Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №24 за 2025 рік

16 s. · 38 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 38 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

O podstawach państwowości

W zeszłym tygodniu w agencji informacyjnej „Naholos” pod przewodnictwem przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana odbyło się posiedzenie okrągłego stołu na temat „Historyczne i prawne podstawy ukraińskiej państwowości a ordyńska Moskwa”. Po wstępnym słowie Pawła Mowczana w dyskusji wzięli udział znani politycy, naukowcy i działacze społeczni: Heorhij Filipczuk, Jewhen Szewczenko, Iwan Zajec, Mykoła Wasków, Dmytro Łomaczuk, Petro Czerneha, Serhij Prysuchin, Jurij Handziuk, Halyna Datsiuk i inni. Relację z wydarzenia można obejrzeć na kanale YouTube. Inf. własna. MYKOŁA ŻULINSKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Obdarowany siłą duchową

Georgij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy 15 czerwca – Dzień Iwana Mykołajczuka! Nie dożył swojej „tak późnej i tak ciepłej jesieni”. W tym ostatnim gorącym letnim dniu rozpoczął się zaledwie 47. rok jego życia. Wielki arystokrata ducha narodowego, unikalny samorodek z ludu, dивовижna dusza ukraińskiej kultury, o którym Lina Kostenko w wierszu „Niezdjęty kadr niezagranej roli” powie: …O, jak natchnionie potrafi on nie grać! Jak mimowolnie tworzy piękno! Chwast zagłuszał dalie przy chacie, i w genach coś zerwało się do kosy. Każdy ma własne zabarwienie spojrzenia na świat od obrazu tej postaci-legendy. Każdy na swój sposób ma suwerenne prawo postrzegać, poznawać, zachwycać się tym głębokim wyrazicielem ducha ludowego. Jednak istnieje jeden wspólny mianownik wymiaru etycznego, zwany pamięcią narodową. I choć nie sposób fizycznie, zmysłowo, logicznie zachować wszystkich skarbów piękna, stworzonych przez człowieka, naród, ludzkość, to jednak istnieją niezmienne wartości, które będą przekazywane z pokolenia na pokolenie, ponieważ wdarły się one w duszę Ukraińca z taką siłą, że na wieki opanowały Myśl, Marzenie, Ideę, Nadzieję. Takie powszechne odbiór Iwana Mykołajczuka. „Nie znam bardziej narodowego, ludowego geniusza… Przed nim był Dowżenko” – szczerze i prawdziwie powiedział o nim wielki Paradżanow. Bo w tamtych czasach zaledwie jeden film zdobył 39 nagród międzynarodowych, 28 nagród (24 Grand Prix) w 21 krajach, przy czym Mykołajczuk zagrał 34 role, w tym Tarasa Szewczenkę w filmie „Sen” Wołodymyra Denysenki, napisał 9 scenariuszy filmowych, nakręcił dwa wspaniałe filmy – „Babilon XX” i „Tak późna, tak ciepła jesień”. Artystka ludowa, solistka znanego tria „Złote Klucze” Walentyna Kowalska we „Pieśniarskim drzewie Iwana Mykołajczuka” przytacza wypowiedź znanego polskiego reżysera Janusza Majewskiego: „Żeby powstał taki film („Biały ptak...”), trzeba dobrze znać swój naród, być z tego narodu. Takiego obrazu nikt na świecie nie nakręciłby, poza ukraińskim artystą”. Rzeczywiście, pochodzi on z samego sedna Narodu, który tworzy światu piękno. Ale oczywiste jest też, że przyczyna zrośnięcia tego fenomenu tkwi w rodzinnym gnieździe, w jego „ojcowskiej pedagogice”, „matczynej szkole”, tradycjach rodu, przyrodzie i Bożej łasce. Bardzo czule nakreślił to piękno zatajonego otoczenia Iwana Mirosław Łazaruk w powieści „Czortoryjskie mary-widziadła”, gdzie „pokonują drogę tysiąca lat, najpierw ucząc się chodzić, a potem latać, ożywiając wiśnie, jabłonie i świerki, strzegąc Bożego Narodzenia, Malanki, Wasyla i pereberii dla przyszłych czortoryjczyków, aby zadziwiali Wszechświat swoją pobożną wielkością”. „O, jak ty jesteś piękne, Czortoryjo, gdzie każdy zakątek jest mi rodzimy” – mówił Mykołajczuk. Rzeczywiście, kto tam bywał, ten czuł, że to miejsce jakby poświęcone przez Stwórcę, bo w najsroższe mrozy w tej okolicy przetrwują słynne „czortoryjskie” stada łabędzi, nie opuszczając zasiedlonych przez lata rozlewisk. A jeszcze mówi się, że łabędzie osiadają tylko tam, gdzie żyją dobrzy ludzie, „o wielkich nienaruszalnych duszach”. Najwyraźniej to prawda.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

chciałoby się zamknąć jego imię w niszy małomiasteczkowości, regionalności, zakorkować buntowniczą duszę Bojownika i Twórcy. Ale to się nie uda. Bo on nie podlega ani „złym prawnukom”, ani mankurtom, „Co rękę carską całowali, / Co ślinili Piotrową dłoń”. Dlatego dla nas On pozostaje amuletem niepowtarzalnego duchowego, wolnościowego świata Narodu, tradycji Bytu ludu, symbolem wysokości wzlotu kultury narodowej, wplecionych w wieniec ogólnoludzkich osiągnięć. Ten punkt odniesienia, duchowy znak, nie pozwoli zapomnieć „Iwanowej nauki”, która uczyła nas być Ludźmi, Ukraińcami. Twórca i śpiewak Muz dla swojego Rodu i Narodu, do szaleństwa zakochany w swojej Ukrainie, której drugiej czy równej dla niego nie było na świecie. W archiwach „Ukraińskiej kroniki filmowej” przechowuje się bezcenną rzecz – „czytanie Skoworody” przez Iwana Mykołajczuka (1972 rok). Szczytowa Emocja Prawdy, której nie można ani zapomnieć, ani przekazać słowem. Wielkim dzwonem rozbrzmiewa przez lata święto-testamentowe Przykazanie Skoworody, odtworzone pełnym pasji głosem Iwana: „Każdy musi poznać swój Naród…”. Wielki Artysta, poznając swój naród w różnorodności kulturowo-historycznego bytu, nieustannie rozpoznawał siebie – w kręgu rodzinnym, tradycji ludowej, wierze, pieśni, ojczystym języku, wyszywance i domowych wzorach, w budzącym Słowie narodowego Hymnu „Jeszcze nie umarła…”, w miłości do ojczystej Ziemi. Pamiętał skoworodyńską zasadę, że „wszystko jest dobre na swoim miejscu i w swojej mierze…”. W tamtych niełatwych i niemiłosiernych dla niego czasach uczciwie „przekładał” tę etykę życia na swój sposób, wyznając naturalne prawo rodowego bytu – jeśli jesteś Ukraińcem, to bądź Nim. Dlatego tak nieprzerwany jest marsz do rodzinnego gniazda Mykołajczuków, gdzie słychać bicie serca Iwana, obdarzonego godnością, sumieniem i niezgłębioną duchową siłą. I obecnie, kiedy trwa czwarty rok wojny przeciwko dziko-ordyńskiej moskowii, wielu nie spotka się, nie zawita do malowniczej Czortoryi na „gościnę do Iwana”, na Bukowinę. Ale ludzkie serca, myśli i dobre zamiary w jego Dzień Anioła są z nim, bo on jest wśród nas, dla nas, dla Ukrainy! Głęboki szacunek dla Iwana Mykołajczuka – Budziciela piękna i siły ducha Ukraińskiego Narodu, którego nieustannie szukał na Rodzimej Ziemi! Georgij FILIPCZUK Zdjęcie ze źródeł otwartych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Obdarowany siłą duchową», s. 1

Obdarzony duchową siłą

Zakończenie. Pocz. na str. 1. Pewnego razu, w przededniu pełnoskalowej wojny, udało mi się przeczytać konkursowe wypracowanie ucznia ze szkoły w Brusnycy, w której swego czasu uczył się Mykołajczuk, o wymownym tytule „Biały ptak Bukowiny” (o rodowodzie wybitnego Ukraińca). Zapisano tam przede wszystkim szacunek dla Matki, która wychowywała, karmiła, kołysała, uczyła, leczyła, tkała i wyszywała, modliła się i śpiewała, „wyciągała ze skrzyni »Kobziarza« i czytała dzieciom na głos”. A było ich aż dziesięcioro. Nic dziwnego, że kiedy w głodnym 1947 roku Frozyna (starsza siostra) wychodziła za mąż, to z jej wesela najbardziej zapamiętano to, że mały Iwan zaśpiewał gościom „Jeszcze nie umarła Ukraina…”. Wtedy ojciec, żartując, powiedział: „Syna bardziej obdarowano niż młodych w głodny rok”. Zapewne właśnie z takich zdarzeń, z tych zakazanych Ksiąg „z gęsią skórką na plecach”, z nieśmiertelnych pieśni tworzyła się nieśmiertelna siła i duchowa niegasnąca moc rodu Iwana. Bo mówią starzy, mądrzy ludzie, że kiedy rodzina do rodziny, to tworzy się Naród. Młodzieniec z wielodzietnej rodziny, przeszedłszy przez zwykłe wiejskie szkoły, miejscowy zespół dramatyczny, studio teatralne Czerniowieckiego Muzyczno-Dramatycznego Teatru im. O. Kobylańskiej, wszedł na wyżyny muz, zdobywając światowe uznanie. Ludzie zakochiwali się w dumnej postawie Iwana. Nie na darmo w tamtych latach amerykański astronauta Neil Armstrong na spotkaniu z Aktorem powiedział o gotowości, by znów polecieć z nim na Księżyc. Jestem pewien, że światowy szacunek przyniosła mu niesamowita siła rozbłysku ukraińskości, ludowości, skoncentrowane w jego talentcie „pojąć Swego narodu wielkość i piękno”. Iwan – to nie po prostu unikalne, niezgłębione Pięknem poetyckie kino. On jest Budzicielem ukraińskiego ducha narodowego. Bo Kino Mykołajczuka, darowane przez Boga, stało się niegasnącym ogniem dla ukraińskiego serca i woli. A jeszcze jego pobratymcy mogliby stwierdzić, że Mykołajczuk – to Człowieczeństwo. Kiedyś, stęskniony za ojczystym krajem, Iwan, jakby powróciwszy znów na Bukowinę, skąpo mówi: „Co piękne – to jest piękne… Człowieku, zapłacz, kiedy jest ci bardzo ciężko, łza – to twoja zamaskowana człowieczość! A człowieczość – to Wszechświatowy bóg. I ja nie wstydzę się człowieczości”. Bardzo wrażliwie o tej ludzkiej cnocie Iwana mówiono na prezentacji powieści w nowelach „Czortoryjskie miraże-widzenia” Myrosława Łazaruka (pierwszy utwór prozatorski o genialnym twórcy filmowym), która odbywała się w kijowskim Domu Kina. Oczywiste jest, że właśnie dzięki tej duchowej czystości On zdołał stworzyć w tamtych niełatwych czasach wykorzeniania ukraińskiego losu tak wartościowy etyczno-estetyczny paradygmat postrzegania świata, który przekształcał ludzkie cierpienie w nadzieję, a codzienne idee w wysokie uczucia, uszlachetniając ludzi, Naród, w których budziły się Godność, Honor, pragnienie Wolności. Przypominają się odległe lata, kiedy jakieś nieodgadnione i utajnione uczucie, zamurowane wojnami, głodomorami, strachami i zwątpieniem, znienacka porywało wszystkich – od wielkiego do małego, zmuszając w podświadomości do rozbłysku ludzkie dusze, które poczuły siłę piękna swojej niepowtarzalności w tym świecie, po raz pierwszy zobaczywszy „Sen”, „Cienie zapomnianych przodków”, „Biały ptak z czarnym znamieniem”, „Taka późna, taka ciepła jesień”, „Babilon XX”, „Zachara Berkuta”. Wtedy Mykołajczuk stał się znakowym symbolem ukraińskiej kultury, wysokiej kultury ludowej, ponieważ zdołał poczuć głębokie źródła i dążenia Narodu do samostanowienia, wolności, samodzielności, jednocząc najlepsze przejawy narodowego Wzlotu. Stwórca darował Iwanowi możliwość widzenia za horyzont z Jego subtelnym i wrażliwym rozumieniem mentalności własnego narodu, nakazując i inspirując Twórcę swoją „kulturą” chronić i wychowywać Człowieka, Ukraińca. Przeglądając strony jego życia, pełne zarówno twórczej energii, jak i odczuć wewnętrznego bólu, ale zawsze niezgaszonej wiary w Człowieka, wspomina się przez niego powiedziane: „Największe wstrząśnienie, kiedy widzisz oczy człowieka i w nich czytasz wszystko”. Bywa dosyć trudno tworzyć publiczny obraz Mykołajczuka po wyrażonych myślach jego żony Mariczki czy wiernych pobratymców i ludzi o podobnych poglądach (I. Dracz, J. Illenko, S. Paradżanow…). Oni byli najbliższymi. Dzisiaj ich słowa i duchowa zgodność – najbardziej znaczące, prawdziwe i sprawiedliwe, wszak znali Iwana, wspólnie tworzyli i przyjaźnili się, wpływali na jego istotę, dopełniali sobą ten niezgłębiony romantyzm, profesjonalny lot, jakby „doszlifowując” unikalny i oryginalny dar natury. Przypominam sobie, jak na pogrzebie Iwana Dracza Serhij Trymbacz opowiadał o jednym wywiadzie (poetyckie kino) z 1980 roku. Wtedy Dracz z Mykołajczukiem właśnie pisał scenariusz filmu o kompozytorze Mykole Łysence. „Oto jeszcze jeden-dwa filmy, a potem zostanę pisarzem. Niech to szlag, to kino, wszystko jedno nic nie wychodzi po-prawdziwemu”, – mówił Iwan pod wpływem Iwana. Ile pamiętam Dracza, jak tylko mowa schodziła na Mykołajczuka, on zawsze zapalał się wspomnieniami. Tę bliskość relacji i wysokiej przyjaźni on przeniósł przez całe życie. Bardzo żałowałem, że nie udało się być na 75-leciu. Bo kiedy z Pawłem Mowczanem wróciliśmy z Czartoryi do Kijowa, Iwan Fedorowycz jakoś bardzo żałośnie powiedział: “Dlaczego mnie nie ma na “gościnie u Iwana”. Dzisiaj, wspominając ten epizod, czuję, że prawdopodobnie tam, na tej “gościnie”, synergia dusz tych dwóch wielkich Ukraińców byłaby najbardziej naturalna, odzwierciedlając prawdziwość lotu tamtej epoki odrodzenia narodowego, tych renesansowych protuberancji kultury narodowej, tworzonej przez nich. Jak nikt inny, Mykołajczuk czuł całym sercem, że wysoka Kultura rodzi się z Narodu. Dlatego tak niepohamowanie zawsze starał się krzewić i chronić jego duszę, ducha, duchowość. “Czy trzeba jakoś specjalnie troszczyć się o to, żeby ratować tradycyjną kulturę? Wydaje mi się – twierdził Mykołajczuk – że nie. Ratować trzeba duszę narodu, duszę swojego narodu. Bo wszystkie największe wartości – w sercu narodowym. Jeśli zachowamy duchowe zdrowie, to nie zgubi się i jego tradycyjna kultura”. Jego świetlanym celem było wychować Naród, który pragnie Wolności, duchowej i państwowej Suwerenności. Posiadał dar proroczego spojrzenia w przyszłość, a dlatego niezwykle wrażliwie odnosił się do sakralnych mitów kultury ukraińskiej, uświadomiwszy sobie, że poza nią żywy naród będzie stawał się martwym, będzie zachodził proces jego rozkładu. Dlatego podkreślał, że “Europa już teraz przyodziewa się w narodowy strój. I to nie tylko zainteresowanie etnografią, gra w przeszłość. Za tym – poważny pociąg do prawdziwych i głębokich wartości”. Swoimi twórczymi zamysłami, naturalnym światopoglądem ukraińskiego Rodu nawracał do stron historii narodów europejskich, które walczyły o swoje wyzwolenie i budowę państw narodowych. Jego subtelne rozumienie psychologii własnego narodu umożliwiało poszukiwanie wyjść z niewoli. Przypomnijmy, kiedy bezpaństwowa Polska w interwale 30-lecia powstawała i znowu tonęła we krwi oraz represjach. Ale przyszło uświadomienie: dla zdobycia wolności warto przygotowywać naród przez szkołę, cerkiew, kulturę narodową, świadomość mas. Wtedy przewodnikami niezjednoczonego narodu stawali się duchowi oświeciciele: Mickiewicz, Chopin, Słowacki, Lelewel, Dembowski, Jan Paweł II… Logiczne, że za czasów reżimu satrapii nie mógł nie trafić w pianę wiru prześladowań, represji, aresztowań, oskarżeń o nacjonalizm, z kwalifikacją “człowieka wrogiej ideologii”. Jednak im większej egzekucji doznawał Iwan wraz ze swoimi pobratymcami, tym silniejszy był ludzki szacunek. Bo tacy narodowi giganci, uduchowieni Ukrainą, “stawiając krzyże na ciemne i stare”, pragnąc sumiennego, budowali najwspanialszy Panteon Ukraińców – Wolność. Miałem szczęście bywać w różnych czasach w Iwanowym obejściu w Czartoryi, którą nazywają jeszcze “bramą Karpat”. Oto już trzy dziesięciolecia (od lat 90.) przechowuję w swojej domowej “skrzyni” dar “wzajemny” od Iwanowej Matki – wyszywany ręcznik i fotografię o tej przejmującej chwili… Prawdopodobnie tam najbardziej uczuciowo wnika się w niezgłębiony świat piękna Iwanowej twórczości życiowej, jakoś inaczej i przystępniej postrzega się filozofię życia narodu, którego zbawienie zależy (według Jakutowycza) od “procentu kultury na duszę ludności”. Wtedy bardziej zrozumiałe stają się wnioski znanego filozofa kultury Herdera (współczesnego H. Skoworody), który w “Ideach do filozofii historii ludzkości” twierdził, że prawdziwa kultura, wysoki gust estetyczny formuje się nie na dworze mecenasów, w “wysokich” towarzystwach, a jedynie w Narodzie, i że “każdy naród ma swoich poetów, równych Homerowi”. Właśnie oni są zdolni wychowywać Myśl, Serce i Duszę. Jednak dla Mykołajczuka tworzenie Piękna, Rozumu i Miłości mogło dokonywać się jedynie w stanie Wolności, a nie w niewoli-jarzmie, ponieważ pamiętał prorocze Słowo Tarasa, że “Na cudzym polu / Nie śpiewają wesołej” (Dawidowe psalmy). Miłość do wolności – najbardziej przyrodzona cecha Iwana Mykołajczuka, który słusznie przebywa wśród najgodniejszych duchowych oświecicieli w ukraińskim kosmosie tworzącym naród. I chociaż wystarcza i do dziś tych, którym chciało-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

niż krowy kosztują od 45 do 48 tysięcy i więcej. „Wprawdzie jest też swoisty wariant ekonomiczny: kupić jałówkę w cenie około 18 tysięcy i doczekać się, aż ta podrośnie” – zaznacza wydanie. Ponad 220 tysięcy złotych (około 2,4 miliona hrywien) zostało zebranych na wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy podczas Gremi Barszcz Fest, który odbył się 8 czerwca w mieście Katowice w Polsce. Jest to trzeci z dziesięciu zaplanowanych festiwali barszczu, zorganizowanych przez polską fundację charytatywną Gremi Foundation na 2025 rok, podaje „Meta”. Organizatorzy obliczyli, że na festiwalu w Katowicach zebrało się 9 tysięcy gości, którzy smakowali 700 litrów barszczu, 3900 pierogów i 1000 naleśników. Odwiedzający aktywnie wymieniali datki na patriotyczne gadżety i dołączali do zbiórek charytatywnych na wsparcie SZU. Na Winnicczyźnie zmarł żołnierz Dmytro Szapowałow, którego zwrócono z rosyjskiej niewoli w ramach wymiany 26 kwietnia 2023 roku. O tym 12 czerwca poinformowały kierowniczka Centralnego regionalnego centrum Koordynacyjnego sztabu ds. traktowania jeńców wojennych Julia Pawluk, a także żona bojownika Ołena Szapowałowa. „Zatrzymało się serce młodego bohatera, uwolnionego z niewoli Dmytra Szapowałowa. Szczere kondolencje dla bliskich” – napisała Pawluk na swoim Instagramie. Podzieliła się ona również wideo z wymiany 26 kwietnia, na którym obrońca je jabłko po niewoli i mówi: „Marzyłem o nim rok, o jabłku”. Ten poruszający moment został również uwieczniony na zdjęciu, które zapamiętało wielu, podaje „Nowynarnia”. Na froncie podczas ewakuacji towarzyszy broni zginął wojownik Orest Bilinczuk-Portiak o pseudonimie „Sybirak”. Pseudonim wojskowy przyjął na cześć dziadka, żołnierza UPA, który zginął dwa miesiące po narodzinach syna w 1952 roku. O tym informuje „Gławkom” w oparciu o Medyczny ochotniczy batalion „Hospitallery”, wpis żony poległego wojownika Julii Bilinczuk-Portiak oraz KNU imienia Tarasa Szewczenki. „Gławkom” pisze, że Orest „Sybirak” poszedł na wojnę, kontynuując sprawę swojego heroicznego i niezłomnego rodu. Wydanie opowiada, że w momencie śmierci żołnierza UPA „Sybiraka” jego syn Wasyl miał zaledwie dwa miesiące. Wasyl Bilinczuk-Portiak stał się znanym ukraińskim pisarzem („Krysłaczi” (1984), „U snihach” (2006), „Ochoronytełi Diwy”, „Wybir Skoroho” (2021)) oraz scenarzystą („Nam dzwoły ne hraly, koły my wmyraly”, „Atentat”, „Wysznewi noczi”, „Neskorenyj”, „Zalizna sotnia”). Zmarł z powodu choroby w 2019 roku. Przygotował Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

Zdaniem przedsiębiorcy i działacza społecznego Władysława Smirnowa, u świtu czwartego roku Wielkiej wojny Moskwy przeciwko Ukrainie staje się coraz bardziej oczywiste: najgłośniejsze i najskuteczniejsze zwycięstwa Ukrainy nie zawsze są wynikiem spójnego strategicznego kierownictwa państwa, a często ucieleśnieniem woli, rozumu i inicjatywy poszczególnych patriotów. „Oni walczą nie dzięki systemowi, a obok niego – czasami niezależnie, czasami równolegle. Tworzą drony, planują uderzenia, wygrywają wojny nowego typu – bez biurokracji, bez zbędnej procedury, bez trybunowej retoryki. I każda taka operacja to nie tylko cios w Rosję. To sygnał o potencjale, który jeszcze nie stał się systemowym” – pisze pan Smirnow na stronie kanału telewizyjnego „Espreso”. Autor uważa, że operacje „Głębina” (uderzenie w filary mostu krymskiego) i „Pajęczyna” (zniszczenie dziesiątek samolotów lotnictwa strategicznego Federacji Rosyjskiej) wejdą do podręczników. Ale nie tyle jako przykłady scentralizowanego zarządzania państwowego, co jako przejaw wysokiego poziomu inicjatywy, inżynieryjnego geniuszu i zdolności do autonomicznych działań. To nie były pompatyczne akty. To były precyzyjne, przemyślane, głęboko fachowe uderzenia. I właśnie dlatego – tak skuteczne. „One świadczą: w Ukrainie są służby, są ludzie i grupy, które potrafią działać w trudnych warunkach, stosując niestandardowe myślenie i asymetryczne podejścia. Ich logika nie jest biurokratyczna, a strategiczna. Nie jest ograniczona formą, a wypełniona treścią. I w tym tkwi siła nowego ukraińskiego myślenia wojskowego” – cytują media pana Smirnowa. W noc 11 czerwca armia Federacji Rosyjskiej przeprowadziła zmasowany atak na Charków. W wyniku ostrzałów zginęły trzy osoby, a 60 zostało rannych. Podczas gdy ratownicy wyciągali ludzi spod gruzów, Ukraińcy zaczęli śpiewać hymn Ukrainy. Wideo z tego momentu pokazał pierwszy zastępca naczelnika Departamentu Policji Patrolowej Ołeksij Biłoszycki w Telegramie. „Byliśmy na miejscu jednymi z pierwszych. Wyciągaliśmy ludzi spod gruzów, gasiliśmy płomienie, które płonęły wprost na ludziach. I ratowaliśmy. I w tej ciemności, wśród pyłu, dymu i bólu – mężczyzna pod gruzami śpiewał hymn Ukrainy” – czytamy we wpisie. Dziennikarze odnaleźli mężczyznę, który śpiewał hymn Ukrainy, przebywając pod gruzami w Charkowie. To Danyło Alpejew, podaje „Suspilne”. Ma 21 lat. Opowiedział, że hymn śpiewał razem z młodszym bratem, który również znalazł się pod gruzami. Oni, a także ich ojciec i matka trafili do szpitala. Ich mieszkanie jest całkowicie zniszczone. Na antenie telemaratonu Alpejew opowiedział, że przebywając pod gruzami, przypomniał sobie ukraińskich wojskowych, którzy śpiewają hymn przed śmiercią, i postanowił naśladować ich przykład, myśląc, że może zginąć. Kiedy zaczął śpiewać, jego rodzinę zaczęto wydobywać spod gruzów. „Problem nie w tym, że trwa wojna, a w tym, że żyjemy tak, jakby miała się zaraz skończyć... A ona się nie skończy. Musimy nauczyć się żyć podczas niekończącej się wojny... Wojna będzie długa, a życia nie można odkładać na później” – cytuje oficera Sił Zbrojnych Ukrainy Jurija Kasjanowa gazeta „Silśki wisti” (nr 19, 15.05.25). Rosjanie mają jedną czerwoną linię – to, że możliwa nowa mobilizacja nie powinna być przymusowa. O tym na antenie kanału telewizyjnego „Espreso” powiedział kierownik Instytutu Konfliktologii i Analiz Rosji Ołeksandr Szułha. „Putin nie jest gotowy na to iść. To jedyne, co pokazują nasze badania, to jedyna czerwona linia u Rosjan. Może być niezmienny prezydent, podwyżki cen, ale mobilizacja nie powinna być przymusowa. Pieniądze, zwolnienie z aresztu, umorzenie kredytów, otrzymanie obywatelstwa – cokolwiek, ale jakiś benefit z podpisania. Żadnej jesieni 2022 roku” – oświadczył. Zdaniem Szułhy, Rosjanie są nihilistami, dla nich ta wojna nie stała się ideologiczną. „Oni nie są gotowi nas bezpłatnie zabijać. Oni nie widzą w tym nic złego, to też problem. Ponieważ żadna nowa agresja nie będzie dla nich stopem, to już się zrutynizowało. Oni nie chcą robić, w pierwszej kolejności ryzykować swoim życiem, za darmo. Rosjanie są bardzo silnymi nihilistami, to doprawdy ironia, wychodząc z tego, co mówią o duchowości i religijności. Każda praca (w ich wyobrażeniu – przyp. red.) musi być opłacana” – podsumował ekspert. „Naród stacza się w nędzę, „wybrani” pomnażają swój majątek” – pod takim nagłówkiem „Ukraina mołoda” (nr 21, 28.05.25) zaznacza, że pensji kierowników przedsiębiorstw państwowych mogą pozazdrościć prezydenci wiodących krajów. Na przykład dyrektor generalny przedsiębiorstwa państwowego „Lisy Ukrajiny” Jurij Bołochoweć ma miesięczną pensję 28 tysięcy 169 dolarów. A prezydent Polski Andrzej Duda – 7 tysięcy 500 dolarów. Kierownik „Ukrposzty” otrzymuje półtora raza więcej niż prezydent USA. „Jeszcze nie urodził się taki prezydent USA, który nie marzyłby o tym, by zostać dyrektorem generalnym ukraińskich spółek „Naftohaz”, „Ukrenerho”, „Ukrposzta” lub „Lisy Ukrajiny” – pisze gazeta. Ludowa deputowana z frakcji „Europejska Solidarność” Nina Jużanina zareagowała na przeszukania w mieszkaniu swoich trojga wnuków. Oświadczyła, że ci, którzy wydali rozkaz siłowego wtargnięcia do mieszkania dzieci, dawno wywieźli swoje rodziny z kraju, a ona nie zamierza poddawać się zastraszaniu i składać mandatu, podaje strona „Patriot Donbasu”. W swoim wpisie w sieci społecznościowej pani Jużanina opowiedziała, że jej wnuki to trzech chłopców, którzy urodzili się w Kijowie i razem z rodziną przeżywają wszystkie trudności wojny: blackouty, syreny, ataki rakietowe, często nocują w parkingu. Podkreśliła, że rodzina nie ewakuowała dzieci ani do Izraela, ani do Brytanii czy innych krajów. Gazeta „Ukraina mołoda” (nr 18, 07.05.25) donosi, że skandaliczny temat dotyczący patronowania przez szefa Biura Prezydenta Andrija Jermaka rosyjskiemu projektowi Memoriału w Babim Jarze znów stał się aktualny. Historia ta ma już ponad dziesięć lat, ale wciąż jest na drodze do logicznego zakończenia. Ukraińscy Żydzi wprost oskarżają Andrija Jermaka o to, że zapewnia zielone światło wszystkim inicjatywom rosyjskiego projektu. Mówił o tym niedawno w wywiadzie wideo dla Ukraїner Q ukraiński działacz społeczny i dysydent pochodzenia żydowskiego, działacz ukraińskiego ruchu żydowskiego, wykonawczy wiceprezes Kongresu VAAD Ukrainy, zrzeszającego społeczności narodowe Ukrainy, który przez cały ten czas walczy z rosyjskimi wpływami w kompleksie memorialnym na terenie Babiego Jaru w Kijowie, po prostu wielki patriota Ukrainy Josyf Zisels. Uważa on, że Babi Jar stał się również jednym z ważnych elementów wojny rosyjsko-ukraińskiej. „Jestem pewien, że Ukraina zwycięży, chociaż, jakkolwiek gorzko to brzmi, może to nastąpić bardzo niedługo. A kiedy zwyciężymy, to wiele problemów rozwiąże się samoistnie. W tym projekt Memoriału w Babim Jarze otrzyma swoje naturalne pochodzenie i podstawę” – cytuje gazetę Josyf Zisels. Na murze plaży „Arkadia” w Odessie pojawił się nowy mural ukraińskiego artysty Serhija Brylowa, przedstawiający słynnego odeskiego księcia de Richelieu jako uczestnika ukraińskiego Ruchu oporu przeciwko rosyjskiej agresji. Poinformowali o tym kanał telewizyjny „Espreso” inicjatorzy projektu. Rysunek stał się pierwszym z serii murali „Malowidła ścienne Oporu” w Odessie. Wcześniej patriotyczny street-art z tej serii powstał w przyfrontowych miasteczkach obwodu zaporoskiego – Hulajpolu, Orichowie, Stepnohirśku, a także w Zaporożu. Według słów akademika NAAN Wałerija Żuka, „nie powinniśmy godzić się z demagogią, że osady wiejskie to rudymenty, że młodzieży tam nigdy już nie będzie itp.”. „Tak, istnieją ogromne problemy i Ukraina nie będzie już miała około 30 tysięcy wsi, ale przynajmniej jedną trzecią z nich możemy zachować. I zachować dzięki właściwej polityce” – cytuje uczonego gazeta „Silśki wisti” (nr 20, 26.05.25). Uczeni Narodowej Akademii Nauk Ukrainy przedstawili niepokojącą prognozę dotyczącą przyszłej liczby ludności kraju. Według ich szacunków Ukrainę czeka znaczne zmniejszenie liczby ludności w wyniku wojny, migracji, śmiertelności i niskiej dzietności – informuje portal „Ekspert”. Na dzień dzisiejszy, według danych demografów, na Ukrainie faktycznie pozostało około 31 milionów osób. Jednak już do 2040 roku liczba ta może zmniejszyć się do 23–24 milionów. Jeśli zaś wojna potrwa jeszcze kilka lat, liczba ludności może spaść do 22 milionów. „Silśki wisti” (nr 16, 24.04.25) donoszą, że na Wołyniu za zwykłą krowę żywicielkę obecnie w kraju żądają od 25 do 37 tysięcy hrywien. Jednak cena może się zmieniać. Plemien-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przestrzeń uzdrawiania

Specjaliści katedry edukacji społeczno-humanitarnej KZWO „DANO” DOR” wspólnie z organizacją społeczną „Sicze-słavska Proświta” przeprowadzili konferencję praktyczną dla pracowników pedagogicznych placówek ogólnokształcących szkół średnich obwodu dniepropetrowskiego pod tytułem „Wypalenie zawodowe w środowisku edukacyjnym: jak je rozpoznać, zapobiegać mu i odbudowywać wewnętrzne zasoby”. Podczas konferencji przewodniczący „Sicze-słavskiej Proświty” Serhij Tiutiunnyk opowiedział o działaniach zaplanowanych w najbliższym czasie i zaprosił pedagogów regionu do udziału w „Przestrzeni uzdrawiania” – bezpiecznym miejscu spotkań, w którym każdy gość będzie mógł odzyskać harmonię, podzielić się doświadczeniem, poczuć wsparcie i opanować nowe praktyczne narzędzia odbudowy wewnętrznej równowagi. Blok praktyczny konferencji przedstawiła Olena Myhlyk, członkini „Sicze-słavskiej Proświty”, lekarz psychiatra, lekarz psychoterapeuta. Dzięki впра-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Lekcja historii Ukrainy we włoskim Forlì

Julia Jewtuszyk: – Bardzo się cieszę, że dziś mam możliwość zaprezentować wam książkę, która mnie głęboko poruszyła. Jestem także szczęśliwa, widząc tu wielu ludzi bliskich mojemu sercu: przyjaciół, znajomych. Autor książki był parlamentarzystą, jest osobą zajętą życiem publicznym, ale dla mnie jest szczególnym człowiekiem: był naszym sąsiadem i dobrze znał moich rodziców. On nadal jest człowiekiem, który ma wiele pomysłów i inicjatyw. Andrij Iwanowycz zaproponował mi przełożenie tych dwóch powieści, opowiadających o tragediach, które wydarzyły się w Ukrainie w XX wieku: o Hołodomorach, które doprowadziły do utraty milionów ludzi. Chcemy opowiedzieć o naszej historii i naszym życiu młodym ludziom oraz wszystkim, którzy interesują się nami. Chcę podziękować moim pomocnikom: Gianca Carlo Babbiemu, który z cierpliwością i entuzjazmem poprawiał moje szkice, Sarze Portolani, mojej drogiej przyjaciółce, która poświęciła wiele wieczorów na ponowne czytanie i uporządkowała mapę, oraz Paolo Mengozziemu, który usunął ostatnie niedoskonałości druku. Bez was ta praca byłaby niemożliwa i jestem wam szczerze wdzięczna za pomoc. Razem opowiedzieliśmy historię Ukrainy, o jej cierpieniu i godności. Dla mnie to nie tylko tłumaczenie, to – miłość do moich korzeni, most między przeszłością a teraźniejszością, między moją ziemią a tymi, którzy naprawdę chcą poznać jej historię, bo pamięć żyje nie tylko w książkach, ale także w sercach ludzi, którzy ją przekazują. Moja Ojczyzna została zniszczona, wyniszczona, stratowana, zgwałcona, zbombardowana, rozstrzelana. Kroniki wojny są bardzo smutne i często nie mogę ich słuchać, bo serce się ściska i ogarnia mnie niemal fizyczny ból, kiedy dowiaduję się o bombardowaniach i o poległych. Latem 2024 roku pojechałam do Ukrainy, aby odwiedzić mojego syna i jego rodzinę. Wcześniej pracowałam jako nauczycielka historii. W naszym mieście Kowelu, jak we wszystkich miastach Ukrainy, jest Aleja Pamięci – zawsze na centralnej ulicy, gdzie umieszczone są fotografie naszych rodaków, którzy zginęli na wojnie. Gdybyście wiedzieli, ilu swoich byłych uczniów i znajomych zobaczyłam na tych zdjęciach… Nie sposób przejść tą aleją i nie zapłakać. Codziennie o dziewiątej rano wszystko się zatrzymuje. Rozbrzmiewa hymn narodowy i wszyscy czczą pamięć poległych minutą ciszy. Musiałam być obecna na pogrzebach mężczyzn, poległych na wojnie. U nas nie mówi się „zginął na wojnie”, u nas mówi się, jak u starożytnych Rzymian: „wrócił na tarczy”. Ludzie, którzy znaleźli się tam przypadkiem i widzą kondukt pogrzebowy z syrenami i flagami, zatrzymują się i klękają, aby oddać ostatni hołd wojownikowi, bo dla nas wszyscy oni są wojownikami i bohaterami. Nigdy bym nie pomyślała, że przyjdzie mi żyć w czasach wojny, nienawiści, zniszczenia, przemocy. Nigdy bym nie przypuszczała, że zobaczę ziemię przesiąkniętą krwią dzieci, zniszczone domy, teatry, szpitale… Dlaczego od tysiąca lat tyle nienawiści do naszego narodu? Dlaczego nie daje się nam spokojnie żyć? Ukraina – piękny kraj w samym sercu Europy. Ziemia – Na północy Włoch leży piękne, starodawne miasto Forlì, w którym mieszka 117 tysięcy mieszkańców. Wśród nich nie brakuje Ukraińców i przybyszów z innych krajów. Niedawno w tamtejszej galerii Galleria del Monte odbyło się wydarzenie znaczące dla miasta, które wykracza poza ramy kulturalne, gdyż dotyczyło tragicznych wydarzeń w historii narodu ukraińskiego – Wielkiego Głodu 1932–1933 oraz 1946–1947 lat, odtworzonych w dwóch powieściach artystycznych mojej książki „Ukłon aniołowi”. Czytelnik ukraiński zna ją dobrze, ukazała się kilka lat temu. Po włosku przełożyła ją nasza rodaczka Julia Jewtuszyk, z zawodu nauczycielka, która od dawna mieszka i pracuje we Włoszech, obywatelka dwóch krajów, dobrze opanowała język włoski, a nieznajomość ojczystego ukraińskiego u pedagoga – to niemały grzech. O działalności ukraińskiej diaspory w Forlì, gdzie Julia Iwaniwna odgrywa pierwszoplanową rolę, o jej poświęceniu na rzecz realizacji przekładu i wydania książki, już pisaliśmy w jednym z numerów „Słowa Proświty”. I oto nadszedł moment wystawienia wszystkiego na sąd publiczności. Promotorem spotkania był klub Acli Lamberto Valli, a prowadzenie prezentacji powierzono Davide Greyowi – byłemu burmistrzowi miasta, członkowi klubu. Na początku do uczestników prezentacji zwrócił się z przekazem audiowizualnym autor książki, który szczegółowo opowiedział o jej treści, wydarzeniach, podziękował Włochom za pamięć o Hołodomorze i uznanie go ludobójstwem narodu ukraińskiego. Na ekranie obecni zobaczyli także rodzinną wieś autora, a na żywo – jego obszerną książkę o Serechowyczach. urodzajna, lasy – wiekowe, są Karpaty, ogromne rzeki, takie jak Dniepr, przecinający cały kraj, a także Dniestr, Bug Południowy, Doniec Siwierski, Dunaj. Mamy wszystko: minerały, węgiel, gaz, bursztyn. Dlatego właśnie zawsze byliśmy przedmiotem wojen i najazdów. Mongołowie, Litwini, Węgrzy, Polacy, Moskale – pogardzali naszą kulturą, mówili, że ukraiński to jedynie chłopski dialekt, że nie mamy prawdziwej kultury, a ich cywilizacja jest wyższa od innych. Ale zatrzymajcie się na chwilę i pomyślcie. Wszyscy znacie „Wojnę i pokój” Lwa Tołstoja, prawda? Czy zauważyliście, że rosyjscy szlachcice w powieści mówią po francusku, a nie po rosyjsku? Tołstoj zmusza arystokrację do mówienia językiem europejskiej elity, a nie ludu. Dla nich francuski był synonimem wyrafinowania i kultury. A my? My już w 1798 roku mieliśmy „Eneidę” Kotlarewskiego – utwór napisany po ukraińsku, zainspirowany Wergiliuszem, ale głęboko nasz. Poemat, który zapoczątkował nowoczesną literaturę ukraińską, który zdołał opisać i opowiedzieć, kim naprawdę jesteśmy. Natomiast pierwsza książka Aleksandra Puszkina, uważanego za twórcę nowoczesnej literatury rosyjskiej, ukazała się w 1820 roku – ponad 20 lat po naszej „Eneidzie”. A dziś, gdy znów walczymy z Rosją, nie możemy ignorować tego, co widzimy na własne oczy. Słuchałam relacji, oglądałam reportaże i filmy dokumentalne. Na ulicach nazwanych imieniem Puszkina, Tołstoja, Dostojewskiego w Buczy, Irpieniu, Mariupolu leżały ciała naszych zgwałconych kobiet i dzieci, po których jeździły rosyjskie czołgi. Zawsze walczyliśmy o naszą wolność i niezależność. Ale wielokrotnie doznawaliśmy też porażek, jak w 1921 roku, kiedy przestała istnieć Ukraińska Republika Ludowa. W 1922 roku zostaliśmy przyłączeni do Związku Radzieckiego, u władzy stał Lenin, a państwem zaczęli rządzić ludzie niewykształceni, często niepiśmienni, bezwzględni i gotowi na wszystko. Chcieli zniszczyć przeszłość, aby zbudować nowy świat na swój sposób. Lenin popierał idee, które dziś brzmią upiornie: „Głód ma zmusić ludzi do prawdziwego uświadomienia sobie, czym jest władza radziecka. Jedynie prawdziwy głód może nauczyć chłopów tego zrozumienia”. I właśnie dlatego, jak mówił, wszystkie wysiłki miały być skierowane na to, aby ten głód trwał jak najdłużej. Dalsza część wydarzenia odbywała się w dwóch częściach: artystycznej i wystąpieniach. Czytanie fragmentów książki przeplatało się z występami Ukrainek: bandurzystki Iryny Maljuty i śpiewaczki operowej Anastasiji Batih. Znany we Włoszech dziennikarz, eseista i menedżer ds. komunikacji Pietro Caruso wygłosił komentarz. Chętni nabywali książkę z autografem tłumaczki, a ci, którzy już zdążyli ją przeczytać, dzielili się wrażeniami. W sali galerii było dużo ludzi, przeważnie Włochów, ponieważ oni mało lub wcale nie wiedzą o tragicznych kartach historii Ukrainy, które Rosja kontynuuje obecną wojną. Prezentacja przebiegła pomyślnie. Jej sercem, po 25-letniej przerwie w pracy pedagogicznej, stała się napełniona przeszłością i teraźniejszością, emocjonalna lekcja publicystyczna – wystąpienie Julii Jewtuszyk przed liczną włoską publicznością, które wzbudziło zainteresowanie. Uważam, że publikacja jego na łamach tygodnika jest celowa. Potrzebowalibyśmy takich agitatorów w każdym mieście za granicą. Byłaby to skuteczna odpowiedź na operacje informacyjno-psychologiczne szczekających pysków Kremla. Za ofiarność i wysiłki, jakie włożyła nasza rodaczka, aby zrobić coś pożytecznego dla Ukrainy i za granicą, Julia Jewtuszyk zasługuje na głęboką wdzięczność. Andrij BONDARCZUK, pisarz, dziennikarz, deputowany ludowy Ukrainy I kadencji, m. Łuck Tak w ten sposób spowodowano głód w latach 1921–1922: zabrano wszystkie zasoby, a południe Ukrainy, przyległe regiony Powołża i południe Rosji pozostawiono na pastwę śmierci głodowej. Jedynie dzięki humanitarnej pomocy Ameryki i Europy zdołaliśmy uratować się przed tragedią, która pochłonęła półtora miliona istnień. Przemoc i okrucieństwo były niekwestionowanymi władcami lat 20. i 30. XX wieku. Wcześniej byliśmy głęboko religijnym narodem, ale sowiecki reżim, narzucając ateizm, zniszczył wiele cerkwi, które przekształcono w magazyny, stajnie lub pozostawiono w ruinach. Duchownych wywożono na Syberię lub rozstrzeliwano, pozbawiając nas niezastąpionej części naszego dziedzictwa historycznego i duchowego. Tylko 10% cerkwi przetrwało, chronionych jako dziedzictwo historyczne, na przykład wspaniały sobór Świętej Zofii w Kijowie. W 1934 roku, za czasów reżimu Stalina, w Charkowie zorganizowano fałszywy zjazd kobzarzy – niewidomych śpiewaków, którzy przez stulecia przekazywali naszą pamięć historyczną. Grali na kobzie, śpiewali dumy – epickie ballady naszego narodu. Obiecano im miejsce w nowej sowieckiej kulturze. Ale nikt z nich nigdy nie powrócił – wszystkich rozstrzelano. Wielu ukraińskich intelektualistów i pisarzy stało się ofiarami sowieckich represji: aresztowano ich, wywożono do GUŁagu lub rozstrzeliwano. Wielu z tych intelektualistów należało do grupy nazywanej „Rozstrzelanym Odrodzeniem” – całego pokolenia ukraińskich artystów represjonowanych w latach 30. Wszyscy znają Jurija Gagarina – pierwszego człowieka w kosmosie, ale mało kto wie, że bez ukraińskiego inżyniera Siergieja Korolowa, urodzonego w Żytomierzu, który przeżył GUŁag, ten lot nigdy by się nie odbył. A dziś? Lenin wciąż tam jest – zabalsamowany w mauzoleum na Placu Czerwonym od ponad stu lat. Przy okazji, czy wiecie, że Kreml i Plac Czerwony zbudowano w XV wieku po zakończeniu panowania mongolskiego, z udziałem włoskich architektów? Po śmierci Lenina do władzy doszedł Stalin – Gruzin, który uczył się w seminarium duchownym, skąd go wyrzucono za rewolucyjne idee. Za napady na pocztowe pociągi spędził kilka lat na Syberii, pozostawiając przy tym w ciąży młodą dziewczynę. Wraz z początkiem rewolucji wrócił do Moskwy. Był to bezzasadny, paranoiczny człowiek, prawdziwy demon. Państwo sowieckie, które w 1929 roku pozostawało agrarne, postanowiło przeprowadzić industrializację. Wykorzystując środki banków narodowych, postawiło na finansowanie planu poprzez sprzedaż zboża za granicę. Ukraina produkowała dość zboża, by wyżywić 400 milionów ludzi, ale dla sfinansowania industrializacji reżim konfiskował zasoby chłopom i wprowadził kołchozy, likwidując własność prywatną i ustanawiając pełną kontrolę. Kolektywizacja spotkała się z silnym oporem: w latach 1931–1932 doszło do około 4000 powstań. W 1932 roku Stalin wyraził zaniepokojenie tą sytuacją, stwierdzając: „Sytuacja na Ukrainie jest dość poważna. Jeśli teraz nie weźmiemy się za kwestię ukraińską, możemy stracić Ukrainę”. To dowodzi, że nie chodziło wyłącznie o gospodarkę, lecz także o politykę. Stalin obawiał się, że na Ukrainie może ukształtować się świadomość narodowa i dążenie do niepodległości. Kolektywne gospodarstwo nazywano kołchozem. Przez stulecia chłopi ciężko pracowali, by kupić kawałek ziemi, bydło, narzędzia pracy – a w jeden dzień zabierano im wszystko. Ziemia stawała się wspólną, podobnie jak krowy, konie, świnie, nawet kury. Rodziny były liczne i jak mogły się wyżywić? Zmuszeni byli pracować w kołchozie, ale nie otrzymywali pieniędzy, jedynie na papierze odnotowywano przepracowany trudodzień. Z góry polityczni przywódcy nakazywali oddawanie zboża państwu. Normy były nie do zrealizowania. Wtedy pojawiły się brygady: komuniści z fabryk i chłopi, którzy nie mieli już nic do stracenia – chodzili od chaty do chaty w poszukiwaniu ukrytego zboża, ostatniego, które pozostało, by nakarmić dzieci lub na zasiew. Z cynicznym sprytem nawet nauczyciele w szkołach wypytywali dzieci, które z naiwności opowiadały, gdzie rodzice ukrywali zboże. Wkrótce przychodzili brygadziści i zabierali wszystko. To było wielkim poniżen-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dla chłopów, którzy kiedyś byli wolni, a teraz stali się bezradnymi niewolnikami. Państwo wprowadziło okrutne prawa, aby skonfiskować wszystkie zasoby. Na przykład istniał podatek od drzew owocowych, podatek od bezdzietności, który dotyczył mężczyzn i kobiet, którzy nie byli w związkach małżeńskich (zniesiono go dopiero w 1991 roku!). Ale najokrutniejszym i najbardziej zajadłym było prawo „o pięciu kłosach”. Zgodnie z nim zabronione było zbieranie nawet jednego kłosa zboża, nawet dla tych, którzy umierali z głodu. Kara była surowa: dziesięć lat łagrów GUŁAG-u lub od trzech do pięciu lat więzienia. To prawo zniesiono w 1947 roku. Na mocy tego prawa wielu chłopów, w tym nieletnich, deportowano na Syberię. Wielu z nich nigdy nie wróciło. Praca była wyczerpująca, klimat surowy, jedzenia było mało lub nie było go wcale. Wiele kości Ukraińców pozostało tam, wybielonych śniegiem… Potem przyszedł głód, a z głodem – śmierć, najstraszniejsza ze wszystkich śmierci – długa, straszna, czarna. Od tej śmierci nie było ratunku. Aby zapobiec ucieczkom, wsie otaczała milicja. Ludzie umierali wszędzie – na polach, na ulicach, w domach. Czasami na wjeździe do wsi powiewała czarna flaga. Oznaczało to, że nie pozostała tam ani jedna żywa dusza. Martwe ciała były wszędzie. Od czasu do czasu przejeżdżały wozy, które zbierały ciała, aby zrzucić je do wspólnych mogił. W latach 90. XX wieku, po rozpadzie Związku Radzieckiego, stały się dostępne archiwa – zakurzone teczki ze sprawami, nazwiskami, datami. Wewnątrz – dowody, wyroki, wśród nich – najstraszniejsze – przypadki kanibalizmu. W archiwach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych znaleziono 1200 takich przypadków. Nikt nie chce w to wierzyć, ale to było. Porwane dzieci i rozczłonkowane na części. Handel ludzkim mięsem na targach. Wszystko udokumentowane. Wszystko przemilczane przez dziesięciolecia. Nazywają to „źródłami”, ale to nie tylko źródła, to krzyki duszy, to ręce drapiące ziemię, to oczy gasnące w ciemności. A tymczasem głód szedł dalej – zabierał życie, pustoszył chaty, chował prawdę. Potem nastała cisza, ale nie dla wszystkich. Sergio Gradenigo, włoski konsul w Charkowie, pisał do Mussoliniego, opowiadając o tym, co widział. Spustoszone wsie, dzieci z opuchniętymi od głodu brzuchami, śmierć wszędzie. On wszystko zrozumiał. Później mówił, że bez Hołodomoru na Ukrainie nie byłoby Holokaustu, bo właśnie tutaj, na Ukrainie, po raz pierwszy wypróbowano użycie głodu jako broni masowej zagłady. A był jeszcze Gareth Jones, młody angielski dziennikarz, który potajemnie podróżował i wszystko widział na własne oczy. Oszczerczo go oskarżano, wyśmiewano i prześladowano. Dziennikarze kupieni przez reżim robili wszystko, co możliwe, aby go zniszczyć. Właśnie dzięki jego relacjom George Orwell napisał „Folwark zwierzęcy” i „Rok 1984” – te książki były nie tylko krytyką totalitaryzmu, ale także potężnym echem prawdziwych wydarzeń. Garetha Jonesa znaleziono martwego w Mandżurii w 1935 roku, w wieku 30 lat. Oficjalnie uznano to za porwanie. Ale okoliczności do dziś pozostają niewyjaśnione. Jego śmierć do dziś otoczona jest tajemnicą. Hołodomor lat 1932–1933 spowodował około 10 milionów ofiar. Uznało go za ludobójstwo narodu ukraińskiego 28 państw, wśród których Włochy w 2022 roku. Ogromne terytorium południa i centrum Ukrainy pozostało pustkowiem. Puste, zaniedbane domy, żadnych dźwięków zwierząt, żadnego lotu ptaków. Kraj, który kiedyś był żywy i bogaty w głosy i kolory, teraz stał się cichy i szary. Tylko wiatr otwierał drzwi porzuconych chat i stajni. Deszcz pomagał rosnąć chwastom i od czasu do czasu jakaś żmija pełzła wśród pokrzyw, aby wygrzać się na słońcu. Aby zrekompensować wyludnienie ukraińskich terytoriów, zaczęto przesiedlać rosyjską ludność z Uralu, Syberii i Centralnej Rosji. Rodzina, o której mowa w książce, jak i wiele innych rosyjskich rodzin, została przesiedlona na Donbas. Przyjechali do martwej wsi i zajęli pustą chatę, nie zadając zbędnych pytań. Nie zainteresowali się, kto tam mieszkał wcześniej i dlaczego wszystko pozostało w całości, ale bezludne. Osiedlili się tam, jakby to było coś zupełnie naturalnego, i kontynuowali swoje życie wśród milczących ścian. W tym domu mieszkał kiedyś chłopak, który wybrał wolność i wziął do rąk broń, aby bronić Ojczyzny. Jakiś czas później w tym samym pustym domu osiedlił się rosyjski chłopak, który z czasem stał się mordercą na służbie reżimu, stał się częścią reżimu GUŁAG-u. W powieści „Jedna kromka na dwoje” przeplatają się losy rodzin naznaczonych głodem, represjami i milczeniem. Decydowała nie natura, a wola władzy – kto ma żyć, a kto umrzeć. Opowiadając o tych złamanych losach, musimy o tym nie zapominać – to nasz obowiązek. Druga wojna światowa była krwawa. Związek Radziecki przystąpił do niej 22 czerwca 1941 roku. Po zakończeniu wojny w 1945 roku Ukraina, przez którą przechodziła linia frontu, była spustoszona. Miasta zbombardowane, wsie spalone, rodziny zniszczone. Prawie w każdym domu opłakiwano zmarłego. ZSRR liczył około 20 milionów ofiar. Wysoką cenę zapłaciły też Włochy. Około 54 tys. włoskich żołnierzy walczyło na froncie wschodnim razem z wojskami niemieckimi. Z nich tylko 10 tys. wróciło do domu, podczas gdy 44 tys. zginęło w radzieckich obozach dla jeńców wojennych, często na Syberii – z głodu, zimna i chorób. To mało znana i przemilczana tragedia. Dziadek Sary Portolani, która pomagała mi z tłumaczeniem, był jednym z więźniów w tych wagonach, które jechały na Syberię. Ciężko zachorował, a strażnicy bezlitośnie wyrzucili go z pociągu w trakcie jazdy – w śnieg. Po wielu latach jeden z towarzyszy, któremu udało się przeżyć, opowiedział prawdę jego żonie. Historia opowiedziana w filmie „Słoneczniki” z Sophią Loren oraz osiedla Jaromłynci i 45-lecia utworzenia Chmielnickiej Obwodowej Organizacji NSPU. „Literacki promenad z udziałem Witalija Michalewskiego, Niny Szmurikowej-Hawryluk, Anatolija Nencinskiego, Stepana Szkapija oraz Alony Radeckiej, a także członków klubu literackiego „Autograf”, który działa przy Jaromłynieckiej Bibliotece Centralnej – Ałły Humeniuk, Jarosławy Słobodian, Alony Matwejcowej, Żanny Olijnyk, Kateryny Buczuliak, Wołyni – chłopom, matkom, całym rodzinom, które w latach głodu 1946–1947 otwierały drzwi swoich domów i serca, aby uratować tych, którzy przybyli ze wschodu głodni i wycieńczeni. Pomnik wykonany jest nie tylko z brązu i kamienia, ale z głębokich symboli. W centrum stoi Anioł jako milczący obrońca, a obok niego Chłopiec, dziecko symbolizujące maluchy, które przychodziły prosić o jałmużnę. Ma zmęczone oczy i wyciągnięte ręce. I Dziewczynka, godna i szczodra, samo uosobienie Wołynia – ziemi-matki, która pośród trudności nie odwróciła się, lecz wybrała współczucie. W opowiadaniu „Ukłon aniołowi” główny bohater Serhij przybył na Wołyń, doprowadzony do rozpaczy. Ale właśnie tam, wśród prostych i szczerych ludzi, znalazł ratunek. Dali mu jeść, miejsce do odpoczynku, wyleczyli z tyfusu – pomimo tragedii, którą on, sam tego nie chcąc, przyniósł do domu ludzi, którzy go przyjęli. W tamtych strasznych latach – między 1946–1947 r. – zginęło około 3 milionów ludzi. Zapomniana to tragedia, straszny głód, który nie był po prostu nieurodzajem i suszą, a karą, zemstą i przemocą wobec narodu, który i tak wiele przeżył. Ukraina nigdy się nie korzyła – ani pod wiekami okupacji, ani przez 70 lat władzy radzieckiej, ani teraz, kiedy próbuje się nas zmusić, byśmy zapomnieli, kim jesteśmy. My i teraz walczymy, ale nie jesteśmy sami. Potrzebujemy wsparcia świata. Ukraina, mimo wszystko, istnieje. Ale za jaką cenę? Ponad 3600 szkół i uniwersytetów zostało uszkodzonych. 600 tys. dzieci zostało zmuszonych do opuszczenia klas i uczenia się zdalnie – w schronach, z dala od przyjaciół, z dala od marzeń. Od 150 tys. do 300 tys. ukraińskich dzieci zostało deportowanych do Rosji. Nasi jeńcy, z których wielu to bohaterscy obrońcy Mariupola i batalionu „Azow”, doświadczają nieludzkich tortur, bicia, oparzeń, głodu, izolacji i upokorzeń. Łamią ich ciałem i duszą, zamieniając w narzędzia propagandy. Ale Ukraina żyje, Ukraina stawia opór, Ukraina jest niezłomna. I nadejdzie ten dzień, kiedy odzyskamy wszystko – naszą ziemię, nasze dzieci, naszych braci i siostry, naszą godność. Julia JEWTUSZYK, m. Forlì, Włochy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Unikalne freski

Marcello Mastroianni, bardzo przystojny, ale to rzadki przypadek. Rzeczywistość była zupełnie inna. Straszna śmierć dziadka mojej przyjaciółki nie była odosobnionym przypadkiem. Tak traktowano wszystkich: jeńców wojennych, przeciwników politycznych, po prostu podejrzanych. Dla reżimu wystarczył najmniejszy powód, by ogłosić człowieka wrogiem ludu. I wtedy życie traciło jakąkolwiek wartość. Po powrocie z frontu wielu mężczyzn zastało swoje domy zniszczone, a zamiast wolności czekało ich kołchozowe niewolnictwo. W 1945 roku anulowano program Lend-Lease. Wraz z nim ustało jakiekolwiek wsparcie zewnętrzne. Ukraina, która już była złamana, stanęła przed nowym kryzysem. Deszczów nie było i susza uderzyła mocno. I mimo wszystko państwo nakazało oddać 600 tys. ton zboża. Wsie już nic nie mogły dać, a mimo to spichlerze zostały opróżnione, aby zadowolić wolę władzy centralnej. Właśnie tak, w latach 1946–1947 Ukraina przeżyła jeszcze jedną tragedię – głód, który zabrał życie setek tysięcy ludzi. Matki nie wiedziały, czym karmić dzieci, wsie powoli gasły, i wszystko to działo się nie podczas wojny, a w długo oczekiwanym czasie pokoju. Póki głód szalał na równinach Donbasu, na ziemiach stepowych, w centralnej i południowej Ukrainie, głodne rodziny szukały drogi ratunku. Mężczyźni, kobiety i dzieci opuszczali zniszczone wsie i wyruszali na zachód, do tej części Ukrainy, która do 1939 roku była pod Polską i która przynajmniej do tego czasu nie znała ucisku kołchozów. Tam, we wsiach na zachodzie Ukrainy, wciąż istniała własność prywatna. Rodziny uprawiały ziemię własnoręcznie i zachowywały pewne zapasy zboża, miały inwentarz. Wszystko to, co pozwalało im być godnymi rolnikami. I kiedy zobaczyli, jak idą ci głodni ludzie, wyczerpani rozpaczą, to nie zamknęli przed nimi drzwi. Jednak nie wszyscy zdołali wrócić do domu z tym, co mieli. Wielu z tych, którzy przybyli do wsi Wołynia i zachodu Ukrainy w poszukiwaniu pomocy, w drodze powrotnej zetknęło się z nowymi cierpieniami – często ich okradano i zabijano. Minęły dziesięciolecia, ale pamięć o tamtej solidarności nie została zapomniana. W Łucku, sercu Wołynia, ustawiono pomnik ludziom. Tetiany Bezuszko odbywał się w placówkach oświatowych Jarmoliniec. Łącząc siły, darowaliśmy zdobywcom wykształcenia ukraińskie słowo artystyczne” – zaznacza Alona Radećka. Własna inf. W Kijowie jest miejsce, gdzie można zobaczyć freski stworzone w technice, którą dopiero po kilku wiekach zastosował Leonardo da Vinci. O tym w wywiadzie dla RBC-Ukraina opowiedział kierownik sektora „Muzeum Cerkiew Cyrylicka” Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska” Andrij Petrenko. Chodzi o Cerkiew Cyrylicką – zabytek XII wieku, który zachował ducha dawnej Rusi i unikalne malowidła, nieposiadające analogów na świecie. Petrenko opowiedział, że w południowej apsydzie świątyni umieszczono 13 fresków wykonanych w technice fresco-secco – kiedy rysunek nanosi się na suchy tynk. Właśnie tak malował swoją „Ostatnią wieczerzę” Leonardo. Ale freski cyrylickie pojawiły się prawie trzy wieki wcześniej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Spotkania, które inspirują

Zdarza się, że wiadomość o dobrym wydarzeniu, które miało miejsce kilkaset kilometrów od Kijowa, dociera do redakcji przez morza i oceany. Oto Wira Bodnaruk z Chicago (USA) przesłała niedawno do „SP” krótką wiadomość od zastępczyni przewodniczącej Chmielnickiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta”, pisarki Niny Szmurykowej-Hawryluk, o wydarzeniach w życiu kulturalnym regionu. Chodzi o forum książki w Chmielnickim, spotkanie pisarzy-proświtian w Chmielnickiej Dziecięcej Bibliotece im. T. Szewczenki oraz spotkanie z żołnierzem i poetą Mychajłem Cymbaliukiem. Z postu autorki „SP” i członkini NSPU Alony Radeckiej dowiedzieliśmy się natomiast, że pracownicy Jarmolinieckiej Centralnej Biblioteki zorganizowali dla członków Narodowej Spilki Pysarzy Ukrainy (NSPU) prawdziwe święto z okazji obchodów 625-lecia od czasu za-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Kluczowy problem i klucze do niego

Mykoła Żułynski, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Raszystowska napaść na Ukrainę, a wcześniej tak zwana „wojna hybrydowa”, której podstawą jest nieustająca agresja ideologiczna, zrodziły ze strony ukraińskiego społeczeństwa aktywny opór kulturowo-ideologiczny. Dał on o sobie znać w postaci licznych publikacji gazetowych i czasopiśmienniczych, w których obalano wymysły i fałszerstwa naszej historii, badano i konkretyzowano historyczne korzenie narodu ukraińskiego. Z początkiem brutalnej agresji wojskowej Rosji pojawiły się już gruntowne badania historyków, literaturoznawców, krajoznawców, które naświetlają naturę, narodziny nowożytnego faszyzmu – raszyzmu, ponieważ w istocie ten, według definicji Mychajła Sydorżewskiego, „odnowiony hybryd stalinizmu i faszyzmu”, stał się oficjalną ideologią Federacji Rosyjskiej. Wśród takich badaczy szczególne miejsce zajmują naukowo-publicystyczne prace Dmytra Czobota – historyka, publicysty, krajoznawcy. Gęstość materiału faktycznego, głęboka analityka, przystępny i obrazowy język, publicystyczna ostrość określają styl tych panoramicznych przeglądów naszej historii, polityki, geografii, etnogenezy, języka, kultury oraz cech narodowych. Autor z jednej strony opiera się na rzetelnych świadectwach autorytatywnych specjalistów, a z drugiej – angażuje głębokie i poruszające fakty życia historyczno-społecznego, źródła „z pierwszej ręki”, które dają możliwość przestrzennego widzenia tej „wewnętrznej wiarygodności”, która ożywia dokumenty i kroniki, materiały faktograficzne. W wyniku szeroko zakrojonej agresji Rosji Ukraina znalazła się w centrum historii świata, a wojna nabrała znaczenia ogólnocywilizacyjnego, ponieważ po stronie Ukrainy stoją uznane przez świat narodowe i ogólnoludzkie humanitarne zasady wartościowe, a ze strony Rosji – desperacka próba zawrócenia biegu historii, ponownego utwierdzenia w świecie kultu siły i brutalnego dyktatu w celu zmiany całego porządku światowego. Ta okoliczność wysuwa pozornie regionalny konflikt wojenny na globalną arenę polityczną, przez jego pryzmat widać albo apokalipsę planetarnej skali, albo ostateczny krach ludobójczych koncepcji, które raszyści próbują „zmodernizować” i „uwspółcześnić” za pomocą niespotykanych fałszerstw i cynicznego żonglowania faktami. Właśnie przeciwko temu skierowany jest ideologiczny i publicystyczny patos dwutomowego dzieła Dmytra Czobota „Klucze od pokoju i wojny”. Konsekwentnie badając charakter rosyjsko-ukraińskich relacji, a właściwie konfliktów, Dmytro Czobit obnaża haniebną rolę rosyjskiej inteligencji, która w większości „legitymizowała” zaborcze dążenia Imperium Rosyjskiego, usprawiedliwiała imperialistyczne zachcianki, które ciągną się jeszcze z ordyńskiej przeszłości Rosji. Znany rosyjski dysydent, pisarz, reżyser Michaił Zygar, który 24 lutego 2022 roku, w dniu rozpoczęcia pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, napisał list otwarty przeciwko wojnie, w książce „Wojna i nakazanije. Kak Rossija unichtożała Ukrainu” (2023 r.) twierdzi: „Wielu rosyjskich pisarzy i historyków jest winnych tego, że przyczynili się do tej wojny. Właśnie dzięki temu, co robili w ostatnich 350 latach, zrodził się i rozkwitł rosyjski faszyzm”. Michaił Zygar słusznie podkreśla, że tak zwana „wielka rosyjska kultura” przez te stulecia poniżała inne kraje i narody, patrzyła na nie z góry, uciskała, znieważała i niszczyła je. Jak widzimy, stało się to wreszcie oczywiste dla skrajnie niewielkiej części rosyjskiej inteligencji, która zaczyna uświadamiać sobie, że obecna droga Rosji, droga agresji przeciwko Ukrainie, prowadzi ten kraj, zainfekowany mitem o „wielkim imperium”, w przepaść. Dmytro Czobit argumentowanie „rozwija” wielowiekowy historyczny proces zmiany mitologicznych masek i dowodzi, kiedy i jak ta ordyńska chimera przywdziała maskę pod nazwą „ruskij mir”. A wszystko zaczęło się od tego, jak Moskiewszczyzna przywłaszczyła nazwę Ruś w celu przywdziania maski kulturalnego, cywilizowanego państwa. W tym celu Moskwa 22 października 1721 roku ogłosiła swoje carstwo „Imperium Rosyjskim”, a moskali postanowiono przez Piotra I nazywać „rosjanami”. Imperatorowa Katarzyna II postanowiła stworzyć własną wersję rosyjskiej historii, u której podstaw legł mit o kolebce trzech bratnich narodów i o tym, że pierwszym rosyjskim państwem była „Ruś Kijowska”. Te mity, te mitologemy były produkowane, rozpowszechniane i wprowadzane w świadomość społeczną narodów Imperium Rosyjskiego, imperium ZSRR i obecnej Federacji Rosyjskiej. Wiadomo, jak w okresie radzieckim szczególnie intensywnie, na wszystkie sposoby wysławiano „związek bratnich narodów”. Obecna terrorystyczna agresja stała się jeszcze jedną reminiscencją biblijnej historii o zabójstwie przez Kaina swojego brata Abla. Jak i osławiony Kain, raszystowska Rosja udaje, że nie ma nic wspólnego z masowymi morderstwami, niszczeniem miast i wsi oraz rozpasanym terrorem ludności cywilnej. D. Czobit podkreśla: trwa restauracja „Wielkiej Rosji” poprzez wiarołomną agresję raszystów. Widzi on źródła tak zwanej SWO w operacjach karnych w Czeczenii, wojnie w Afganistanie… Na czym więc bazuje ideologicznie współczesny hybryd faszyzmu – raszyzm? Historyk wymienia odrażające imię czarnosotennego rosyjskiego filozofa Iwana Iljina, który, nie zagłębiając się zbytnio w filozoficzne ekscesy, wprost straszy świat apokalipsą rozpadu Rosji. Z jego spekulatywnych sądów wynika, że narody świata nie rozumieją lub nie tolerują rosyjskiej różnorodności. Czym jest ta „rosyjska różnorodność”, D. Czobit wyraźnie pokazuje w książce „Imperialne szaleństwo”. Moskowii”. W skład tego wchodzi zabójstwo przeciwników politycznych: Borysa Niemcowa, Anny Politkowskiej, Aleksieja Nawalnego, „dżihad” Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej jako jedna z głównych „skriepp” (spoiw) raszystowskiej ideologii, kłamstwa o „wymyślonej Ukrainie” przy pomocy austriackiego sztabu generalnego, „legitymizacja” zajęcia Krymu, absurdalne wymysły-straszaki o Stepanie Banderze i nazizmie na Ukrainie… Słowem, ideologiczni pachołkowie Iwana Iljina, wykorzystując najnowsze technologie, pragną wywrócić moralność i politykę do góry nogami. Co nie dziwi, bo właśnie Iljin w swoim piśmie „O faszyzmie” usprawiedliwiał tę ludobójczą ideologię jako reakcję i przeciwwagę dla bolszewizmu. Obecnie w Rosji aktywnie działa „filozoficzno-polityczny” klon „Iljin – Aleksandr Dugin”. „Filozoficzny szamanizm” Iwana Iljina, przykryty listkiem figowym nietzscheanizmu i spengleryzmu, bezpośrednio przesuwa się w stronę platformy politycznej Putina. Ofensywa raszyzmu odbywa się na całym froncie walki ideologicznej. Z szczególną konsekwencją raszyści dążą do podważenia kamieni węgielnych naszej historii. Tutaj i odrażająca „teoria normańska”, ponieważ swoją historyczną drogę raszyści zaczynają od Ruryka i Ładogi, i wypaczenie historii językowej naszego narodu… D. Czobit powołuje się na niezaprzeczalny autorytet wybitnego ukraińskiego językoznawcy i lingwisty Jurija Szewelowa, który naukowo uzasadniał, że system fonemów i dźwięków języka prasłowiańskiego w jego końcowym wariancie, gdzie nie wykazywał on jeszcze podziałów, jest tym punktem wyjścia, od którego należy prowadzić historię języka ojczystego. Autor przytacza również słynną „zasadę Ascoliego” – znanego włoskiego językoznawcy. Zasada ta głosi, że tam, gdzie jest najgęstsza sieć dialektów, tam jest praojczyzna języka. Właśnie w Karpatach było skupionych osiem gwar. Dalej pod tym względem wyróżniają się Wołyń i Podole, chociaż to właśnie wymowy połtawska, czerkaska i kijowska, jako najbardziej wyraziste i jednorodne, stworzyły podstawę ukraińskiego języka literackiego. Interesujące wydają się również rozważania Dmytra Czobita o tożsamości i synchroniczności pojęć „naród” i „język”, ponieważ nosicielem języka jest naród. W ten sposób proponuje on uznać początki ukraińskiego etnosu właśnie od tego momentu, kiedy język naszego etnosu zaczął istnieć samodzielnie, wyodrębnił się z różnorodnego substratu językowego. Badacz potwierdza również myśl, że Ukraina to kulturowa i ekonomiczna „rozczynka” Imperium Rosyjskiego. Właśnie przez Ukraińców zasiedlone i zagospodarowane zostały znaczne terytoria Północnego Kaukazu, Azji Środkowej, Uralu, Syberii, wybrzeży Pacyfiku, Dalekiej Północy. Do 1917 roku przybysze z Ukrainy stanowili 52% mieszkańców Dalekiego Wschodu. Swego czasu Lenin, a za nim Putin, twierdził, że tylko pod egidą Rosji możliwa jest suwerenna Ukraina. Nic dziwnego, zaznacza autor badania, rosyjski etnos formował się w tak zwanym Zalessiu – dorzeczu Oki, Górnej i Środkowej Wołgi. A język rosyjski uformował się na tych terenach z dialektów przybyłych Rusów, nowogrodzkich Słowenów, Krywiczów, Radymiczów, Wiatyczów. Jednak dla obecnej rosyjskiej dyktatury historia w jej naukowym i faktologicznym ujęciu nie istnieje, musi ona służyć i usprawiedliwiać imperialistyczne zamiary kremlowskich zwierzchników. Nie bez powodu cytują Iwana Iljina: „Dopóki narodowy dyktator nie dobierze sobie uczciwego i ideowego aparatu rządowego, zdolnego uczciwie sporządzić legalne listy wyborcze, dotąd mówienie o wyborach jest niemożliwe”. Czyż te słowa nie są bezpośrednim drogowskazem dla każdego, nie tylko kremlowskiego dyktatora? Dmytro Czobit posługuje się licznymi zabytkami historycznymi, kronikami, zbiorami praw, aktami prawnymi. Wszak sam występuje jako historyk, geograf, etnograf, językoznawca i lingwista. Tak wpisuje w ukraiński kontekst „Geografię” Klaudiusza Ptolemeusza, w szczególności rozdział „Sarmacja Europejska”. Ciekawa jest jego hipoteza o wyrażeniu „Kijów – matka miast ruskich”. U Ptolemeusza spotykamy nazwę ówczesnego Kijowa jako „Metropol”. Kronikarz, który tłumaczył z języka greckiego, wiedział, że „metro” – to po ukraińsku „matka”, a „pol” – miasto. Często zapominamy, że domysły, hipotezy, lingwistyczne rozszyfrowywanie dawnych legend i podań tak samo wchodzą w proces poszukiwań historycznych. Wcześniej, w czasach radzieckich, było to faktycznie sprowadzone do zera, co znacznie zubażało naukę historyczną. Dlatego w pełni uzasadnione są takie formy poszukiwań u D. Czobita, który za pomocą szeregu świadectw historycznych i faktów postawił pytanie o rusińskie pochodzenie pierwszego króla Włoch Odoakra. Metoda badań historycznych D. Czobita w pewnym stopniu opiera się na dziedzictwie koncepcyjnym znanego historyka Lwa Gumilowa. Uważał on, że potomkowie Antów z IV w., którzy wraz z Roksolanami i Hunami pokonali Gotów do początku IX w., mają swój „kaganat”, czyli suwerenne państwo z centrum w Kijowie i cara o imieniu Dir. Warto zaznaczyć, że encyklopedyczna wiedza autora pozwala mu skutecznie analizować nie tylko czysto historyczne problemy, ale także „rebusy” politycznych schematów rosyjskiej propagandy. Wśród nich – choronim „Rosja” i etnonim „russkije”. Zwraca on uwagę, że w Federacji Rosyjskiej nie ma Rosji jako podmiotu federacji. Dlatego absurdalne twierdzenie Putina, że Rosja nie ma granic, przeradza się w groteskową sytuację: Rosjanie nie mają Ojczyzny. Drugi tom dwuksięgi Dmytra Czobita poświęcony jest niemal w całości historycznej konfrontacji Moskowii–Rosji i Ukrainy. Areną bezkompromisowej konfrontacji stała się przeszłość narodu ukraińskiego, jego język i pochodzenie. W tej sytuacji pytania o źródła historii narodów ukraińskiego i rosyjskiego nabrały ogromnego znaczenia, bo bez tego niemożliwe jest zrozumienie samej istoty wiekowej konfrontacji, przyczyn wojny rosyjsko-ukraińskiej. Dmytro Czobit w swojej dwuksiędze demonstruje ofensywną ideologię, która bezkompromisowo wyznacza nasze priorytety. Jego kompleksowe badanie historyczno-polityczne pozwala Ukraińcom określić się w wymiarze narodowym i planetarnym… Jednocześnie jest to przepełniona bolesną miłością spowiedź o przeszłości i przyszłości rodzinnego kraju, który obecnie znajduje się pod krzyżowym ogniem jawnych i ukrytych wrogów. Tak, w książce „Zagłada Huty Pieniackiej” Dmytro Czobit daje godną odpowiedź fałszerzom, którzy wykorzystują tragiczną historię wsi Huta Pieniacka do zniekształcenia historii walki Ukraińców o niepodległość. Dzięki wieloletniej pracy D. Czobita udało się ustalić, że w trakcie akcji karnej przeciwko Hucie Pieniackiej żaden żołnierz UPA ani żołnierz dywizji SS „Galizien” nie był zamieszany w tę zbrodnię. Autor ustalił natomiast, że ścisłe kontakty miejscowego polskiego podziemia nacjonalistycznego ze stalinowskimi grupami dywersyjnymi, które wykorzystywały wieś jako bazę do aktów terrorystycznych, spowodowały tę tragedię. Radzieccy partyzanci pod dowództwem pułkownika NKWD Dmitrija Miedwiediewa nie troszczyli się o los miejscowej ludności. Dmytro Czobit przekonująco dowodzi, że Hutę Pieniacką niszczyła grupa bojowa „Reinhold” na czele z SS-Obersturmbannführerem Friedrichem Bockiem. Składała się ona głównie z żołnierzy 4. Dywizji Policyjnej SS. A dywizja ta została sformowana w październiku 1939 r. na Śląsku z tamtejszych Niemców, Polaków i Czechów, którzy po klęsce Polski stali się obywatelami Niemiec. Autor konsekwentnie obala wymysły i fałszerstwa strony polskiej, która uzasadnia swoje poglądy na niewiarygodnych źródłach radzieckich i rosyjskich. Przykro, że bronić prawdy o tamtym dramatycznym i tragicznym czasie muszą ukraińscy historycy i krajoznawcy, podczas gdy strona polska angażuje potęż-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...na propagandową maszynę, profesjonalnych historyków i polityków, którzy wykorzystują wydarzenia historyczne dla dywidend politycznych. Wróćmy jednak do dwutomowego dzieła – popularnonaukowego badania „Klucze od pokoju i wojny”, niezwykle odpowiedzialnego w odsłanianiu historycznej prawdy, autorstwa Dmytra Czobota, który gruntownie wyjaśnił, czym naprawdę jest imperialne szaleństwo Rosji. Badacz ustalił, że klucze do bezpieczeństwa Europy i świata rzeczywiście leżą w Ukrainie, a główną przyczyną agresji putinowskiej Rosji przeciwko Ukrainie jest przejęcie tych kluczy. A to oznacza likwidację Ukrainy jako niezależnego państwa, jej rozczłonkowanie i włączenie do składu Federacji Rosyjskiej w postaci poszczególnych regionów lub autonomii. To właśnie prawdziwa przyczyna i cel pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, ponieważ bez Ukrainy Imperium Rosyjskie się nie odrodzi, a zatem nie będzie mogło dalej prowadzić swojej imperialnej, zaborczej polityki. Wydawałoby się, że demokratyczny świat to rozumie, rozumiemy to także my, Ukraińcy, bohatersko broniąc się przed tym imperium Zła. Jednak daleko nie wszyscy na Zachodzie, a także nie wszyscy w Ukrainie uświadamiają sobie, dlaczego to właśnie Ukraina zajmuje kluczowe miejsce w tych nowoczesnych kolonialnych planach Rosji. Badacz dzięki analitycznemu wniknięciu w istotę głębokich procesów historycznego konfliktu Ukrainy i Rosji uzasadnia, że Ukraina „odgrywała rolę swoistego zwornika, który podtrzymuje główny łuk budowli” – Imperium Rosyjskie. Bez tego swoistego zwornika ta imperialna konstrukcja nie utrzyma się – rozpadnie się i pogrzebie pod swoimi ruinami także samą Moskwię – Rosję. Zatem znany, niezwykle pracowity pisarz, historyk, polityk i publicysta podjął się wyjaśnienia przyczyn zbrojnego odbudowywania przez Kreml Imperium Rosyjskiego i zmiany całego światowego porządku. Dmytro Czobit myśli strategicznie, rozważając kwestię określającą dla Europy i świata: do jakiego międzynarodowego systemu bezpieczeństwa będzie należała Ukraina? Jeśli Ukraina przegra w tej wojnie, przegrasz Europa, przegra i świat. Rosja, zagarniając i niszcząc państwo narodowe Ukrainy, odzyska status supermocarstwa i będzie kontynuować siłową zmianę światowego porządku prawnego. Zatem ani Ukraina, ani oczywiście Europa i świat nie mogą przegrać, bo będzie to porażka nie tylko Ukrainy, ale całego demokratycznego świata. Uderza ogrom problemów, które analizuje i rozwiązuje Dmytro Czobit. Wspomnę choćby jeden, który badacz jako pierwszy postawił i uzasadnienie wyjaśnił. Chodzi o to: dlaczego agresywną wojnę przeciwko Ukrainie, rozpoczętą 24 lutego 2022 roku, nazwano „specjalną operacją wojskową”? Ogólnie rzecz biorąc, jest to fundamentalne badanie, oparte na głębokim analitycznym przemyśleniu wieloaspektowych i różnoczasowych źródeł pierwotnych, zasługuje na wielonakładowe publikowanie, rozpowszechnianie i wykorzystanie jako podręcznik w szkołach średnich i wyższych, a także na przekład na języki obce. Dlatego Dmytro Czobit tak zdecydowanie i szeroko otworzył puszkę Pandory, jaką jest Imperium Rosyjskie Zła, aby zajrzeli do niej wszyscy, którym drogi są pokój, sprawiedliwość i wolność, i ulękli się tego śmiertelnego zagrożenia dla ludzkości. ...że kwiatów nie będzie. Przez pierwszy tydzień kacapów bili wyłącznie ochotnicy. 200 tytanów. 200 bohaterów zatrzymało natarcie na Kijów! Dlatego żądam – dość już bycia słabymi! Będziemy silni – będą nam pomagać, ale nikt nie będzie walczył za nas. Podsycamy mocne ognisko Ukrainy i nie pozwalamy mu gasnąć! Nie boimy się być inni i udowadniać, że nie ten jest kozakiem, który płynie z prądem, lecz ten, który płynie pod prąd. Mamy czym być dumni i z kogo brać przykład”. Książka jest przeznaczona dla szerokiego grona czytelników, nie tylko dla irpinian. Trzeba ją czytać, by rozumieć, czego dokonali pierwsi ochotnicy. Swoim heroizmem złamali wszystkie plany okupantów. Zrozumiawszy, że przez Irpień nie przejdą, najeźdźcy pospiesznie zmienili plany i ruszyli na Muszczun. Byli gotowi forsować rzekę (a forsowanie rzeki to straty sięgające 90% stanu osobowego) i kontynuować natarcie na Kijów. Tym razem się nie udało, bo dostali po „zuchwałej moskiewskiej gębie” i zaczęli bać się każdego krzaczka i każdego domu. Stan osobowy jest zdemoralizowany i przerażony. Okazało się, że Ukraińcy to odważni żołnierze, kozacy-charakternicy. Właśnie irpinianie urządzili moskiewskie piekło na ukraińskiej ziemi i nauczyli tych szczurów „drapać się nogą o bałałajkę”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Jak mieszkańcy Irpienia „odirpinili” kacapów

Oleksandr NAKAZNENKO Niedawno w odeskim wydawnictwie „Astroprint” ujrzała światło dzienne nowa książka Serhija Martyniuka „Kryptonim »Pisarz«, albo Jak mieszkańcy Irpienia »odirpinili« kacapów”. Miałem zaszczyt ją przejrzeć i się z nią zapoznać. Książka została napisana na podstawie dziennikowych zapisów pisarza i oddaje ducha oporu oraz niezłomności pierwszych irpieńskich ochotników, którzy stali się tarczą na drodze wroga. Właśnie dzięki ich heroizmowi Ukraina przetrwała i z pewnością zwycięży. Co rzuca się w oczy? Książka jest ponadgatunkowa, chociaż sam autor mówi, że została napisana wojskowymi „leleczkami” i oddaje całą dramatyczność oraz heroizm mieszkańców Irpienia w pierwszych dniach wojny. Odkryłem dla siebie kilka nazwisk, których nie znałem. Minęły już ponad trzy lata od momentu walk w rejonie Irpienia, ale książka chwyta za serce wspomnieniami i na nowo przewartościowujesz wydarzenia lutego-marca 2022 roku. Pierwsi mieszkańcy Irpienia „tańczyli” przed najeźdźcami śmiertelny taniec „herc”, jak niegdyś nasi kozacy. I ten pojedynek Ukraińcy wygrali właśnie tutaj, w Irpieniu. Jak twierdzi autor: „Bitwa o Irpień określiła najnowszą historię Ukrainy”. Książka składa się z kilku rozdziałów, ale każdy z nich to osobna kronika pierwszych dni współczesnej wojny. Wymienię niektóre z nich: Przed wojną. Kronika wydarzeń, które zapadły w pamięć; Wszyscy doskonale rozumieliśmy, że jeśli padnie Irpień, to padnie i Kijów. Dlatego staliśmy na śmierć; Moja Ukraina dzisiaj potrzebuje żołnierza Martyniuka, a nie pisarza; Jestem mieszkańcem Irpienia i nie da się mnie ujarzmić. Mieszkańcy Irpienia – ludzie nieujarzmieni; Tu Irpień. Moskale, nawet nie marzcie, ciężko zbierać wybite zęby połamanymi rękami; Wszyscy broniliśmy swojej ziemi. Broniliśmy tak, jak starczało nam sił. Głęboko w duszę zapadły końcowe „leleczanki”: Irpień. 25 lutego. Załatwimy nacika, a naszym przekażemy odcięte ucho; Stepniak, albo „Rozebrać wieś”: Bitwa na Łastiwce; Smak kawy i aromat cygara pod wybuchy min; Bitwa na Karawan Gala; Żyrafa. Pozycja „Worki”; Jak utrzymaliśmy Irpień. Zanurzasz się w wir wydarzeń i razem z pisarzem, jego bohaterami naciskasz spust automatu i prowadzisz ogień, przeczekujesz ostrzały w niedostosowanym schronie. Razem z pisarzem pod hasłem „Z Ukrainą w sercu i z bronią w rękach” gardzisz okupantem-moskalem i notujesz kronikę wydarzeń w notatniku. Fragment książki, moim zdaniem, jest interesujący i wymowny: „Gdzieś po południu, około 15.30, podszedłem do wejścia do sztabu. Sprawdzałem posterunki przy moście kolejowym. Przy wejściu czatuje dwóch wartowników. Mimowolnie (usłyszałem znajomy głos) spojrzałem na ścieżkę, która prowadziła do domu Czokołowa, i znieruchomiałem w miejscu. Witalij Magistr rozmawia z moją żoną i młodszą córką. Uśmiechają się i o czymś rozmawiają. Złość opada ze mnie natychmiast. Coś się stało? Dlaczego oni tutaj? Podszedłem, przywitałem się i pytająco patrzę na Marynę. Magistr wesoło mówi: – Oto i nasz dowódca. Nie będę przeszkadzał, rozmawiajcie. Miło było poznać – i już do mnie cicho: – U nas porządek – i poszedł w stronę sztabu. – Cześć, kochana. Coś się stało? Dlaczego tutaj? – Nie. Wszystko w porządku. Przyszliśmy zapisać się do naszego Irpieńskiego oddziału ochotniczego – Maryna odpowiada prosto, a oczy jej się śmieją. – I ciebie przy okazji zobaczyć. Jak ty? – Normalnie. – Tatusiu, my naprawdę przyszliśmy zapisać się do ochotników. Dobrze strzelam, mogę udzielać pomocy medycznej. – Tonia obejmuje mnie i wreszcie rozumiem, że wszystko jest w porządku. Nic się nie stało, wszyscy żyją. – Mama powiedziała, że też dobrze strzelała w szkole i będzie podawać mi naboje – przy tym przyjaźnie się uśmiecha. No wszystko. Złość ze mnie zeszła i spokojnie wypuściłem powietrze. Objąłem moich bliskich i mocno przytuliłem ich do siebie. Tak objęci staliśmy kilka minut. Te kilka minut były najszczęśliwszymi w moim życiu. Wojna, wybuchy, błotne wybryki natury, a my grzejemy się w objęciach. Anakonda przydzieliła nam swojego człowieka (zamiast Trenera), który komunikuje się z nowymi ochotnikami, zapisuje ich koordynaty w zeszycie. Dalej opiekuje się nimi i ich wojskowym losem. Zaprowadziłem do niego swoją rodzinę. Coś starannie zapisywał w swoim zeszycie, długo rozmawiał. Odprowadziłem Marynę i Tonię aż pod samą klatkę schodową, obiecałem, że dzisiaj koniecznie przyjdę na kolację (co miałem powiedzieć) i... spotkaliśmy się dopiero po wyzwoleniu Irpienia. Ale zawsze pamiętałem te szczęśliwe 30 minut spotkania w Domu Pisarzy. Jakkolwiek ciężko by nam nie było, ale na pewno nie będzie wstydu”. Są ludzie, z którymi zawsze chce się spotykać. Są miejsca, do których przywiera dusza. Są książki, od których wybucha wyobraźnia i których nie można nie czytać. Tak jest z Martyniukiem i jego książką o Irpieniu. Chce się spotykać i czytać. Kilka słów o okładce. Na jej odwrocie – zrozumienie sensu książki. Na okładce – esej Serhija Martyniuka „Czego ja chcę od Ukraińców?”. Zacytujmy go w całości: „Serhij Jakowycz Martyniuk (pseudonim literacki – Switohor Leleko, wojskowy kryptonim – Pisarz). Pochodzi ze starodawnej ziemi bałckiej. Czego chcę? Chcę zrozumienia od Ukraińców, że nie ma absolutnie żadnej różnicy, kto będzie u władzy w USA! Absolutnie nie jest ważne, kto tam przewodniczy w UE. Jeśli jesteście słabi – was sprzedadzą, podarują albo wymienią na jakąś błyskotkę. My w Irpieniu nie czekaliśmy na rozkazy. Wiedzieliśmy, że za Ukrainę trzeba zabijać, a nie ginąć. Nam trzeba było w pierwszych trzech dniach zbić z moskali zuchwałość i pokazać, że Ukraińska Republika Ludowa w miastach Warszawa, Łańcut, Kalisz, a także „polityczną aktywizację ukraińskiej kolonii w Polsce”. Ta ostatnia fraza – ze specjalnych doniesień KGB: nam wydawało się słuszne nagrodzić za to, za co wcześniej prześladowano – za siłę pamięci! Nasza nagroda ma skromne możliwości, aby zaprosić na ceremonię naszych zagranicznych laureatów, ale mam wielką nadzieję: będzie okazja na „drugą historię” nagrodzenia w Polsce i Francji!”. Redakcja „SP” z radością dołącza się do gratulacji dla laureatów. Szczególnie miło jest z powodu wyróżnienia Marty Dziuby i jej książki wspomnień „Przeżyte i doświadczone”. O prezentacji i treści tej pracy ukazał się artykuł Ihora Zoca „Przeżyć swoje” w poprzednim numerze tygodnika. Przypomnijmy również, że nagroda imienia Lesia Taniuka przyznawana jest za znaczący wkład w zachowanie pamięci historycznej oraz aktualizację niezafałszowanej imperialnymi mitami ukraińskiej historii. Les Taniuk przez całe swoje świadome życie badał prawdziwą historię Ukrainy, potwierdzeniem czego jest nie tylko jego konsekwentna działalność państwowotwórcza, ale także liczne badania historyczne, którymi obfitują strony wielotomowego wydania dzienników. Nagroda imienia Lesia Taniuka „Za zachowanie pamięci historycznej” została założona trzy lata temu. Jej organizatorami obok Narodowego Centrum Sztuki Teatralnej imienia Lesia Kurbasa jest Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Memoriał” imienia Wasyla Stusa oraz wydawnictwo „Duch i Litera” Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Własna informacja. Zdjęcie z otwartych źródeł

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Zachować pamięć

Tych dni w stołecznym Centrum im. Lesia Kurbasa odbyła się ceremonia wręczenia nagród laureatom nagrody im. Lesia Taniuka „Za zachowanie pamięci historycznej”–2025. Poinformował o tym historyk i dziennikarz Ołeksandr Zinczenko. Przedstawiając nagrodzonych, napisał m.in.: „To naprawdę wspaniali ludzie, których obchodzi nie tyle przeszłość, co przyszłość. Bo pamięć – to o tym, kim jesteśmy i kim nie jesteśmy, a zatem – o tym, kim będziemy. Radomyr Mokryk – za siłę pamięci o buntowniczym pokoleniu, Marta Dziuba – za siłę pamięci o tym, co swoje i wspólne, o tym, co przeżyte i przecierpiane, Lesia Bondaruk – za siłę pamięci o prostostojstwie, Żorż Niwa – za siłę słowa Stusa po francusku. Ale z szczególną przyjemnością wspominam na tej liście niezwykłego człowieka – Jurija Rejta: „Za wieloletnią działalność społeczną na rzecz przekształcenia miejsc spoczynku poległych ukraińskich bohaterów w miejsca pamięci żywych, za nieustanne wysiłki na rzecz odbudowy memoriałów wo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Przyjmijcie życzenia, jubilacie

Zarząd Riwneńskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki serdecznie wita członka zarządu Towarzystwa Andrija Żywiuka z 65-leciem urodzin! Andrij Anatolijowycz Żywiuk – profesor, doktor nauk historycznych, kierownik naukowo-redakcyjnej grupy książki „Zrehabilitowani historią. Obwód riwneński”, przewodniczący Riwneńskiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, odznaczony Orderem „Za zasługi” III stopnia, wyróżniony Honorowym Dyplomem Rady Najwyższej Ukrainy. Proświtianie Riwneńszczyzny są bezgranicznie wdzięczni Panu, Andriju Anatolijowyczu, za zachowanie historii rodzinnego kraju, przywracanie sprawiedliwości historycznej wobec zrehabilitowanych rodaków, za to, że wiernie stoi Pan na straży historycznej prawdy. Nieoceniony jest Pana wkład w rozwój ruchu proświtiańskiego na Riwneńszczyźnie. Jesteśmy wdzięczni, że jest Pan z nami, i życzymy dobrego zdrowia, abyś wraz z nowymi osiągnięciami doczekał naszego świętego Zwycięstwa!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

centrum „Akademia”, które odbyło się w Odeskiej Obwodowej Bibliotece dla Młodzieży, gdzie autorki Switłana Wertola i Włada Chołod opowiadały historie zrodzone z osobistych przeżyć o tym, co boli, niepokoi i cieszy młodzież. 7 czerwca uczestnicy festiwalu w ramach wyjazdowego Święta Książki Ukraińskiej oraz Ogólnoukraińskiej naukowo-praktycznej konferencji „VI OdesaBiblioSamit” odwiedzili miasto Bałta. Bałtańska gromada jest obecnie jednym z liderów w dziedzinie kultury w regionie. Osiąga się to dzięki zgranym działaniom przewodniczącego gromady Serhija Mazura oraz zespołu specjalistów na czele z Anastasiją Fokszeą, którzy traktują kulturę jako kluczowy czynnik rozwoju społecznego i duchowego mieszkańców. Ich działalność została uhonorowana dyplomami honorowymi, wręczonymi przez dyrektorkę Departamentu Kultury Odeskiej Obwodowej Administracji Państwowej Olenę Olijnyk. Bałtanie witali gości w różnych lokalizacjach, łącząc wydarzenia literackie, muzykę, śpiewy, ludowe rzemiosło i serdeczną rozmowę. Tak więc w ramach święta odbyła się dyskusja panelowa „Innowacyjne i kreatywne usługi biblioteczne: realizacja Ogólnoukraińskiego programu zdrowia psychicznego „Jak się masz?””, w której wzięli udział specjaliści bibliotek z całego kraju. Kuratorem fachowej dyskusji panelowej „Innowacyjne i kreatywne usługi biblioteczne: realizacja Ogólnoukraińskiego programu zdrowia psychicznego „Jak się masz?”” była Olha Tarasowa, moderowała Julijana Amelczenko – dyrektorka Odeskiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Biblioteki im. M. Hruszewskiego. Dyskusja odbywała się z udziałem radcy przewodniczącego Odeskiej Obwodowej Administracji Państwowej, regionalnej koordynatorki Ogólnoukraińskiego programu zdrowia psychicznego „Jak się masz?” Anny Wełyczko. W szkole odbyła się interesująca prezentacja książki Ludmiły Wowk „Jewhen Czykalenko. Człowiek-magnes”, która zdobyła tytuł laureata konkursu „Najlepsza książka wystawy-forum” w nominacji „Wydanie artystyczno-publicystyczne”. Część gości wraz z kandydatem nauk filozoficznych, założycielem Odeskiego Muzeum Ludobójstw „Terytorium Pamięci” Pawłem Kozlenko zapoznała się z historią miasta i przebiegiem prac nad odbudową synagogi w budynku, który w 2015 roku został wykupiony przez gminę żydowską. Według koncepcji Honorowego Obywatela miasta Bałty Wadyma Winjarskiego na parterze dawnego budynku zostanie odtworzona sala modlitewna, a na piętrze zostanie umieszczone muzeum. Chętni odwiedzili także niezwykle ciekawe Bałtańskie Muzeum Historyczne, otwarte w 2011 roku dzięki staraniom jego dyrektora, Honorowego Obywatela miasta Petra Tkacza. Znajduje się tu bogata kolekcja eksponatów, odzwierciedlających różne epoki i wydarzenia na tych terenach – od kości mamuta i mastodonta po świadectwa współczesnej rosyjsko-ukraińskiej wojny. Równolegle na scenach twórczych rozbrzmiewała muzyka – występowali miejscowi wokaliści i zespoły. Widzów ucieszyli także goście, którzy podarowali słuchaczom szereg piosenek, stanowiących prawdziwy emocjonalny rezonans wystawy-forum. Były to chwile szczerej wymiany energii i sensów. XXV Ogólnoukraińska wystawa-forum „Książka ukraińska na Odessczyźnie” zakończyła się podsumowaniem corocznego konkursu „Najlepsza książka wystawy-forum „Książka ukraińska na Odessczyźnie” – 2025” oraz występem uczniów Komunalnego zakładu „Odeski Wyższy Zawodowy College Sztuk im. K. Danke­wicza” – kwartetu „Four/quarters” w składzie: Maria Jewstafjewa, Anastasija Brynza, Azguszz Chaczatrian i Anastasija Michajłowa (kierowniczka – Julija Kostandowa). Bez wątpienia dla wszystkich uczestników i odwiedzających wydarzenie na długo pozostanie żywe poprzez poważne sensy, radosne emocje i ciepło wzajemnych relacji. Dzięki wysiłkom potężnego zespołu Odeskiej Narodowej Naukowej Biblioteki, na czele którego stoi Iryna Biriukowa, po raz kolejny udowodniono, że książka to żywy organizm, który łączy, leczy, inspiruje, a każde takie forum to możliwość emocjonalnego i intelektualnego „podładowania się”, inspiracji i ruszenia dalej. Apeluję do wszystkich: odkrywajcie nowe książki i, co najważniejsze, czytajcie po ukraińsku!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ukraińska książka na Odessczyźnie

Jarosława RIZNYKOWA, członkini NSŻU, m. Odessa Zdjęcie z otwartych źródeł Zakończył się jubileuszowy XXV Ogólnoukraiński wystawowo-forumowy przegląd „Ukraińska książka na Odessczyźnie”, zainicjowany przez Odeską Narodową Bibliotekę Naukową. To rozmach wydarzenia od ćwierć wieku jest symbolem głębokiego szacunku dla książki, czytelnictwa i kultury narodowej, a zarazem jednym z najbardziej zauważalnych projektów kulturalnych południa Ukrainy. Forum odbywało się pod patronatem Ministerstwa Kultury i Komunikacji Strategicznej Ukrainy we współpracy z Ukraińskim Instytutem Książki, Odeską Obwodową Administracją Państwową, Bałckim Miejskim Radą, wiodącymi bibliotekami regionu, wydawnictwami, organizacjami kulturalnymi i instytucjami społecznymi. Jego celem jest popularyzacja ukraińskiej książki, wspieranie kultury czytania, ochrona pamięci narodowej i niematerialnego dziedzictwa kulturowego, a także dialog z czytelnikami w najszerszym znaczeniu tego słowa. Tegoroczne wydarzenie wykroczyło poza ramy formalnej wystawy, przekształcając się w wielowymiarowy forum artystyczne, które zjednoczyło autorów, ponad 30 wiodących wydawnictw Ukrainy, bibliotekarzy, badaczy, muzyków, artystów, twórców ludowych oraz zwykłych czytelników, dla których ukraińska książka jest zarówno źródłem wiedzy, jak i sposobem utrzymania kulturalnej linii frontu. Ponadstuletnia książnica od 6 do 8 czerwca stała się żywym centrum intelektualnego, twórczego i czytelniczego jednoczenia się. Szczególną uwagę poświęcono wsparciu regionalnych bibliotek i księgarń: wystawie towarzyszyły akcje charytatywne z przekazywaniem książek. Znaczącym segmentem wystawy była popularyzacja niematerialnego dziedzictwa kulturowego Ukrainy, przygotowana we współpracy z Odeskim Obwodowym Centrum Kultury Ukraińskiej (dyrektorka Walentyna Witos) oraz organizacją społeczną „Ukraiński Klub Odessy”. Interaktywne stanowiska zapoznawały gości z unikalnymi elementami tradycyjnej kultury, wpisanymi do Krajowego wykazu dziedzictwa. W ramach forum prezentowano wystawę fotografii z projektu „Czarowna Odeszczyzna”, którego autorem jest Serhij Humeniuk – znany fotograf, dziennikarz, badacz, działacz społeczny, przewodniczący Odeskiego Stowarzyszenia Fotograficznego, zasłużony działacz sztuki Ukrainy. Pierwszy dzień forum upłynął pod znakiem energetycznego, dynamicznego i treściwego występu zespołu „Друже музико” (lider zespołu – Maks Trubnikow), prezentacji nowych ukraińskich wydawnictw, publicznych wywiadów z ulubionymi autorami oraz dyskusji o wyzwaniach, przed którymi stoi branża wydawnicza w warunkach wojny, o misji czytania jako czynniku stabilności narodowej. Program obejmował sesje autografów, warsztaty mistrzowskie i dyskusje panelowe. Swoje nowe utwory i projekty wydawnicze zaprezentowali znani pisarze, którzy swoim słowem kształtują współczesną narrację literacką Ukrainy: Taras Fediuk, Walerij Puzik, Andrij Kokotiucha, Dmytro Czekałkin, Ljubow Jakymczuk, Julia Browarna, Oleksa Riznykow, Serhij Martyniuk, Witalij Zapeka, Iwanna Stefiuk i inni – każdy z własnym stylem, z głębokim przesłaniem do współczesnego ukraińskiego społeczeństwa. Ważnym wydarzeniem dla czytelników Odessy było spotkanie autorskie z Ihorem Stambolem – historykiem, kandydatem nauk historycznych, docentem Uniwersytetu Kijowskiego im. B. Hrinczenki. Podczas wykładu-dyskusji opartego na repertuarze wydawnictwa „Tempora”, a także na własnych badaniach i publikacjach wykładowcy, mówiono o zasadach, obywatelskiej postawie, wizji roli kultury i przedsiębiorczości w warunkach presji imperialnej, o wartościach przewodnich czołowych działaczy ukraińskiego ruchu narodowego XIX–XX wieku: Iwana i Jurija Łypów, Mychajła Komarowa, Borysa Hrinczenki. Tłumnym było spotkanie z odeskim poetą-dysydentem Oleksą Riznykowem oraz prezentacja jego limitowanej książki „Pod prasą represji”. Dodatkowy nakład 200 egzemplarzy wydrukowano za środki z zbiórki w kwocie 50000 hrywien, ogłoszonej przez organizację pozarządową „Robymo wam nerwy” (przewodnicząca i założycielka – Kateryna Musijenko). Także w ramach forum zaprezentowano książkę „Krymskotatarskie rodziny” Jewhenija Genowa oraz eksponowano wystawę książkową „Niezłomne narody niezłomnego kraju” ze zbiorów Odeskiej Narodowej Naukowej Biblioteki. Ważną częścią najnowszej historii Ukrainy, jednym z licznych ogniw w łańcuchu świadectw o przebiegu rosyjsko-ukraińskiej wojny, stała się powieść-dziennik „Moje dzieci wojny. Rok nadziei”, zaprezentowana w „Księgarni-kawiarni” przez Halynę Dolnyk, Irynę Kowalczuk – kandydatkę nauk prawnych, prawnika, adwokata, matkę trojga dzieci, która mieszkała w osiedlu Kozackie na Chersońszczyźnie, okupowanym w pierwszych godzinach pełnoskalowej inwazji Federacji Rosyjskiej. Interesująca była prezentacja książki „Ukraiński Herodot z Wierchniodniprowska” z udziałem autora-redaktora Jewhenija Bezusa – zastępcy przewodniczącego Wierchniodniprowskiego rejonowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki oraz członka zarządu Dniepropetrowskiej obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Nie tylko opracował on tę gruntowną pracę (a liczy ona ponad 600 stron!), ale także przez wiele lat niestrudzenie pracował w bibliotekach, archiwach i muzeach Dniepru, Kijowa, Odessy, aby wydobyć z zapomnienia postać Dmytra Wasylowycza Iwaszyny (Herodota) – ukraińskiego publicysty, felietonisty, poety, krytyka literackiego, działacza Ukraińskiej Republiki Ludowej. Znaczne zainteresowanie wzbudziła prezentacja albumu-monografii „Hennadij Harmyder. Grafika, malarstwo”. Ten projekt wydawniczy poświęcono 80. rocznicy urodzin wybitnego odeskiego artysty Hennadija Harmydera (1945–2023), bez którego nie sposób wyobrazić sobie sztuk plastycznych Odessy drugiej połowy XX – początku XXI wieku. Cenną pracą leksykograficzną, kontynuującą tradycję ukraińskiej leksykografii medycznej, stał się „Ukraińsko-angielski objaśniający słownik terminów medycznych”, przedstawiony przez członków zespołu twórczego Odeskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego. Dzienniczki „Pseudonim «Pisarz», czyli jak Irpińcy odrusyfikowali ruskich” Serhija Martyniuka zebrały wiele pozytywnych opinii czytelników i otrzymały tytuł laureata konkursu „Najlepsza książka wystawy-forum” w kategorii „Wydawnictwo literackie i artystyczne”. Kameralnością i szczerością wyróżniła się prezentacja zbioru „Wszystko dzieje się po raz pierwszy” od Wydawnictwa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

poczuć „świat szkarłatną zapałką / zapaloną w drapieżnej ciszy lasu, / by ogień skaczący, jak łodyga, / zdecydowanie wziąć / i nie oparzyć się”. Ona poprzez obraz lirycznej bohaterki znajduje mnóstwo możliwości samorealizacji, z których trzeba skorzystać, dopóki życie uruchomiło swoje „czarno-białe kino”, dopóki „przewija się taśma / słupów, drzew i chat / a dusze nasze, jak wstążki, / rozwijają się, / z węzłów gordyjskich stają się / salomonowymi”. Wymogi witalnego czynu dotyczą potrzeby identyfikacji rzeczy takimi, jakimi są, bez nakładania na nie obcych matryc („Zaburzenia ze spektrum autyzmu”), dotyczą najjaśniejszych egzystencjałów, zdolnych koncentrować w sobie immanentne, transcendentne, właściwie istotne cechy osobowości. Są one najpełniej przejawione w liryce miłosnej, w kreatywnych zakochanych („toczy się krążkami niebieski półmrok…”), harmonijnej zbieżności ich horyzontów rozumienia („dotykasz smyczka i rozcinasz noc…”), na wyższych rejestrach miłosnych olśnień, upodobnionych do muzyki, gdzie, jak wyznaje liryczna bohaterka, najwyższą, „tą nutą / stałam się ja”. Jednocześnie poezja Julii Swyrydenko odzwierciedla portret psychologiczny naszego młodego współczesnego człowieka, zdolnego wywalczyć naturalne prawo do życia, na tle tragicznej epoki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Liryczne wycinanki Julii Swyrydenko

Jurij KOWALIW, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki Julia Swyrydenko, decydując się na debiut w almanachu poezji studenckiej „Swi-j-tanok” (KNU imienia Tarasa Szewczenki), w studenckim wydaniu periodycznym „Lehit”, wypróbowuje możliwości swojego talentu zarówno w wierszach wolnych, jak i w przeważnie akcentowanych utworach. Są one kanciaste, jak i surowa rzeczywistość, która kształtuje w młodej poetce z Charkowa (19 listopada 2005 r.) wolę życia (wędrówki po Ukrainie), do sztuki (poezja, rysowanie, tańce, gra na ukulele, wushu itp.), pragnienie poznania tego, co istotne, poszukiwań siebie drogą „prób i błędów”. Zostawszy studentką Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, wybierając między tłumaczeniem z języka francuskiego a filologią ukraińską, studentka określiła się w literaturze ukraińskiej, w szczególności współczesnej, co odpowiada jej zainteresowaniom. Skłonna do eksperymentowania, Julia Swyrydenko ucieka się do osobistego modelowania bloków wiersza wolnego, które nie nawarstwiają się wzajemnie, a „wypływają” jeden z drugiego, do wypróbowywania struktur metrycznych: lubi swobodne strofy i przybliżone rymy, przestrzega względnego zrównoważenia liczby akcentów w wersie przy różnej liczbie nieakcentowanych sylab. Julia SWYRYDENKO 19.11.2024 Tysiąc skoszonych maków, z każdego zbitego pudełka – po sto ziaren żyć sypie się i sypie w zmarzniętą czarnoziem ...czy wykiełkują? W – wycinanka Wracam, widzę jeszcze z daleka: dom mi wycinasz. jak w szkole śnieżynkę z papieru: gniecie arkusz-ścianę na pół, tniesz półkole okna na zgięciu, a skrawki-odłamki rzucasz na dół – ktoś posprząta. rzeźbisz po nocach tak, by więcej okienek zostało niczyich, jak dziurawe samoróbki – jedyne, czego cię uczyli. kiepski z ciebie mistrz: palce grubsze od dziecięcych (jeszcze by brakowało, ty przecież długowieczna) tniesz niechlujnie, niedbale, wszędzie teraz – same łamane, chyba nawdychałaś się „Guerniki”? wycinasz, gwiżdżąc na takich decybelach, że głazy ze wszystkich szczytów Ziemi zrywają się i spadają nam w piersi, że wszystkie sieroty miasta zbiegają się i tłoczą się pod drzwiami. Zbliżenie mowy poetyckiej do swobodnej codziennej komunikacji zaznacza się w dowolnej składni i pisowni, co jest motywowane autorskim odczuciem lirycznego wyrażania siebie. Nie na darmo wiersze są kompozycyjnie bliskie noweli-wyrażeniu. Przebieg dramatycznej fabuły, czasem kończonej nieoczekiwaną puentą, rozwijają poprzez pewne wydarzenie. Metaforyczna historia z wycinankami, wychodząc poza granice ornamentalnego rzeźbienia wzorów z papieru, wymaga wysiłku woli „na takich decybelach, / że głazy ze wszystkich szczytów Ziemi zrywają się”, jest wypróbowywana „Guernikami”, kieruje się na uporządkowanie rozproszonego otoczenia w potokach chaosu, w którym „nie ma za co się złapać, / a sercu – tym bardziej”. Tworzenie domu, właściwie ontologicznego kosmosu, jeszcze nie osiąga spodziewanego celu pośród pradawnych żywiołów, wymaga czasoprzestrzennej lokalizacji, z którą niełatwo się określić („gdzie by to teraz / powiesić?”), a wraz z nią wyjaśnić i doprecyzować własną obecność w świeżo skonstruowanym eksterierze-interierze: „gdzie by to teraz / uczepić się?”. Liryczna bohaterka traktuje swoje pojawienie się jako „przypadek” („ty, niczym nieoczekiwany gość przybłęda, / przejdziesz niepewnym krokiem po wagonie”), ale zrealizowane tu-i-teraz, musi stać się egzystencjalną prawidłowością na drodze życiowych prób („obok śmierci wyszczerzu, cienia strachu odtajałego / oślepiający dzień woła, rwie się, / daje tobie, żyjącemu, zuchwale / przyszłości możliwość…”), stawia pytanie na ostrzu noża, by usłyszeć twierdzącą odpowiedź: „dokonasz?”. Ten egzamin jest realizowany przez pokolenie Julii Swyrydenko poprzez surową inicjację wojną, symboliką liczebników „sto”, „tysiąc” („tysiąc skoszonych maków”), która może przerażać atrybutem fatalnej nieskończoności („po sto ziaren żyć / sypie się i sypie / w zmarzniętą czarnoziem”) – przez nią przebija się nadzieja, niech jeszcze nie całkiem pewna: „...czy wykiełkują?”. Wiersze Julii Swyrydenko czasem nie mają jasnego rozwiązania. Pytania, którymi kończą tekst, ale nie rzeczywistość jako taką, mają na celu aktywizację prawdopodobnego czytelnika do poszukiwania spodziewanej odpowiedzi przed apokaliptyczną wizją zniszczonego miasta: „dusze – kropki bez powrotu – / zabite na wieki zostaną / dziurami w mieście bezludnym, / w moim mieście”. Poetka w niektórych fabułach wyjaśnia dla siebie wyjście z ekstremalnych sytuacji, waży się w metaforze niezgiętej osobowości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

„…Ten świat poczujesz błyskawicznym dotykiem”

sznurkami od łopatek do krzyża proszą, by je nakarmić i przygarnąć, a wygnać ich nijak, i nic nie dać. wycinasz i złościsz się – bo nożyczkami nie trafiasz w zarysowany prostokąt, walisz stołem – w innym mieście słychać. rzeźbisz mi dom, a on wciąż maleje i oto oku nie ma się czego uchwycić, a sercu – tym bardziej. wycinasz mi dom – gdzie go teraz zawiesić? gdzież by się teraz zawiesić? *** promienisty świat – i nagle spadnie zasłona z oczu, zaspanych od turkotu pociągu, i ty, jak nieproszony gość przybłęda, przejdziesz niepewnym krokiem po wagonie. i świetlisto-dzwonne refleksy na dłoni z fioletową nitką żyły, i celownik czasowego koła – groźny, taki codzienny. tam łono pola białe, jeszcze dziewicze, odtajało i przymilnie łasi się do lasu, gdzie lodu półprzezroczysty cichy wylew, grudkami nabrzmiewając, mieni się krój drzew – to białe perły, koraliki. mijając wrzask, skurcz, drżenie twarzy skończonych, mijając uśmiech śmierci, cień strachu odtajałego – olśniewający dzień woła, rwie się, daje tobie, żyjącemu, powoli możliwość przyszłości… dokonasz? *** …ten świat poczujesz błyskawicznym dotykiem, który mignięciem* przemknął po nadgarstku – miłością palce pęcznieją, dopóki zdołają palcom odpowiedzieć. i siwy styczeń swój marsz przyspieszysz, gwiaździstym śmiechem rozsypie się rozpacz, ulegniesz dotykowi, przymkniesz powieki. choćby dziś, w chwili spadających gwiazd, choćby na rok, czy na dziesięciolecie zapomnij, że wykrzyknikiem leży twój strach na wszystkich drogach i poboczach. poczujesz świat karmazynową zapałką zapaloną w drapieżnej ciszy lasu, by ogień skaczący jak źdźbło zdecydowanie chwycić i się nie poparzyć. *mignięciem – migiem, pobieżnie. *** toczy się kółeczkami niebieski półmrok, toczą się koszulą palce, pęcznieją. ziarenko oka łapię między rzęsami i wchłaniam aż do samego dna upojną niewinność. widzę, ty – już pęd z bujnego maja, który przeleciał burzami, pozostał kurz, elektryczna dawka na zębach – nie mądrość, dziecięcym porywem, jakby biec nago słobożańskim stepem, nakładać weto i tłumić strach, niebieski półmrok, chłód gryfu gitary, ciepło twoich zakrzywień, ty – już pęd w mojej glebie. Straszny wiersz o dozymetrze: trzeszczy licznik Geigera zgrzytem-rechotem urywanym, gejzery cząstek alfa tryskają promieniście, rzucają się trzaskiem błyskawic. Słyszysz? Łamie się lód wilgotnym węglem, wnioskiem, strzępami mapy blitzkriegu. Celsjusz kreśli krzyżyki (+...) na skalach oziębiania reaktorów, w górę lecą przemieńce, krzywiąc ludziom grymasy, jonizują się atomy, ironizujesz: będziemy żyć kardiogramami, łamaną linią śmierci, chimerycznym wygięciem. Narzeka licznik Geigera rykiem rozbitym, płyną gejzery cząstek alfa wzdłuż połonin. Miasto wisi na ostrzu, szew jego z trzaskiem pęka, pazurem ze Wschodu, w szkła, w bezmiar szkieł i dłoni. Miasto w chmury, wyziewy zgliszczy, wieści ukośną kreską w ziemię: ciało rozprute, w bezdroża nadziei i marzeń. Wyjęczy miasto, ostygną stygmaty pociętych ulic, zorane zardzewiałym żelazem wygładzą się ostre występy. Tylko puste łóżko, wyjmij na zdjęciach rodzinnych: dusze, kropki nieodwracalności, zabici na zawsze pozostaną dziurami w mieście bezludnym, w moim mieście. 02.01.2024 r., Charków Odpłynięcie. Kolczyk latarni kołysnął się w uchu dworca, żółto i chytrze szyby zaszczerzyły zęby, wiedzą bowiem: nie uciekniemy. Słyszysz to terkotanie? Czarno-biały film puszczono, świeci reflektor, miota się taśma słupów, drzew i chatek; dusze nasze jak taśmy rozwijają się, z węzłów Gordyjskich stają się salomonowymi. Trzymaj się tej ziemi, żeby się nie splątało, nie zagubiło.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Zbudujmy baśniowy „Zamek Lisa Mykity”

Roman PASTUCH, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (NSPU) Kto z nas nie wie, gdzie w 1890 r. Iwan Franko wybrał „rezydencję” dla swojego chytrego Lisa Mykity z znanej poemy-bajki „Lis Mykita”? Tak, we wsi Lisowyczi, założonej mniej więcej w XII–XIII w. w pobliżu dzisiejszego uzdrowiskowego miasta Morszyn w powiecie stryjskim na Lwowszczyźnie. Zacytuję: Hej, kto w lesie nie bywa, Ten nie widział, ten nie zna, Jak Mykita Lis żyje. Lisowyczi – sławny zamek. Niejedno tam przejście i ganek, Dołów, skrytek sporo jest. Zapewne poeta kierował się ludowoetymologiczną wersją o pochodzeniu nazwy wsi od leśnego zwierzęcia lisa. Natomiast bardziej prawdopodobna wydaje się wersja o związku toponimu z leśnymi mieszkańcami – „leszymi”. Ponadto I. Franko musiał słyszeć podania o istnieniu w lesie w pobliżu Lisowyczów średniowiecznego zamku-pałacu hrabiny Kateryny Kossakiwskiej, czego potwierdzeniem są mikrotoponimy Zamczyszcze i Wały, obronny wał i fosa, a także znalezione tam artefakty. Nawiasem mówiąc, właścicielka Lisowyczów była fundatorką budowy w wsi drewnianego kościoła Objawienia Pańskiego, jej olejny portret znajduje się w górnej części nawy między ikonami Bogarodzicy i Jezusa Chrystusa. Poema-bajka „Lis Mykita” stała się klasyką literatury dziecięcej, chociaż chętnie czytają ją także dorośli. Ciekawy fakt: podczas pobytu w USA w 2005 r. słyszałem od emigranta Romana Macia, rodem ze wsi Molodycz pod Jarosławiem (obecnie w składzie Polski), autora ciekawych wspomnień „Krętymi ścieżkami do wolności” wydanych pod moją redakcją i z moją przedmową, jak po II wojnie światowej znajomość na pamięć „Lisa Mykity” podpowiadała mu wyjścia z trudnych sytuacji i uratowała życie. W takich przypadkach, nie bez lekkiego humoru twierdził, ja, moi bracia i siostry obowiązkowo recytowaliśmy na pamięć Frankowego „Lisa Mykitę”: „Wróciłem do olszyny, wziąłem (konspiracyjną pocztę powstańczą. – Aut.) pocztę i chciałem też wziąć pistolet (do obrony w razie napaści policji. – Aut.), ale pomyślałem: »Przecież „Lis Mykita” I. Franki zastąpi mi sto takich pistoletów«”. Podobne świadectwo w innej sprawie słyszałem także od znanego szewczenkoznawcy ze wsi Boiani pod Łuckiem Mykoły Kudeli, którego na syberyjskiej katordze od śmierci uratowała znajomość na pamięć całego „Kobzarza” Tarasa Szewczenki. Miłośnicy twórczości poety zrobili już wiele dla utrwalenia jego imienia. Na jego cześć odsłonięto pomniki, tablice memorialne i pamiątkowe, nazwano miasta, ulice, place, szkoły, statki, biblioteki, teatry itd. Odbywają się konferencje franko­znawcze regionalne, ogólnoukraińskie i międzynarodowe, z których materiałów wydawane są zbiory itd. Mniej uwagi poświęca się monumentalnej popularyzacji jego najbardziej znanych utworów, wśród których szczególne miejsce zajmuje, oczywiście, „Lis Mykita”. Chyba najudańszą próbą można uznać Ścieżkę poety z jego Polaną bajek w lesie Pančużnej na obrzeżach Nahujewyczów od strony Drohobycza. Nadszedł czas, by pomyśleć o stworzeniu swoistego narodowego Disneylandu opartego nie tylko na Frankowych, lecz także ogólnie na ukraińskich ludowych bajkach. Gdzie miałby powstać nasz „land” „Zamek Lisa Mykity”? Zapewne w jego oficjalnej literackiej „rezydencji” na terenie dawnego zamku w Lisowyczach! Po pierwsze, wynika to wprost z dzieła Frankowego i ma spersonifikowaną pamięć. Po drugie, Lisowyczi zajmują dogodne strategiczne położenie obok międzyobwodowej autostrady i kolei Stryj – Iwano-Frankiwsk. Po trzecie, nieopodal przebiega międzynarodowa autostrada i kolej Lwów topotoniki (Zamczyszcze, Wały) oraz przedmioty starożytne znalezione przez chłopów na terenie zamku dają – Stryj – Zakarpacie. Po czwarte, wieś przylega bezpośrednio do słynnego kurortu Morszyn, z jego stale zmieniającym się składem wczasowiczów i potencjalnych odwiedzających przyszły „Zamek Lisa Mykyty”. Po piąte, kilka kilometrów stąd leży znana wieś pielgrzymkowa Hoszów z jej kościelno-religijnym kompleksem na wysokiej i stromej Jasnej Górze. Po szóste, w niewielkiej odległości podróżnych czekają turystycznie atrakcyjne Skały Dowbusza, miejsca strzeleckiej i powstańczej sławy, a ogólnie malownicze Ukraińskie Karpaty. Po siódme, istnieje tu rozwinięta infrastruktura inżynierska, społeczna i usługowa. Po ósme, jest szeroki wybór działek pod budowę bajkowego kompleksu... Nie wykluczone są także inne warianty wyboru miejsca. Obecnie wyobrażony „Zamek Lisa Mykyty” może i ma wszelkie szanse, by stać się faktem dokonanym w wyniku wielkiej i długotrwałej pracy organizacyjnej, twórczej, konkursowej, projektowo-planistycznej, poszukiwania źródeł finansowania i wreszcie samej budowy. Widzi się go jako zintegrowany architektoniczno-rzeźbiarski kompleks różnych budowli, kompozycji rzeźbiarskich, pojedynczych rzeźb, atrakcji itp., wraz z parkingami dla samochodów, służbami serwisowymi i wszystkim tym, bez czego nie da się wyobrazić nowoczesnej, dochodowej branży wycieczkowo-turystyczno-rozrywkowo-wypoczynkowej. Aby przyszły komitet organizacyjny i autorzy projektu nie odkrywali na nowo Ameryki i nie wymyślali koła, warto najpierw zapoznać się z doświadczeniem tworzenia i działalności słynnego amerykańskiego Disneylandu i innych popularnych zagranicznych obiektów tego przeznaczenia, i dopiero wtedy „brać się za bary”. Ale brać się za ukraiński narodowy „bar”, a nie kopiować cudzy. Oczywiście, to sprawa nie jednego, a nawet nie kilku lat, ale, jak to się mówi, gra jest warta świeczki, a drogę pokona ten, kto idzie. O nim mowa w moim wierszu „Łysowicze – sławny zamek”, zgodnym z „Lisem Mykytą” Franki, jak zatytułowana jest także moja książka o wsi: W Łysowiczach Frankowi, Genialnemu w słowie, Przyszła myśl osadzić Swego Lisa, zwanego Mykytą, podstawy, by badacz twierdził, że zamek w Lisowiczach należał do ważnych obiektów obron- I od tego czasu ta sławna miejscowość najwyraźniej A posłuchajcie, jak niesie się z dawnych czasów: Ohaba, Hlynne, Zbirok, Żornawka, Wały, Priski, Hreczyszcze, Stawiska... Ech, gdyby one z bliska jeszcze o sobie opowiedziały! Od czego zacząć? Zapewne od utworzenia stale działającego komitetu organizacyjnego z udziałem przedstawicieli władz wszystkich szczebli, specjalistów z różnych dziedzin, twórczej inteligencji i aktywnej społeczności. Dobrze byłoby, gdyby do idei budowy „Zamku Lisa Mykyty” czynnie przyłączyły się kręgi finansowe, biznesowe, sponsorskie i wolontariackie. A jeszcze lepiej, gdyby komitet organizacyjny stał się organem roboczym pod egidą lub w składzie struktur Gabinetu Ministrów Ukrainy. Chodzi bowiem o niezwykle prestiżowy projekt o znaczeniu ogólnonarodowym, a nie regionalnym. Słowem, praca znajdzie się dla wszystkich. Impulsem do rozpoczęcia popularyzacji i urzeczywistnienia idei waszego pokornego sługi stał się jego artykuł „Zamek Lisa Mykyty” aż prosi się do Lisowyczów” w rejonowej gazecie stryjskiej „Ridne pole” z 27 maja 2011 r. Pierwszym praktycznym krokiem na tej drodze było utworzenie w czerwcu 2012 r., na propozycję ówczesnego przewodniczącego Stryjskiej Rady Rejonowej Romana Kozaka, komisji do zbadania historycznej przeszłości Stryjszczyzny i poszukiwania sposobów urzeczywistnienia idei. W szczególności w skład komisji weszły doktor filologii, profesorka Drohobyckiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Iwana Franki, znana badaczka „baśniowego dziedzictwa” poety Halyna Sabat oraz Olena Bystrowa, wasz pokorny sługa i inni. Następnie komisja obejrzała w Lisowyczach dawne grodzisko zamkowe. W październiku 2018 r. w Stryjskiej Radzie Rejonowej odbył się drugi okrągły stół w tej sprawie, czemu sprzyjał ponowny druk 25 października 2018 r. artykułu „Zamek Lisa Mykyty” aż prosi się do Lisowyczów” w tej samej gazecie. W rozmowie wzięli udział ówczesny przewodniczący rady rejonowej i rodak z Lisowyczów Roman Kozak, jego zastępca Myron Wojtowycz, kierowniczka wydziału ds. kultury, turystyki, ochrony dziedzictwa kulturowego, wartości kulturowych, narodowości i religii Ludmyła Kurylyszyn, a także dyrektor Lwowskiego naukowego ośrodka badań architektury Prykarpacia okresu średniowiecznego. Według wspomnień zamek istniał już w XVIII ego Narodowego Muzeum Literackiego i Pamiątkowego im. Iwana Franki, franko­znawca Bohdan Tychołoz, sekretarz naukowy muzeum Kateryna Kramar, regionalista, autor historyczno-regionalnych książek „Strijszczyna przez wieki”, „Łysowyczi – sławny zamek” oraz wielu innych, Roman Pastuch. Uczestnicy omówili możliwości realizacji tej idei, a także odwiedzili Łysowyczi, gdzie obejrzeli teren dawnego zamku. Wszyscy zgodzili się, że trzeba przeprowadzić wykopaliska archeologiczne i ewentualnie odbudować część zamku, wybrać, wydzielić i uregulować prawnie działkę ziemi. Dopiero wtedy można będzie przystąpić do stworzenia baśniowego architektoniczno-rzeźbiarskiego zespołu „Zamek Lisa Mikity” z perspektywą jego dalszego rozwoju i przekształcenia w obiekt turystyczno-wycieczkowy o znaczeniu ogólnonarodowym. Niestety, nie stało się tak, jak sądzono. Wkrótce nadeszły kolejne wybory i zmiana władzy. Rozszalała się światowa pandemia koronawirusa. A najstraszniejsze, że wybuchła pełnowymiarowa rosyjsko-ukraińska wojna. Atrakcyjny pomysł trzeba było odłożyć. Ale wszystko idzie, wszystko przemija, i to również prędzej czy później minie... Po tym, co powiedziano, sceptycy się uśmiechną: no proszę, marzyciel, bo jego propozycja wcale nie jest na czasie. Wybaczcie, nie marzyciel, a realista. Przypomnijcie sobie mniej więcej słowa premiera Wielkiej Brytanii czasów II wojny światowej, wybitnego polityka, laureata Nagrody Nobla w dziedzinie literatury Winstona Churchilla, powiedziane w związku z nieprzydzieleniem środków budżetowych na potrzeby kultury: „Za co więc walczymy? Za kulturę!”. I oto my. Czyżbyśmy mieli zrezygnować ze stworzenia naprawdę unikalnego w Ukrainie narodowego baśniowego architektoniczno-rzeźbiarskiego kompleksu „Zamek Lisa Mikity”? Czyżbyśmy znowu mieli wyciągnąć na światło dzienne charakterystyczne dla obojętnych wymówki „Nie na czasie”? Jestem przekonany, że zwolenników tej idei jest nieporównanie więcej niż ich, i odpowiedzą na tę publikację. Zróbmy więc wreszcie pierwszy praktyczny krok w tym kierunku, a potem będzie drugi, trzeci itd. To stanie się wstępem, prologiem do wielkiej sprawy. Resztę zrobią ręce organizatorów i przedsiębiorców, twórcza myśl i ostateczny cel. I „Zamek Lisa Mikity” w Łysowyczach powstanie! Bez wątpienia powstanie! ...należał on wówczas do Kateryny Kossakiwskiej, która była zresztą fundatorką budowy w tej wsi drewnianej cerkwi Objawienia Pańskiego, a jej portret zachował się w świątyni do dziś (na zdjęciu). Nie mniej ważnym argumentem za badaniem zamku jest także jego sława jako „stolicy” słynnego Lisa Mikity z tytułowej wierszowanej bajki Iwana Franki. Można przypuszczać, że Franko wiedział o – jak pisze – sławnym zamku w Lisowiczach i bywał w miejscu, gdzie on kiedyś stał, skoro nie raz gościł w Strzyju i w okolicznych wsiach. Zapewne właśnie teraz, w czasie odbudowy prawdziwej, a nie sfałszowanej historii Ukrainy, nadszedł odpowiedni moment, by zająć się szczegółowym badaniem dokumentów archiwalnych o Lisowiczach i tamtejszym zamku oraz badaniami archeologicznymi, które w перспективie mogą stać się podstawą do utworzenia muzeum, do którego będą przyjeżdżać liczni zwiedzający.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Czas odrodzenia

Oksana MYKYTKA Historia naszego kraju jest wielowymiarowa. Znalazła ona swoje odzwierciedlenie w legendach i podaniach, w twórczości wielkich mistrzów słowa – ukraińskich pisarzy, w szczególności Iwana Franki, który wielokrotnie bywał na Stryjszczyźnie. Wspomina o tym w swojej książce „Lisowice – sławny zamek” nasz krajan, krajoznawca, pisarz Roman Pastuch. Autor przez pewien czas pracował nad badaniem obiektów historyczno-kulturowych wsi Lisowice. Szczególną uwagę pisarza przykuły podania o zamku w Lisowicach, z którego pozostały niemal niezniszczone przez czas i ludzi wał obronny oraz fosa, która niegdyś go otaczała i była wypełniona wodą. Właśnie to znalezisko, a także wiejskie mikro-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Jak dwóch Szwedów położyło na łopatki światowy rynek muzyczny, czyli na czym polega skandynawski fenomen w prowadzeniu biznesu

Taras HOŁOWKO Planetnicy od dawna nie zauważają, jak znaleźli się w rzeczywistościach cyfrowej epoki, której pewny rozwój rozpoczął się pod koniec minionego stulecia. Jedną z jej charakterystycznych cech stał się globalny rynek muzyki cyfrowej, na którym „pracują” miliardy dolarów i euro, wzbogacając nie tylko wykonawców, ale też właścicieli międzynarodowych firm fonograficznych. Właśnie świat współczesnej muzyki wyłania się z książki dwóch skandynawskich dziennikarzy, Svena Carlsona i Jonasa Leijonhufvuda, w której mowa o popularnej wśród melomanów korporacji streamingowej Spotify. Popularnonaukowe wydanie w ukraińskiej redakcji, zatytułowane „Spotify na opak: jak szwedzki start-up dokonał rewolucji muzycznej” (przekład Anny Topilinej), ukazało się nakładem wydawnictwa „Yakaboo Publishing”, a w jego adnotacji redaktorzy określili tę opowieść jako niemal historię detektywistyczną. I rzeczywiście tak jest, bo od chwili założenia start-upu przez szwedzkich programistów Daniela Eka i Martina Lorentzona musieli oni przejść przez dość skomplikowane perypetie, począwszy od groźby bankructwa, a skończywszy na braku pieniędzy, niemożności wypłacenia pensji zatrudnionym pracownikom… Prowadzenie przez nich biznesu w branży muzyki cyfrowej odbiera się jako nieprzerwany thriller, naznaczony nie tylko porażkami, ale i zwycięstwami. Tych ostatnich okazało się więcej, bo obecnie muzyczna usługa streamingowa, oferowana przez Spotify, daje możliwość 600 mln aktywnych użytkowników (w tym ponad 200 mln abonentów) słuchania kompozycji muzycznych, audiobooków i podcastów w trybie online. Wartość firmy sięgnęła ponad 10 mld dolarów USA, a Daniel Ek i Martin Lorentzon od dawna stali się miliarderami. Rzuca się w oczy oryginalne strukturalne rozwiązanie książki, na które zdecydowali się autorzy. Oprócz tego, że tekst wydania podzielono na rozdziały, zamieszczono tu także około 200 epizodów dotyczących działalności biznesowej wspomnianego duetu na początku lat 2000. Pojawia się paradoksalne pytanie: dlaczego właśnie w Szwecji, a nie w jakimkolwiek innym kraju świata, powstała unikatowa cyfrowa usługa muzyczna, pod każdym względem globalna, ponieważ w procesie rozwoju rozprzestrzeniła się praktycznie na wszystkie kraje europejskie, a także na poszczególne kraje Azji i Afryki, Australię i Oceanię, Ameryki Łacińskiej, nie wspominając już o USA? A odpowiedź leży na powierzchni. Szwecję przez długi czas uważano za ojczyznę piractwa audio, gdzie wraz z pojawieniem się nowych technologii informacyjnych narodziły się takie nielegalne sieci wymiany plików, jak Kazza, The Pirate Bay, które wyrządziły ogromne straty materialne zarówno szwedzkim, jak i zagranicznym wykonawcom, a wraz z nimi znanym na świecie wytwórniom fonograficznym – EMI, Atlantic Records, Sony Music, Universal, Virgin, Polydor Records, Charisma, Casablanca, Rak i innym, mniej znanym. To właśnie Danielowi Ekowi przyszło do głowy, by spróbować zalegalizować w zgodny z prawem sposób rozpowszechnianie przez Internet plików audio z kompozycjami muzycznymi różnych wykonawców współczesnej muzyki wszystkich istniejących stylów, co zakładało obowiązkowe przestrzeganie prawa autorskiego i wypłatę honorariów właścicielom praw za słuchanie ich utworów muzycznych na platformie cyfrowej Spotify. Przyjmując za podstawę taką atrakcyjną ideologię realizacji zamierzenia, Daniel Ek i jego partner biznesowy Martin Lorentzon musieli rozwiązać trzy zasadnicze zadania. Jedno z nich dotyczyło stworzenia takiego oprogramowania, które pozwalałoby nieograniczonej liczbie użytkowników na całym świecie słuchać plików muzycznych w czasie rzeczywistym, innymi słowy, zapewnić technicznie nieprzerwaną transmisję audio z wykorzystaniem sieci Internet, na komputerach, a później także na gadżetach klientów usługi Spotify. Drugie – finansowe wsparcie sponsorów i inwestorów firmy technologicznej, liczba specjalistów w której od chwili rejestracji nieustannie zaczęła rosnąć. Trzecie – rozwiązanie kwestii prawnej dotyczącej prawa autorskiego do utworów muzycznych, co pozwalałoby w zgodny z prawem sposób nie tylko je wykorzystywać, ale też wypłacać honoraria zarówno bezpośrednio twórcom, jak i wytwórniom muzycznym będącym właścicielami praw. Krótko opisany de facto biznesplan był realizowany przez założycieli start-upu Spotify na początku z ogromnymi trudnościami na każdym kroku. Na starcie projektu trudno było pozyskać niezbędne środki, bo większość potencjalnych inwestorów w Szwecji słabo wierzyła, że Danielowi Ekowi i Martinowi Lorentzonowi uda się pokonać piractwo audio, które w chwili rozpoczęcia realizacji idei cyfrowej platformy muzycznej Spotify głęboko zapuściło korzenie wśród miłośników i fanów różnorodnej muzyki. Parlament Szwecji przez dziesięciolecie musiał naprawiać haniebną sytuację, w której na masową skalę kradziono własność intelektualną i tylko na poziomie legislacyjnym można było okiełznać piratów audio. Pozwoliło to pociągnąć do odpowiedzialności karnej założycieli wspomnianych już torrentów Kazza, The Pirate Bay, a także sieci wymiany plików peer-to-peer Napster. Działania legislacyjne ogólnie pozytywnie wpłynęły na dalszy rozwój branży muzycznego biznesu. Wprowadzanie muzyki cyfrowej do szerokiego użytku zaczęło się odbywać na legalnych podstawach. Korzystnie wpłynęło to także na działalność przedsiębiorczą firmy Spotify, w której programiści, prawnicy, finansiści i marketerzy zaczęli mniej uwagi poświęcać złodziejom albumów wykonawców, a bardziej koncentrować uwagę na legalnych konkurentach w branży muzycznej. Daniel Ek wcześnie przejawiał wyjątkowe zdolności w programowaniu, najpierw ucząc się w gimnazjum informatycznym, a potem na wydziale inżynierii Królewskiego Instytutu Technologicznego w Sztokholmie. Jego kolega Martin Lorentzon ukończył Uniwersytet Technologiczny Chalmers w Göteborgu, a później Szkołę Biznesu, Ekonomii i Prawa w Göteborgu. Mając doskonałe wykształcenie techniczne, obaj dość łatwo pokonali przeszkody technologiczne na drodze do uruchomienia wersji beta strony internetowej, a później aplikacji dostępnej dla wszystkich systemów operacyjnych, smartfonów, urządzeń smart i systemów multimedialnych samochodów. Problemy pojawiły się w sferze finansowej. Z powodu braku inwestorów z wielomilionowymi inwestycjami firma Spotify w pierwszym roku działalności poniosła straty w wysokości ponad 30 mln koron, a w drugim – ponad 60 mln koron. Warto tu przywołać angielskie powiedzenie, które Ek i Lorentzon doskonale znali: cash rules everything around me – pieniądze rządzą wszystkim. Spotify jakby wpadł w zaczarowany krąg, z którego przez długi czas nie dało się wyskoczyć. Model biznesowy, który założyciele start-upu chcieli narzucić, nie działał, ponieważ użytkownicy cyfrowego streamingu muzyki, oferowanego przez start-up, nie chcieli płacić za słuchanie kompozycji różnych wykonawców. Dawało się to we znaki piractwo audio, które wielu przyzwyczaiło do ignorowania czyjejkolwiek własności intelektualnej. Wtedy Ek i Lorentzon postanowili bezpłatnie udostępniać prawo do słuchania melodii zamieszczonych na playlistach Spotify, ale tu na dyby stanęły wytwórnie – właściciele praw do konkretnych utworów muzycznych: mianowicie start-up zachęca do naruszania prawa autorskiego. Ostatecznie udało się uregulować tę kwestię, przyciągając reklamodawców, których środki przeznaczono na wypłatę tantiem. Przełomem można uznać to, że Danielowi Ekowi i Martinowi Lorentzonowi udało się podpisać wielomilionowe umowy inwestycyjne z Główne biuro korporacji Spotify w Sztokholmie (Szwecja) z brytyjskimi firmami venture capital Northzone i Creandum, po czym startup Spotify zaczął być wyceniany w środowisku biznesowym na 0,5 mld szwedzkich koron. Dalej wysokość inwestycji już tylko rosła. Ku czci Daniela Eka i Martina Lorentzona należy powiedzieć, że przez pierwszą dekadę współpracy udało im się uniknąć istotnych błędnych kalkulacji, co pozwoliło nie tylko utrzymać się na powierzchni w żywiole rynku, ale także ostatecznie zakorzenić się w branży muzycznej po obu stronach Atlantyku. Znamienny jest podany przez autorów książki dość wymowny fakt, charakteryzujący zasadniczość przedsiębiorców: dla zachowania pozytywnego wizerunku firmy odmówili oni uruchomienia serwisu strumieniowego pod marką Spotify na terytorium Rosji i nie otworzyli tam swojego przedstawicielstwa, gdy tylko Moskale w 2014 roku zaanektowali ukraiński półwysep Krym. Wejście startupu na północnoamerykański rynek muzyczny przebiegało wśród intryg i kolizji. Pierwszą poważną przeszkodą było dążenie osobiście Steve’a Jobsa, by pod żadnym pretekstem nie dopuścić Szwedów ze swoim serwisem strumieniowym na wewnętrzny rynek muzyczny USA. Założona przez tego multimiliardera korporacja Apple od samego początku specjalizowała się w projektowaniu elektroniki użytkowej, oprogramowania i usług online. Właśnie ostatni profil jej działalności stał się kamieniem obrazy dla Eka i Lorentzona, ponieważ oni realnie tworzyli konkurencję dla Jobsa, a dlatego zupełnie nie chciało się im dzielić z nim zyskami. Dwa czynniki, na które wskazują autorzy książki, pozytywnie wpłynęły na rozwiązanie powstałego problemu. Daniel Ek zdołał pozyskać poparcie Marka Zuckerberga, współwłaściciela największego na świecie portalu społecznościowego Facebook. Po podpisaniu z nim umowy liczba użytkowników serwisu strumieniowego Spotify wzrosła do 2,5 miliona osób, a szacunkowa wartość firmy wzrosła trzykrotnie. Ponadto śmiertelna choroba Steve’a Jobsa realnie przeszkodziła w ostatecznym „odcięciu tlenu” bezczelnym Skandynawom, którzy za wszelką cenę dążyli do podporządkowania sobie amerykańskiego przemysłu muzycznego. I w końcu im się to udało. Współpraca Spotify z Facebookiem od razu przyciągnęła fundusze inwestycyjne DST, Accel i Kleiner Perkins, od których na rachunek bankowy startupu wpłynęło 80 mln dolarów inwestycji. Jednak najwięcej środków w działalność biznesową Daniela Eka i Martina Lorentzona wniosła amerykańska firma inwestycyjna TCV, po czym już nie startup, lecz korporacja Spotify na globalnym rynku usług cyfrowych zaczęła być warta około 4 mld dolarów. Na szwedzką firmę technologiczną, która miała dobre perspektywy, poza Apple zaczęły zwracać uwagę takie korporacje transnarodowe jak Amazon, Alibaba i Google. Założyciele największej wyszukiwarki w sieci Internet, Larry Page i Sergey Brin, wielokrotnie kontaktowali się z Ekiem i proponowali mu sprzedaż Spotify. Transakcja nie doszła do skutku wyłącznie dlatego, że Szwed, zamiast proponowanych 4,5 mld dolarów, zażądał od amerykańskich magnatów biznesowych 10 mld dolarów. Niedługo potem wartość Spotify Daniela Eka (który w tym czasie, po odejściu Martina Lorentzona z kierownictwa korporacji, stanie się jej jedynym właścicielem) zbliży się właśnie do takiej sumy pieniędzy. W książce Svena Carlssona i Jonasa Leijonhufvuda przytoczono ciekawą statystykę: w ostatnich latach Spotify Daniela Eka łącznie wypłaciło muzykom popowym i rockowym z wielu krajów świata honoraria na sumę ponad 2 mld dolarów. Prawdą jest też, że niektórzy z nich byli niezadowoleni z wysokości wypłat, na przykład Neil Young, Bob Dylan, Taylor Swift, dlatego odmówili dalszej współpracy ze Spotify i ich utwory obecnie nie są dostępne na cyfrowej platformie korporacji strumieniowej. Odejście tych gwiazd w żaden sposób nie wpłynęło na reputację przedsiębiorstwa Daniela Eka. Bo on wielokrotnie dowodził, że żadne niepowodzenia go nie martwią i nie hamują, lecz przeciwnie – pobudzają do niestandardowych decyzji, tak aby kierowana przez niego korporacja nadal z powodzeniem się rozwijała. Wyraźnym potwierdzeniem tego stało się faktyczne połączenie w 2017 roku szwedzkiej korporacji cyfrowej Spotify z chińską prywatną inwestycyjną holdingową firmą Tencent. Zgodnie z ustaloną od dawna tradycją w dniu pierwszej publicznej sprzedaży akcji nowo powstałej firmy na Nowojorskiej Giełdzie Papierów Wartościowych, mieszczącej się w metropolii pod adresem Wall Street 11, administracja instytucji finansowej wywiesza na fasadzie budynku flagę kraju, z którego pochodzi struktura komercyjna. Lecz stało się tak, że 3 kwietnia 2018 roku, kiedy po raz pierwszy odbyły się notowania akcji Spotify, zamiast szwedzkiej na wietrze z jakiegoś powodu powiewała szwajcarska flaga. Niektórzy dopatrzyli się w tym negatywnej symboliki: w Stanach wciąż nie lubi się obcych, zwłaszcza tych, którzy wykazują większą pomysłowość niż Amerykanie, szczególnie wtedy, gdy chodzi o biznes. Mimo tak niekorzystnych okoliczności Daniel Ek nigdy nie zważał na tych, którzy kłody rzucali mu pod nogi, lecz wytrwale robił swoje. Jego pozytywne doświadczenie w działalności przedsiębiorczej ma zainspirować ukraińskie środowiska biznesowe w sferze technologii cyfrowych do aktywniejszego zdobywania rynków zbytu w innych krajach świata. ______________ 1 Strumieniowanie – multimedia, które użytkownik nieprzerwanie odbiera od dostawcy strumieniowej transmisji szerokopasmowej. 2 Podcasty – cyfrowy plik multimedialny lub szereg takich plików, rozpowszechnianych przez sieć Internet do odtwarzania na przenośnych odtwarzaczach multimedialnych lub osobistych komputerach. 3 Torrenty (lub pliki torrent) – rozpowszechniane przez listę lokalizacji sieciowych – trackerów, czyli komputerów, które pomagają uczestnikom systemu odnajdywać się nawzajem i tworzyć grupy dystrybucji, nazywane rojami. 4 Peering (z ang. peering – sąsiedztwo) – porozumienie dostawców usług internetowych o wymianie ruchem między ich sieciami, a także współpraca techniczna realizująca to porozumienie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Sakralne legendy kronikarskie z punktu widzenia astronomii pogańskiej

Jurij MOSENKIS, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, doktor nauk filologicznych. Poprzednicy Olega Mądrego – dwaj książęta w Kijowie, trzej na północy. W Kijowie przed Olegiem panuje jednocześnie dwóch (!) – Askold i Dir (którzy dokonali wyprawy na Konstantynopol-Carogród w 860 r. według źródeł bizantyjskich i w 866 r. według źródeł kijowsko-ruskich). Ich współczesnymi na północy jest trzech książąt – Ruryk, Sineus i Truwor („wezwani” na panowanie w 862 r. według „Powieści minionych lat” i w 868 r. według Latopisu Nikonowskiego). Planeta Neptun w 865 r. weszła w gwiazdozbiór Ryb, a w 885 r. opuściła ten gwiazdozbiór – trzej północni książęta zmarli nie później niż w 879 r. (Ruryk w tym roku, jego bracia w 864 r.), a w 882 r. Oleg zajął Kijów. Gwiazdozbiór Ryb składa się z dwóch Ryb, a trzecią jest oddzielny gwiazdozbiór Ryby Południowej. Te dwie-trzy Ryby odpowiadają dwóm-trzem książętom. Włodzimierz Chrzciciel. Utrwaleniu władzy Włodzimierza jako księcia kijowskiego poprzedzały lata wojen domowych między trzema dziećmi Światosława, który zginął w 972 r. Odpowiada temu położenie Neptuna w gwiazdozbiorze Wagi (symbol chwiejności losu) w latach 974–979. Według latopisu, książę Włodzimierz objął panowanie w Kijowie w 980 r. i postawił tu idole – posągi sześciu pogańskich bogów. Planeta Neptun w latach 981–985 przechodziła przez gwiazdozbiór Skorpiona, który ma negatywne skojarzenia. Najwyraźniej tak schrystianizowani kapłani ocenili okres wielobóstwa Włodzimierza. W latopisowym roku chrztu Rusi – 988 r. – planeta Neptun wschodziła jednocześnie z gwiazdozbiorem Łabędzia w kształcie krzyża, który nazywają Krzyżem Północnym. Właśnie ten gwiazdozbiór – krzyż na niebie jako znak zwycięstwa – zobaczył rzymski cesarz Konstantyn Wielki przed bitwą przy moście Mulwijskim, co stało się pierwszym krokiem do legalizacji przez niego chrześcijaństwa na początku IV wieku. Latopisowa data śmierci Włodzimierza – 1015 r. W 1016 r. planeta Neptun opuszcza gwiazdozbiór Koziorożca w kształcie chrzcielnicy (co może symbolizować chrzest kijowian w Dnieprze i Pocajnie). Kij, Szczek, Choryw i Łybidź. Imiona trzech legendarnych założycieli Kijowa próbowano wyjaśnić wielokrotnie na podstawie różnorodnych języków. Jednak najwięcej sensu widzimy w takim wyjaśnieniu, które pozwoli zinterpretować trzy imiona na podstawie jednego języka. Takim językiem może być irański: Kij „kij, młot” (Kuar w wersji ormiańskiej – bóg Hunów Kuar – staroirańskie chwar „słońce”), Szczek „wąż” (Meltej w wersji ormiańskiej – gruzińskie matli „robak” – staroirańskie Ażdahak, średnioirańskie Zahhak „mityczny wąż”), Choryw „góra” (staroirańskie Harajwa „święta górzysta okolica”, zapożyczone do Starego Testamentu). Potwierdza to hipotezę o irańskim (scytyjskim) pochodzeniu legendy. Scytyjska legenda o braciach Arpoksaju („głębia-król”), Lipoksaju („góra-król”) oraz Kolaksaju („słońce-król”) – słowiańskich Wernyhorze, Wernydubie i Wernywodzie-Krutywusie – całkowicie potwierdza wersję scytyjską. Wąż Gorynycz łączy wszystkie trzy poziomy budowy świata – górny (gorzeć – Słońce), średni (góra) i dolny (wąż) – przypomnijmy wersję o pochodzeniu wizerunku węża-smoka od drzewa z ptakiem na wierzchołku i wężem u korzeni. Tak samo Kupała kojarzy się jednocześnie ze Słońcem-ogniem górnego świata (kipieć), górą średniego świata (kupa) i wodą dolnego świata (kąpać się). Warianty imion braci zachowały zarówno staroskandynawska (Sörli, Hamdir, Erp), jak i gocka (Sarus, Ammius) wersje. Tutaj Sörli i Sarus zawierają irańskie sar „głowa” jako obraz góry (Choryw – Harajwa „górzysta okolica”; w ormiańskim sar – właśnie „góra”), Hamdir i Ammius zawierają germańskie hammer „młot” (Kij – słowiańskie kij „kij”, któremu odpowiada litewskie kujus „młot” oraz słowiańskie kuć), podczas gdy Erp – to Arpoksaj, Szczek-wąż. Zabójstwo tego trzeciego brata przez starszych w staroskandynawskiej pieśni mitologicznej – to motyw walki ze smokiem, związany z kowalem (Cyryl lub Nikita Kożumiaka). Ptolemeusz (II w. po Chr.) wśród miast nad Dnieprem wspomina Sar i Metropolis – ostatnią grecką nazwę stolicy kopiuje wypowiedź Olega Mądrego o Kijowie jako „matce miast ruskich”. Łybidź – to właśnie ptak łabędź (Swan-hild „łabędź bitwy” wersji staroskandynawskiej, dawniej należy przypuszczać *Swan-hwit „łabędź biała” – to Łabędź Biała z baśni i byliny o Michale Potyku-„ptaku” – ptaki i wąż w tej bylinie też są współmierne z gwiazdozbiorami). Rzeka Łybidź jako połączenie obrazów rzeki i łabędzia – to położenie gwiazdozbioru Łabędzia na Drodze Mlecznej w kształcie rzeki. Na północy Łybidź „zrozumiano” jako „Ułybu” (uśmiecha się), „przetłumaczono” jako „Umyłę” (uśmiechać się – rozczulać się) i „wyznaczono” ją matką trzech książąt (Ruryka, Sineusa i Truwora). Obraz drzewa, które rośnie z łona Umyły (Latopis Jakimowski), – to zniekształcony obraz gwiazdozbioru Łabędzia na Drodze Mlecznej (ten ostatni przypomina nie tylko rzekę, ale i drzewo). Jednoczesną obserwację pod koniec jesieni wschodu gwiazdozbiorów Łabędzia na Drodze Mlecznej (rzeka-łabędź Łybidź), Herkulesa (Kij-kowal, starogrecki bóg-kowal Hefajstos, kulawy jak figura tego gwiazdozbioru, obok gwiazdozbiór Wolarza w kształcie kija lub młota), Węża (Szczek-wąż) oraz Wagi w kształcie wzgórza na horyzoncie (Choryw-góra) można powiązać z latopisową legendą o trzech braciach i siostrze. Wśród nich zodiakalnym jest gwiazdozbiór Wagi, gdzie należy szukać długookresowej planety Neptun jako podstawy chronologii. Planeta była w tym gwiazdozbiorze w latach 809–814 (można wspomnieć wersję o Kiju jako bezpośrednim poprzedniku Askolda), 644–649, 480–485, 315–320. Materiał datujący dają języki i kultury archeologiczne. Legenda o założycielach Kijowa zawiera materiał słowiańskich (Kij – prasłowiańskie *kij „kij”, kijanka „drewniany młotek” od kuć, litewskie kujus „młot”), irańskich (Szczek – możliwa wymowa Sztek – oraz Choryw – Ażdahak-Zahhak oraz Harajwa) i germańskich (Łybidź-łabędź – staroskandynawska mistrzyni słowa Łarysa Bojko, kompozytorka i wykonawczyni piosenek przy akompaniamencie gitary, przygotowała prezent, śpiewając świeżą piosenkę do jego słów o pączku „Malutka, malusieńka, maniuńka”. Światosław Wasylczuk, przewodniczący Żytomierskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. G. Szewczenki, podkreślił ważność przyjazdu gości tak wysokiego intelektualnego i twórczego poziomu. Komunikacja z nimi otwiera horyzonty, inspiruje i podpowiada kierunek dalszego rozwoju. Jurij Iwanec, który również wykonuje swoje piosenki przy gitarze, zaznaczył: „Wdzięczny losowi za” Swanhild, gocka Sunilda). Taka synteza charakteryzuje oddziaływanie późnozarubiniecko-kijowskiej (ostatniej prasłowiańskiej), sarmackiej (irańskiej) oraz czerniachowskiej (główny komponent – germański) kultur archeologicznych. Polietniczna kultura czerniachowska, związana nie tylko z germańskimi Gotami (u których Jordanes-Jornandes poświadcza legendę o Sunildzie i jej braciach), ale także z potomkami Sarmatów i Prasłowianami kultury kijowskiej, mogła stanowić środowisko funkcjonowania kijowskiej legendy genealogicznej. Dokładniej, chodzi o zmianę środowiska zarubiniecko-sarmackiego (do II w.) na kijowsko-czerniachowskie (od III w.) – gdzie germański komponent legendy okazuje się późniejszy i wtórny wobec słowiańsko-sarmackiego. Trzem kulturom archeologicznym (sarmacka, zarubiniecko-kijowska, czerniachowska) i trzem środowiskom językowym (irańskie, prasłowiańskie, gockie) dokładnie odpowiadają trzy warianty legendy – zrekonstruowany irański, słowiański i gocki. Temu oddziaływaniu najlepiej odpowiada data 315–320 r. Przy takim datowaniu Kij okazuje się współczesnym rzymskiego cesarza Konstantyna Wielkiego. Ormiańska wersja legendy o założeniu Kijowa zapisana została na początku IV w., co potwierdza przytoczoną datę. Kuszące jest zestawienie Kija, Szczeka, Chorywa i Łybedzi z trzema centrami Rusi: Kujawią, Sławią, Artanią, a także Lewedią. W ten sposób legendarne biografie kijowsko-ruskich książąt, podobnie jak mykeńskich i rzymskich królów, mogły być uzupełnione obrazami astronomicznymi. Prawdopodobną obserwację Neptuna rejestrujemy w obrazach od Kija do Włodzimierza. Mogła to być praca pogańskich kapłanów nad sakralną historią ustną Ukrainy-Rusi. Naturalne jest, że w przekazie ustnym biografie realnych książąt nabierały nowego brzmienia w kontekście ówczesnych wyobrażeń światopoglądowych. Znakomity historyk religii Mircea Eliade (w 1. i 2. tomie swojego fundamentalnego dzieła „Historia wierzeń i idei religijnych”) zauważa, że legendarne szczegóły biografii pontyjskiego (bosporskiego) króla Mitrydatesa VI Eupatora, a częściowo i perskiego króla Cyrusa Wielkiego, odzwierciedlają wyobrażenia ówczesnej religii irańskiej – mitraizmu. Zaćmienia słońca na początku wyprawy Igora w 1185 roku mogły być kojarzone nie tylko z zaćmieniami słońca, bliskimi datom śmierci książąt z gałęzi Olegowiczów, ale także z symboliką zaćmień słońca w obrazach zguby (ofiarowania?) Olega Mądrego i Igora Starego. drugie spotkanie z państwem w Żytomierzu. Być obok takiego pisarza – to zawsze szczęście, bo czerpie się pozytywną energię i życiową mądrość”. Pan Jurij ucieszył obecnych swoim talentem, wykonując pieśń do słów Tarasa Szewczenki. Pan Anatolij wspomniał swoją wizytę w Kazachstanie, gdzie przedstawiono go jako poetę z Ukrainy, skąd pochodzi także Taras Szewczenko; postać naszego proroka jest tam nie tylko znana, ale i głęboko szanowana. Wizytę Anatolija Kyczynskiego na Żytomierszczyźnie zorganizowała Jewhenija Jurczenko, proświcianka, pisarka, dziennikarka: „Z panem Anatolijem poznałam się we wrześniu ubiegłego roku, kiedy moderowałam jego spotkanie z czytelnikami w Żytomierzu, chociaż jego poezją zachwycam się od dłuższego czasu. Pomysł przeprowadzenia wydarzeń w Berdyczowie i Żytomierzu zrodził się dawno, wszak pisarz ma tutaj przyjaciół, kolegów po piórze i duże grono czytelników”. Spotkaniom sprzyjały Żytomierskie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, portal „Żytomyr Szczo-dnia”, dyrekcja muzeów Berdyczowa i Żytomierza. Ludmyła ZALISZCZUK Zdjęcie z portalu „Żytomyr Szczo-dnia”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Trawa we Wszechświecie

Znany ukraiński poeta, malarz, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki, honorowy obywatel Chersonia Anatolij Kyczynski odwiedził Żytomierszczyznę. Spotkania z miłośnikami twórczości mistrza słowa odbyły się w Muzeum Historii Miasta Berdyczowa oraz w Żytomierskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym. Czas spędzony na rozmowach poety ze słuchaczami minął na jednym oddechu. Anatolij Kyczynski zaprezentował książkę „Żywa i skoszona płynie we mnie trawa”. Zbiór jest wypełniony liryką intymną, pejzażową i filozoficzną. Wiele wierszy z niego zostało ułożonych do muzyki, przy czym melodii może być dwie, trzy, a nawet cztery. Do swojego repertuaru włączyli je piosenkarze Pawło Dworski, Marijka Burmaka, Natalija Mohylewska i inni, przez długi czas jedna z piosenek była sygnałem wywoławczym Ukraińskiego Radia w Sydney. Podczas prezentacji Anatolij Kyczynski czytał poezje, ujawniając historie, które towarzyszyły powstawaniu utworów. – Wiersz „Myśliwy” życzyłbym wszystkim paniom wyuczyć się na pamięć i czytać mężczyznom. Był przypadek, gdy w pociągu dwoje młodych ludzi poznało się i w drodze ona czytała mu wiersze. Z czasem mężczyzna przyznał, że właśnie po moim „Myśliwym” ostatecznie zakochał się w przyszłej żonie – opowiedział autor. Wspominał Anatolij Kyczynski dzieciństwo, młodość, ciekawe znajomości z artystami Ukrainy. Nie obyło się bez rozważań o poezji, o tym, jak się rodzi, czym jest myślenie obrazowe i jaki ma wpływ na kształtowanie się artysty. – Maluję dzięki rodzicom: idąc do pracy, rysowali w zeszycie zwykłym ołówkiem kotka czy kogucika, a ja kolorowymi zamalowywałem. Wieczorem rodzice oglądali i mnie chwalili. Pisać i czytać uczyła mama. Pamiętam, jak w zeszycie napisała literę „T” i powiedziała, że to początek mojego imienia, a jeśli wziąć tę początkową literę „T” i dopisać imię babci „Ola”, to wyjdzie „Tola”. Powiedziała o literze, a ja od razu odwróciłem głowę i patrzę w okno – tam rama w kształcie litery „T”. I ta litera wywołała skojarzenie, że ja przez początkową literę swojego imienia patrzę z tego małego pokoju na ogromny Wszechświat. Litera, która łączy mnie z owym światem za oknem. To naprawdę zrobiło wrażenie – mówi pan Anatolij. – Po to, by wychować małe dzieci, trzeba się nimi zajmować i pokazywać, że to jest podobne do tego, a to – do tamtego. W tym tajemniczym świecie, kiedy dzieci coś porównują, kształtuje się u nich myślenie obrazowe – zaznaczył artysta. Podczas spotkania w Żytomierzu znanemu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ruś Kijowska w bezpieczeństwie informacyjnym współczesnej Ukrainy

Taras GOŁOTA, doktorant Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki, laureat Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody im. Ołesia Honczara Terminy Ruś, ruski, Ruś Kijowska, jednoznacznie należące do dawnej Ukrainy, od wieków znajdują się w wirze obrzydliwych moskiewskich manipulacji. Państwo ze stolicą w Kijowie, znane z kronik w ciągu IX–XIII wieku, nosiło nazwę Ruś lub Ziemia Ruska. Jądrem tego państwa były trzy księstwa – kijowskie, czernihowskie i perejasławskie, których stolice były głównymi miastami Rusi (jak widać z umów Rusi z Bizancjum w X wieku). Termin Ruś miał jeszcze węższe znaczenie – terytorium plemienia (lub związku plemiennego) Polan. Kronika zaznacza, że Polanie teraz zwani są Rusią (tu z małej litery – nazwa plemienia). Do plemienia Polan należeli, jak podkreśla kronika, założyciele Kijowa. Ale ziemia Polan nie jest tożsama z kijowszczyzną, czernihowszczyzną i perejasławszczyzną, ponieważ np. czernihowszczyzna była terytorium innego dawnoukraińskiego plemienia – Siewierzan. Kroniki poświadczają liczne przypadki, gdy ktoś jedzie z północy lub ze wschodu dawnego państwa kijowskiego „w Ruś”, czyli na terytorium jądra Rusi kijowsko-czernihowsko-perejasławskiego. Ziemie pskowsko-nowogrodzkie były w tym czasie odrębnym etniczno-państwowym tworzeniem, którego język był ściśle związany z językami zachodniosłowiańskimi. (Zdobycie Nowogrodu i Pskowa przez Moskwę w XV wieku, zniszczenie północnych demokratycznych republik, ludobójstwo ich ludności i osiedlenie moskwicinów na ich ziemiach nie uczyniło tych terytoriów „iskonna moskovskimi”). A na przyszłych terytoriach Moskowii mieszkały wówczas plemiona fińsko-ugryjskie. Moskwa, podstępnie ukradłszy na początku XVIII wieku (w czasach krwawego sadysty Piotra „Wielkiego”) bizantyjską nazwę Rusi (Rosja), nadal kradnie wszelkie rodzaje spuścizny kijowsko-ruskiej – język, literaturę, historię, sztukę (nazywając je „drewniereusskimi” lub po prostu „russkimi”). Takimi z punktu widzenia moskwicinów okazują się zarówno dawnokijowskie dzieła historyczne (kroniki), jak i dawnokijowskie zabytki literatury cerkiewnej i świeckiej. Daleka dzika kolonia, zwana „Zaleśiem” (z punktu widzenia Kijowa – za „bryńskimi”, czyli brzańskimi lasami), nawet w XV wieku pretenduje do władania metropolią i jej potężnym dziedzictwem kulturowym. Ale wiadomo, że księstwom czernihowskiemu i perejasławskiemu należały okolice aż do dzisiejszej Moskwy. Włodzimierz nad Klaźmą i Jarosław (dawniejsza nazwa miejscowości – „Niedźwiedzi Kąt”) zostały założone przez wielkich książąt kijowskich Włodzimierza Wielkiego i Jarosława Mądrego. Założyciel Moskwy Jurij „Dołgorukij”, nazwany tak za agresywną politykę (po staroukraińsku właśnie dołgorukij, a nie „dlinnorukij”!), syn Włodzimierza Monomacha, próbował podporządkować centrum okolicom – i został otruty przez wolnościowych kijowskich bojarów. A jego syn Andrzej „Bogolubski” (nazwany tak jakby na pośmiewisko za swoje świętokradztwo) osiadł już na dzikich rubieżach i, utraciwszy nadzieję na zasiadanie na kijowskim wielkoksiążęcym tronie, bezlitośnie palił kijowskie świątynie jak obcy najeźdźca. Wtedy właśnie, w drugiej połowie XII wieku, ukształtowało się oddzielenie dzikich rubieży od kulturowego centrum. Terytorium dla Moskwy „oczyszczono” poprzez zamordowanie bojarów-właścicieli, których potomkowie rozprawili się z „Bogolubskim”. Słusznie zauważali niektórzy moskiewscy historycy, że pod względem dziedziczenia historycznego Moskowia jest kontynuacją nie Rusi Kijowskiej, lecz państwa ordyńskiego. Właśnie dzięki pomocy Ordy „zbieracz ziem” Iwan Kalita poszerzał granice księstwa moskiewskiego. Centralna postać moskiewskiej historii – car Iwan Groźny – przez ponad pół wieku zalewał krwią własne państwo i w końcu został zaduszony przez najbliższych współpracowników. A jego syn car Fiodor ze swoim szwagrem, głównym bojarem (a przyszłym carem) Borysem Godunowem, porozumiewali się przy pomocy bata i noża wprost na uroczystym przyjęciu zagranicznych posłów – i to w czasach Szekspira (który mógł istnieć jedynie w kulturalnym kraju). A „na Moskwie” (tak właśnie mówiono jeszcze w XX wieku – „krasawiec mnogo na maskwie”) literatury takiego poziomu nie było i nie mogło być nawet blisko. Ale czego nie potrafią stworzyć, to pragną ukraść – jak było z licznymi „przodującymi radzieckimi” wynalazkami technicznymi. I Iwan Groźny, i Piotr Pierwszy „zasłynęli” zabójstwem własnych starszych synów, co w obu przypadkach doprowadziło do wygaśnięcia dynastii. Język ukraiński wyraźnie odróżnia pojęcia i termin ruski (należący do Rusi – Ukrainy) i rosyjski (należący do Rosji – Moskowii). Natomiast moskwicini specjalnie utożsamiają te terminy, używając słowa „russkij” zarówno w odniesieniu do ukraińskiej Rusi, jak i do moskiewskiej Rosji. Tak niespodziewanie i podstępnie stają się „russkimi” dawnoukraińskie ziemie, miasta, świątynie, książęta… Nawet terminologia służy brutalnej zaborczej polityce – najpierw informacyjnej, a niezaukraińską państwowość, drogę do Europy i kulturową samobytność XVII–XVIII wieku. Wystawa umieszczona jest w siedmiu salach 4. korpusu Ławry (Cele soborowych starców), z których każda poświęcona jest odrębnemu aspektowi epoki Mazepy: Tradycje oświatowe i prawne Hetmanatu; Sztuka i mecenat epoki Mazepy; Broń i uzbrojenie starszyzny kozackiej; Kosztowności i odzież dworu hetmańskiego; Starodruki, dokumenty, dyplomy; Obyczaje i styl życia ukraińskiej elity XVII–XVIII w.; Reforma cerkiewna i duchowy wpływ Mazepy. Centralnym akcentem są rzadkie oryginalne dokumenty, przedmioty zbytku, broń, ikony, dawne księgi i inne bezcenne artefakty, część z których dotąd przechowywana była w kolekcjach prywatnych. Wystawa zawiera artefakty, które uosabiają ducha, życie i walkę epoki Iwana Mazepy. Są wśród nich, w szczególności, szabla bojowa, należąca do hetmana, z zasobów Czernihowskiego Muzeum Historycznego, paradna szabla końca XVII wieku z wizerunkami kluczowych bitew i wojskowej agresji! Niektórzy naukowcy i działacze społeczni kwestionują celowość używania terminu Ruś Kijowska, powołując się na to, że moskwicini wymyślili teorię przejścia centrum Rusi z Kijowa do Włodzimierza, a następnie do Moskwy. Ale nie należy zapominać, że „moskiewscy teoretycy” wymyślili jeszcze bardziej zuchwałe przeniesienie ośrodka władzy z Rzymu do Konstantynopola („drugiego Rzymu”), a potem, jak łatwo przewidzieć ich logikę… znowu do Moskwy! Zgodnie z taką logiką (jak podkreśla Jurij Mosienkis) przeciwnicy moskiewskiej ekspansji powinni byliby wyrzec się nie tylko terminu Ruś Kijowska, lecz także… nazw Rzymu i Konstantynopola! Stolice cesarstwa rzymskiego i bizantyjskiego w chorobliwej moskiewskiej wizji przekształciły się bowiem jedynie w przygotowawcze etapy do pojawienia się Moskwy jako „trzeciego Rzymu”. „A czetwiortamu Rimu nie bywat!” – od kilku wieków wrzeszczą oszalale moskwicini, którzy sądzą, że wraz z bizantyjską księżniczką moskiewski książę Iwan III odziedziczył również bizantyjską władzę cesarską. Ale Moskwa uzyskiwała zgodę na księstwo nie z południa, lecz ze wschodu, i był to nie bizantyjski „charta”, lecz ordyński „jarłyk”. Prawnym i państwowym spadkobiercą Rusi Kijowskiej stała się nie włodzimiersko-moskiewska ziemia (zdobyta przez Ordę, zupełnie niesamodzielna i tym bardziej zupełnie nie Ruś!), lecz Ruś Halicko-Wołyńska, uznana w Europie jako królestwo. Dla moskwicinów nie do zniesienia jest to, że terytorialnie Ruś Kijowska to dzisiejsza Ukraina, a nie „Zaleś”, z którego wyszło dzikie ordyńsko-moskiewskie nie tyle księstwo, co chanat. Nieprzypadkowo koncepcja „Ukrainy=Rusi” Michaiła Hruszewskiego jest tak znienawidzona przez moskali. Obecnie w odniesieniu do największego państwa Europy IX–XIII wieku używa się różnych nazw – Ruś, Ruś Kijowska, Ukraina#Ruś, Ruś#Ukraina, księża Ruś, Dawna Ruś, państwo kijowsko-ruskie, a nawet przedmongolska Ruś… Aby ustalić możliwości dalszego ich funkcjonowania w ukraińskiej nauce i publicystyce, potrzebna jest, według naszego poglądu, dyskusja naukowa i społeczna. Do innych najbrutalniej skradzionych przez Moskwę ukraińskich terminów należą „Mała Ruś” i „Wielka Ruś”. Oba terminy odnosiły się do bizantyjskiego widzenia wydarzeń Rusi, Litwy i Polski, a także szabla z klejnotem dynastii Girejów, co świadczy o związkach dyplomatycznych ówczesnej Ukrainy z Chanatem Krymskim. Każda z nich – nie tylko przykład broni, lecz także symbol politycznego wyboru, honoru i nieposłuszeństwa wobec imperialnej samowoli. Także tutaj można zobaczyć styl życia elit tamtej epoki poprzez ich księgi, odzież, ikony, dokumenty. Przedstawione są też Carskie Wrota z ikonostasu soboru Borysa i Gleba w Czernihowie. Wszystkie te relikwie pozwalają zrozumieć, jak Ukraińcy walczyli o ideał Państwa Kozackiego i jego europejskie normy. Żyjemy w europejskim kraju, a epoka Mazepy dostarcza najbardziej potwierdzających ten fakt eksponatów. Tu jest nasze prawo do oporu, jeśli dzieje się niesprawiedliwość, system wojskowego samorządu, podręczniki Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Już od ponad 300 lat postać Iwana Mazepy straszy Moskowię (Rosję) i inspiruje Ukraińców do dumy ze swoich legendarnych geto-ukraińskich… (diecezji). Małą Rusią bizantyjscy duchowni nazywali metropolię halicką, a Wielką Rusią – metropolię kijowską. Te terminy, jak widzimy, nie miały żadnego związku nie tylko z maniakalnym „wielkością” moskwicinów, lecz w ogóle z Moskwą. Z drugiej strony, w dawności „Wielką Grecją” nazywano późniejsze kolonie właśnie Grecji, a „Wielką Morawą” tak samo nie pierwotne ziemie czeskie. A północno-wschodnie rubieże Rusi rzeczywiście były odległymi koloniami Kijowa. Terminy kradziono, zupełnie ich nie rozumiejąc. Tymczasem w folklorze wielu narodów świata znane są legendy o zwycięstwie rozumnych ludzi niewielkiego wzrostu nad głupimi olbrzymami. We staroukraińskim folklorze to opiewane przez kronikę zwycięstwo otroka-kożum'jaki nad olbrzymim Pieczyngiem, w Biblii zwycięstwo małego Dawida nad wielkim Goliatem. I często duży rozmiarem okazuje się po prostu „kolosem na glinianych nogach”. Zatem nieprzypadkowo aż do XX wieku w Ukrainie nazwa ruski oznaczała właśnie „ukraiński”, bez żadnego związku z moskwicinami. Czytajmy więc kroniki, czytajmy Hruszewskiego i w żaden sposób nie poddawajmy się kłamliwej północno-wschodniej propagandzie! ma. Jeszcze w XVII–XVIII wieku Mazepa budował Ukrainę europejską, znaną i szanowaną na świecie, był legendarnym ukraińskim hetmanem, którego walka o wolność i prawa państwa kozackiego stała się historycznym precedensem w historii ogólnoeuropejskiej. Hetman cieszył się ogromnym autorytetem wśród ówczesnych europejskich władców, wsławiając Ukrainę jako państwo, które posiada trwałą kulturę europejską z ducha i tradycji. Jego epoka stała się podstawą do zrozumienia, kim jest naród ukraiński. Iwan Mazepa to fundamentalna postać ukraińskiej historii, osobowość niezwykłej siły. Dziś, po wiekach zapomnienia i przekleństwa moskwy, postrzegamy Mazepę jako przywódcę, który dokonał wyboru organicznego dla Ukrainy – wyboru na Europę. Iwan Mazepa działał słusznie, w interesie swojego państwa i swojego narodu. Dowodem na to jest to, że Rosjanie przez wieki starali się wymazać pamięć o nim, zniszczyć wszystkie zabytki związane z państwem kozackim. Ale nie udało im się to do tej pory i nie uda się także obecnie! Właściwie także sam Narodowy Rezerwat „Ławra Peczerska Kijowska” jako miejsce organizacji wystawy jest symbolem uwolnienia Ukraińców od mentalnej rosyjskiej okupacji. Kuratorem wystawy jest Jarosław Zatyluk. Mecenasi projektu: TOV „Wela Trejd”, „Caparol”, BF „Antonii i Teodozji Peczerskich”, Jarosław Ohonesian, Roman Iwanciw. Przygotował Georgij ŁUKIANCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Mazepa jako symbol

W historycznym sercu Kijowa, w Ławrze Peczerskiej, trwa wystawa unikatowych skarbów z epoki hetmana Iwana Mazepy. Iwan Mazepa to jedna z kluczowych postaci ukraińskiej historii. Jego strategiczna wizja niepodległej, silnej, europejskiej Ukrainy okazała się w wielu aspektach prorocza. Teraz jego filozofię polityczną i epokę można dosłownie zobaczyć na własne oczy dzięki ekspozycji stworzonej we współpracy siedmiu ukraińskich muzeów i rezerwatów. Po raz pierwszy w jednej przestrzeni zgromadzono dziesiątki unikatowych artefaktów epoki hetmana Iwana Mazepy, które opowiadają o

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nowa generacja, oni tatę nazywają swoim nauczycielem, i on z nimi pracował właśnie na plenerze”. Zoltan Myczka nie po prostu nauczał, a dosłownie tworzył wspólnotę artystyczną. “Ważne było pokazać, że zakarpacka szkoła malarstwa była przeciągnięta od starszego pokolenia przez Zoltana Myczkę, jak on przekazywał tę istotę szkoły następnemu pokoleniu, on szczerze dzielił się tym, on zdołał zorganizować wokół siebie młodzież”. Julia wspomina, jak poważnie ojciec odnosił się do pracy z młodymi artystami: “…on oraz unikalności Moskwy, obraz wielkości imperium i idee “świat przeciwko nam, dookoła wrogowie”, chociaż i w krytycznym spojrzeniu, jako propaganda rządu wewnątrz gry. W samej grze podobne idee są sprowadzone do minimum, jednak korzeń historii, a zatem i problemu pozostaje, chociaż autorzy aktywnie wpłacają datki, promują ukraińską kulturę i spojrzenie na świat. “Metro…” – to całkowicie o ksenofobii. O manipulacjach ze strony rządu i państwa”, “Ja jestem rad, że to ich dotknęło”, – powiedział Głuchowski o reakcji rosyjskiej telewizji, która oskarżyła Metro Exodus o “rusofobię i antykomunistyczną histerię”. Najbardziej przykre w tej historii – to stracone możliwości, wszak o tym, że to ukraińska gra, mówi tylko to, kto ją opracowywał, miejscami zagraniczni gracze nawet mylą “Metro” z rosyjską serią gier. Jednak należy zaznaczyć, że podobny problem prawie identyczny był i w serii “S.T.A.L.K.E.R.”, wszak oparta gra była na utworach braci Strugackich, którzy także są rosyjskimi pisarzami, a same gry serii do drugiej części były pełne właśnie rosyjskiego poradzieckiego ducha, jednak z ostatnią częścią deweloperzy całkowicie oddzielili się od tego dziedzictwa, przewyższając samych siebie. zmuszał ich wyjeżdżać na plenery, on z każdym pracował osobno, rozbierali prace – co tak, co nie tak, to była kolosalna praca”. Podczas takich wyjazdów on dzielił się wspomnieniami o własnych nauczycielach. W y s t a w a “Zoltan Myczka. Linia następstwa” – to więcej, niż po prostu zbiór płócien. To żywa historia, która przekazuje się z pokolenia na pokolenie, to pamięć, zakorzeniona w barwach Zakarpacka, w plenerowym świetle, w starannie zachowanej tradycji. Myczka zostawił po sobie nie tylko obrazy, ale i światopogląd – otwarty, uczciwy, natchniony. Jego uczniowie kontynuują tworzyć, niosąc dalej estetykę, którą on szlifował całe życie. W przestrzeni galerii, wśród jego prac, odczuwa się nie tylko artystę, ale i człowieka, który umiał słuchać przyrody, odczuwać czas i darować wizję innym. I w tym – prawdziwa linia następstwa. Ważne jest zwracać uwagę nie tylko na wielkie firmy, znaczący wpływ na branżę mają i małe, tak zwane indie-deweloperzy, zespół których często składa się z jednej osoby lub drobnej grupy przyjaciół. Dzięki niewielkim rozmiarom projektów oni mają możliwość swobodnie eksperymentować i iść na ryzykowne kroki, których nie mogą sobie pozwolić “giganci” branży. Często właśnie indie-deweloperzy biorą na siebie rolę przewodników między kulturą, historią i grami wideo. Jako przykład firma STELLARIUM.gaming wzięła się za realizację projektu, który opowiada o tragedii ukraińskiego Hołodomoru, “Famine Way”, zyskawszy pomoc historyków, żeby maksymalnie prawdziwie przekazać cały ból tamtych czasów, szczególnie dla zagranicznej publiczności. “Naszym celem jest zainteresować szeroką zagraniczną publiczność, która prawie nic nie wie o naszej tragedii. To nie po prostu “gra o Hołodomorze”, to emocjonalna opowieść na tle strasznych wydarzeń”, – mówi współzałożyciel Matwij. Istnieje jeszcze mnóstwo projektów, na przykład “SAND”, który pokazuje różnorodność ukraińskiej kultury, obrazując świat przyszłości przez pryzmat unikalnej dla Galicji atmosfery, czy w ogóle rozszerzenie dla systemu fabularnego Vaesen, pod nagłówkiem “duchy i potwory mitycznej Ukrainy”, który pokazuje zdumiewający świat pradawnych ukraińskich wierzeń i bogatą ukraińską mitologię. Co więcej, na dziś wychodzą dziesiątki projektów, celem których jest pokazać światu prawdziwe oblicze tej wojny, dać możliwość najdalszemu graczowi odczuć chociaż część tego, co przeżyliśmy, otworzywszy oczy. Właśnie przez takie projekty – “S.T.A.L.K.E.R.”, “Sherlock Holmes”, “Kozacy”, “The Sinking City”, “SAND”, “Famine Way”, nawet “Metro” – Ukraina dowodzi: my nie jesteśmy abstrakcją “gdzieś tam”, nie po prostu “post-ZSRR” czy kolejna słowiańska kultura. My jesteśmy tu i teraz. My – Ukraińcy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Sztuka jako dziedzictwo

Natalia IZIUMSKA, studentka NUBiP, m. Kijów. Zoltan Myczka – imię dobrze znane w ukraińskim środowisku artystycznym. Urodzony w Mukaczewie w 1949 roku, przez całe życie pozostawał wierny rodzinnemu miastu, jego tradycjom i pięknu. Ukończywszy Odeski Obwodowy Dom Twórczości Ludowej w 1972 roku, szybko wszedł do profesjonalnego kręgu artystycznego. W 1984 roku został członkiem Narodowego Związku Artystów Ukrainy, a już w 2006 roku uzyskał tytuł artysty ludowego. Jego prace cechuje ekspresja koloru, głębia emocjonalna, swoboda pociągnięcia pędzla, filozoficzne pojmowanie przyrody, człowieka i przestrzeni. W pracach artysty wyraźnie czuć wpływ zakarpackiej szkoły malarstwa, jednak nigdy nie pozostawał w jej granicach – szukał własnej wizji artystycznej. Dla niego sztuka była sposobem dialogu z epoką, językiem, którym mówił o wiecznych tematach. Myczka był nie tylko artystą, ale i aktywnym organizatorem życia artystycznego regionu: został założycielem Mukaczewskiej Galerii Obrazów, uczestnikiem licznych plenerów i sympozjów. Jako radny Rady Miejskiej Mukaczewa, działacz społeczny i pedagog, łączył pokolenia, transmitując wartości tradycji poprzez innowację. Jego credo było proste, ale treściwe: „Sztuka – eliksir, broń, którą służymy przyszłości”. Celem wystawy było nie tylko uczczenie postaci Zoltana Myczki jako artysty, ale także naświetlenie jego unikalnej roli jako mentora – nosiciela i przekaziciela tradycji zakarpackiej szkoły malarstwa młodszemu pokoleniu. Kuratorzy pragnęli pokazać widzom, że sztuka to nie tylko dzieła, ale także ciągłość, dziedziczność, żywe przekazywanie doświadczenia. „Celem było pokazanie, jak zasady zakarpackiej szkoły malarstwa przekazywał Zoltan Myczka swoim uczniom, młodym artystom” – zaznacza córka artysty, Julia. Według niej, centralnym zadaniem ekspozycji było zaakcentowanie właśnie tego głębokiego związku: „Pokazaliśmy na tej wystawie połączenie nauczyciel – uczeń, czyli nie tylko praca w studium, college'u, pracowni, a właśnie zasady zakarpackiej szkoły malarstwa – praca na plenerze”. Ten związek nie był formalny czy przypadkowy – wyrastał z osobistej i profesjonalnej postawy samego artysty. „Tutaj bardzo ważne było pokazanie tego związku nauczyciel – uczeń, bo właśnie tata ma dzisiaj swoich uczniów, uformował się ośrodek artystyczny w mieście Mukaczewo i to już... W sercu Kijowa, w Narodowym Muzeum „Kijowska Galeria Obrazów”, trwa wystawa „Zoltan Myczka. Linia następstwa”, poświęcona jednemu z najjaśniejszych mistrzów zakarpackiej szkoły malarstwa. Jeszcze przez kilka dni odwiedzający mogą zobaczyć ponad osiemdziesiąt prac artysty ludowego Ukrainy, obejmujących prawie pół wieku jego twórczości. Ta ekspozycja to nie tylko wydarzenie artystyczne, ale głębokie przeżycie emocjonalne, które odkrywa filozofię artysty, jego miłość do rodzinnego kraju i nieprzerwalność tradycji artystycznej. Jehor KASENIUK, student NUBiP, m. Kijów. Gry wideo już dawno przestały być po prostu „rozrywką na wieczór”. Dzisiaj to pełnowartościowa synteza kulturowego i artystycznego przejawu autora – od scenariusza po muzykę, od stylu wizualnego po elementy folklorystyczne. To medium połączyło ponad trzy miliardy ludzi, a poziom zanurzenia w historię – nie jako obserwatora, a jako bezpośredniego bohatera – ukraińscy twórcy wykorzystują, by pokazać światu, jaka naprawdę jest Ukraina. Rosja pokoleniami próbowała stłumić ukraińską tożsamość, promując jedyny narrat o „wielkiej kulturze” – i w pewnym stopniu jej się to udawało, przynajmniej za granicą. Mnóstwo ludzi na świecie po raz pierwszy zaczęło interesować się Ukrainą dopiero po 24 lutego 2022 roku: wcześniej kulturowo dla nich albo nie istnieliśmy, albo byliśmy częścią „imperium rosyjskiego”. Walka z asymilacją kulturową za granicą jest możliwa tylko poprzez własne, szczere spojrzenie na rzeczywistość. W tej wojnie kulturowej najpotężniejszą bronią stała się sztuka we wszystkich jej przejawach – i, nieoczekiwanie dla wielu, właśnie gry wideo stały się głównym eksporterem ukraińskiej kultury. W projekty ukraińskich twórców gra ponad 770 milionów użytkowników, a pod względem dochodów z gier wideo nasz kraj zajmuje siódme miejsce w Europie. Dla porównania: branże muzyczna, literacka i filmowa mają znaczący, ale wielokrotnie mniejszy zasięg wpływu. Wśród innych zalet branży gier wideo: gry pokazują Ukrainę nie jako ofiarę czy męczennika – obrazy, które coraz bardziej wyrywają się na ciele państwa, a jako wiodący kraj i pełnowartościowego uczestnika światowej wymiany kulturowej. Nie tylko reagujemy na agresję, tworzymy własne produkty światowego poziomu i darujemy światu unikalny pryzmat kulturowy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Piksel po pikselu. Jak ukraińskie gry łamią rosyjskie narracje w głowach graczy na świecie

Najjaskrawszym przykładem jest „S.T.A.L.K.E.R. 2: Serce Czarnobyla” (2024). Ponad milion zagranicznych graczy odkryło ukraińską tożsamość – według danych tylko jednej platformy – spośród tych, którzy kupili tę grę. Historycznie seria „S.T.A.L.K.E.R.” miała dużą rosyjską publiczność, jednak twórcy postanowili zrezygnować z rosyjskiej wersji językowej i sprzedaży w Rosji, za co spotkała ich fala gróźb z jej strony, rzekomo że bez Rosji gra nie odniesie sukcesu; dziś jednak wiemy, że były to puste słowa. Tym krokiem twórcy ostatecznie obalili mit, że dla sukcesu ukraińskiego produktu potrzebny jest rosyjski rynek. „To już nie tylko gra. To niezwykle ważne dla naszego narodu i kultury. Źle, gdy kraj znany jest jedynie przez wojnę, a nie przez swoją sztukę, technologie, inżynierów. Ta gra może dotrzeć do milionów ludzi i pokazać: Ukraina tworzy produkty światowego poziomu” – powiedział Jewhen Hryhorowycz, dyrektor generalny GSC Game World. Zespół pracował pod ostrzałem, przy ciągłych przerwach w dostawie prądu: część deweloperów poszła do wojska, inni wspierali finansowo i w każdym wywiadzie przypominali światu o znaczeniu wsparcia dla Ukrainy. „S.T.A.L.K.E.R. 2” jest przesiąknięta ukraińskimi motywami kulturowymi: wydarzenia rozgrywają się w starannie odtworzonej Strefie Wykluczenia Czarnobyla, a w radiu w grze brzmi ponad siedemset utworów naszych wykonawców. Warto dodać, że niektórzy muzycy, których kompozycje weszły do wewnątrzgrowego radia, poinformowali, że ich publiczność wzrosła ponad dziesięciokrotnie – przede wszystkim za granicą. Oprócz „S.T.A.L.K.E.R.” wśród najbardziej znanych ukraińskich serii gier warto wymienić „Sherlock Holmes”, „Kozacy”, „The Sinking City” oraz, niestety, dość tragiczny przykład – drugi pod względem wpływu na świecie ukraiński projekt „Metro”. Twórcy z 4A Games zdołali zakochać w swoim projekcie niemal cały świat; fenomenalna sprzedaż i rozpoznawalność, na poziomie Stalkera, jednak jest jedno „ale”. Gry z tej serii, a zwłaszcza najbardziej udana ostatnia część, „Metro Exodus”, powstawały na podstawie książek i we współpracy z rosyjskim pisarzem Dmytrem Hłuchowskim jeszcze przed rozpoczęciem pełnoskalowej wojny, dlatego wtedy niewiele osób zastanawiało się, czy stanowi to problem. Tragedia polega na tym, że ukraińscy deweloperzy i scenarzyści włożyli wiele wysiłku w historię o Rosjaninie Artemie, który wędruje po ruinach moskiewskiego metra po wybuchu nuklearnym, jaki zniszczył Rosję. Mimo że Hłuchowski potępił wojnę i opuścił Rosję, eksperci zauważają, że w jego twórczości przebijają się narracje szczególnej duchowości

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

W poszukiwaniu niebieskiego ptaka

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie udostępnione przez teatr Spektakl jest wielki i robi ogromne wrażenie: zaangażowani są wszyscy aktorzy trupy teatralnej bez wyjątku, napisano autorską muzykę, żywy plan łączy się z ogromną liczbą lalek niemal wszystkich systemów – pacynki, lalki stolikowe, skafandrowe, kukiełki jasełkowe, a także lalki typu „żywy plan” (rosto). „Niebieski ptak” to jedna z fundamentalnych światowych dramaturgii. Klasyka, która nie traci na aktualności, ponieważ uczy widza o ważności zrozumienia istoty zjawisk, uczuć, samego siebie. W ujęciu teatru jest to spektakl nie tylko dla młodzieży, ale i dla dorosłych – idealny na rodzinne oglądanie, bo po nim z pewnością będzie o czym dyskutować. Osobliwością inscenizacji jest jej pełna unikalność i oryginalność: „Niebieski ptak” to w 100% wewnętrzna produkcja teatru. Tekst adaptacji, muzyka, choreografia, unikalne kostiumy, scenografia i aktorska realizacja – wszystko to zostało stworzone wyłącznie przez zespół Kijowskiego Akademickiego Teatru Lalek. O nowym spektaklu rozmawiamy z jednym z autorów projektu, reżyserem-inscenizatorem, dyrektorem – dyrektorem artystycznym teatru Ihorem Hułym. – Już trzy i pół roku kieruje Pan zespołem teatru. Co udało się zrobić w tym czasie? – Zreformowaliśmy repertuar, dodaliśmy wiele nowych inscenizacji: „Eneida”, „Czarnoksiężnik z Krainy Oz”, „Calineczka a’Paris”, „Sługa dwóch panów”, „Skradzione szczęście”, „Niebieski ptak”, „Blogerzy w teatrze” (dwie wersje: zwykła, która jest grana przez cały rok, oraz noworoczna). Według tej samej zasady mamy spektakl dla najmłodszych (w wieku 2+) „Przygody burunduczków”, a na okres noworoczny – „Przygody burunduczków: w poszukiwaniu święta”. Byliśmy uczestnikami festiwali „Strus Fest”, „Sze.Fest”, „Melpomena Tawrii”. Nasi aktorzy otrzymywali stypendia. W szczególności niedawno artysta-lalkarz, wiodący mistrz sceny Jurij Farafonow otrzymał stypendium mera Kijowa Witalija Kliczki. Były podziękowania, inne wyróżnienia. Udało się także poprawić bazę materialno-techniczną. – Miał Pan wcześniej doświadczenie w pisaniu scenariuszy i wystawianiu spektakli? – To już mój dwunasty spektakl jako reżysera. W 2014 roku zrealizowałem inscenizację „Do gęsiej skórki…”, 2015 – „Kochankowie” oraz „Jedziemy, jedziemy, jedziemy…” (Centrum Kultury i Sztuki SBU), 2016 – „Uwaga, kobiety!” (Centrum Kultury i Sztuki SBU); 2017 – „Rytualnik” (Centrum Kultury i Sztuki SBU); 2018 – „Jutro mamy ważne show” (współpraca teatru-studia „Terrakot” i Narodowego Cyrku Ukrainy); 2019 – „Supersałatka” (współpraca teatru-studia „Terrakot” i Kijowskich Akademickich Warsztatów Sztuki Teatralnej „Suzirja”); 2019 – „Zły urok” (współpraca teatru-studia „Terrakot” i Kijowskich Akademickich Warsztatów Sztuki Teatralnej „Suzirja”); 2021 – „Trzeci nie jest zbędny, jeśli…” (Dom Aktora). W Kijowskim Akademickim Teatrze Lalek byłem jednym z uczestników inscenizacji spektaklu „Eneida” razem z Dmytrem Drapikowskim. Dołączyłem także do tworzenia spektakli „Czarnoksiężnik z Krainy Oz” i „Calineczka w Paryżu”. Chociaż bezpośrednio najwięcej pracowałem właśnie nad „Niebieskim ptakiem”. Mam pewne doświadczenie w adaptacjach scenicznych. Tym razem pracowaliśmy razem z Lidiją Fiłowską. Ona jest tutaj zarówno jako reżyserka, jak i współautorka adaptacji. Opatentowaliśmy tę adaptację i mamy do niej oficjalne prawo autorskie. – Czym Pana tak zainteresował ten utwór, że postanowił Pan go wystawić? – Szukałem materiału dramatycznego do inscenizacji. Chciałem, żeby to była praca na dużą skalę. A poza tym ta dramaturgia musiała pasować do teatru lalek i do naszej trupy. Żeby to było interesujące dla artysty. Słowem, żeby wszystkie gwiazdy się zeszły. Przypomniałem sobie o Maurice’ie Maeterlincku. Zacząłem czytać na nowo jego „Niebieskiego ptaka”. Zrozumiałem, że zrealizowanie inscenizacji według tego utworu w teatrze dramatycznym jest niezwykle trudne. Tam prawdopodobnie nie wyjdzie to tak aktualnie i żywo. A w teatrze lalek jest to bardziej realne. Może być ciekawiej dzięki środkom wyrazu, które mamy w swoim arsenale. Kiedy wybrałem sztukę, porozmawiałem z głównym artystą. Powiedział, że go to interesuje. Co więcej, u Mykoły Dańki była to kiedyś praca dyplomowa. Ale tym razem było to zupełnie inne rozwiązanie, gdyż od powstania tamtej pracy minęło ponad 40 lat. Rozpoczął się proces twórczy. Sztuka została napisana 120 lat temu. Więc trzeba było ją uwspółcześnić, coś usunąć, coś dodać. – Obecnie spektakl zazwyczaj wystawia się w dwa miesiące, a u Pana proces trwał pół roku. – Materiał jest bardzo skomplikowany. Jest literacki, mało akcyjny jak na sztukę. Co więcej, postanowiliśmy zrobić spektakl w pełni krajowej produkcji. Dlatego kompozytorami zostali pracownicy naszego teatru – Dmytro Szałamow, Mykoła Striłecki oraz Denys Polakow. Oni pisali muzykę do tego spektaklu. To wymagało dużo czasu. Plus wiele kostiumów, rozwiązań dekoracyjnych, lalek. W spektaklu zaangażowana jest cała trupa teatru. Jest kilka ról, gdzie mamy dublerów. Ale nawet jeśli człowiek gra jakąś rolę, to ten, kto jest jego dublerem, wykonuje inną. – Jak przebiegał sam proces tworzenia spektaklu? – Najpierw była rozmowa z artystą. Powiedział, że go to interesuje. Wtedy napisaliśmy z Lidiją Fiłowską adaptację w naszej reżyserskiej wizji. Potem przynieśliśmy tę adaptację Mykole Dańce. Wcześniej zaczął już robić szkice. Kiedy przeczytał, to coś skorygował, po czym zrobił makietę. Zebraliśmy się na radzie artystycznej i omówiliśmy, jaki ma być spektakl. Coś korygowaliśmy, dodawaliśmy… – Chciałbym, żeby Pan trochę więcej opowiedział o artyście-inscenizatorze. – Od niego wiele zależy. Mykoła Iwanowycz to nasza supergwiazda. Subtelnie wyczuwa potrzeby reżysera, rozumie naszą scenę, pracuje w teatrze 18 lat. Dobrze zna wszystkie techniczne momenty. A poza tym to bardzo utalentowany i twórczy człowiek z dużym doświadczeniem. Unikalność Mykoły Iwanowycza polega na tym, że jest nie tylko artystą, ale i scenografem, wyczuwa pewną sprawczość elementów dekoracyjnych. Okresowo doradza reżyserowi, jak to wcielić w życie. Miał i tym razem wiele ciekawych rozwiązań dotyczących lalek i kostiumów. – Kogo z wykonawców warto wyróżnić? – Wszyscy aktorzy są świetni. Z mojego subiektywnego punktu widzenia chcę wyróżnić Wiktoriję Ohorodną, która gra Wróżkę Berylunę, a potem Duszę Nocy. Ma niezwykłą przemianę. Nawet nie wszyscy nasi pracownicy na pierwszych próbach rozumieli, że to nasza Wiktorija. Bardzo dobrze popracowała nad swoimi rolami. Świetnie radzi sobie ze swoim zadaniem Jurij Farafonow w roli Duszy Chleba. Wydaje mi się, że to najlepsza rola drugoplanowa w spektaklu. A Liana Chabelija-Zabrodina wspaniale wykonuje rolę Kotki. Wychodzi jej to bardzo organicznie. Poprawnie wpisuje się w postać Cukru Ołeksandr Worona. Tak jak Jurij Chettchykow – w postać Psa. Superklasową grę pokazali też wykonawcy głównych ról Kateryna Szewczuk i Artem Metelśkyj. Ogólnie powstał wspaniały zespół aktorski. Trudno powiedzieć, kto z nich jest lepszy, a kto gorszy. Wszyscy świetnie pracowali! – Wspominał Pan już o muzyce. Co może Pan dodać? – Dla mnie fantastycznym odkryciem było to, że w naszym teatrze pracują tak młodzi utalentowani ludzie. Po raz pierwszy wystąpili właśnie w roli kompozytorów, a nie dźwiękowców. Mieli dużo pracy. Chłopcy musieli czuć, czego chce reżyser, jak to ma być w kombinacji ze scenografią, kostiumami, aktorami, ze światłem. To była żmudna praca, ale wszystko im się udało. Na wysoce profesjonalnym poziomie wykonali tę pracę. Można powiedzieć, że nasi kompozytorzy żyli tym spektaklem. – Prawdopodobnie ważne znaczenie w spektaklu ma plastyka? – Bez Hanny Kyjko raczej nie udałoby się osiągnąć takich rezultatów. Była jedną z sił napędowych, miała wiele choreograficznych rozwiązań. Wybraliśmy gatunek spektaklu – fantasmagoryczne defile. Ten wybór potem dyktował pewne plastyczne rozwiązania. Hanna długo pracuje w teatrze, jest profesjonalistką wysokiego poziomu. Subtelnie wyczuwa teatr, rozumie trupę i proces twórczy. Znaleźć taką osobę nie jest łatwo. Hanna nie jest tylko korepetytorem, a prawdziwym choreografem-inscenizatorem. Jeszcze raz udowodniła to w nowym spektaklu. – Nie można nie wspomnieć też o świetle. – Uważam, że to wielkie osiągnięcie Jewhena Kiune, Ołeksija Marakurina oraz Iwana Jaszczuka, którzy zrobili naprawdę świetne rozwiązanie świetlne. W spektaklu światło dopełnia obraz, pomaga współistnieć na scenie, oddaje atmosferę. Takie coś rzadko się udaje. – Prawdopodobnie spektakl jest drogi? – Taka inscenizacja to rzecz nie tania. Nikt nam nie pomagał, przygotowywaliśmy spektakl za własne zarobione pieniądze. – Czy chciałby Pan pokazać go poza teatrem? – Spektakl jest bardzo obszerny. Nawet nie wiem, czy to możliwe. Co więcej, na Ukrainie jest stan wojenny, trwa wojna. Słowem, jeszcze o tym nie myśleliśmy. – Powiedział Pan, że ma prawo autorskie. A jeśli ktoś jeszcze na Ukrainie zechce wystawić ten spektakl? – Mamy prawo autorskie właśnie do adaptacji. A sztukę można znaleźć w wolnym dostępie. Jeśli ktoś zainteresuje się właśnie adaptacją, to będziemy o tym z nimi rozmawiać. Ale nie jestem pewien, czy tacy chętni się znajdą. Przecież ta adaptacja była robiona właśnie pod nasz teatr, naszą trupę, nasze realia. Nie sądzę, żeby to pasowało komuś tak, jak nam. A samą sztukę może przerabiać każdy. Prawo autorskie już nie działa, bo Maeterlinck zmarł ponad 70 lat temu. – Komu rekomendowany jest do obejrzenia ten spektakl? – Spektakl 14+. Nawiasem mówiąc, sztuka jest w programie lektur uzupełniających z literatury obcej w 10 klasie. To już wybór nauczyciela, czy omawiać ten utwór, czy nie. Możliwe, że oglądać spektakl można od 12 lat, ale nie wcześniej. Dla młodszych dzieci niektóre momenty będą straszne. Co więcej, nie w pełni zrozumieją jakieś filozoficzne i symboliczne momenty. – Co może Pan powiedzieć o planach teatru? – Do końca roku chcemy wypuścić jeszcze dwie wielkie premiery. To „Pieśń lasu” Łesi Ukrainki (orientacyjnie połowa września) i „Dziadek do orzechów” Hoffmanna (jeśli się uda, to połowa grudnia). „Pieśń lasu” wystawi ludowy artysta Ukrainy, główny reżyser Tarnopolskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Tarasa Szewczenki Ołeh Mosijczuk. A co do „Dziadka do orzechów”, chciałbym potrzymać niewielką intrygę. Myślę, że będzie niespodzianka. Rozmowę kontynuowała reżyserka Lidia Fiłowska: – Doświadczenie pracy nad inscenizacją miałam jeszcze podczas studiów na uniwersytecie. A inscenizacja „Niebieskiego ptaka” to pierwsza wielka praca. Pracowałam nad projektem razem z Ihorem Hułym. Mieliśmy dużo szczęścia, ponieważ doskonale rozumiemy się nawzajem. Nasze postrzeganie świata jest podobne. Pracować we dwoje było komfortowo, nie powstawały żadne konflikty. Prawie jednakowo widzieliśmy tę historię. Zaczęło się wszystko w kwietniu ubiegłego roku. Pan Ihor najpierw zaproponował mi przeczytanie samego utworu. Kiedy przeczytałam, to trochę zgłupiałam (uśmiecha się). Materiał jest bardzo obszerny, dużo postaci. Najpierw nie rozumiałam, jak to można wystawić. Zaproponował, żeby po kilku dniach przeczytać jeszcze raz. Kiedy przeczytałam po raz drugi, to u mnie powoli zaczęła pracować wyobraźnia, jak to można zrobić. Spotykaliśmy się do pracy z tekstem przez trzy miesiące. Siedzieliśmy po 5-7 godzin i redagowaliśmy. Zrobiliśmy inscenizację dla dzieci starszego wieku oraz dla dorosłych. Dążyliśmy do zaostrzenia w spektaklu konfliktów. Jako reżyser swego czasu wystawiłam fragment „Terytorialne wody jej wanny” według utworu Serhija Żadana, który wszedł do spektaklu „Gagarin i Barcelona” Kijowskiego Narodowego Akademickiego Młodego Teatru Dramatycznego. Byłam obecna na wielu próbach Młodego Teatru, Małego Teatru Dramatycznego, Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru, Kijowskiego Akademickiego Teatru Lalek. Wszystko to dało mi wiedzę teoretyczną, do której teraz dołączyła praktyka. Sam proces prób był niezwykle ciekawy. Jak już powiedział pan Ihor, materiał jest literacki, niezbyt dynamiczny. Musieliśmy wymyślać w inscenizacji i podczas prób akcję. Aktorzy dołożyli niemało wysiłku, żeby wymyślić te obrazy, aby były wyraziste i jaskrawe. Zebrał się u nas wspaniały zespół, dobrze rozumieliśmy się nawzajem. Było dużo rozmów, razem czytaliśmy o symbolizmie i Maeterlincku. Słuchaliśmy wykładów, oglądaliśmy filmy, z których czerpaliśmy inspirację. Kiedy pojawiły się dekoracje, pracować stało się łatwiej. Podziękowania za to dla artystów, modelerów, dekoratorów. Osobna warstwa to praca kompozytorów. Muzykę mamy własną. Uważam, że wyszło dość ciekawie. Dla zespołu to wielki krok naprzód. Tutaj połączyły się teatr lalek i teatr dramatyczny. To wyjście poza pewne ramy, poszukiwanie symbolizmu we współczesnym teatrze lalek. Wydaje mi się, że z tym zadaniem poradziliśmy sobie i mam już pomysły co do kolejnych wystawień. Dla mnie sam proces był bardzo ciekawy. Lubię szukać i znajdować, zwłaszcza to, czego nie ma w tekście. I, moim zdaniem, każdemu z zespołu udało się znaleźć swojego „niebieskiego ptaka” w procesie pracy. A wynik naszych starań oceni, oczywiście, widz. Kijowski Akademicki Teatr Lalek „Zamek na górze” zaprezentował widzom premierę – spektakl „Niebieski ptak” według motywów sztuki Maurice’a Maeterlincka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dorobkiem środków wyrazu śpiewu chóralnego. Tego wieczoru zabrzmiały części opery ludowej: „Marynonka”, „Oj, Jatranie”, „Kupalska II”, „Tyrlycz, tyrlycz” oraz „Troisti muzyky”. Wykonał je Kameralny Chór Dziewczęcy Kijowskiego Państwowego Liceum Muzycznego imienia Mykoły Łysenki (chórmistrzyni Wira Szemczuk, kierowniczka artystyczna i dyrygentka – zasłużona działaczka sztuki Ukrainy, profesor Julia Puczko-Kołesnyk). Koncert kontynuowano utworami, w których Ihor Szamo odwoływał się do możliwości wyrazowych orkiestry smyczkowej w połączeniu z głosami innych instrumentów strunowych. „Koncert na akordeon guzikowy z orkiestrą smyczkową” to ostatni ukończony utwór Ihora Szamo. Przeżyte lata, przebyta droga. Jak wiadomo, dla utalentowanych osobowości droga twórcza nieczęsto bywa usłana różami. Utwór został napisany w bardzo trudnym okresie życia kompozytora, kiedy los wydał mu wyrok o nieuleczalnej chorobie. Jednak kompozytor nie zamknął się w sobie, nie stracił duchowego piękna. Muzyka ta powstała w twórczej współpracy z wybitnym muzykiem, który genialnie odtwarzał wszystkie barwy, nastroje i dynamikę akordeonu guzikowego – Wołodymyrem Besfamiłnowem. Ten utwór Ihor Naumowycz napisał jako jubileuszowy prezent dla Wołodymyra na jego 50. urodziny. 28 listopada 1981 roku Wołodymyr Bes-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Wielowymiarowy talent Ihora Szamo

Sala Kolumnowa imienia Mykoły Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy zaprosiła na koncert poświęcony uczczeniu stulecia urodzin wybitnego ukraińskiego kompozytora, ludowego artysty Ukrainy, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Ihora Szamo. O drodze życiowej i twórczej artysty opowiedziała prowadząca, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Switłana Korećka. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Eduarda MEŻUŁA Ihor Naumowycz pozostawił głęboki ślad w rodzimej sztuce. Jego muzykę błogosławiły emocjonalność, szczera liryka oraz dramatyzm. Pozostawił nam w spadku ponad trzysta pieśni, które weszły do złotego funduszu ukraińskiej klasyki. A pieśń „Kijowie mój” stała się muzycznym emblematem stolicy Ukrainy. Ale twórczość pieśniarska to tylko jedna z płaszczyzn twórczego talentu Ihora Szamo. Do tego trzeba dodać utwory operowe, symfoniczne, kameralno-wokalne i kameralno-instrumentalne. A także muzykę do przedstawień teatralnych i filmów. I tego wieczoru wykonano utwory, które reprezentują różne strony talentu kompozytora. Ihor Naumowycz był uczniem Borysa Latoszynskiego. Od swojego nauczyciela odziedziczył wielkie zainteresowanie ukraińskim i w ogóle słowiańskim folklorem. Czasami Borys Latoszynski mawiał swoim uczniom: „Z historią kompozycji jeszcze zdążymy. A póki co szukajcie inspiracji w folklorze, pijcie z jego życiodajnego źródła”. I te wskazówki stały się dla Ihora Szamo testamentowymi. Chóralna folk-opera „Jatranskie igrzyska” – to pierwszy utwór takiego gatunku w ukraińskiej muzyce. Dla wielu zespołów ta opera stała się antologią wykonawstwa chóralnego. A dla kompozytorów, którzy pisali muzykę chóralną, utwór ten stał się prawdziwym cennym skarbem. W jednym z wywiadów (obecnie przechowywanym w zbiorach Ukraińskiego Radia) Ihor Szamo powiedział: „Mam nadzieję, że napiszę jeszcze kilka utworów, które będą tak samo utalentowanie interpretowane przez Wołodymyra Besfamiłnowa”. Niestety, tym zamierzeniom nie było dane się spełnić. Osiem miesięcy później, 17 sierpnia 1982 roku, Ihor Szamo opuścił ten świat – a jego dusza poszybowała ku gwiazdom Drogi Mlecznej. „Koncert na akordeon guzikowy z orkiestrą smyczkową” składa się z czterech części: „Preludium”, „Fuga”, „Aria” oraz „Toccata”. Istnieje autorska uwaga. Ihor Szamo napisał, że Fuga ma być zła jak jedna ze stron naszego życia. Trzecią część często wykonuje się jako osobny numer koncertowy. A o Toccatcie Ihor Naumowycz powiedział: „Czwarta część jest krótka, ulotna, jak samo życie”. Do wykonania na scenę zaproszono Narodowy Zespół Solistów „Kijowska Kamerata” (dyrygent Ihor Marynczenko, solista Ihor Sajenko, akordeon guzikowy). Prowadząca koncert zaznaczyła, że stulecie od dnia urodzin Ihora Szamo obchodzone jest na Ukrainie na szczeblu państwowym. Odbyło się wiele znaczących koncertów utworów programowych kompozytora. Narodowy Bank Ukrainy wyemitował w serii „Wybitne osobistości Ukrainy” monetę jubileuszową „100 lat od dnia urodzin Ihora Szamo” w ozdobnym opakowaniu. Na Dzień Kijowa Ukrposzta w ramach projektu „Własny znaczek” wydała kopertę pocztową – blok znaczkowy oraz arkusz, przeprowadzono specjalne kasowanie. Kameralno-orkiestrowy skład smyczkowy był przedstawiony w twórczości Ihora Naumowycza nowatorsko. Kompozytor powiedział: „W wielkiej orkiestrze symfonicznej brzmi wszystko. Ja zaś pragnę, aby »wszystko« brzmiało w małej”. Zaprezentowany „Koncert na flet i orkiestrę smyczkową” składa się z trzech części: „Dialogi”, „Madrygał” oraz „Rondo capriccio” (solista Dmytro Kuźmin, flet). I jeszcze jeden utwór został wykonany tego wieczoru. Temat II wojny światowej przenika jako lejtmotyw przez całą twórczość Ihora Szamo. Wojna zniszczyła wszystko, co kochał. Ojciec i starszy brat poszli na front. Ihor, wczorajszy dziesięcioklasista, przebywając z mamą w ewakuacji, postanowił pójść na ochotnika. Miał 17 lat. Ukończył kursy felczerskie i przeszedł drogę do Berlina i Wiednia. Tamara Newinczana – autorka jednej z pierwszych gruntownych monografii poświęconych twórczości Ihora Szamo, znana znawczyni sztuki, doktor nauk o sztuce. Pisze ona: „Nawiasem mówiąc, Ihor Szamo strasznie nie lubił wspominać lat wojennych. Wszelkie próby rozmowy na ten temat zawsze napotykały na powściągliwy opór. Tego tabu przestrzegał zawsze, w każdej rozmowie. I tylko w muzyce dawał upust swoim uczuciom związanym z przeżyciami wojennymi. Zresztą jedyną rzeczą z tego okresu, o której Ihor Naumowycz opowiadał z przyjemnością, był jego ślub, który odbył się w Wiedniu po zwycięstwie. Tam poznał swoją przyszłą żonę Ludmyłę, która do końca towarzyszyła mu na życiowej drodze”. Muzyka, która brzmiała dalej, dała możliwość każdemu obecnemu na sali poczuć obrazowy motyw związany z naszą współczesnością, z wojną przeciwko rosyjskiej okupacji. Symfonia nr 3 „Pamięci bohaterów” na orkiestrę smyczkową składa się z czterech części: „Preludium”, „Intermedium”, „Fuga toccata” oraz „Postludium”. Ten koncert odbył się przede wszystkim dzięki zespołowi, który był i pozostaje liderem w wykonywaniu utworów ukraińskich kompozytorów – Narodowemu Zespołowi Solistów „Kijowska Kamerata”. Na bis wykonał on najbardziej znany utwór Ihora Szamo – „Kijowie mój”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Odezwa do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn