Związku Pisarzy ZSRR, autor utworów „Marsz 30 roku” (1932), „Książka dla rodziców” (1937), „Flagi na basztach” (1938), „Wykłady dla rodziców” (1940), „Poemat pedagogiczny” (1933–1935). Zmarł w Moskwie w 1939 roku.
„Kult Makarenki, ukształtowany w ZSRR, niczym wysoki chwast, do dziś przyćmiewa Hryhorija Waszczenkę i Sofiję Rusową – wybitnych pedagogów-ukrainofilów, bojowników o niepodległość Ukrainy w XX wieku, których życie i działalność są związane z Połtawszczyzną. Powiedzmy, nadszedł czas, by uczcić pamięć Hryhorija Waszczenki, którego koncepcja wychowania i nauczania opierała się nie na „makarenkowszczyźnie”, nie na zasadach poniżania, bicia dzieci i młodzieży, prania im mózgów w komunach pracy NKWD, nie na zasadach nieprzyrodzonego Ukraińcom kolektywizmu. Wręcz przeciwnie, pedagogika Hryhorija Waszczenki opierała się na tradycjach narodu ukraińskiego i wartościach chrześcijańskich” – akcentował Ołeh Pustowhar. Zaproponował on również stworzenie laboratorium pedagogicznego i przestrzeni muzealnej w historycznym budynku, w którym mieszkało małżeństwo Rusowych: „budynek znaczący dla historii Ukrainy obok Połtawskiego Kolegium Sztuki imienia Mykoły Łysenki, niedaleko wspomnianego domu przy ulicy Woskresenski Uzwiz, trzeba pilnie ratować, bo znajduje się w zaniedbanym stanie. Właśnie w domu zesłanego tutaj przez rosyjski carat małżeństwa ukraińskich oświatowców i patriotów Ołeksandra i Sofiji Rusowych ideolog ukraińskiego nacjonalizmu Mykoła Michnowski 19 lutego 1900 roku wygłosił manifest „Samostijna Ukrajina”. W nim po raz pierwszy z zastosowaniem postulatów prawnych argumentował konieczność budowy naszego niepodległego państwa, nazwał jego głównego wroga – rosyjski imperializm oraz wezwał Ukraińców do wywalczenia, w tym także z bronią w ręku, „jednej, jedynej, niepodzielnej, wolnej, samodzielnej Ukrainy od gór Karpackich aż po Kaukaskie”. A Sofija Rusowa jako jedna z pierwszych na Ukrainie tworzyła narodową oświatę, w okresie Ukraińskiej Republiki Ludowej kierowała wydziałami przedszkolnym i pozaszkolnym Sekretariatu Oświaty, wdrażała hasło: „Ukrainizacja oświaty ludowej, wszystkich jej organizacji”, była współzałożycielką Akademii Pedagogicznej ds. przygotowania nauczycieli ukrainoznawstwa”. Pedagogika bullyingu i fali? Profesor katedry mistrzostwa pedagogicznego i zarządzania imienia I. A. Ziazuna Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego Andrij Tkaczenko, dyrektor Połtawskiego Liceum imienia A. S. Makarenki Rady Obwodowej w Połtawie Wałerij Szulha, kandydat nauk psychologicznych, wykładowca PNUP Wołodymyr Morhun naświetlali istotny, ich zdaniem, wkład Antona Makarenki w rozwój nauki pedagogicznej w czasach ZSRR. Wspomniani naukowcy na poważnie proponowali, by nie usuwać Makarenki z przestrzeni publicznej. Jednocześnie, jak zaznaczyła Ołena Ochrimczuk, ustawa dekolonizacyjna nie przewiduje żadnych wyjątków dla nazw obiektów geograficznych, osób prawnych i obiektów prawa własności, a także pomników i znaków pamięci poświęconych „Współpracownik NKWD, radziecki pedagog Anton Makarenko: przestrzenie publiczna czy naukowa i muzealna?” – taką nazwę miał okrągły stół, który 13 czerwca przeprowadziły Połtawska Obwodowa Administracja Wojskowa, Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej (UIPN) oraz Połtawska Akademia Ustawicznego Kształcenia. Na spotkaniu omówiono konieczność przemianowania ulic i placówek oświatowych, a także demontażu tablic i budowli sławiących (tak zwanych pomników) współpracownika stalinowskiego NKWD Antona Makarenki w ramach wykonania Ustawy Ukrainy „O potępieniu i zakazie propagandy polityki imperialnej na Ukrainie i dekolonizacji toponimii” oraz opublikowano fachową opinię Komisji Eksperckiej UIPN. Spotkanie moderował profesor katedry filozofii i ekonomii oświaty Połtawskiej Akademii Ustawicznego Kształcenia Wiktor Strelnykow.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
granicami. Jeśli chodzi o brutalne metody „wychowania” w koloniach, to właśnie ukraińska nauka powinna była przez 30 lat je przeanalizować i potępić. Może wtedy nie byłoby gloryfikacji, albo byłoby jej mniej. Pedagogika zakłada miłość do ludzi, humanizm, troskę o wychowanków, refleksję moralną, konstruktywną pracę itp. Ale wychodzi na to, że niektórzy latami „bawili się” w heroizację Makarenki i nawet nie poruszali tak ważnych kwestii, reprodukując i usprawiedliwiając wątpliwe praktyki”. Zbrodniarze z NKWD bezkarnie i bezprawnie rozstrzeliwali Ukraińców na skalę przemysłową, rozkułaczali, niszczyli tych, którzy stawiali opór moskiewskiemu reżimowi. Być może czas zestawić tę prawdę historyczną z wymienionymi w książce Makarenki „Poemat pedagogiczny” „bandytami w lasach” (czytaj: powstańcami petlurowskimi) oraz „bezprizornikami na ulicach”, których NKWD i „władza sowietów” nakazały „przewychowywać” w koloniach NKWD? Być może nadszedł czas, aby ukraińscy historycy i pedagodzy zbudowali związek przyczynowo-skutkowy między tymi zjawiskami? Być może pora przeprowadzić historyczne paralele? Przecież nie bez powodu Międzynarodowy Trybunał Karny w Hadze uznał Putina za przestępcę za zbrodnie przeciwko ukraińskim dzieciom. Ołena Ochrimczuk zadała retoryczne pytania: czyż nie tak samo, jak NKWD w ZSRR, działali i działają teraz rosyjscy najeźdźcy w Mariupolu i na okupowanych przez nich terytoriach obwodów zaporoskiego, chersońskiego, donieckiego i ługańskiego? Ukraińskie dzieci są zabijane, porywane, wywożone do Rosji albo ich młode umysły są poddawane praniu mózgu propagandą „ruskiego miru” w specjalnych obozach i „szkołach”. W ramach okrągłego stołu naświetlano także przyczyny ówczesnej bezdomności dzieci i masowego sieroctwa. Była to agresja czerwonej Rosji przeciwko Ukraińskiej Republice Ludowej, stworzenie strasznego totalitarnego potwora ZSRR, wielkie głody w 1922 i 1933 roku, represje. Mówiły o tym w swoich wystąpieniach kierowniczka katedry historii Ukrainy Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego, profesor Ludmyła Babenko oraz odpowiedzialna sekretarz Połtawskiej organizacji obwodowej Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, kierowniczka katedry pedagogiki i dyscyplin społecznych Połtawskiego Uniwersytetu Ekonomii i Handlu, profesor Iryna Petrenko. A Ołeh Pustowhar zacytował Sofiję Rusową: „Przyszła nawała moskiewska i przyniosła ze sobą ruinę i śmierć”. Skąd w ogóle wzięły się te bezdomne dzieci? I dlaczego nie miały chleba? Może komunistyczny system przyczynił się do takiej sytuacji? Nie bez powodu w dziele Makarenki „Poemat pedagogiczny” kultywowany jest duch sowieckiego kolektywizmu, pogarda dla pracowitych ukraińskich chłopów – „kułaków” i ich dzieci-sierot, którym w komunach-koloniach pod wodzą Makarenki prano mózgi komunistyczną propagandą. Mówiono: kochajcie Lenina, Stalina, Bałyckiego, Kosiora, Dzierżyńskiego i innych morderców waszych rodziców… Tak tworzono pokolenie radzieckich ludzi, „sowków”, bez rodu i plemienia. Tak wyrywano z korzeniami, nawet na poziomie mentalnym, własność prywatną, narzucając kolektywizację i kołchozy. Na spotkaniu wyrażono opinię, że muzea Makarenki, które istnieją w Krzemieńczuku, wsi Kowaliwka oraz w Połtawskim Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym, mają potencjał, by stać się centrami krytycznej analizy naukowej problematyki „makarenkowskiej”. Połtawskie biuro Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej zgodnie z Kartą Narodów Zjednoczonych i konwencjami międzynarodowymi, aż do całkowitego zatrzymania agresji i odparcia wrogiej armii poza granice suwerenne z terytorium Ukrainy. Każda dezinformacja wroga jest manipulacyjna, żadne zagrożenia dla integralności terytorialnej Federacji Rosyjskiej nie istnieją. Histeryczne oświadczenia Putina dotyczące zmiany doktryny użycia przez nich broni jądrowej są sprzeczne z Kartą Narodów Zjednoczonych, wszystkimi podjętymi wcześniej przez nich zobowiązaniami i mają odpowiednią międzynarodową procedurę odbioru. Dlatego innego wyjścia, jak wyjście armii raszystów-terrorystów z Ukrainy, nie widać. Wszystko zmierza do naszego zwycięstwa. Insiderzy w USA opublikowali audyt putlerowskiego Gazpromu: jego gospodarka jest w całkowitym upadku, a żeby dogonić, odłączywszy się od Europy, potrzeba co najmniej 30 lat. Myślę, że sam Putler jest zszokowany, skąd pojawiła się ta informacja. Oczywiste jest, że tamtejsze „elity” nie są już w stanie wytrzymać. Ta informacja jest dla tych, którym wciąż wydaje się, że w Rosji wszystko jest w porządku. A ogólnie, jeśli zadać pytanie Putlerowi, ile czasu możesz wojować z Ukrainą, którą wspiera świat, to odpowiedź dla niego nie jest pocieszająca. W Chinach Putler nie otrzymał zgody na gazociąg, zresztą Chiny rozumieją cenę ich ustaleń, z chińskimi bankami sytuacji nie uregulował. Oczywiście, cierpimy każdego dnia, ale też niszczymy wroga całymi pododdziałami. Za jakiś czas armii morderców może nie być wcale. Myślę, że na „powszechną mobilizację” reżim się nie odważy, bo z chłopami będzie bieda. Szczyt pokojowy jest dla nich jak ość w gardle, bo potwierdza suwerenność państw i nienaruszalność granic, więc wszystko zmierza do zwycięstwa Ukrainy! świętego Mikołaja oraz dyplom „Za odrodzenie duchowości na Ukrainie, oddanie ideałom dobra i znaczący wkład w dobro publiczne”. „Silśki wisti” (nr 24, 11.06) informują o prezentacji w miastach Połtawszczyzny książki „Mój Javelin. Dzienniki łowcy czołgów, Bohatera Ukrainy – Serhija Miszczenki”. To opowieść o dzielnym wojowniku, który od pierwszych dni pełnoskalowej wojny poszedł jako ochotnik i w czasie służby zlikwidował 36 jednostek wrogiego sprzętu. Podczas jednej z bitew zniszczył 8 celów, w tym cztery czołgi, za co otrzymał przydomek łowcy czołgów. Bojownik zginął 1 grudnia 2022 roku na Ługańszczyźnie. A doświadczenie bojowe bohatera uwiecznił jego przyjaciel Ołeksandr Towstonoh, który zebrał informacje do książki. O właśnie wydanej książce Serhija Rudenki „Anatomia nienawiści. Putin i Ukraina” opowiada „Ukraińska gazeta literacka” (nr 5) pod nagłówkiem „Genealogia zła, albo Popiół Klaasa kołacze w nasze serca”. „Ta książka jest o tym, jak, co i dlaczego zmusiło Putina do rozpętania największej po II wojnie światowej wojny kontynentalnej w Europie” – pisze autor recenzji Ihor Bondar-Tereszczenko. Ekspert Andrij Mahera w „Silśkich wistach” (nr 22, 28.05) pisze m.in., że „po 24 maja 2024 roku Zełenski znalazł się w delikatnej sytuacji, teatrami (azowską i czarnomorską strefami operacyjnymi) w połączeniu z odcinkami lądowymi, gdzie toczą się działania wojenne. Podane są również ogólne informacje dotyczące reagowania społeczności międzynarodowej na wojnę na Ukrainie. Sama książka jest unikalnym wydaniem z historii przebiegu agresji putinowskiej Rosji przeciwko Ukrainie na odcinkach morskich oraz naszego przeciwdziałania wrogowi. Imponuje sam faktografia, jej podanie, ilustracyjne i informacyjne przedstawienie materiału. I co najważniejsze, to, że Ukraina ma swoich fachowych badaczy wojskowo-morskiej kroniki, co znacząco wzbogaca naszą wyobraźnię i wiedzę na temat historii Państwa Ukraińskiego. Autorzy O. Czudnoweć, P. Seńko, A. Bondaruk mieli już okazję zaprezentować „Kronikę wojny w azowskiej i czarnomorskiej strefach operacyjnych. 2023” na 12. Międzynarodowym festiwalu „Książkowy Arsenał”. To aktualne wydanie bez wątpienia zajmie czołowe miejsce w zbiorze książek z historii Ukrainy.
czasopismo metropolity kijowskiego i całej Ukrainy Wasyla Łypkiwskiego, który przeprowadził pierwsze historyczne nabożeństwo w Soborze św. Mikołaja. Wydanie przypomina, że ta świątynia została zburzona przez komunistów w 1934 r. Politolog Hryhorij Perepelycia w wywiadzie dla czasopisma „Krajina” (nr 11, 06.06) oświadczył, że „sytuacja na froncie nie jest jeszcze fatalna, ale staje się krytyczna”. Zdaniem eksperta, jej pogorszenie doprowadzi do narzucenia nam planu pokojowego – układu z Rosją. „Ofensywę FR musimy powstrzymać. Zadanie maksimum – zatrzymać wroga i zbudować silną linię obronną na wschodnim i południowym froncie. Amerykańskiej pomocy do wyzwolenia okupowanego terytorium nam nie wystarczy, bo to nie leży w planach Waszyngtonu. Trzeba będzie liczyć na własne siły” – cytuje czasopismo politologa. Pod nagłówkiem „Pierwsza dama URL” „Silśki wisti” (nr 24, 11.06) opowiadają o Oldze Bilskiej, która przeszła ciernistą drogę od żony przewodniczącego Dyrektoriatu URL i głównego atamana URL Symona Petlury do wdowy, chroniąc swój szlachetny ród w warunkach emigracji. Przeżyła o wiele lat swojego męża i córkę Łesię, a odeszła w zaświaty w wieku 73 lat w 1959 roku. Przygotował Ihor Zoc. Ołeksandr Czudnoweć z Kronikami wojny w azowskiej i czarnomorskiej strefach operacyjnych w 2022 i 2023 roku podczas prezentacji
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła HOŁOMSZA, profesor prawa, zasłużony prawnik Ukrainy
W odpowiedzi na histerię putlerowskiego reżimu w sprawie przyznania Ukrainie prawa do uderzeń na terytorium Rosji, skąd bombardują nasze pokojowe terytoria, w tym Charków, potrzebne jest oświadczenie ukraińskiego MSZ i gwaranta. Warto zaznaczyć, że pomoc wojskowa jest udzielana Ukrainie zgodnie z warunkami Memorandum Budapesztańskiego, na mocy którego zrezygnowaliśmy z broni jądrowej, i jest to fakt dokonany; wszelkie interpretacje Rosji są nie do przyjęcia. Po drugie, świat pomaga nam zgodnie z decyzją Zgromadzenia Ogólnego ONZ, które uznało agresję Rosji i jej najazd na suwerenne terytorium Ukrainy. Dlatego bez jakichkolwiek zastrzeżeń świat ma prawo udzielać nam pomocy, a Ukraina ma pełne prawo bić w militarne punkty skupienia wszystkich rosyjskich środków rażenia na całym terytorium Rosji, skąd na nas „przylatuje”, i zgodnie z warunkami parytetowego prowadzenia działań bojowych – we wszystkich obiektach zaopatrujących armię zabójców, czyli w ich przemysł obronny.
Przegląd prasy. O czym piszą ukraińskie wydawnictwa drukowane – w naszym przeglądzie.
70% obywateli uważa, że kierownictwo państwa należy krytykować nawet w czasie wojny – informuje lwowska gazeta „Ekspres” (nr 24, 13.06), powołując się na wyniki sondażu Kijowskiego Międzynarodowego Instytutu Socjologii (KMIS). „W szczególności 49% Ukraińców uważa, że sytuacja w gospodarce w ciągu ostatnich 5 lat się pogorszyła. 16,5% respondentów wiąże trudności gospodarcze z pełnoskalową inwazją, 23% – z błędnymi działaniami władz, jeszcze 9% wskazało obie przyczyny” – cytuje gazeta wykonawczego dyrektora KMIS Antona Hruszećkiego. We wsi Samhorodok w rejonie czerkaskim historyczne i długo oczekiwane wydarzenie – metropolita czerkaski i czyhyryński Ioan poświęcił tam nową cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy Prawosławnego Kościoła Ukrainy (PKU), informuje „Ukraina Młoda” (nr 24, 12.06). Cerkiew ufundował rodak z tej wsi Anatolij Semynoha, założyciel grupy firm „Agro-Ros”. Jak pisze gazeta, metropolita Ioan w imieniu zwierzchnika PKU Epifanija wręczył fundatorowi nowo wybudowanej świątyni Anatolijowi Semynozi order
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij ŁUK'JANCZUK
W Narodowym Muzeum Historii Wojskowej Ukrainy odbyła się niezwykła prezentacja drugiego tomu „Kronika wojny na Azowskim i Czarnomorskim teatrze operacyjnym. 2023”. To właśnie ten rok przyniósł Ukraińcom wiele zwycięstw na morzu, dlatego warto rozeznać się, co i jak zatopiono lub uszkodzono. U Pawła Tyczyny jest wiersz o wymownym tytule „Poczucie jednej rodziny”. Pod tym właśnie hasłem autorzy oraz zespół Wydawniczego Domu „ADEF-UKRAINA” na czele z dyrektorką Allą Istominą zorganizowali spotkanie z książką. W tym drugim wydaniu (pierwsze ukazało się rok temu) przedstawiono przebieg wydarzeń podczas rosyjsko-ukraińskiej wojny w 2023 roku. Materiał informacyjny autorzy podają w formie krótkiej, codziennej chronologii wydarzeń związanych z morskimi i nadmorskimi kolj jemu przyjdzie myśleć nie o własnym ratingu (bo kolejne wybory nieuchronnie przegra), lecz o konsolidacji wysiłków wszystkich zdrowych sił państwowych społeczeństwa na podstawie wzmocnienia parlamentaryzmu i odrzucenia tendencji autorytarnych”. „Na Bankowej już dawno czas zrozumieć, że mała Rosja (którą uparcie próbują naśladować) nigdy nie pokona wielkiej Rosji. Nie mówiąc o tym, że kraje wolnego świata nie będą finansować autorytarnych fantazji w Ukrainie”, – cytuje gazeta Andrija Magerę. Czasopismo „Kraina” (nr 9, 09.05) w artykule poświęconym pamięci wybitnego ukraińskiego tłumacza Mykoły Łukasza pisze, że stworzył on sześć słowników, w tym słownik frazeologizmów. A ponadto ułożył słownik ukraińskich przekleństw „Moja matiukologija”. Jednak po śmierci Łukasza jego rodzona siostra, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej, znalazła ten słownik i spaliła go. O pierwszym nabożeństwie cerkiewnym w języku ukraińskim 22 maja 1919 roku w Kijowie opowiada „Kraina” (nr 10, 23.05). „To był dzień narodzin ukraińskiego autokefalicznego Kościoła. Na nabożeństwie całonocnym zebrała się taka rzesza ludu, że nie tylko w soborze, ale i dookoła było ciasno. Cały lud płakał, słysząc Apostoła, Ewangelię, Psalmy w ojczystym języku”, – cytuje
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
jasną i natchnioną – malwy, ptaki, zachody słońca… Tym staram się udowodnić ludziom, że światło zawsze zwycięża ciemność”. Zachwyt twórczością Wałerija Franczuka przyszli wyrazić przyjaciele, koledzy, dziennikarze, muzealnicy. Wśród nich – przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan, działacz społeczny i polityczny profesor Heorhij Filipczuk, profesor katedry teologii Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej Serhij Prysuchin, historyczka sztuki i etnolożka, zasłużona dziennikarka Ukrainy Ludmyła Łysenko, zasłużony dziennikarz Ukrainy, współzałożyciel Międzynarodowego stowarzyszenia artystycznego „Powracaj żywy” Serhij Komisarow, pisarka, laureatka nagrody ludowej im. T. Szewczenki Natalija Dziubenko-Mejs, dyrektor Muzeum-warsztatu I. P. Kawaleridzego Ołeksandr Junin. Mówiono o niezwykłym wyczuciu całych epok przez Wałerija Franczuka, o jego płótnach poświęconych tematowi Hołodomoru, umiejętności utrwalania na zawsze w pamięci ważnych wydarzeń ukraińskiego losu, po raz kolejny zaświadczając przed światem o intelektualnym i artystycznym potencjale ukraińskiej kultury. Własna inf. Farynnyk, Złata Bubłyk. Nominacja „Czytanie artystyczne”, I kategoria wiekowa (9-10 lat): I miejsce – Anna Warianyczenko, Anastasija Jewdokimowa. Nominacja „Czytanie artystyczne”, II kategoria wiekowa: grand prix – Sofija Pawłenko; I miejsce – Sofija Ropaj, Maksym Furman. Nominacja „Czytanie artystyczne”, III kategoria wiekowa: grand prix – Ołeh Ratow; I miejsce – Alina Szliarma, Anhelina Mychajłyszyna. przyjaźni z „bratnim” narodem rosyjskim. Nigdy jej nie było i nadal nie będzie nawet we wspomnieniach. Płomień wojny zmusił zrusyfikowanych i beznadziejnie oszukanych Ukraińców do ujrzenia, gdzie jest wróg i kim on jest. Kiedy zakończy się obecna wojna ukraińsko-rosyjska, nikt nie jest w stanie przewidzieć, jednak możemy z pewnością przepowiedzieć moskiewską przegraną. Putin rozpaczliwie pragnie przywrócić to, czego zrestaurować się nie da. Udaje się czasem uratować od śmierci klinicznej ciężko chorego, nawet przywrócić do życia ze stanu śpiączki. Ale nikt nie zdołał jeszcze reanimować rozłożonego trupa”. (Roman Iwanyczuk. Słowem i ogniem. Lwów, 2015, s. 98). Z tą wiarą i niepohamowaną potrzebą przywrócenia skradzionej i splugawionej prawdziwej historii staramy się zachować pamięć historyczną oraz imiona sławnych postaci, które nie dały jej na pastwę losu. Do odsłonięcia płaskorzeźby droga również była długa. Inicjatywa wychodziła od miejsko-rejonowego towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki jeszcze 5 lat temu, ale nieprzezwyciężone siły: jak światowa epidemia, a za nią pełnoskalowa wojna, odkładały tę inicjatywę do tych, które „nie są na czasie”. A jednak, znalazły się w Kołomyi siły, które odważyły się przeciwstawić tym nieprzezwyciężonym siłom swoją wytrwałość i pryncypialność, a także starania, by za wszelką cenę nie dopuszczać nawet w tych skomplikowanych realiach historycznych do nowych białych plam w naszej pamięci historycznej. Wizerunek rzeźbiarskiej płaskorzeźby zdołał maksymalnie oddać swoim talentem artystycznym zasłużony artysta Ukrainy Roman Zacharczuk, a techniczną precyzję wykonania zapewnił jego brat Wołodymyr. Z punktu widzenia wartości artystycznej praca zdążyła już zebrać pochlebne recenzje i jest to niemały bodziec dla artystów. A dla każdego ucznia, każdego młodzieńca i dziewczyny, wszystkich kołomyjan i gości miasta, którzy będą przechodzić obok i spotkają się spojrzeniami z tym Wielkim Ukraińcem, będzie to zachętą do zajrzenia do źródła jego literackiej skarbnicy i napicia się tego wysokiego daru Słowa, którym tak hojnie obdarzył go Stwórca. Olha RUDANEĆ Nominacja „Małe formy”: I miejsce – duet w składzie Artem Reszetnyk oraz Illa Łewczenko. Nagroda publiczności: Maksym Chrypływyj – wokal, Mark Biasow – czytanie artystyczne. Marta Farynnyk jest teraz daleko od rodzinnego miasta – mała zwyciężczyni konkursu w nominacji „Czytanie artystyczne” przekazała przez wychowawcę swoją nagrodę na pomoc obrońcom Ojczyzny.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Powrót», s. 1
Zakończenie. Początek na str. 1 tobie, drogi czytelniku, o chwalebnej i niechlubnej przeszłości naszego Miasta, przeszłości, o której trzeba wiedzieć, aby wejść nie tylko w dzień dzisiejszy, ale i w przyszły. Wyszedłem z przeszłości i znalazłem się na szczycie mojego rodzinnego Miasta, które już do mnie nie należy, i napisałem o swoich rówieśnikach, którzy zrobili dla Ukrainy, co mogli, i drogo za swoją działalność zapłacili. W nowym Mieście żyją i zawsze będą żyć i pracować inni ludzie, których nie znam, ale którzy są naszymi dziećmi i wnukami, których pragnęliśmy wychować dla Ukrainy”. (Roman Iwaniczuk. Torhowycia. Kijów, 2012, s. 272-273. (Posłowie)). Dramatyczna epoka. Surowe realia. Smutne paralele: na tej fasadzie sławnego Gimnazjum w Kołomyi (dzisiaj liceum nr 1) – cały szereg tablic pamiątkowych absolwentów – bohaterów współczesnej wojny rosyjsko-ukraińskiej, na kształtowanie patriotycznych światopoglądów których miały wpływ wychowawczy zarówno powieści historyczne pisarza, jak i jego spotkania podczas tradycyjnych świąt szkoły, na które przyjeżdżał niemal co roku. “Nasyca się krwią ukraińska ziemia, lecz wyrastają z niej miecze obosieczne. Odrodziła się armia, narodził się wojowniczy ukraiński patriotyzm i gotowość do poświęceń, formuje się społeczeństwo obywatelskie. Lecz najważniejsze jest to, że zginęła na zawsze w świadomości Ukraińców najbardziej zagrażająca nam idea tak zwanej
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyło się otwarcie 207. wystawy indywidualnej narodowego artysty Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, laureata nagrody im. Wasyla Stusa Walerija Frančuka „Spojrzenie przez czas”.
Dorobek twórczy artysty liczy ponad 6000 dzieł sztuki i ponad 1000 prac graficznych. Jego obrazy znajdują się w muzeach, organizacjach społecznych, centrach kultury na świecie oraz w prywatnych kolekcjach. Twórczość artysty jest przepełniona miłością do Ukrainy, a płótna, naznaczone głęboką inspiracją, niosą w sobie ogromną energię dobra, szczerość wzniosłych uczuć, podnoszą ludzką godność, budzą w widzach ogień narodowego bytu. Wystawa indywidualna „Spojrzenie przez czas” to dialog artysty z widzem, swoiste zaproszenie do niezwykłego świata artysty, w którym odsłaniają się piękno przyrody i osobliwość tętniących życiem miast, które pod pędzlem artysty stają się prawdziwymi wysepkami spokoju i przytulności. Rozmach artystycznego myślenia wylewa się w niepowtarzalne tryptyki – i na płótnie kwitną malwy-talizmany, od których tak słodko pachnie miodem z rodzinnej pasieki, i delikatne dmuchawce, jako odbicie słońca i wszechzwycięskości światła. I żurawie, które wróciły z dalekich krajów do rodzinnego, zniszczonego przez wojnę domu, zapoczątkują nowe życie, a poczerniałe pole wyda żyto i pszenicę…
Podczas otwarcia wystawy artysta zaznaczył: „Po nieudanym otwarciu wystawy sprzed pół roku, z powodu ciągłych alarmów lotniczych, postanowiłem, że do zakończenia wojny nie będę organizował wystaw indywidualnych. Ale pewnego dnia złapałem się na myśli: jak mogę odmówić ludziom, którzy szczerze mnie cenią i rozumieją, w imię czego to wszystko robię? Ta wystawa to moja twórczość z ostatnich kilku lat, większość prac powstała podczas wojny. Odszedłem od głównego tematu – tematu Hołodomoru, więc wystawa wyszła bardzo
Tłumaczenie maszynowe
W. HAŁUSZCZENKO, weteran „Proświty”, m. Nowy Buh w obwodzie mikołajowskim. Niedawno w Centrum edukacji pozaszkolnej Rady Miejskiej w Nowym Buhu odbyły się uroczystości podsumowujące konkurs pieśni patriotycznej „Ojcowska bandura”, poświęcony życiu i twórczości Spirydona Czerkasenki, ukraińskiego pisarza i dramaturga, naszego krajana. Konkurs ten został zapoczątkowany w 2000 roku przez nowobuskie towarzystwo „Proświta” oraz Fundację Charytatywną im. S. F. Czerkasenki. Impulsem do działań dla nowobuskich prośwician zawsze jest również to, że na miejskiej scenie, w pierwszych latach Niepodległości, wystąpił Pawło Mowczan – ukraiński poeta, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy wielu kadencji. Wtedy na spotkanie przyszło niewielu ludzi, ale ci, którzy byli, zapamiętali jego wskazówki, by chronić i pielęgnować ojczysty język oraz kulturę. Osobliwością tegorocznego wydarzenia stało się to, że nasi uczestnicy wystąpili nie tradycyjnie, a w sieci. Aby konkurs mógł ruszyć, na stronie Fundacji Charytatywnej jej prezes Wołodymyr Czerkasenko stworzył stronę, na której zostały zarejestrowane pierwsze występy. Jury przewodniczyła Olha Suchorukowa – zastępczyni dyrektora ds. pracy z dziećmi biblioteki publicznej dla dzieci KZ „Nowobuska PB”. W uroczystościach wzięli udział przewodniczący organizacji miejskiej „Proświta” Ołeh Żmurko oraz zastępczyni mera Walentyna Ostapenko. Tetiana Bektejejewa, wykładowczyni KZ „Nowobuska szkoła sztuk”, powitała uczestników i gości konkursu ukraińskimi pieśniami ludowymi, które tradycyjnie wykonywano w jej rodzinie. Poetka Nadija Hurżij uradowała obecnych żarliwym, natchnionym słowem. W podziale na miejsca, kategorie wiekowe i gatunki zwycięzcami konkursu „Ojcowska bandura” zostali: Nominacja „Czytanie artystyczne”, I kategoria wiekowa (7-8 lat): I miejsce – Weronika Kotlar, Marta. Nominacja „Zespoły teatralne”, I kategoria wiekowa: I miejsce – teatr słowa artystycznego „Kryła”, zespół teatralny „Maski”, zespół teatralny „Berehynia”. Nominacja „Sztuka wokalna”, I kategoria wiekowa: I miejsce – Sofija Kałasznikowa; II kategoria wiekowa: I miejsce – Maksym Chryplywyj; III kategoria wiekowa: I miejsce – Ołeksandra Hlewenko, Ołena Jarysz. Uczestnicy i członkowie jury konkursu. Nagradzanie zwycięzców.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
po prostu nie mieści się w głowie: „Odnaleziono ich po dwóch dobach. Ritę i Ołeksandra rozpoznano po obrączkach z napisami…” Wstrząsa również opowiadanie Jewhena Bezusa z Wierchnodniprowska w obwodzie dniepropetrowskim „Ostatnia melodia akordeonu”. Autor jaskrawo i barwnie przedstawia postacie ślepego muzyka i chłopca-uchodźcy. Utalentowany muzyk Wiktor Chomowycz, oślepły jeszcze w dzieciństwie na skutek wybuchu niewypału z czasów II wojny światowej, poświęcił całe życie grze na akordeonie. Mając już swoje lata, nadal uczył gry na akordeonie chłopca-uchodźcę Jehora. Podczas lekcji muzyki do ich mieszkania wpadły odłamki wrogiej rakiety, które zerwały zewnętrzną ścianę wieżowca. Nauczyciela prawdopodobnie zabił odłamek ściany, a uczeń leżał nieprzytomny. Akordeon, zaczepiony o odłamek balkonu, gorzko płakał, jakby grał, wyśpiewując swoje requiem za poległych. Chcę podkreślić, że autorzy tej wyjątkowej książki „Czy widzą niebiosa koty”, mistrzowsko władając słowem i obrazowym myśleniem, potrafili nie tylko przeniknąć w głębie ludzkiej duszy, ale też oddać emocje bohaterów swoich opowiadań. Autorzy starali się także odnaleźć ten punkt, w którym zbiegają się i rozwiązują sprzeczności losów i samego życia. Udało im się odsłonić recepcję czasu i przestrzeni. Pisanie dla młodzieży to szczególne powołanie. Tego trudno się nauczyć. Z tym, najwyraźniej, trzeba się urodzić. Bo nie wystarczy tu talent, potrzebna jest też szlachetność duszy, szczerość, dziecięca prostota, znajomość dziecięcego słownictwa, oświecone spojrzenie na rzeczy, żywa wyobraźnia i żywa fantazja, zdolne tworzyć jaskrawe obrazy emocjonalne. A do tego – miłość do swoich małych czytelników, do bezbronnych zwierzątek, znajomość ich psychiki, potrzeb wiekowych, zainteresowań i ciekawości. Trzeba też umieć dotknąć obnażonego nerwu, który przypomni o bolesnych stratach bliskich ludzi czy zwierząt. I czy nasz Wszechmogący widzi te bolesne straty? Jeśli widzi, to dlaczego nie zakończy tej straszliwej wojny? Dziś wszyscy mają w uszach i uwagę, i myśli, i rozmowy skupione na konkretnych problemach ich istnienia: kiedy wreszcie skończy się rosyjsko-ukraińska wojna, która z hybrydowej może przerodzić się w Trzecią wojnę światową? Nieugięcie wierzymy w zwycięstwo nad barbarzyńcami XXI wieku. I nieuchronnie nadejdzie czas odwetu za niewybaczalne grzechy. Moskale zostaną surowo ukarani. Bo każda przelana gorąca krew „kala ziemię, a ziemia nie inaczej się oczyszcza z tej krwi, która na niej została przelana, jak krwią tego, który ją przelał” – tak napisano w Biblii. Na naszych obrońcach, na naszym zapleczu trzyma się i żyje nasza Ukraina-Matka. Bo ona prowadzi nieustanną walkę o wolność, o świętą wiarę, o ojczystą ziemię, o kulturę. Napiszemy jeszcze książkę radości dla naszych dzieci. Prostej, cichej, mądrej radości i oświeconego smutku. Jak zauważył poeta Wasyl Sawczuk: Tylko niebiosa utwierdzają wszystkie zmiany; Ścieżki człowieka i kwiat trawinki, I wzrost gór, i przemiany ptactwa, I noce, i dni, które chodzą przemiennie.
Tłumaczenie maszynowe
Walentyna NOWODON, zastępczyni przewodniczącego Wierchnodniprowskiego Oddziału Terenowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Historie o straszliwych wydarzeniach obecnej wojny, smutne aż do ścisku serca, zapadają w pamięć, a nawet w duszę, w opowiadaniach 36 autorów, którzy mieszkają w różnych zakątkach nie tylko Ukrainy, ale też innych państw. Dość niezwykła pod względem budowy i sposobu napisania jest książka „Czy niebiosa widzą koty”, która ukazała się nakładem wydawnictwa NK „Bohdan”. Autorkami niezwykłego pomysłu wydania są pisarka Elina Zarżycka z Dniepru i Olha Polewina z Kropywnyckiego. Zdumiewa, że wszyscy autorzy tej niezwykłej książki zdołali napisać tak szczerze, otwarcie, kontynuując opowieść swojego kolegi po piórze, że aż można się dziwić… Nie sposób czytać tych straszliwych historii bez łez, bez wzruszeń! To przede wszystkim rozmyślania o wielkim domu, który zawsze był ostoją dla setek dniprowskich rodzin: „Mówią, że domy nie mają duszy. Nieprawda. Cząstka jego duszy była w każdym kącie, za każdą ścianą. Z każdymi drzwiami istniał wszechświat, odrębny i odizolowany, a jednak cząstka ogółu. Dom znał tajemnice…” (autorka Olha Polewina). Nagle w ciągu kilku minut nie stało nie tylko domu, ale też młodej matki, dzieci, dziadków i babć, kotków i piesków. Bo wroga rosyjska rakieta zniszczyła ich w ciągu kilku chwil. Za co?! Czym zawiniły te niewinnie zamordowane istoty ludzkie i zwierzątka? A jeszcze Olha Polewina tak opowiada: „Dom słyszał każde słowo, czuł każdą myśl. Za każdym jego oknem pulsowało czyjeś życie. Plany, nadzieje, marzenia, oczekiwania – on wiedział o wszystkim. Łagodnie uśmiechał się do siebie – tak, jak potrafi uśmiechać się Dom, bo, napełniony ludźmi, sam stopniowo stawał się człowiekiem. Oni nie mogli o tym wiedzieć, a on nie mógł im tego wyjaśnić. Gdyby miał ręce, zasłoniłby ich wszystkich dłońmi, ukryłby przed nieszczęściem. I jemu samemu boli każdy człowiek, który pozostał sam od wycia syren…” Czy można więc nazwać rashystów ludźmi? To jakieś straszne przybysze z dżumowej planety. Bo oni nigdy nie mieli serca ani rozumu. Nie było w nich żadnych uczuć ani współczucia dla bliskich, dla najbliższych, dla domowych zwierzątek. Jeśli w nich w ogóle jest dusza, to przenika ją na wskroś czerń, zgnilizna, pustka… Po moich policzkach płynęły słone łzy, łzy goryczy i smutku, jakiejś rozpaczy po przeczytaniu opowiadania „Obrączki ślubne” Haliny Surżok z Kropywnyckiego. Jakże szczęśliwa była rodzina, zebrana w dniu srebrnych godów swoich rodziców. Bo rodzice w miłości i radości przeżyli te wspaniałe 25 lat! Ale jaki koniec? To tyle. Kołomyjski instytut naukowo-dydaktyczny Prykarpackiego Narodowego Uniwersytetu im. Wasyla Stefanyka zaprezentowali kierownik katedry filologii Mykoła Wasylczuk, kierowniczka katedry pedagogiki i psychologii Oksana Pojasyk oraz doktor nauk pedagogicznych, profesor katedry pedagogiki i psychologii Wioletta Łappo. W trakcie wydarzenia zaprezentowano film o historii święta i ciekawych faktach dotyczących wyszywanej koszuli z Kołomyjskiego ННІ prawa i politologii oraz film „Butynar” z Kołomyjskiego ННІ, w którym opowiada się o życiu butynarów i powstaniu eko-kompleksu w malowniczej wsi Kosmacz (pomysł regionalisty Wasyla Knyszuka).
Według informacji Kołomyjskiego Instytutu Edukacyjno-Naukowego
Tłumaczenie maszynowe
Na początku czerwca w ukraińskiej cerkwi Najświętszej Bogurodzicy w North Port na Florydzie odprawiono nabożeństwo za dzieci Ukrainy, które poprowadzili ojcowie Dmytro Kasijan i Ołeh Saciuk oraz przybyły niedawno z Ukrainy ojciec Jurij. Do udziału we wspólnej modlitwie zaproszono dzieci i rodziców z ukraińskiej społeczności. Na nabożeństwo przybyli przedstawiciele dziecięcego chóru „Switanok Florydy” wraz z rodzicami, aby zaśpiewać dla dzieci w Ukrainie. Pod batutą dyrygenta-maestro Ołeha Majowskiego nowo powstały chór dziecięcy wykonał pieśń do Matki Bożej, do matki-Ukrainy oraz wzruszającą pieśń o mamie. Następnie przed wejściem do cerkwi dzieci rysowały na chodniku rysunki dla dzieci w Ukrainie: tryzub, słoneczniki, flagę Ukrainy i inne. Rysunki te zostały przesłane dronem do Ukrainy, do sierocińców, szkół oraz tam, gdzie jest to możliwe w trudnym czasie wojennym. Modlitwa za dzieci Ukrainy została zorganizowana przez 56. oddział Związku Ukrainek Ameryki pod kierownictwem Iwanki Olesnyckiej oraz członków Komitetu Społecznego w North Port. Wira BODNARUK, przewodnicząca Komitetu Społecznego (USA). Fotografia Darii Tomaszoskiej. Podpis pod zdjęciem: chór dziecięcy „Switanok Florydy” z członkiniami ZUA i Komitetu Społecznego. [Fragment tekstu dotyczący uczelni:] nauk prawnych; katedra nauk politycznych Instytutu Naukowo-Badawczego Prawa i Politologii Ukraińskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Mychajła Drahomanowa. Moderatorami wydarzenia byli: zastępczyni dyrektora, starsza wykładowczyni katedry prawoznawstwa i branżowych dyscyplin prawnych Natalia Derkaczowa oraz zastępczyni dyrektora, docentka katedry filologii Instytutu w Kołomyi Hałyna Wołoszczuk. Ze słowem powitalnym w imieniu INB Prawa i Politologii wystąpili kierownik katedry teorii i historii państwa i prawa Bohdan Andrusyszyn oraz kierowniczka katedry prawoznawstwa i branżowych dyscyplin prawnych Natalia Suchyćka. Bohdan Andrusyszyn przekazał pozdrowienia rektorowi uniwersytetu profesorowi Ihorowi Jewhenowyczowi Cependzie i wyraził wdzięczność za owocną współpracę. Świętujemy jubileusz! W tych dniach poeta-autor piosenek, zasłużony dziennikarz Ukrainy, autor wierszy zarówno dla dzieci, jak i dla dorosłych, były redaktor naczelny wydawnictwa „Weselka”, sekretarz naukowy zarządu Towarzystwa „Znannia” Ukrainy, laureat nagrody literackiej imienia Łesi Ukrainki za zbiór „Czy Ukrainie ty syn?” Wasyl Fedorowycz Wasylaszko obchodzi swoje 85. urodziny. W dorobku artysty znajduje się wiele nie tylko książek dla dzieci, ale także publikacji proświtańskich i publicystycznych. W szczególności: „Rozwój oświecenia w Ukrainie w XXI wieku” (2001), „Ukrainie – ukraińską!” (2002), „Hołodomor na terenach Podola” (2015), „W piekle hołodomorów” (2019) i inne. Członkowie Proświty wysoko cenią aktywność Wasyla Fedorowycza w umacnianiu języka ukraińskiego, którą wykazywał, pełniąc służbę państwową w Ministerstwie Informacji Ukrainy. Także teraz weteran trzyma szyk – występuje w nowoczesnych mediach, spotyka się z miłośnikami poetyckiego słowa. Członkowie Proświty z radością dołączają się do gratulacji dla jubilata. Z rosy i czystej wody dla Was, drogi Wasylu Fedorowyczu!
Tłumaczenie maszynowe
Z okazji Dnia Wyszywanki studenci i wykładowcy Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Prykarpackiego Narodowego Uniwersytetu im. Wasyla Stefanyka (m. Kołomyja) oraz Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Prawa i Politologii Ukraińskiego Państwowego Uniwersytetu im. Mychajła Drahomanowa (m. Kijów) zorganizowali III okrągły stół „Wyszywamy zwycięstwo: jednoczymy się w wyszywanym ukraińskim kręgu rodzinnym”. Organizatorami wydarzenia były katedra filologii; katedra pedagogiki i psychologii Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Prykarpackiego Narodowego Uniwersytetu im. Wasyla Stefanyka oraz katedra teorii i historii państwa i prawa; katedra prawoznawstwa i gal-
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło KOSI W Taki obrazowo-metaforyczny podtytuł ma książka Wiry Kotowycz “Skrzydła wielkich” (Drohobycz: “Poswit”, 2023). W tym wyznaniu odczytuje się autorskie samookreślenie zamysłu twórczego, który skłonił do ułożenia tego zbioru. Jest to również określenie jego gatunku: wyodrębnić jeden okres życiowy w duchowym bycie naszych gigantów – właśnie ten, kiedy wyrastało im drugie skrzydło, i przemyśleć to pod kątem widzenia literaturoznawstwa i poezji. Każdy człowiek, w wyobrażeniu autorki, sam w sobie, w swojej istocie, jest tylko jednym skrzydłem. Drugim staje się dla niego miłość, która wyznacza los. W nocie do wydania powiedziano, że to: “Artystyczne interpretacje świata uczuć Hryhorija Skoworody, Jewhena Hrebinki, Tarasa Szewczenki, Pantełejmona Kulisza, Ołeny Pczilki, Marii Zańkoweckiej, Natalii Kobrynskiej, Iwana Franki, Olhy Kobylańskiej, Mychajła Kociubynskiego, Łesi Ukrainki, Wasyla Stefanyka, Ołeksandra Olesia, Dmytra Doncowa, Ołeny Telihy, Mykoły Zerowa, Wiktora Petrowa, Pawła Tyczyny, Ołeksandra Dowżenki, Natalii Ływyckiej-Chołodnej, Iryny Wilde, Bohdana-Ihora Antonycza oraz tych, którzy byli ich drugim skrzydłem, kto i jak pomagał im lecieć”. (Tę listę imion dla wyobrażenia o książce należy odnotować). Nie wiem, co o takim zamyśle twórczym powiedzą bibliografowie czy doświadczeni czytelnicy, ale mnie coś takiego zdarza się po raz pierwszy. Osobliwość książki rozszerza się jej strukturą kompozycyjną. Każdy z rozdziałów, w których przedstawiono “świat uczuć” nazwanych osobistości historycznych, ma objętość 3, 4, 5 stron, które łączy w książkową całość pięć różnorodnych komponentów. Nazwa rozdziału – to już jego obrazowe motto, wynikające z samej istoty życiowej aktywności postaci; artystyczny “wymyślny” portret, stworzony przez Julię Kosiwczuk; pod portretem – krótki tekst portretowanego, który znowuż służy jako epigraf do przeżytego; historyczno-literacki szkic na jedną-półtorej strony z biografii, kiedy u “wielkiego” czy “wielkiej” wyrastało “drugie skrzydło”; wierszowana nowela Wiry Kotowycz na temat odtworzonego wydarzenia. Nowela, warto zauważyć, napisana nie prozą (jak by to było, powiedzmy, u Wasyla Stefanyka), a językiem “poezji fabularnej”. Jest w książce, co prawda, jeszcze szósty element – projekt graficzny czy oprawa, ale o tym powinni powiedzieć specjaliści. Na moje amatorskie postrzeganie, kiedy każdą stronę zdobi z góry liniowe obramowanie, a z dołu – jedno pióro (oczywiście ze skrzydła wielkich), owinięte wstążką w kształcie “ósemki” (co może służyć jako znak nieskończoności, bezmiaru – jak bezmierna i nieskończona jest sama miłość), to sprawia to dobre wrażenie, ale jednocześnie konkuruje z tekstem, mimowolnie nieco odciąga od treści wyrażonej słowem. Przytoczę dla przykładu dwa wzorce podpisów pod portretami: “Miłość – to szerokie morze, które ma swój przypływ i odpływ, swoje wiry i podwodne kamienie, swoje wzburzone fale i swoją równą oraz czystą powierzchnię” (Olha Kobylańska: “Kobieta – to niby ptak”). Kocham! Jak pierwszy raz kocham, Choć ta miłość moja ostatnia… Ale ona, jak dzień w maju, Jak ptaszka pierwsze świergotanie. (Ołeksandr Ołeś: “Zaśpiewały miłość słowiki”). I tak pod każdym portretem: słoneczne błyski myśli, uczuć, radości, smutku, co w końcu samo w sobie jest poezją. Trzeba było to znaleźć, wyodrębnić, spowinowacić z całym resztą. Do tego potrzebna jest wiedza, doświadczenie naukowe, zdolność duszy do odzywania się na cudzy smutek. Chociaż, przepraszam, ale zaczynać trzeba było od nazw rozdziałów, które brzmią jak motto osobistego życia. Jako osobny przykład – nazwa rozdziału o Pantełejmonie Kuliszu: “To do wieku już za nikogo…” To wydobyte z najgłębszych głębi serca wyznanie ma taką historię: “Kulisz trzykrotnie prosił o rękę Ołeksandry Biłozerskiej. Dwukrotnie mu odmówiono. Jednak, zakochawszy się w 15-letniej Sasuni, więzami małżeńskimi połączył swój los z nią”. O losie zdecydowała sama młoda wybranka, oświadczając: “Jeśli nie Pantełejmon Ołeksijowycz, to nikt inny, mamo, nie zostanie moim mężem”. Czuło serce, które wybierało: Ołeksandra Biłozerska stała się znaną postacią w historii literatury ukraińskiej pod pseudonimem Hanna Barwinok. Na jej twórczość zwrócił uwagę Iwan Franko, nazywając ją “poetką kobiecego żalu”. O portretach wielkich, narysowanych przez Julię Kosiwczuk, musi być osobna mowa, ponieważ to szczególny luksus zachwytu, bezpośredniości, wewnętrznego promieniowania Ducha. Do tego jakaś dziecięca naiwność stylu. Portrety nie są namalowane, jak to zwykle bywa w takich przypadkach, one są – narysowane. Dowolnymi, zdawałoby się chaotycznymi, cieniutkimi czarnymi kreskami. Ależ one tworzą harmonię, naturalność, całość. W każdym – podręcznikowa autentyczność twarzy, a wokół – wir, który wywołuje asocjacyjne odczucia wewnętrznej burzy. A jeszcze – niepowtarzalność osobistego smutku. Poszczególne rysy twarzy (oczy, usta, nos, podbródek) nabierają niemal fotograficznego charakteru. W tym właśnie zawiera się jedność metafor w rzeczywistości sytuacji życiowych. Synteza środków artystycznych, środków graficznych tworzą niepowtarzalną osobowość, pełną intelektu, ducha, miłości. Do tego są one jaskrawo komunikatywne. Nie tylko poprzez zewnętrzny wyraz, ale wewnętrznie, sercem, uśmiechają się do ludzi, zapraszają do współodczuwania. Te osoby nie mają nic wspólnego z majestatem tych, którzy powstali w swojej wielkości na postumentach i piedestałach ludnych placów. Oni są tutaj, obok ciebie, chcą opowiedzieć właśnie tobie o swoich przeżytych smutkach, jak to często bywa w ludzkim życiu. Te rozczochrane linie, które obramowują ludzką istotę, jakby tworzą realny kontrast: wolne loty w wyżyny myśli i uczuć, a jednocześnie surową rzeczywistość codzienności, prozę życia. Tak oto oni w dwóch światach przebywają, z których każdy – to ich prawdziwe istnienie. I tutaj całkiem stosownym będzie przypomnieć, że słusznym i udanym do opowieści jest wybrany przez Wirę Kotowycz epigraf do książki – jedna strofa z poezji Ludmyły Owdijenko: Z jakiego cudu – nie pojmę sama Znowu ożyły dawno ucichłe bóle, I niezapomnianym głosem miłości Dusza odezwała się na cudze słowa… Trzeci i czwarty składnik tej skomplikowanej książki – osobista twórczość naukowca i poetki. Na ostatniej stronie twardej okładki znajdujemy fotoportret Wiry Kotowycz z krótką notką: “Doktor nauk filologicznych, profesor. W językoznawstwie – badaczka ojkonomii Ukrainy. W twórczości literackiej – autorka zbiorów poetyckich “Kobieta wchodziła w jesień…” oraz “Dusze – jak puzzle”. Tak oto wszystko stąd się zaczyna. Wira Wasyliwna Atamanczuk, po mężu Kotowycz, urodziła się w mojej rodzinnej wsi Wilchiwka”
1963 roku. (Nie jestem winna, pani Wiro, że na świecie istnieje Wikipedia, więc to nie ja zdradzam sekrety). Poetka subtelnie, na wysokim poziomie doświadczenia, rozumie i odczuwa ten duchowy świat, kiedy kobieta wchodzi w jesień. A następnie, poprzez własne uczucia, po macierzyńsku pojmuje to, jak dusza odpowiada na cudzy smutek. Wydanie niniejszej książki możemy postrzegać jako prezent autorki dla samej siebie na własny jubileusz, zaznaczony także innymi znaczącymi osiągnięciami. Każdy z rozdziałów książki „Skrzydła wielkich” rozpoczyna się opowieścią literaturoznawczą (w istocie notą biograficzną) o tym właśnie okresie życia, kiedy u gigantów wyrastało drugie skrzydło – przychodziła do nich miłość, która wnosiła sens w życie osobiste. Tekst pisze filolog (profesor!), lingwista, a zatem zna cenę słowa. Ale przecież zarazem i poetka. Dlatego noty te – o charakterze historycznoliterackim – nabierają niezwykłego ciepła, współuczestnictwa, współodczuwania, duchowego taktu. I za każdym razem jest to zrobione jakoś inaczej. Nawet w samej kompozycji, rozmieszczeniu, w przeplataniu z poezją – zarówno bohaterów i bohaterek książki, jak i własną. Jeśli chodzi o poezję Wiry Kotowycz, to jest ona czwartym (i najważniejszym) komponentem tej książki. Można by się spodziewać, że to cykl napisany na jeden określony temat. Nie! Za każdym razem poezja organicznie wiąże się z niepowtarzalnym światem każdego z 22 wybranych do opowieści. Jedyne, co ich łączy, to konkretność opowieści. Nie myślcie, że to stylistyka prozatorskiej fabularności, wręcz przeciwnie – to rozlewisko metaforycznej obrazowości, poezja najwyższej klasy. Tematycznie – to te życiowe bóle, na które „dusza odpowiedziała”. Wywołuje to autentyczność – nie, nie powiem „cudzego” – raczej własnego bólu, wywołanego uczuciem współodczuwania. Oto wzorzec: 36-letnia genialna Łesia Ukrainka, 27-letni skromny folklorysta Kłymentij Kwitka, zmarły niezłomny rewolucjonista Serhij Merżynski, najwspanialsza miłość Łesi… twórczy wzlot wyobraźni Wiry Kotowycz… odtworzenie sytuacji w odbiorze czytelnika… Kalejdoskop obrazu smutku z rozdziału „Bo ona kazała żyć…” On tkał dla niej pieśni-symfonie, On przedśmiertne wstrzymywał agonie, On płakał, gdy ją bolało bardzo, On był dla niej i przyjacielem, i mężem, On żył, bo ona kazała żyć, Kochał, bo nie mógł jej nie kochać, I niezauważalnie-przezroczysty się stawał, Każdej nocy, gdy Serhij jej się śnił. Obrazowo-narracyjna, konkretnie-fabularna, dramatyczna scena z trzema postaciami… Poetycka nowela, złożona w jednym informacyjnym wątku... Tak, naprawdę trzeba umieć tak napisać! Książka Wiry Kotowycz „Skrzydła wielkich” ukazała się w nakładzie 300 egzemplarzy. Jednak powinna być obecna wszędzie tam, gdzie odbywają się lekcje i wykłady z historii literatury ukraińskiej.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
naród”. Przekazał ją młodym czytelnikom kołchozowy traktorzysta Stepan Bojeczko, obecnie ma 90 lat. Była to bardzo patriotyczna książka. Zawierała rozdziały poświęcone walce partyzanckiej OUN w latach 1940–1941, wiersze ukraińskich poetów radzieckiej rzeczywistości: Hrycia Czuprynki, Wasyla Czumaka, Dmytra Falkiwskiego, Todosia Osmaczki, kronikę wydarzeń frontowych oraz wiele innych stron. Pamiętam, kiedy przyniosłem kalendarz do domu, tata z mamą, przeglądając strony, zatrzymali się na znanym wierszu Iwana Franki „Nie pora” i zaczęli śpiewać. „Bo pora to wielka jest // W zaciętej ciężkiej walce, – // My polegniemy, by wolność, i sławę, i cześć, // Rodzimy Kraju, zdobyć tobie!”. Pieśń zabrzmiała natchnienie i niepokornie, rozbrzmiewa w mojej duszy do dziś. Przekazywano z rąk do rąk patriotyczne kalendarze w rodzaju „Złoty kłos” za lata 1938 i 1939. Były to treściwe, patriotyczne czasopisma z ilustracjami i materiałami poświęconymi heroizmowi ukraińskich strzelców siczowych, opowieściami o powstaniu Ukraińskiej Republiki Ludowej, Hetmanatu, Dyrektoriatu. Osobno podawano rubryki dla dzieci, chłopów, weteranów Walk Wyzwoleńczych itp. Rozpowszechniano także czasopisma „Kalendarz Proświty”, chrześcijańskie czasopisma, które wypożyczaliśmy od patriotów ze wsi Niwra, Załucze, Iwane-Puste. Ludzie przechowywali narodowe wydania prawie w każdej wsi na Tarnopolszczyźnie, gdzie znajdowaliśmy je podczas badań terenowych nad narodowo-wyzwoleńczym ruchem OUN, UPA w regionie. Nie mogę nie wspomnieć o książce o treści religijnej pod tytułem „Żywoty świętych”, będącej własnością Bohdana Synkiwa. Książka była dużego formatu, około pięciuset stron, z wieloma rysunkami i kolorowymi reprodukcjami. Bohdan Synkiw miał przeciętny talent do rysowania, w każdą niedzielę uczęszczał do cerkwi, gdzie podczas kazań ojca Wołodymyra Herusa dyskutował z nim na temat znajomości Pisma Świętego. Przeczytanie „Żywotów świętych” Bohdan Synkiw powierzał wybranym osobom, wśród nich N. Myzakowi. Na koniec wspomnę o tym, że we wsi była płyta gramofonowa z narodowym Hymnem „Jeszcze nie umarła Ukraina”, wydana w latach 30. XX wieku w USA. Niejednokrotnie słuchaliśmy jej z patefonu i razem podśpiewywaliśmy. W naszych czasach płytę przekazano do Borszczowskiego Muzeum Krajoznawczego. Niektórzy z mieszkańców Hermakiwki zachowali cenne fotografie walki wyzwoleńczej. Tak, Roman Kolisnyk przekazał nam fotografię mogiły członków OUN, rozstrzelanych przez niemieckie gestapo 27 listopada 1942 r. na polu Czortków – Stara Jaholnica. Na odwrocie fotografii znajdowały się listy rozstrzelanych, wśród nich – wspominany nie raz nasz rodak, rejonowy przywódca OUN Stanisław Zakszewski. Jeszcze jedna fotografia rzuciła światło na działalność rejonowego referenta Służby Bezpieczeństwa OUN Stepana Słyszynskiego („Komara”) i jego przyjaciela Wasyla Stefanczuka („Igora”) ze wsi Iwane-Puste. Podczas przenoszenia szczątków żołnierzy UPA we wsi Hermakiwka to zdjęcie powiększono i niesiono na czele wielkiego zgromadzenia ludu. Później rozkolportowano fotografie w książkach i publikacjach prasowych. Zatem wiele problemów z ideologii walki wyzwoleńczej narodu ukraińskiego było nam znanych. Studiując na wydziale historycznym Czerniowieckiego Uniwersytetu Państwowego (obecnie – Czerniowiecki Uniwersytet Narodowy im. Jurija Fedkowycza), wpatrując się wtedy w oczy wykładowców, dziwiłem się ich politycznemu zaślepieniu, prymitywnej komunistycznej edukacji i strachowi przed naświetlaniem prawdy historycznej wśród studentów. „Smerekowaja chata” (muzyka Pawła Dworskiego, słowa Mykoły Bakaja), „Nas bahato po switu” (muzyka Pawła Dworskiego, wiersze Bohdany Hury), „Leleky” (muzyka L. Werbyckiego, słowa L. Kowalczuk), „Ne pytaj pro lubow” (W. Kamiński – M. Petrenko), „Pry watri”, „Powstanśke tanho” (wiersze Olhy Ilkiw, muzyka M. Paszkiwśkiej), „Rodyna” (muzyka Ołeksandra Złotnyka, wiersze Wadyma Kryszczenki). Po raz kolejny w tym domu brzmiała „Czerwona ruta” Wołodymyra Iwasiuka. Ważne miejsce w twórczej biografii piosenkarza zajmuje otwarty festiwal ukraińskiej piosenki estradowej „Pisnia bude pomizh nas” imienia Nazarija Jaremczuka, który odbywa się w Wyżnicy, w rodzinnych stronach Nazarija Jaremczuka. Dlatego tego dnia zawitali także wyżniczanie do muzeum Wołodymyra Iwasiuka. Założycielka festiwalu, dyrektor szkoły artystycznej Rady Miejskiej w Wyżnicy Natalia Dodiak serdecznie witała Oresta Cymbałę na Bukowinie, podarowała do muzeum książki Wałentyny Koroti-Kowalśkiej „Pisenne drewno Iwana Mykołajczuka” oraz Tamary Sewerniuk „Widczajduszne żyttia. Pro dorohych i najdoroszcze” z autografem Tamary Artemiwny: „Skarbnicy Wysokiego ducha, męstwa i nieśmiertelności – muzeum Wołodymyra Iwasiuka – serdecznie z pokłonem. 22.05.2024”. Miłośnicy lirycznej ukraińskiej piosenki słuchali szczerej opowieści Oresta Cymbały i zachwycali się jego niepowtarzalnym głosem. W oczach naszych gości błyszczały łzy…
Tłumaczenie maszynowe
Nestor MYZAK, doktor nauk historycznych, profesor Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza
O czym można było czytać w czasach radzieckich, poza wydawnictwami bolszewickiej propagandy w bibliotekach wiejskich i szkolnych, przesyconych moskiewską drukowaną trucizną? Równolegle z okupacyjną literaturą propagandową w miejscowości Hermakiwka ówczesnego rejonu borszczowskiego w obwodzie tarnopolskim ludzie nielegalnie czytali literaturę międzywojennych wydawnictw narodowych, które cudem ocalały w skrytkach. Zaznaczmy, że bolszewicy w latach powojennych totalnie zniszczyli ukraińską literaturę patriotyczną i duchową. Szukali jej za zdjęciami towarzystwa „Proświta”, portretami, ikonami. Likwidowali biblioteki proświtowskie w celu wykorzenienia ducha patriotycznego. Jednak Moskale nie byli wszechmocni, nie wszystko zdołali zniszczyć, poszczególne wydania pozostały, a my, młodzieńcy, z rozkoszą je czytaliśmy. Jedną z takich książek była „Historia wojska ukraińskiego” lwowskiego wydawnictwa Iwana Tyktora. Tę książkę przekazał w nasze ręce kołchozowy kowal Dmytro Myzak. Książka w twardej oprawie koloru czerwonego liczyła ponad 500 stron tekstu, hojnie ilustrowana ponad 400 zdjęciami, rysunkami, mapami i kolorowymi reprodukcjami. My, młodzieńcy, z zachwytem oglądaliśmy zdjęcia Ukraińskich Strzelców Siczowych, żołnierzy Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz ruchu powstańczego. Książka składała się z rozdziałów poświęconych historii czasów książęcych, kozackich oraz walki wyzwoleńczej 1914–1921 lat. Niejednokrotnie dyskutowaliśmy między sobą na temat przeczytanego materiału – w polu, podczas wypasu bydła, opowiadaliśmy starszym, a ci dziwili się, skąd my to wszystko wiemy.
Ołena ŁOHINOWA, młodsza pracownica naukowa Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka
22 maja minęło 45 lat od dnia pogrzebu we Lwowie wybitnego ukraińskiego kompozytora Wołodymyra Iwasjuka (1949–1979). „Jak strasznie od myśli, że ja nigdy ciebie nie zobaczę… Dlatego chodzę od drzwi do okna… od okna do drzwi. A firanki na oknach – żeby nikt nie widział bólu na mojej twarzy… Nie mogę usiąść ani na chwilę… Bo wszystko, co w chacie, krzyczy… Narzeka wszystko na tę samotność… Wszystkie rzeczy, które są w chacie, skarżyły się tak głośno, że ciebie nie ma. Tylko fortepian patrzy ponuro cały dzień, jakby winił nas w tym, że my ciebie schowaliśmy… On milczy, milczy… A my snujemy się po chacie…” – z bólem pisał Mychajło Hryhorowycz, ojciec Wołodymyra Iwasjuka. W Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka w dniu pamięci uczczono kompozytora, Bohatera Ukrainy Wołodymyra Mychajłowycza Iwasjuka kwiatami, wspólną modlitwą i szczerym słowem: Mychajło Pawluk, zastępca przewodniczącego Czerniowieckiej Rady Obwodowej, bratanek Wołodymyra Iwasjuka, protojerej Święto-Pokrowskiej Prawosławnej Cerkwi Ukrainy, kapelan, ojciec Ioan Czokaliuk, zastępca mera Czerniowiec Jurij Lesiuk, ukraiński piosenkarz Orest Cymbała (m. Lwów), współautor kompozytora Wołodymyr Wozniuk. W szczególności ojciec Ioan
Książkę czytano tak długo, dopóki nieuważny czytelnik nie położył jej w piekarniku, gdzie trzecia część wydania podgorzała. Jednak resztę udało się uratować i do dziś przechowuje się ją w księgozbiorze autora tej publikacji. Następną była książeczka typu broszurowego „Ave diktator!” Jurija Horlisa-Horskiego. Tę książkę pożyczył do przeczytania Jurko Donczak, przesiedleniec z Zakerzonia. Była ona z 1931 roku napisania i demaskowała stalinowski reżim na Ukrainie. Masowe rozstrzeliwania, tortury w więzieniach, deportacje na Sybir. Autor opisywał politykę gospodarczą sowietów, formy tzw. współzawodnictw socjalistycznych, organizację kołchozów, głodomorów, wyniszczanie ukraińskiej inteligencji, duchowieństwa itp. Książka kończyła się słowami wiary autora w rewolucję, rozpad ZSRR, wielką przyszłość Ukrainy. Przeczytawszy książkę, omawialiśmy ją i byliśmy dumni z tego, że mamy możliwość zapoznać się z „Ave diktator!” i wiedzieliśmy więcej niż niektórzy nauczyciele starszego pokolenia. W tym samym wydaniu były recenzje znanej książki „Chołodnyj Jar”, wznawianej obecnie dziesiątki razy. W tamtym czasie bardzo chcieliśmy przeczytać takie wydanie, ale na próżno: książka była zniszczona i wznawiana tylko w diasporze. Ciekawą okazała się niewielka książka „Czy będzie wojna”, wydana w sierpniu 1939 r., autorstwa byłego pułkownika URL Fedora Hudymy. Tę książkę gdzieś znalazł u siebie i przekazał nam Andrij Kałuckyj. F. Hudyma posiadał dar logicznego przewidywania biegu wydarzeń politycznych, które się spełniały. Pouczająco było przeczytać jego przewidywania o II wojnie światowej i następnych wydarzeniach, zwłaszcza o stosunkach rosyjsko-ukraińskich. Oto o czym pisał Hudyma
w 1939 roku, i nam było dziwnie to uświadamiać: „My – Ukraińcy – zamieszkujemy bogaty kraj, który przyciąga sąsiadów. Swoją liczebnością jesteśmy drugim narodem w słowiańszczyźnie. Ale nam ciężko będzie walczyć o wolność i samodzielność, bo dopiero zaczęliśmy czuć się odrębnym narodem. Bez wielkich ofiar, bez walki, bez przelania własnej krwi żaden naród nie zdobył wolności i na nią nie zasługuje. Nam po nowej krwawej walce może uśmiechnąć się los. Ale nasz północny sąsiad – Moskiewszczyzna – ma wielki rozmach do podboju Ukrainy. W duszy moskiewskiego narodu nie umrze od razu tzw. „wszechrosyjska idea”. Dlatego po zawarciu pokoju jeszcze jakiś czas będzie padać na Ukrainę ciemny cień „jednej-niepodzielnej”, – będzie niepokoić i mącić duszę narodu ukraińskiego. Tylko nasza niezłomna wola po krwawej walce zapewni nam samodzielność”. To przewidywanie pułkownika Hudymy nie spełniło się w tamtych czasach, bo tragiczny udział Ukraińców w walce o niepodległość los przeniósł o pół wieku do przodu, w nasze czasy. Jeszcze jedną wychowawczą książkę pod tytułem „Kremlowski Ali-Baba i jego czterdziestu rozbójników” zachował dla pokoleń elektryk Petro Liadobruk, nie bał się pożyczać jej, żeby poczytali inni. W książce opowiadano o walce Stalina o władzę, rozstrzeliwaniach komunistów – sojuszników bolszewickiego przewrotu 1917–1918 lat – i następnym terrorze. Mowa była o likwidacji bolszewickich wodzów Trockiego, Rykowa, Bucharina, Tomskiego i setek innych. Była to pouczająca książka, z której zaczerpnęliśmy prawdziwą informację o moskiewskim środowisku morderców i samobójców. Ciekawe wydanie formatu kalendarzowego z 1942 r. nazywało się „Za”
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
podkreślił znaczenie twórczości kompozytora Wołodymyra Iwasiuka, który jest „świecznikiem i Apostołem narodu ukraińskiego, który prowadził i prowadzi wszystkich za sobą”. Z kolei Michaił Pawlyuk zwrócił uwagę na znaczenie twórczości Wołodymyra Iwasiuka dla całego społeczeństwa, pielęgnowania ukraińskiego słowa, ukraińskiej kultury i ukraińskiej pieśni przez każdego Ukraińca, i wręczył podziękowania oraz pamiątkowe upominki od Czerniowieckiej Rady Obwodowej ojcu Ioanowi Czokaliukowi i śpiewakowi Orestowi Cymbale. Wzruszające i wymowne były wystąpienia prorektor ds. wychowawczych Bukowińskiego Państwowego Uniwersytetu Medycznego Niny Zorij, zastępcy czerniowieckiego miejskiego głowy Jurija Lesiuka oraz doktor nauk pedagogicznych, wiodącej pracownicy naukowej Instytutu Edukacji Dorosłych im. Iwana Zyziuna NAPN Ukrainy Nataliji Filipczuk.
*** „Znów pieśń dzwoni” – koncert-spotkanie pod taką nazwą zgromadził ponad siedemdziesięciu gorących zwolenników pieśni ukraińskiej. Niezwykle wzruszający, dwugodzinny koncert dał Orest Cymbała, znany ukraiński śpiewak, autor projektów artystycznych. Od wielu lat zachwyca słuchaczy wysokiej jakości i szczerą ukraińską pieśnią, odradza dawną pieśń, nadaje drugie „życie” retrokompozycjom, organizuje i prowadzi festiwale, rezonansowe projekty „Karpackie tango”, „Powstańcze tango”, „Marzycielska noc”. Pan Orest przechowuje wielki archiwum z publikacjami o ulubionych wykonawcach, kompozytorach, luminarzach ukraińskiej kultury. Słuszna jest jego myśl o ukraińskim dziedzictwie pieśniowym: „Pieśni napisane 50, 60 lat temu, które u nas były zakazane albo z różnych przyczyn nie zdążyły wybrzmieć, teraz dla nas stały się nowe. Nasza kultura jest jak bezkresne pole, wciąż musimy nauczyć się być kompetentnymi w promowaniu własnego produktu. Bo u nas bywają genialne pomysły, ale nie umiemy ich urzeczywistnić. Dlatego, kiedy robimy jakieś projekty, jakbyśmy zawisali nad przepaścią”. Śpiewak szczerze opowiadał o twórczych związkach Wołodymyra Iwasiuka i Rostysława Bratunia, pokazywał archiwalne wideo z występu R. Bratunia w maju 1994 roku w Briuchowieckim Lesie podczas poświęcenia krzyża W. Iwasiukowi, na którym można było zobaczyć ojca Wołodi Mychajła Hryhorowycza, jego siostrzyczki Halę i Oksanę… Poprzez melodie Wołodymyra Iwasiuka Orest Cymbała składał twórcy głęboki, nisko pochylony ukłon. Rozbrzmiewały „Czerwona ruta”, „Ognie Lwowa” (wiersze Rostysława Bratunia), „Ach, zakwitła róża” (ludowe słowa, muzyka Wołodymyra Iwasiuka). A z oprawą muzyczną i wysokiej jakości dźwiękiem pomagała Tetiana Tkacz. Wzruszającą była premiera pieśni
„Wiosenny wirij” – poświęcenie Wołodymyrowi Iwasiukowi od jego pobratymca, współautora Bohdana Stelmacha i kompozytora Anatolija Szepela. Utwór muzyczny po raz pierwszy wybrzmiał właśnie w rodzinnym domostwie Iwasiuków, w dniu 45. rocznicy pochowania W. Iwasiuka na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie i poruszył miłośników twórczości kompozytora. Rozbrzmiewały znane utwory wokalne:
Tłumaczenie maszynowe
Jego twórczość w szkole omawiano pobieżnie. Jego praca literacka nie zajmowała w naszej wyobraźni tak znaczącego miejsca, jak twórczość Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki czy Iwana Franki, chociaż pod wpływem poezji Szewczenki zaczął pisać po ukraińsku, znał się z Łesią i jej rodziną, a Franko wypowiadał się o nim: „To po prostu dobroczynne – smakować duchowe owoce takiego poety”. Ktoś do dziś pamięta „Kołysankę” z „Wieczornej bajki” („Cichy wieczór na ziemię spada…”), a ktoś inny z pewnością przypomni sobie „Eldorado”, które w latach 90. XX wieku rozbrzmiewało w wykonaniu kultowego wówczas zespołu rockowego „Komu wnyz”. Jednak do dziś nie wszystkim wiadomo, że teksty tych piosenek należą do pióra wybitnego rodaka z Połtawszczyzny, Wołodymyra Samijłenki.
Wołodymyr Samijłenko
Cóż więc o nim wiemy? „Pod strasznym rosyjskim reżimem, pod którym nie można było nawet mówić w ojczystym języku, prawie nic nie można było pisać, a tym bardziej mieć własnej prasy, szkoły i urzędowania”, jak wspominał Wołodymyr Samijłenko, minęło prawie całe jego życie. Urodził się 160 lat temu na Połtawszczyźnie. Jak zauważa w artykule o Samijłence oficer Sił Zbrojnych Ukrainy, kandydat nauk politycznych, religioznawca, historyk, rzecznik Sztabu Generalnego SZU Andrij Kowalow: „urodził się w miasteczku Wielkie Soroczyńce, dawnego pułku mirhorodzkiego na Hetmanszczyźnie. Symboliczne, że Samijłenko urodził się w tym samym domu, w którym urodził się Mykoła Hohol-Janowski”. Ojciec – ziemianin Iwan Łysewycz, matka – była poddana Aleksandra Samijłenko. Edukację początkową zdobył u diaka, potem w szkole początkowej w Mirhorodzie. W 1875 roku Wołodymyr wstępuje do Połtawskiego Gimnazjum Męskiego, gdzie podejmuje pierwsze próby tłumaczenia i pisania – najpierw w języku rosyjskim, który panował w placówce, a dalej, po zapoznaniu się z twórczością Szewczenki, – zdecydowanie po ukraińsku. W swojej biografii napisze: „Od dzieciństwa w dziadkowym domu wśród swoich krewnych żyłem otoczony ukraińskim żywiołem... słuchałem czumackich pieśni… i w ogóle upajałem się czarującym językiem ukraińskim powiatu mirhorodzkiego, który uznaję za najlepszy, jako bardzo oryginalny, z najlepszą fonetyką, w ogóle bogaty leksykalnie”. Ukończywszy gimnazjum w Połtawie, Samijłenko dokonuje wyboru na korzyść studiów na wydziale historyczno-filologicznym Uniwersytetu Kijowskiego. Ze wspomnień: „…Radzono mi udawać się do Petersburga, gdzie nauka była postawiona lepiej. Ale nie interesowała mnie przewaga petersburskich sił naukowych nad kijowskimi, …wiedziałem już wtedy dobrze, że Kijów jest ośrodkiem ukraińskiego ruchu, widziałem, że te nieliczne ukraińskie książki, które wtedy wychodziły na świat, drukowane były prawie wyłącznie w Kijowie, słyszałem, że w Kijowie istnieją ukraińskie kółka, że tam mieszkają ukraińscy pisarze i nasi uczeni, i ja zdecydowanie wybrałem Kijów”. W latach studenckich Samijłenko zaczyna próbować sił w literaturze i jednocześnie zbliża się do stowarzyszenia „Plejada” (kółko literackie młodzieży, stworzone w 1888 roku w Kijowie z inicjatywy Mychajła Kosacza i jego siostry Łarysy Kosacz (Łesi Ukrainki) dla tych, którzy uświadamiali sobie, że są Ukraińcami). Wtedy kółkiem opiekowali się Mykoła Łysenko, Mychajło Starycki i Ołena Pcziłka. Kontakty ze społecznością świadomej inteligencji i praca na niwie narodowej nie pozwalały zgasnąć i utwierdzały ukraińskiego ducha wielu młodych ludzi, pomimo niełatwych okoliczności i zakazu ojczystego słowa. „…Ukrainizowanych rodzin było wtedy w Kijowie zbyt mało. Rodzina Ołeny Pcziłki, Mykoły Łysenki, Mychajła Staryckiego, Wasyla Karaczewskiego-Wowka, Chrysti Wowchychy (żona Chwedora Wowka, który wtedy żył w Paryżu jako emigrant), Pawła Żyteckiego – to chyba i wszyscy. W innych mniej lub bardziej panował „общепонятный язык”. Rzucając ogólny pogląd na ówczesne ukraińskie życie w Kijowie, trzeba przyznać, że my, ukraińska młodzież ówczesna, zrobiliśmy w tamtych czasach mało, ale uczyliśmy się robić i uczyliśmy się nie tyle przez szkołę, która prawie nic nie dawała dla wyrobienia świadomego ukraiństwa, a poza szkołą, częściowo pod przewodnictwem starszych obywateli, częściowo własnymi siłami…”. „Rocznice Szewczenki były u nas zawsze dniem, do którego bardzo się przygotowywaliśmy. Trzeba było w neutralnych i dlatego bezpiecznych od strony policyjnej, ale przychylnych ukraiństwu kręgach znaleźć pomieszczenie na wieczorek, które mogłoby pomieścić setkę lub dwie osób… Przygotowywano referaty, śpiewy chóralne i solowe, wiersze. Te rocznice odwiedzał ktoś ze starszych obywateli, a Mykoła Witalijowycz Łysenko nie odmawiał dyrygowania chórem lub akompaniował do śpiewów. Czasem pani Ołena Pcziłka czytała na takich wieczorkach swoje poezje. Rocznice te robiły na młodzież bardzo duże wrażenie i dla szerokich kręgów, które jeszcze nie były ściśle związane z ukraiństwem, bezsprzecznie miały znaczenie agitacyjne”. Płodnie pracuje i drukuje w czasopismach „Zoria”, „Dzwinok”, „Literaturno-naukowyj wisnyk” i w końcu staje się znanym na Ukrainie poetą. Jednak, jak wspominali współcześni, Wołodymyr Samijłenko nie miał praktycznej żyłki, nie przejmował się pewnymi dobrami materialnymi i swojej przyszłości nie chciał wiązać z karierą urzędnika. Jedyną jego prawdziwą pasją była literatura. Jego kołysanka – „Pieśń wieczorna”, którą do muzyki ułożył Kyryło Stecenko, stała się ulubioną pieśnią ludową. Na oficjalnej stronie Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) podaje się: „W ciągu 1893–1917 lat życie poety było związane z Czernihowszczyzną. Pracował jako notariusz, choć nie przestawał pisać. Przebywając w Czernihowie, odwiedzał „soboty” u Mychajła Kociubynskiego, gdzie zbierała się miejscowa twórcza inteligencja… Znał 9 języków, wśród nich – grecki, hiszpański, włoski, łaciński, polski, francuski. Przetłumaczył „Iliadę” Homera, „Boską komedię” Dantego, utwory Moliera, Byrona”. Oprócz talentu liryka i dramaturga, Wołodymyr Samijłenko był błyskotliwym mistrzem satyry i humoru. Ostro wyśmiewał fałszywych patriotów, potępiał samowładztwo, grafomanię, sprzedajność („Jak to wesoło żyć na Ukrainie” (1886), „Mądry krawiec” (1905), „Niewdzięczny koń” (1906), „Duma-cacja”, „Pieśń ministerialna”, „Nowy ład”). Jaskrawe przykłady bezlitosnej satyry politycznej, napisane ponad sto lat temu, brzmią ostrzegawczo i trafiają do współczesnego czytelnika: Jeszcze stoi Ukraina! Nie umarła ona I umierać nie ma ochoty. Każdy piec ukraiński – twierdza mocna, Tam na czatach leżą patrioci. („Na piecu”, 1898 r.) Nie omija artysta milczeniem i wrogiego sąsiada z jego tradycyjnie szowinistyczną naturą panowania nad innymi narodami. Gdzieś daleko jest kraj Pyszny, wolny, szczęściem dumny, Każdy tam żyje szczęśliwie – Dzierżymorda, dzierżymorda. …Tam żyje plemię wszelakie Przeokropna mieszanina, I za to ten kraj zwie się – Ruś jedyna, Ruś jedyna. („Eldorado”, 1886 r.) „Samijłenko – niedoceniona postać, to ukraiński intelektualista poziomu Tarasa Szewczenki, Pantełejmona Kulisza, Iwana Neczuja-Łewyckiego, Borysa Hrinczenki, Iwana Franki, Mykoły Michnowskiego. Najbardziej ilustracyjna charakterystyka, że Wołodymyr Samijłenko razem z Mykołą Michnowskim, Borysem Hrinczenką, Iwanem Łypą, Mykołą Woronym należeli do Bractwa Tarasowców”, – twierdzi Andrij Kowalow.
Bractwa za cel swojej działalności wyznaczyły zdobycie niezależnego od Moskwy państwa ukraińskiego. Bractwo Tarasiwców – podziemna antyrosyjska organizacja, stworzona w 1891 r. Jej uczestnicy złożyli przysięgę na grobie Tarasa Szewczenki, ślubując wszystkimi środkami szerzyć wśród Ukraińców jego nieśmiertelne idee. Jest to legendarna, znacząca dla ukraińskiego państwowotwórstwa organizacja. Wielu jej działaczy stało u podstaw Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL). Wśród nich Wołodymyr Samijłenko. Wspierał on Ukraińską Rewolucję 1917–1921 lat, walkę Symona Petlury o niepodległość, pracował w ministerstwach oświaty i finansów URL. Po okupacji URL przez czerwoną leninowską Rosję wraz z ukraińskim rządem emigruje do Galicji. Tam pracuje w „Proświcie”, kontynuuje pisanie i tłumaczenie. Na zaproszenie Marka Czeremszyny Samijłenkowie przenieśli się do jego domu. Bardzo ciepłe było spotkanie z Wasylem Stefanykiem. Po Śniatynie ślady poety prowadzą do wsi Karliw (obecnie – Prutiwka w obwodzie iwanofrankiwskim). Na wygnaniu Wołodymyr Samijłenko wegetował w nędzy, przewlekle chorował, przeżył śmierć obu córek. Wyczerpany fizycznie i moralnie, tracąc nadzieję na odrodzenie narodowe, powrócił do Kijowa. Ojczyzna przywitała poetę nieprzyjaźnie, a nawet wrogo. Andrij Kowalow opowiada: „W 1925 roku Wołodymyr Samijłenko powrócił z wymuszonej emigracji do okupowanej przez sowietów Ukrainy. Osiedlił się początkowo w Kijowie, a w ostatnich miesiącach życia przeniósł się do Bojarki-Budajiwki. Dom agronoma Waszczenki, w którym mieszkał w Bojarce, stał się miejscem pielgrzymek wszystkich aktywnych Ukraińców tamtego czasu. Tutaj bywali u niego młodzi jeszcze wtedy poeci Zerow, Sosiura, Rylski, akademicy Ołeksandr Doroszkewycz, Serhij Jefremow, tłumacz Jewhen Tynczenko, Marija Hrinczenko, Ludmyła Staryćka-Czerniachiwska, Wira Matuszewśka”. Wira Ołeksandriwna Matuszewśka, żona redaktora kijowskiej gazety „Rada” Fedora Matuszewśkiego, która pracowała jako lekarka w szpitalu ziemskim w Bojarce pod Kijowem, utrzymywała na własny koszt starego i ciężko chorego na raka pisarza aż do jego śmierci i na własny koszt pochowała go w Bojarce 12 sierpnia 1925 roku. Upamiętnienie pamięci Z badań Andrija Kowalowa: „Pochowano go na koszt miejscowej parafii św. Michała Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Pogrzebowi przewodniczył biskup Hryhorij Storożenko w koncelebrze dziesięciu księży. Przemawiali na pogrzebie były premier URL Wołodymyr Czechiwśkyj i Ludmyła Staryćka-Czerniachiwska. Grób Samijłenki za czasów sowietów był miejscem zbiórek kijowskich dysydentów dwa razy w roku – 3 lutego i 12 sierpnia. Nie bez powodu właśnie w te dni miały tu miejsce dwa ważne wydarzenia: 12 sierpnia 1941 roku na grobie Samijłenki odrodzono ukraiński samorząd w Bojarce, ponieważ stalinowskie wojska ustąpiły, a Niemcy w tamtym czasie jeszcze tu nie dotarli. W 1964 roku dzięki wsparciu Rylskiego i Związku Pisarzy Ukrainy na grobie Samijłenki ustawiono kamienny nagrobek. 3 lutego 1991 roku na grobie Wołodymyra Samijłenki po raz pierwszy od 70 lat w Bojarce załopotała niebiesko-żółta flaga”. „W 1906 roku Iwan Franko wraz z Mychajłem Moczulśkim zebrali drukowane i niedrukowane wiersze poety z lat 1884–1906 i wydali je we Lwowie pod jego własnym nazwiskiem pod tytułem „Ukrainie” z przedmową Franki. Swoją nazwą zbiór podkreślał główny temat twórczy Samijłenki”, – informuje strona UINP. Postanowieniem Gabinetu Ministrów Ukrainy z 5.05.1997 roku imię Samijłenki nadano Prutiwskiej szkole ogólnokształcącej I-III stopnia w obwodzie iwanofrankiwskim. W tej placówce stworzono ekspozycję muzealną i ustawiono tablicę pamiątkową. Ulica, przy której mieszkał kiedyś poeta, została nazwana jego imieniem. A Rada Miejska Bojarki w obwodzie kijowskim w 2008 roku ustanowiła coroczną nagrodę literacko-artystyczną. 25 sierpnia 1995 roku poetę uhonorowano ustawieniem popiersia autorstwa rzeźbiarza Wołodymyra Biłousa. Pomnik odsłonięto w małej ojczyźnie, we wsi Wełyki Soroczynci niedaleko Myrhorodu. A w 2015 roku na fasadzie budynku liceum naukowego nr 3 Rady Miejskiej Połtawy (centrum miasta, ulica Wiaczesława Czornowoła) odsłonięto tablicę pamiątkową. Wszak właśnie tutaj, w pierwszym gimnazjum męskim, Wołodymyr Samijłenko uczył się w drugiej połowie XIX wieku. „Mamy z czego i z kogo być dumni. I zawsze trzeba o tym pamiętać! Twórczość takich osobistości jak Wołodymyr Samijłenko to ważny składnik dziedzictwa literackiego Ukraińców, który budzi poczucie ukraińskiego ducha i ciekawość własnej kultury”, – przekonana jest zastępczyni naczelnika Myrhorodzkiej Rejonowej Administracji Wojskowej Ludmyła Horobec. Opracował Ołeh PUSTOWHAR, przedstawiciel UINP w obwodzie połtawskim
Tłumaczenie maszynowe
Anna STOLAROWA, działaczka Proświty, krajoznawczyni, m. Charków. “Olena Pcziłka – jedna z najbardziej charakterystycznych postaci ukraińskiego życia, społecznego i literackiego. Z nieosłabioną energią, zacząwszy od lat 70., służyła ona ukraińskiemu piśmiennictwu: tłumaczyła powieści Gogola, wydawała dwutygodnik “Ridnyj kraj” z dodatkiem dla dzieci “Mołoda Ukrajina”, wszczynała boje o czystość języka literackiego, odkrywała i wspierała “młode talenty” – tak pisał o ukraińskiej pisarce Oldze Petriwnie Kosacz-Drahomanowej, w literaturze występującej pod pseudonimem Olena Pcziłka, znany poeta Mykoła Zerow. Jednak za życia w czasach carskich była ona “podporządkowana niejawnej obserwacji, ponieważ wyróżniała się socjaldemokratycznym ukierunkowaniem o ukrainofilskim odcieniu”. W czasach radzieckich Olena Pcziłka dwukrotnie była aresztowana za miłość do Ukrainy i znaliśmy ją tylko jako “matkę Łesi Ukrainki”, chociaż miała jeszcze pięcioro utalentowanych dzieci, wychowanych w duchu patriotyzmu narodowego na wierność Ukrainie. Starszy brat Mychajło opiekował się edukacją i rozwojem kulturalnym swojej siostry Olgi, zapoznał ją ze swoimi przyjaciółmi – Staryckim, Łysenką, Kropywnyckim, Tobilewyczami. W kółku drahomanowskim obudziło się w niej zainteresowanie folklorem i etnografią, ukształtował się materialistyczny światopogląd, gusta literacko-estetyczne, badała twórczość ludową, obyczaje, zapisywała pieśni ludowe, obrzędy, zebrała pokaźną kolekcję ornamentów. W 1876 r. w Kijowie ukazała się jej pierwsza praca badawcza “Ukraiński ornament ludowy”. W przedmowie do tego albumu Olena Pcziłka pisze: “Ukraińskie wyszywanki i tkaniny zasłynęły ze swego piękna. Od czasu, gdy zwrócił na nie uwagę szerszy świat, z cichych wiejskich zakątków powędrowały na wystawy oraz na sprzedaż do naszych wielkich miast i w dalekie kraje zagraniczne”. Olena Pcziłka zbierała teksty i melodie ukraińskich pieśni ludowych i przekazywała je Mykole Łysence do zbioru “Ukraińskie pieśni ludowe”. Ciekawa jest historia jednej pieśni, którą Olena Pcziłka usłyszała od dziewczynki w wieku około 12 lat w głębokiej wołyńskiej wsi Żaborycia. Śpiewała ona tylko jedną strofę: “Bez ciebie, Olesiu, pszenicę wozić, / Bez ciebie, gołąbeczko, ciężko na świecie żyć, / Jak dzień, tak noc, to wołam duszę, / Ja do ciebie przyjść muszę, / Niech nie raniutko, Olesiu, serduszko!”. Kiedy Olena Pcziłka zaśpiewała tę zwrotkę Mykole Łysence, zmieniając melodię na własną, bo tamta była zbyt wesoła w stosunku do tekstu, kompozytorowi melodia bardzo się spodobała i poprosił o zdobycie dalszej części słów. Olena Pcziłka sama wymyśliła pełny tekst. Tę pieśń Łysenko włączył do swojej kompozycji, zrobił z niej numer fortepianowy na cztery ręce i z czasem niejedno towarzyskie spotkanie czarowała ta piękna, zinstrumentowana kompozycja. Ale Olena Pcziłka nie powiedziała mu, że to jej autorska melodia i tekst. I, jak wyrażała się sama autorka, “poszła Olesja w Bożą drogę”. O tym dowiadujemy się z listu Oleny Pcziłki do zięcia Kłymenta Kwitki (1922 r.). Zima 1883 roku przyniosła Mykole Łysence radosną nowinę o tym, że w Charkowie towarzystwo operowe ma wystawić operę “Noc wigilijna” (scenariusz M. Staryckiego, na kanwie powieści M. Gogola, muzyka M. Łysenki). Premiera opery odbyła się na scenie Charkowskiego Teatru Dramatycznego 27 stycznia 1883 roku w inscenizacji reżysera A. B. Pałczynskiego, dyrygent M. B. Emanuel. Było to święto świadomego ukraińskiego społeczeństwa. Wszak przyszło uświadomienie, że w historii odrodzenia kulturalnego narodu ukraińskiego wydarzyło się zdarzenie niebywałej wagi i znaczenia – narodziła się ukraińska opera narodowa. W operze M. Staryckiego i M. Łysenki zaporoziec Paciuk jeszcze nie stracił dawnej godności kozackiej, zapału i marzeń rycerstwa zaporoskiego. Od opery zdawał się bić promienisty blask na cały obraz ukazywanego w “Nocy wigilijnej” kozackiego wiejskiego życia. Chór Łysenki – to było samo życie. Wtedy na premierę opery do Charkowa przyjeżdżała Olena Pcziłka. Z jej wspomnień dowiadujemy się: “Mnie też zachciało się pojechać do Charkowa zobaczyć tę przesłodką “Noc wigilijną”. Po przyjeździe do Charkowa odnalazłam znajomego etnografa Mychajła Fedorowycza Łobodowskiego, pomógł mi zdobyć lożę w teatrze, potem pokazywał Charków. Drugiego wieczoru udaliśmy się na to święto. W wielkim teatrze było bardzo tłoczno, panował ruch i uroczyste wyczekiwanie. Społeczeństwo w teatrze było prostsze niż w Kijowie, w “raju” dużo młodzieży, ubranej w ukraińskie stroje, wszędzie powiewały barwne wstążki, wianuszki na czarnych pięknych głowach. Ostatni dzwonek. Po pięknie zagranej uwerturze tak przeszła i pierwsza scena. Kiedy opadła kurtyna, rozległo się, niczym szeroka rzeka, szaleńcze klaskanie szczerych rąk. To samo było po każdej scenie. Wywoływano artystów, wywoływano autorów. Ściany, zdawało się, nie wytrzymają takiego gromu oklasków. Toż po raz pierwszy publiczność słyszała operę w języku ukraińskim”. Zachowały się liczne recenzje ze spektaklu. Charkowska gazeta “Jużnyj kraj” 2 lutego 1883 r. zareagowała tak: “Operze “Noc wigilijna” należy się przyszłość, zważywszy na ten zachwyt, który ogarnął naszą charkowską publiczność”. Według słów D. Doncowa, “zamiast ogólnoukraińskiego wszechleczącego ziela na wszystkie bóle – miłosiernej łzy, szukała Olena Pcziłka w swoich utworach czynnego protestu”. W młodości podróżowała do monasteru Poczajowskiego, założonego w XIII w., gdzie w 1818 r. uruchomiono pierwszą drukarnię K. Trankwiliona-Stawrowieckiego, jeździła do Czehrynia, skąd przywiozła różne archeologiczne rarytasy. Jej zainteresowanie historią Ukrainy skłoniło ją do napisania poematu “Orle gniazdo”, w którym odtworzyła walkę przeciwko polityce kolonizatorskiej rosyjskiego caratu. Protest przeciwko caratowi Olena Pcziłka pokazała w utworach o tematyce biblijnej. W wierszu “Prorok” wysławiała proroka – przywódcę ludowego, który modli się “za lud nędzny”. Iwan Franko nazwał tę poezję “pięknym utworem”. Szczególne miejsce w dramaturgii Oleny Pcziłki zajmują sztuki dla dzieci, na przykład “Karmeluk”, której premiera odbyła się w warunkach domowych w wykonaniu dzieci pisarki. Powiedziała ona swoje słowo także w gatunku bajki, a na tłumaczeniach literatury światowej krzepł jej głos poetycki. We wrześniu 1903 r. w Połtawie odbyło się wielkie święto – odsłonięcie pomnika Iwana Kotlarewskiego. Było to pierwsze soborne zgromadzenie narodu ukraińskiego. Przyjechali działacze kultury z Galicji, Bukowiny, Wołynia, Charkowa, Odessy, Lwowa, Kijowa. Ich stosunki będą przyjacielskie przez całe życie. Na tym święcie u Oleny Pcziłki pojawili się nowi przyjaciele – charkowianie. Doszło do znajomości z Hnatem Chotkewyczem. Stosunki z Oleną Pcziłką miał z nią niemal rodzinne. 19 września 1904 r. Łesia Ukrainka pisze w liście do siostry Olgi z Zełenoho Haju: “Przyjeżdżał do nas w gości na trzy dni Chotkewycz z Charkowa, malował tutaj widoki, jeździł łodzią, czytał swoje utwory i korzystał z cudownej, całkiem letniej pogody”. Hnat Chotkewycz kontaktował się w sprawach edukacji ludowej ze starszym synem Oleny Pcziłki Mychajłem i jego żoną Ołeksandrą Sudowszczykową-Kosacz.
kiedy mieszkali w Charkowie. Przyjazne stosunki rodzina Ołeny Pczilki utrzymywała również z rodziną Chrystyny Ałczewskiej. Społeczność Charkowa godnie oceniła pracę Ch. D. Ałczewskiej: 20 maja 1912 r. szeroko świętowano pięćdziesięciolecie jej działalności na niwie oświaty. Uroczystość odbyła się w nowym gmachu uniwersytetu. Goście zjechali się z wielu miast, było mnóstwo szczerych i serdecznych przemówień, morze kwiatów, a telegramów gratulacyjnych było tyle, że postanowiono ich nie odczytywać, a jedynie ogłaszać, od kogo nadeszły. I tylko jeden telegram odczytano – pozdrowienia od Ołeny Pczilki: „Od redakcji „Ridnego kraju” i „Mołodojeji Ukrajiny” witam dostojną jubilatkę ojczystym słowem. Niech Bóg dopomoże dosiewać niwę oświaty na Ukrainie słowem ukraińskim na długie lata”. Niezwykle ciekawy dokument odkryto w naszych czasach – list Ołeny Pczilki do profesora Uniwersytetu Charkowskiego Mykoły Sumcowa. 31 października 1909 r. Ołena Pczilka zwracała się do niego o pomoc i wsparcie w rozpowszechnianiu czasopism „Ridnyj kraj” i „Mołoda Ukrajina”. W Charkowie mieszkał jej młodszy brat Ołeksandr Drahomanow, lekarz psychiatra, który pracował na oddziale psychiatrycznym szpitala Aleksandrowskiego, mieszkał w domu kupca Łysykowa przy ul. Sumskiej 6 (dom zachował się do dziś). W Charkowskiej Państwowej Bibliotece Naukowej im. W. H. Korolenki przechowywane są dwa artykuły naukowe O. P. Drahomanowa – „Patologia alkoholizmu” oraz „Psychozy i suchoty”, aktualne do dziś. U niego zatrzymywała się Ołena Pczilka, kiedy wiosną 1889 r. przyjeżdżała do Charkowa razem z Łesią na konsultację do profesora Grubego. W 1923 r. w charkowskim czasopiśmie „Czerwonyj szlach” zostały wydrukowane listy I. Franki do Ołeny Pczilki. W 1929 r. charkowskie wydawnictwo spółdzielcze „Ruch” zwróciło się do Ołeny Pczilki z prośbą o napisanie autobiografii do zbioru jej opowiadań. Tak się złożyło, że jeden z redaktorów wydawnictwa T. Czerkaskyj przyjechał do pisarki do Kijowa, a ona podyktowała mu swój życiorys, ponieważ sama była bardzo słaba. Gotowy rękopis autobiografii odczytano Ołenie Pczilce. Na oryginale pisarka własnoręcznie uczyniła dopisek: „Moją autobiografię Czerkaskyj z moich słów zapisał. Wszystko zapisane potwierdzam. 18 października 1929 r. Ołena Pczilka-Kosacz”. W lutym 1930 r. w Charkowie ukazał się zbiór opowiadań Ołeny Pczilki ze zdjęciem i autobiografią w nakładzie 5000 egzemplarzy. Ołena Pczilka wychowała sześcioro dzieci. Wspomnijmy o dwojgu starszych, związanych z Charkowem. Pierworodny syn Ołeny Pczilki – Mychajło. Wyższe wykształcenie zdobył na Uniwersytecie w Dorpacie (Estonia), w 1902 r. przeszedł do pracy na Uniwersytecie Charkowskim na stanowisko prywatnego docenta na katedrze fizyki i meteorologii. Pracował w otoczeniu takich naukowych sław, jak matematyk i mechanik O. Lapunow, matematyk L. Struve, geolog P. Piatnycki, architekt O. Beketow, historyk, etnograf, literaturoznawca M. Sumcow. Prywatny docent M. Kosacz prowadził kursy ogólnej meteorologii, elektrostatyki i elektromagnetyzmu, mechanicznej teorii ciepła, promieni rentgenowskich. Oprócz tego wykładał fizykę ogólną w instytucie weterynaryjnym oraz w szkole towarzystwa technicznego, kierował uniwersytecką stacją meteorologiczną. Opublikował szereg prac naukowych: „O niektórych problemach w teorii ciepła”, „Położenie osiowej linii w elektrycznych cyklonach” – obie w języku niemieckim. Jednocześnie M. Kosacz był poetą, prozaikiem, folklorystą, człowiekiem o aktywnej postawie obywatelskiej. Swoje utwory drukował pod pseudonimem Obacznyj. W 1898 r. w czasopiśmie Franki „Żyttie i słowo” opublikował swoje najlepsze opowiadanie „Chmara”, o którym I. Franko powiedział: „„Chmara” jest bardzo interesująca, a język piękny. My, Galicjanie, nieprędko do takiej dojdziemy”. Dla charkowian żywym głosem wydaje się list Mychajła Kosacza do matki z 9 lutego 1903 r.: „Czy skończyliście przepisywać Łesine „Widhuky”? Jeśli są już niepotrzebne, to proszę przysłać, bo w Charkowie bardzo interesują się utworami Łesi”. Starsza córka Ołeny Pczilki – Łarysa. Jako osiemnastolatka przyjeżdżała razem z matką na Charkowszczyznę. W Charkowie była prawie dwa tygodnie, poznawała miasto i zostawiła o Charkowie wzmiankę w liście do swojej babci: „Z radością wspominam swój pobyt w Charkowie”. Przez miesiąc leczyła się na chutorze Kosiwszczyna w powiecie sumskim guberni charkowskiej u ludowej uzdrowicielki Paraski Nazariwny Bohusz. Nasz kraj oczarował młodą wołyniankę. W grudniu tego samego roku Łesia napisała nowelę-wspomnienie o swoim pobycie na Charkowszczyźnie i nadała jej tytuł „Wesniani spiwu”. W 1924 r. Wszechukraińska Akademia Nauk wybrała Ołenę Pczilkę członkiem korespondentem, a pisarka kontynuowała pracę twórczą, tak jak w wczesnej młodości, o czym pisała w wierszu „Perszyj winok”: Do spółki więc, siostry! W naszym gaju Wianki pracy uplotemy – I na korzyść ojczystego kraju Kobiece serce oddamy. 10 kwietnia 2023 roku na Narodowym Uniwersytecie im. W. N. Karazina w Charkowie zasadzono „drzewo wiedzy” – jabłoń z sadu rodziny Kosaczów w Zwiahielu – jako symbol pomnażania wiedzy, dobrobytu i rozwoju. Drzewo posadzono na cześć Łesi Ukrainki, Mychajła Kosacza i Ołeny Pczilki.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
od piątego do trzydziestego piątego roku życia zrozumiałem: uczyli mnie nie ci i nie tego (z rzadkimi wyjątkami), abym stał się silny i odnosił sukcesy; po trzydziestym piątym w bólach „rozformowywałem się”, a dokładniej, stawałem się (i staję się) taki, który gorliwie wypełnia swoje ziemskie przeznaczenie, zesłane „z g ó r y” (s. 28–29), „Jestem ateistą w dziewięćdziesięciu dziewięciu procentach, ale jeden procent zostawiam na poszukiwania Boga, i ten jeden procent określa kierunek mojego dobroczynienia” (s. 48), „Ponad dziesięć lat żyłem z kłótliwą żoną-psychopatką” (s. 51), „Twórczość – to nie tylko ratunek, lecz także mój sposób istnienia” (s. 153), „Połamane w dzieciństwie trzy żebra uciskają wątrobę, nie pozwalają jej pracować normalnie… A 27 maja 2010 roku, kiedy mnie otruto, pierwsza odmówiła pracy wątroba; wychodzi na to, że to najsłabsze ogniwo. Dopiero potem – nerki” (s. 159), „Swoją dobrocią zadaję sobie tyle zła, tyle się denerwuję i karcę, że dawno powinienem zmądrzeć – nie wychodzi. A to, być może, dlatego, że mój talent dobroci jest, po pierwsze, nadmierny, po drugie, niewybredny” (s. 175), „Świeca mojego życia choć dogasa nieubłaganie, lecz… sadzy nie ma” (s. 181), „Gdziekolwiek strzelisz, trafisz w siebie…” (s. 187). Zapis z 3 sierpnia 2015 r.: „Upał, piekący ból w piersiach nie pozwala oddychać. Ratunkiem – pisanie. Od stołu nie wstaję przez dziewięć-dziesięć godzin. Jakby ostatnią krew z siebie wylewam…” (s. 229). Następnie 17 sierpnia w klinice kardiologii: „Jednak doprowadziłem się do ostateczności, głupiec nieokrzesany, nieodpowiedzialny wobec swojego zdrowia. Okazuje się, że miałem aż dwa ostre zawały. Jeden jeszcze wtedy, w 2010 roku, kiedy mnie otruto… Nigdy nie miałem czasu, by pójść do szpitala na badania. Na nogach znosiłem chorobę. Ale oto nieznośny upał znów mnie podciął – czyli napad serca po raz drugi. Ciśnienie 220 na 100. Znalazłem się między życiem a śmiercią” (s. 229). Inne rysy do autoportretu Olesia Woli: „Unikam tych, którzy mówią źle o innych: żeby samemu nie stawać się gorszym” (s. 257), „Moja jasnowidzącość się wyostrza, a wzrok słabnie” (s. 263), „Nie sądzę, że jestem jedynym, który ma czyste serce. Takich wielu. A takich, którzy swoim „czystym sercem” nie brudzą innych, jest bardzo mało” (s. 266), „Cóż to za życie, kiedy ani zimno, ani gorąco – żyję na ostrych obrotach” (s. 348), „Ryzyko – to cały ja. I w ogóle całe życie zajmowałem się tylko tym, że ryzykowałem” (s. 424), „Jak błyskawica mnie przeszyło: naprawdę zakochałem się dopiero w „młodej starości” – w wieku 43 lat. W Hannusi” (s. 476), „Na słowo polityk robi mi się niedobrze” (s. 518), „Nie heroizuję mojej starości, ale każdy przeżyty teraz dzień przyrównuję do wyczynu” (17 lutego 2021 r., s. 535).
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła DMYTRENKO
Nasz świat jest pełen tajemnic i zagadek, których człowiek nie potrafi pojąć ani rozumem, ani intuicją, ani uczuciami czy zmysłami. Tylko nielicznym dane jest naturalne olśnienie, jasnowidzenie, widzenie szersze i głębsze, bez znanych ograniczeń, co w zwykłym spojrzeniu wydaje się „zwichnięciem”, „opętaniem”, „obłędem”, „nie z tego świata” i tym podobnie. Większość nie bierze pod uwagę, że wyjście poza to, co zwykłe, banalne, stereotypowe, to nie tylko „odchylenie od normy”, lecz szczególna forma poznania świata, oryginalna genialność. Zatem powiedzenie „współcześni nie uznają geniuszy” potwierdza się przez zbiorową świadomość jako narzędzie, które nie pozwala każdemu przeciętnemu jednostkowemu człowiekowi poniżać się, przyznawać, że jest szary i prymitywny, pozbawiony talentu, a ktoś obok (albo i dalej, nawet daleko) jest oryginalny, niezwykle utalentowany, a co więcej, genialny. Dlatego we wspólnocie światowej kultywuje się globalny imperatyw: „Bądź człowiekiem!” To znaczy: bądź taki jak inni, nie wyróżniaj się, nie „wychylaj się”, bo to egoistyczne, brak szacunku dla zbiorowości (szszerszego czy węższego środowiska społecznego). Z drugiej strony „być człowiekiem” zawiera treść humanitarną: nie czyń zła, nie upodabniaj się do zwierząt (chodzi o poniżanie świata przyrody; porównanie, jak mówią, zawsze kuleje), licz się z podobnymi sobie itd. W ukraińskim środowisku wiejskim w życiu rodzinnym przez długi czas panowało określenie „ludzkie dzieci” („Ludzkie dzieci jak dzieci, a mój…”, „ludzkie dziecko”, czyli posłuszne, grzeczne, trzymające się domu, pracujące, dobrze się uczące itd.). Niejednoznaczność poglądów na człowieka obserwuje się od tysiącleci. U podstaw tych niejednoznaczności leżą dwie fundamentalne kategorie: Dobro i Zło. Walka dobra ze złem to walka światła z ciemnością, prawdy z krzywdą. Wojownicy światła, zwolennicy dobra, strażnicy ojczystej ziemi, sprawiedliwi. Do takich sprawiedliwych, czyniących dobro, niosących światło ludzi należy Oles Wola (twórczy pseudonim Ołeksandra Wołodymyrowycza Miszczenki) – osobowość jaskrawa, niezwykła, o wybitnym, olśniewającym darze, o swoistej, kosmicznej dla Ukrainy misji. Może to moja przesada, a może pomniejszenie?.. Przynajmniej każdy, kto zapozna się z książkami tego autora, być może wyciągnie z nich dla siebie głębsze i pełniejsze wnioski. A oto (wymienię tylko niektóre) książki prozatorskie „Perehin”, „Zawierucha”, dwa tomy aforyzmów „Piramida Ducha”, „Aforyzmy i myśli”, znaczące ludowe epopeje o Wielkim Głodzie-ludobójstwie Ukraińców w latach 1932–1933: „Mor”, „Bezkrwawa wojna” (w dwóch tomach). W 2023 roku pisarz opublikował cztery książki: „Polina Wynnyk. Życie szaleje… Listy od mamy. Oprac. Oles Wola”, „O najważniejszym. Dialogi”, „Wybrałem pisarski los” oraz „Dziennik. Świecie jasny…”. O ostatniej książce z tego zestawienia opowiem szczegółowiej. Przez całe twórcze życie (ponad pięćdziesiąt lat, począwszy od 1969 roku) Oles Wola zapisywał to, co najskrytsze. Pierwsza część dzienników „Czterdzieści lat” (1969–2009) została opublikowana wcześniej. W nowym wydaniu chronologicznie objęto lata 2010–2021. Po co ludzie piszą dzienniki? Żeby utrwalić wydarzenia, fakty z własnego życia i zachować je dla pamięci, czytać na starość i wspominać młodość? Czy po to, by ambitnie wywyższyć siebie, idealizować, aby spodobać się współczesnym i potomnym – wnukom, prawnukom? A może by zademonstrować swoją erudycję, przynależność do epoki, rodzinnego kraju, Ojczyzny, całego świata? Czy utrwalić nie tylko fakty, czyny, ale też myśli na określony temat; wyrazić oceny innych ludzi – krewnych, znajomych, nauczycieli, pisarzy, filozofów, polityków? Czy pisze się po to, by poznać, odnaleźć prawdę albo ją ukryć?.. Czy dla autoterapii, by użalać się nad swoimi cierpieniami, nie do pokonania okolicznościami, by usprawiedliwić własną obojętność, lenistwo, bezczynność, brak motywacji, wyjaśnić przyczyny słabości, porażek, urazy do kogoś czy do całego świata, do losu, nie tylko dla siebie, ale i dla tych, którzy zapoznają się z tymi notatkami?.. Czy autorzy zawsze liczą na to, że ktoś ich zapisy przeczyta? Przecież to tak intymne dokumenty ego, że nie każdy jest gotów pokazać je nawet przyjacielowi, nie bez powodu bardzo często z upływem lat dzienniki po prostu niszczy się, pali albo zleca się, by otwierać je do czytania (zapoznania się, publikacji) dziesięć, dwadzieścia… lat po śmierci autora. A jeśli sami autorzy publikują własne dzienniki, to na co liczą? Na większą przychylność czytelników, zachwyt, pochwałę?.. A czy w ten sposób nie ujawniają nie tylko swoich, ale i cudzych tajemnic? Czy spodoba się to tym, o których wspomniano (nie tylko negatywnie, ale i pozytywnie)? Czy autor bierze na siebie odpowiedzialność za sądzenie o wszystkim na świecie, zwłaszcza o ludziach, z którymi się przestawało, którzy powierzali mu to, co najskrytsze?.. Jaka część prawdy, a jaka część zakłamania jest w dziennikach?.. Czy sam autor cieszy się czy rozczarowuje publikacją dziennika?.. Czy ta publikacja jest słabością czy odwagą? Wodą, atramentem czy krwią napisany jest tekst?.. Z dziennikami jest tak niełatwo… Można to zrozumieć na przykładzie dzienników Tarasa Szewczenki, Ołeksandra Dowżenki, Olega Honczara, Dmytra Pawłyczki, Iwana Czendeja, Stepana Puszyka, dzienników Petra Soroki… A co z Olesiem Wolą? Jaka jest jego motywacja, jaki bodziec? W epigrafie autor wyjaśnia: „Mój dziennik – tylko częściowo jest biografią zbolałego serca: lwia część to krwawe nacięcia na nim. Nacięcia od głębokiej świadomości tych antyludzkich i antyludzkich niesprawiedliwości, poniżeń, okrucieństwa i omamień, jakich dopuszczali się i dopuszczają wobec mojego narodu jego wrogowie i nieprzyjaciele”. Czy to nie zbyt kategoryczne, tragiczno-pesymistyczne? Ani trochę. Ze stron dziennika wyłania się charakter mężny, miłujący wolność, czyniący dobro, „zrodzony od słońca” (s. 196), obdarzony kosmiczną energią tworzenia słów, samopoznania, zapisywania z niebios („Moje pióro się nie zatrzymuje: jest podłączone do superpotężnych „silników” kosmosu”. 10 lipca 2011 r.; „Czy nie zanadto wsiąkam w siebie przez wyprostowane abstrakcje myśli? Chyba nie. Do tego robię to w aforystycznych zrywach, zesłanych przez Niebo”. 13 lutego 2017 r.; „U Boga nie jestem nawet jego sekretarzem – zapisującym słowa”, 24 marca 2013 r.). Ten człowiek ofiarnie służy ukraińskiemu narodowi, a nie władzy. Czyż ktoś może oskarżyć Olesia Wolę o takie przewidywanie: „Ukraina jest na progu rzezi. Okrutnej, długotrwałej, z wieloma bezsensownymi ofiarami. A Rosja nie zatrzyma się w swoich zamiarach (jedyny światowy lider – Ameryka – na nią naciska, grożąc „odcięciem” łakomego kawałka Ukrainy. A dokładniej, uczynieniem jej swoim wasalem i Europy); Ukraina będzie walczyć śmiertelną walką, by nie została ona zniszczona; a kosmopolityczni oligarchowie będą jeszcze bezczelniej hulać. Ich kieszenie będą puchnąć…” (8 kwietnia 2014 r.). Dzień później: „Przeczucie: po wyborach Prezydenta (a taki będzie w stu procentach tylko spośród oligarchów) władcy poprowadzą i doprowadzą Ukrainę do pełnoskalowej wojny-katastrofy, ale uniknął odpowiedzialności za ofiary w niej…”. Konstytucyjne prawo każdego obywatela do swobodnego wyrażania własnej opinii na dowolny temat, podoba się to komuś czy nie. Na stronach dziennika Oles Wola często prowadzi dialogi z geniuszami ludzkości, wybitnymi filozofami, pisarzami. „Nie czyń sobie bożka”… Oles Wola wymienia wśród wielu H. Skowrodę, F. Nietzschego, M. Amosowa, Hryhora Tiutiunnyka, „ojca chrzestnego w literaturze” Oleha Honczara… Ale nie są dla Olesia Woli bożkami, lecz duchowo-twórczymi, intelektualno-emocjonalnymi autorytetami, które pobudzają do głębokiego myślenia, samoposzukiwania i samoodtwarzania, bo „bożków tworzymy z powodu naszej słabości i nieodpowiedzialnego stosunku do siebie” (s. 378). „Moje serce w miłości do innych i do świata się skłania” (s. 61) – zauważył autor, wyznając dobro jako ideał. Doskonale zdaje sobie sprawę, że z natury dobro jest tolerancyjne, lecz religijni ortodoksi przekształcili tę tolerancję w pojęcie grzechu i kary, sądu ostatecznego dla mas, a politycy – w liberalizm oligarchów, którzy trzymają narody w swoich łapach, w pokorze niewolniczej biedy, „już zupełnie zniewoliliśmy się” (s. 101). Przejmując się losem Ukrainy, Oles Wola jako pisarz i martwi się, i niepokoi, i irytuje, czasem gniewnie reaguje na wszelkiego rodzaju manipulacje i spekulacje polityczno-administracyjne, potępia władców-obcych, krytykuje zaśmiecanie języka ukraińskiego: „Po prostu jakaś zaraza! Jakby ktoś nas, Ukraińców, zakaził zaraźliwą chorobą w rozmowie: na każdym kroku słyszy się tylko to głupie słowo-pasożyt – „typu”. W metrze słyszysz, w trolejbusie, tramwaju, na ulicy, na plaży. Od dzieci i nastolatków szczególnie często to „typu” kłuje w ucho. A dorośli obrośli tym „typu”, jak ohydnym mchem. Mnie od tego „typu” aż kręci w nosie. Chwastem mnożą się też „zajebiście”, „realnie”; wśród dziennikarzy – „obecnie”. Wciąż zaśmiecają język głupie kobiece westchnienia-okrzyki: „Okropność!”, „Ależ czar!”, „Koszmar!” Kiedy wreszcie ta zaraza ustanie?..” (25 czerwca 2017 r.). Drogi samopoznania i samodoskonalenia u Olesia Woli, „zadania na bliską i odległą perspektywę” nie są proste: „oczyścić duszę z brudu, oczyścić ciało z „żużli”, wznieść w sobie katedrę” (4 lutego 2010 r.). Najbardziej autorytatywnym nauczycielem jest życie. Autor poznał wiele i na rodzinnej Połtawszczyźnie, i w salach wykładowych uniwersytetu, i w czteroletniej codzienności kolejarza-konduktora, i na Bajkalsko-Amurskiej Magistrali, na kijowskim rynku książki „Petrowka”, w pracy w Domu Literatów Związku Pisarzy Ukrainy, w takich zagranicznych krajach, jak Egipt, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Tajlandia, Sri Lanka, Kambodża, Węgry: „I na koniu, i pod koniem bywałem, bo galopem po życiu leciałem; teraz osłabłem, jakiś żałosny, zelżał…” (10 stycznia 2010 r.). Czasem Oles Wola podaje krótką samocharakterystykę, dzięki której można wyrobić sobie pełniejsze wyobrażenie o nim – niezwykłym, prawdomównym, nieokiełznanym, naiwnym, nieugiętym, silnym duchem, zamkniętym i szczerym, otwartym jak nerw: „Nigdy, nikomu, pod żadnym pozorem nie pokazuję swojego szczęścia: żeby nie zapeszyć” (s. 16), „Im mniej obcych wokół mnie, tym spokojniej żyję” (s. 17), „Nie stoję w miejscu, żeby nie upaść” (s. 19), „Do dwudziestego piątego roku kształtowałem się tym duchowo-umysłowym winegretem, którym karmią nauczyciele szkół podstawowych i średnich, wychowawcy, autorytety; od dwudziestu
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...ecznie, fantazjowali, stawali się współautorami. Scenograf spektaklu Olesia Holowacz (przebywająca za granicą) uczestniczyła w naszej pracy wszystkimi możliwymi sposobami online. Dla niej było to ciekawe doświadczenie – spojrzeć na swój dom z boku. Prawdziwym wyzwaniem stało się połączenie epok historycznych i jednoczesne, za pomocą prostych pociągnięć pędzla, stworzenie poczucia mistyki, baśni. Niezwykły zespół aktorski. Wszyscy różni, każdy ma po dwie-trzy role. Trzeba szybko się przełączać. Interesująco było obserwować aktorskie manewry, prowadzące do czytelnych i wyraźnych przemian. Zawsze robię to, co mogę zrobić maksymalnie. A spektakl będzie jeszcze dopracowywany na widzu, skorygują się tempo rytmiczne i akcenty. Ten proces to zawsze szczególna magia. Mam nadzieję, że ten spektakl okaże się pożyteczny dla dużej liczby ludzi. Zainspiruje ich do czytania, oglądania, przypomnienia sobie czegoś o historii naszego miasta. Obecnie przygotowujemy się do wystawienia „Charliego i fabryki czekolady” w Narodowym Teatrze im. Marii Zankowieckiej we Lwowie, gdzie jestem etatową pracownicą. Wróciłam do swojego głównego miejsca pracy. Dalej planuję inscenizację w jednym z teatrów w Portugalii, z którym już współpracowałam. Zachęcam ludzi, by częściej chodzili do teatrów, poznawali historie z nieoczekiwanych perspektyw. Obecnie jest bardzo ważny etap odrodzenia naszej kultury. Każdy może na nowo poznać ojczysty kraj, rodzinne miasto. Wcześniej mieliśmy ograniczony materiał, który mógł pomóc poznać siebie. A dziś pojawia się wiele nowego, ciekawego. Dlatego nie trzeba ograniczać się w możliwościach poznawania siebie. Zdjęcie: Anastasija Mantacz ...wypada iść niewygodną drogą, jednak nigdy nie wolno zdradzać samego siebie. Potem przeniosłem ten spektakl do Kijowa. Trzeba było coś przerobić, bo scena, na której gram obecnie, nie ma takich możliwości, jakie były na Krymie. Wiąże się to także z tym, że teraz jeżdżę po różnych miastach. Zmieniłem też finał. W krymskiej wersji bohatera zabijano kijami, a teraz u mnie się wiesza. Właśnie tak go teraz zobaczyłem. Po raz pierwszy zagrałem „Notatki szaleńca” w języku ukraińskim we wrześniu ubiegłego roku. Myślę, że będę grał ten spektakl częściej. Jest dobrze przyjmowany przez widzów. To wspaniała rzecz. Kiedyś grałem go po 50 razy miesięcznie (dwa razy dziennie w szkołach). Objechałem z nim całą Ukrainę. Potem zrobiłem na kilka lat przerwę, by teraz znów wrócić do „Notatek szaleńca”. Jak w minionych latach, staram się robić spektakl nie za Gogolem, lecz Gogola, jakim on jest. Chcę przekazać autora i swoje uczucia. Młodzi ludzie to dobrze odczuwają. Najważniejsze to właściwie podać materiał. Obecnie pracuję nad „Faustem”. Biorę wieczne utwory, które nie są zbyt popularne we współczesnym teatrze. Materiał niezwykle trudny. Moja żona zrobiła znakomity przekład na język ukraiński i pomogła przy inscenizacji. Chcę, by to nie była wersja wierszowana, lecz proza. Bo forma wierszowana byłaby trudno przyswajalna. Wierszem zostawię tylko sceny miłosne Fausta i Małgorzaty. Zrobię wszystko, aby doprowadzić ten materiał do doskonałości. Zdjęcie: Eduard Mieżuł
Stronę przygotował Eduard OWCZARENKO
Tłumaczenie maszynowe
W Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatu i Komedii odbyła się premiera spektaklu „Legendy Kijowa”, który składa się z legend o sławnym mieście nad Dnieprem. To pełna miłości do rodzinnego miasta, faktów historycznych i fantastycznych wymysłów historia, która łączy nowymi więzami znane miejsca i imiona. Spektakl, który ożywia postacie historyczne i urządza pasjonującą wycieczkę przez czas. – Można powiedzieć, że to moja pierwsza pełnowartościowa współpraca z Kijowskim teatrem na Lewym brzegu Dniepru – opowiada autorka sztuki Kateryna Penkowa – ale moje teksty tutaj już znali, ponieważ były czytania. W szczególności Tetiana Hubrij robiła w teatrze czytania dwóch moich tekstów – „Odpady” i „Sto tysięcy”. Przed dwoma laty na festiwalu „Mytnycia. Nowa reżyseria” Katia Parfyrjewa wybrała jeden z moich tekstów. A w zeszłym roku dwaj reżyserzy – Ołeksandr Sokołow i Jewhenij Rezniczenko – weszli do finału tego konkursu z moim tekstem „Wieprzowina”. Po tym menedżerowie teatru zwrócili się do mnie, abym stworzyła tekst do spektaklu „Legendy Kijowa”. Pomysł tej inscenizacji powstał u dyrektorki – kierowniczki artystycznej teatru Ołesi Żurakiwskiej. Ale początkowo nikt z nas nie wiedział, co tam ma być, jakie konkretnie legendy, jak mają być powiązane między sobą. Kontaktowałam się z przyszłą reżyserką Natalią Sywanenko. Razem z nią zaczęłyśmy przeglądać książki, które przekazała nam pani Ołesia. Przeczytałyśmy dużo literatury – opowieści i legend Kijowa. Były wyznaczone sztywne ramy czasowe. Ponieważ jest to spektakl dla widzów rodzinnych, to miał być nie dłuższy niż półtorej godziny. Dlatego trzeba było zrezygnować z ciekawych historii o Kyryle Kożumiace, fontannie Samsona na Podolu, świętych relikwiach w Ławrze. Ostateczną selekcję robiła reżyserka: decydowała, które historie zostawić. Zależało to nie tyle od samych historii, co od kontekstu, połączenia, jak będą wyglądać na scenie, a także od aktorów, którzy będą grać w spektaklu. Starałam się przeprowadzić myśl, że jeśli żyjesz w mieście, marzysz razem z nim, tworzysz razem z nim, to stajesz się jego częścią. I niezależnie od tego, czy urodziłeś się w Kijowie, czy rzucił cię tutaj los, stajesz się kijowianinem. Tworzę swoje sztuki różnie. Zależy to od tekstu, zadania, które przede mną stoi. Wcześniej nie robiłam tak skomplikowanego tekstu, trzeba było opracować dużo informacji. Ogółem stworzyłam osiem historii, które trzeba było skracać. A niektóre w ogóle nie weszły do spektaklu. Trzeba było przestudiować materiał, stworzyć postaci i właściwie historię. Był to dość długi proces – od listopada do marca. Dwa-trzy miesiące studiowałam, dobierałam historie, robiłam badania. Potem zajmowałam się pisaniem samego tekstu (około miesiąca). Bezpośredniego udziału w tworzeniu spektaklu nie brałam, bo obecnie mieszkam w Warszawie. Końcowy rezultat zobaczyłam na pokazach przedpremierowych. Przez cały ten czas byliśmy w kontakcie z reżyserką, dużo dyskutowałyśmy. Więc nie można powiedzieć, że byłam całkowicie wykluczona z procesu. Bardzo podobało mi się wszystko, co zobaczyłam na scenie. To kolosalna praca wszystkich działów i reżyserki. Wizualny szereg, scenografia, muzyka, prace aktorskie. Jestem niezwykle wdzięczna wszystkim, którzy wzięli udział w tworzeniu spektaklu. Myślę, że każda z odtworzonych legend zasługuje na pełnowartościowe wcielenie sceniczne. Tak samo na to zasługują i te historie, które nie weszły do spektaklu. W szczególności historia o Kijowie lat 80. – 90. ubiegłego wieku. Chciałabym jeszcze mieć wspólne projekty z Teatrem Dramatu i Komedii na Lewym brzegu Dniepru. To wspaniały teatr, nowoczesny, działający, robi eksperymentalne rzeczy. Obecnie pracuję z niemieckim reżyserem nad spektaklem o Doniecku. Był w tym mieście w 2010 roku. Tworzył spektakl – teatr uliczny. I teraz robimy inscenizację o losach ludzi, którzy brali udział w tym performansie. – Doświadczenia współpracy z Teatrem Dramatu i Komedii na Lewym brzegu Dniepru wcześniej nie miałam – kontynuowała rozmowę reżyserka-inscenizator Natalia Sywanenko. – Ale jednym z moich wykładowców był Eduard Markowycz Mytnycki, wtedy – kierownik artystyczny tego teatru. Miałam możliwość odwiedzać próby, chodzić do niego na wykłady. Bardzo kocham ten teatr, obejrzałam prawie cały repertuar. Aby zanurzyć się w historię Kijowa, trzeba było przeczytać dużo materiału, zrozumieć kontekst. Razem z autorką sztuki Kateryną Penkową szukałyśmy materiałów, oglądałyśmy filmy dokumentalne. Kateryna znajdowała podstawę, a dla mnie była to raczej okazja, by zagłębić się w kontekst. Wyszło osiem nowel. Ale ponieważ chciałyśmy zrobić lekki, natchniony spektakl, to zdecydowałyśmy nie przeładowywać go dużą liczbą postaci, wątków. Dla mnie głównym było wyselekcjonować właśnie te nowele, które pokazałyby Kijów z różnych aspektów. Kijów chrześcijański, Kijów modernistyczny, Kijów marzycieli, Kijów zakochanych, Kijów historyczny, a nawet feministyczny. Wyselekcjonowałam odpowiednie legendy, których nie trzeba było już powtarzać w innych historiach. Materiału zostało na jeszcze jeden spektakl. Przecież Kijów to miasto nieogarnione, głębokie. Jest wiele wersji tych samych legend, mitów, wierzeń. Miałam ogromną przestrzeń dla fantazji, dla pracy bezpośrednio z aktorami. Każdy ma swoje skojarzenia z Kijowem, które chciało się przekazać. Brałyśmy za podstawę te historie, te postaci, które przekazała nam Kateryna Penkowa. Potem opracowywałyśmy je etiudowo, metafo-
Tłumaczenie maszynowe
Teatr monodramów „MIF” oraz zasłużony artysta Ukrainy Mychajło Fica w każdym sezonie teatralnym prezentują nowe monodramy. Najświeższym obecnie projektem jest monodram „Dziennik obłąkanego” na podstawie utworu pod tym samym tytułem autorstwa Mykoły Hohola. Choć w rzeczywistości projekt ten ma ponad trzydziestoletnią historię. – W latach 90. ubiegłego wieku pracowałem w Narodowym Teatrze imienia Marii Zańkoweckiej (Lwów) – wspomina Mychajło Fica. – Miałem za mało pracy w teatrze, prowadziłem też kółka teatralne. W końcu postanowiłem tworzyć monodramy. Pierwszym z nich był właśnie spektakl „Dziennik obłąkanego”, którego premiera odbyła się 24 lutego 1992 roku we Lwowskim Domu Aktora (obecnie mała scena Teatru Zańkoweckiej). Może pojawić się pytanie, dlaczego akurat Hohol. Po pierwsze, trzeba było znaleźć utwór, który odpowiadałby gatunkowi monodramu. Przyznam, że nigdy nie zdradzam samego siebie. Jestem przekonany, że musi to być rzecz klasyczna – na wszystkie wieki. Obecnie w teatrach młodzi reżyserzy uwspółcześniają wielkie dzieła, nadając im zewnętrzną formę, na przykład ubierając Hamleta jak współczesnego nastolatka i zmuszając go do wygłaszania szekspirowskich monologów wulgaryzmami. A odkrywania wewnętrznego świata tam nawet w przybliżeniu nie ma. Ale oni nie rozumieją jednego: przez 500 lat Hamlet pod względem swojego wewnętrznego świata się nie zmienił, to znaczy cechy charakteru człowieka są ponadczasowe, one się nie zmieniają. I najsmutniejsze jest teraz to, że reżyser nie potrafi i nie chce pracować z aktorem, zajmuje się inscenizacją i autoekspresją zamiast tego, by odkryć przed widzem samego autora. Nie trzeba niczego wymyślać. Nie trzeba wyważać otwartych drzwi, one już dawno zostały otwarte. Także nie trzeba robić koła kwadratowym, bo będzie gorzej jechało. A czym jest nowe? To zapomniane stare. Dajcie mi to stare. Prawdziwa klasyka zawsze będzie współczesna, nawet za tysiąc lat. Trzeba przekazywać wewnętrzny świat, przekazywać historię. Przekazywać prosto i przystępnie, i oczywiście ze swoimi wewnętrznymi odczuciami. W styczniu grałem w jednym ze stołecznych liceów spektakl „Posłanie” na podstawie utworów Tarasa Szewczenki. Potem w tym samym miejscu grałem „Hamleta”. Warto tylko spojrzeć, jak dzieci odbierały te spektakle. Dobrze odbierają moje prace także studenci, którzy ze względu na swój kierunek studiów w żaden sposób nie są związani ze sztuką. I nie potrzeba żadnych dodatkowych efektów. To dla mnie marker. Aktor powinien prowadzić ludzi za sobą, a nie ludzie powinni gdzieś ciągnąć aktora. Niestety, tendencja w teatrze zmierza do wyjałowienia i to mnie boli. Ale wróćmy do Hohola. To twórca, który jest artystą Wszechświata. I ile bym nie grał w „Dzienniku obłąkanego”, zawsze znajduję w nim coś nowego, jakieś półtony. To swoista muzyka, którą trzeba wyłapać, którą trzeba słyszeć w każdej frazie i umieć ją przekazać. Wznowiłem ten spektakl, kiedy przeprowadziłem się na Krym. Tam pracował ze mną bardzo dobry reżyser Borys Martynow. Czuł te subtelności, które kryją się za słowami. On mnie na to naprowadzał i tworzyliśmy wspaniałe rzeczy. Później miałem wspólne prace ze znakomitymi reżyserami Jurijem Odynokim oraz Petrem Myronowem. Ale z kimkolwiek z reżyserów bym nie pracował, nigdy nie idę za nimi na smyczy. Przecież muszę zawsze pozostawać samym sobą i iść właściwą drogą, tak jak ja to czuję. Czasami do-
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Жанна НЕВКРИТА, інформаційна служба Національного музею гончарства Фото Тараса ПОШИВАЙЛА
Опішня – містечко з давньою історією, що славиться у світі як гончарна столиця України й упевнено здобуває нові статуси вже сучасними досягненнями. Проте мало хто знає, що йому належить ще одна історична першість: в Опішні 130 років тому офіційно започатковано історичну тяглість української професійної гончарної освіти. 1894 року тут було відкрито перший у Наддніпрянській Україні гончарний навчальний заклад – Опішнянську зразкову навчальну гончарну майстерню. Чому саме в Опішні? Тому що вже тоді містечко вважалося найбільшим осередком гончарного промислу в Полтавській губернії, а вироби тамтешніх майстрів славилися самобутньою красою та різноманітністю форм далеко за її межами. Майстерню було засновано Полтавським губернським земством з метою ознайомлення місцевих гончарів із властивостями місцевих глин, можливостями їх переробки, навчання новітнім способам виготовлення глиняних виробів. Потреба створення такої школи зумовлювалася значним зростанням рівня конкуренції кустарних (власноруч створених) глиняних виробів із фарфоро-фаянсовим виробництвом, продукція якого саме наприкінці ХІХ століття почала потужно заходити на споживчий ринок. Будівництво майстерні розпочалося 8 червня 1894 року і завершилося наприкінці того ж року. За дослідженням доктора історичних наук, професора Олеся Пошивай-
Меморіальна дошка на стіні гончарної слави України директору Опішнянської зразкової гончарної майстерні – керамологу, етнографу, археологу Івану Зарецькому (1857–1936) (скульптор – Володимир Гамаль, 2013)
ла, вона мала розпорядок, згідно з яким “пояснення кустарям надавалися безкоштовно. Виготовлені речі поступали в розпорядження земства. Певний вік учнів не визначався <…> Випускники майстерні отримували документ, який засвідчував здобуті ними знання. Курс навчання в майстерні був розрахований на рік”. Основним у роботі гончарної майстерні стало дослідження місцевих глин, удосконалення технології приготування полив та ангобів, а також здобуття досвіду їхнього якісного поєднання. Опішнянська зразкова навчальна гончарна майстерня проіснувала лише 5 років. Для успішної діяльності їй забракло досвідчених керамістів-технологів, які б змогли організувати роботу установи з фаховим знанням процесу виробництва глиняних виробів, урахуванням економічних факторів та неодмінно властивостей місцевих матеріалів. Водночас намагання Полтавського губернського земства уподібнити роботу місцевих гончарів до виробництва фаянсових виробів також не увінчалися успіхом. 1899 року, за розпорядженням земства, будівлю гончарної майстерні було передано Зіньківському повітовому земству, а все обладнання – у користування Миргородської художньо-промислової школи імені Миколи Гоголя. За короткий час існування майстерня все-таки справила помітний вплив на становлення творчості окремих майстрів, серед яких – відомі гончарі Опішні Федір Чирвенко, Іван Гладиревський, Юхим Різник, Василь Поросний. Асортимент їхніх виробів значно урізноманітнився, з’явилися нові технологічні знахідки на всіх етапах виготовлення. 1899 року їхні роботи були включені до колекції опішнянської кераміки, представленої на Всесвітній виставці в Парижі (1900). Діяльність Опішнянської зразкової навчальної гончарної майстерні значно пожвавила цікавість до гончарства Опішні. Найголовніше – те, що вона стала потужною основою для створення нових навчальних закладів, які діяли в містечку з невеликими проміжками впродовж усього ХХ століття. На місці, де знаходилася майстерня, 1916 року було зведено окрему будівлю, у якій свого часу функціонували гончарний показовий пункт, школа, артіль, завод “Художній керамік”. Нині в цих легендарних стінах діє Музей мистецької родини Кричевських.
Меморіальна дошка на стіні гончарної слави України, яка увіковічнила пам’ять про навчальні заклади, що функціонували на місці будівлі Кричевського-Лебіщака (скульптор – Володимир Цісарик, 2019)
Традиція гончарного шкільництва в Опішні в наші дні не занепала: з 1997 року її продовжує Опішнянський державний художній ліцей імені Василя Кричевського – єдиний в Україні навчальний мистецький заклад, у якому, разом із загальноосвітніми дисциплінами, з першого до одинадцятого класу учні вивчають гончарство, скульптуру, рисунок, живопис, композицію, основи технічного рисунка, креслення, художню культуру, основи керамології, декоративно-прикладне мистецтво, перспективу, основи технології кераміки. Зерно столітніх знань про опішнянську глину – живе. Воно безупинно продовжує сходити, аби українському гончарному роду не було переводу.
Будівля Музею мистецької родини Кричевських, яка знаходиться на місці Опішнянської зразкової навчальної гончарної майстерні
Юні вихованці Опішнянського державного художнього ліцею імені Василя Кричевського продовжують гончарні традиції краю. Фото з офіційного сайту закладу
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: JSC CB „PRYVATBANK” (kod EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: NGO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w LLC „Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe