Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №24 за 2026 рік

16 s. · 32 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 24 (1350), 18–24 czerwca 2026, Wasyl Łyzanczuk

Serhij Prysuchin, doktor filozofii, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Tydzień temu proświtianie zebrali się w stołecznej agencji informacyjnej „Nachołos”, aby omówić publicystyczny dwutomowy zbiór znanego naukowca, chirurga, działacza społecznego, akademika Anatolija Radzichowskiego „Człowiek i wszechświat: przeszłość, teraźniejszość i przyszłość” (Kijów, „Feniks”, 2025) oraz „Człowiek i epoka atomowa” (Kijów, „Feniks”, 2026). Rozmowa odbywała się na żywo i w formie zdalnej. Dyskusję moderował przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan, swoimi myślami podzielili się Anatolij Radzichowski, Jurij Nahułko, Ołeksander Kowaliw, Petro Cher- W wyniku masowanego rosyjskiego ataku w nocy z 15 na 16 czerwca ucierpiały obiekty dziedzictwa kulturowego, infrastruktura i edukacja artystyczna w Kijowie, Charkowie i Dnieprze. Uszkodzono obiekty światowego dziedzictwa UNESCO, zabytki o znaczeniu narodowym, muzea, instytucje kultury i placówki edukacji artystycznej. Znaczne zniszczenia dotknęły Kijowsko-Peczerską Ławrę – obiekt światowego dziedzictwa UNESCO i jeden z najwybitniejszych duchowych i kulturowych zabytków Ukrainy. Rosyjski dron trafił w część ołtarzową Soboru Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny – prydiał św. Stefana. W wyniku ataku uszkodzono wnętrze i zewnętrzną część soboru, a także przylegające budynki. Na terenie Ławry ucierpiały również Skarbiec Narodowego Muzeum Historii Ukrainy, Muzeum Księgi i Drukarstwa Ukrainy, Narodowa Historyczna Biblioteka Ukrainy, Narodowa Akademia Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki oraz magazyn zbiorów Narodowego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy. W budynkach uszkodzono okna i drzwi. Ofiar i rannych nie ma, poinformowano na stronie Ministerstwa Kultury Ukrainy. Ihor Zoc

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Ważna rozmowa

nega, Wołodymyr Serhijczuk, Wołodymyr Rozumenko, Wasyl Kujbida, Wasyl Kostycki. Miał możliwość powiedzieć swoje słowo ia, ponieważ zapoznał się z pracami pana Radzichowskiego jeszcze w latach 2000., wielokrotnie odwoływał się do jego prac w swoich artykułach, monografii, przygotowując się do wykładów itp. Podczas spotkania Pawło Mowczan wręczył Order Nestora Kronikarza znanemu ukraińskiemu historykowi, profesorowi, dyrektorowi Centrum Ukrainoznawstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Wołodymyrowi Serhijczukowi. Sam Pawło Mowczan otrzymał nagrodę – „Złotą Honorową Odznakę Stowarzyszenia Ukraińskich Prawników” z rąk profesora, akademika Narodowej Akademii Nauk Prawnych Ukrainy Wasyla Kostyckiego. Pawło Mowczan został odznaczony za wybitne zasługi w odbudowie i rozbudowie Ukraińskiego Niezależnego Państwa, znaczący wkład w kształtowanie nowej ukraińskiej literatury, odrodzenie i działalność organizacji pozarządowej OUT „Proświta”. Cześć i chwała prosvititianom! Od redakcji. W lokalu „Proświty” otwarto wystawę obrazów Narodowego Artysty Ukrainy Walerija Franczuka, które można nabyć. Telefon kontaktowy: ([kontakt ukryty]. ŁEWHEN BUKIET PRENUMERATA—2026

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ludobójstwo ukraińskiej kultury

Prezydent Wołodymyr Zełenski oświadczył, że Ukraina „jeszcze powie” swoją odpowiedź na ostatni masowy rosyjski atak na Kijów, który spowodował zniszczenia na terenie Ławry Kijowsko-Peczerskiej. Mówił o tym 15 czerwca podczas rozmowy z dziennikarzami. „Dziś moje serce, jak serca milionów Ukraińców na całym świecie, krwawi. Jesteśmy świadkami nie tylko kolejnego aktu agresji. To bestialski, szatański zamach na samą duszę naszego narodu, na nasz kod genetyczny i duchowe podstawy. Rosyjski »Szahed«, który zniszczył świętość nad świętościami – Sobór Zaśnienia Najświętszej Maryi Panny Ławry Kijowsko-Peczerskiej, nie celował w kamień. Spójrzcie na ten głęboki, tragiczny symbolizm. To już po raz trzeci w ciągu ostatnich 100 lat niszczenie Wielkiej Cerkwi Ławry. Ci sami barbarzyńcy, owinięci w różne ideologiczne opakowania, przychodzą do naszych świątyń, by siać pustkę. Niszczenie cerkwi to oczywiście historyczny zawód Rosjan” – napisał na swojej stronie na Facebooku Wiktor Juszczenko, Prezydent Ukrainy (2005–2010). „Wydaje mi się, że tego uderzenia na Ławrę nie należy rozpatrywać jako czegoś oddzielnego od grozy, jaką dziś przeżył Kijów. Cały Kijów w płomieniach, straszliwe pożary, różne rodzaje broni. Nad Sofią Kijowską zestrzelono rosyjski pocisk »Iskander« – odłamkami zasypano cały teren Sofii. Dlatego to jest część nie tylko zastraszania. To przesłanie Putina, że nie będzie przestrzegał żadnych zobowiązań międzynarodowych, żadnych zasad prowadzenia wojny, żadnych wartości ludzkich, w tym chrześcijańskich. To ludzie, którzy wypowiedzieli wojnę całemu cywilizowanemu światu” – powiedział Maksym Ostapenko, dyrektor generalny Narodowego Rezerwatu „Ławra Kijowsko-Peczerska” w wywiadzie dla niemieckiego medium Deutsche Welle. Według informacji mediów i portali społecznościowych Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach Ukrposzty za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy” na drugie półrocze 2026 roku (s. 41). Cena wynosi: 1 mies. – 71 hrywien. 3 mies. – 213 hrywien. 6 mies. – 426 hrywien. Będmo, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Historią Ukrainy była dla niego sprawa życia

Na fasadzie Tarnopolskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej uroczyście odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci Omelana Pricaka. „Powoli, ale nieustannie dowiadujemy się o nim coraz więcej” – zaznaczył w swoim wystąpieniu przewodniczący tarnopolskiego oddziału NTSz, kierownik katedry chorób zakaźnych z epidemiologią, chorobami skóry i wenerycznymi Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. Iwana Horbaczewskiego, akademik, profesor Mychajło Andrejczyn. Mykoła Szot, Tarnopol. Zdjęcia autora. Właściwie to właśnie obwodowy oddział Naukowego Towarzystwa imienia Szewczenki dołożył wielu starań, aby tablica pamiątkowa Omelana Pricaka pojawiła się w naszym centrum obwodowym. Przecież wybitny uczony swego czasu przez 15 lat mieszkał w Tarnopolu przy ul. Hlynianej. Szkoda, że jego dom się nie zachował. Żal również, że imię Omelana Pricaka nie nosi jeszcze żadna ulica w tym pięknym mieście, za to są one w Kijowie, Lwowie, Dnieprze. Kwiaty od deputowanego rady obwodowej, prośwityjanina Mychajła Tymoszyka. Obecnie każde wydanie encyklopedyczne podaje, że Omelan Pricak to wybitny uczony, filolog, orientalista, historyk, zagraniczny członek NAN Ukrainy, członek Naukowego Towarzystwa imienia Szewczenki, Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk, Międzynarodowego Stowarzyszenia Ukrainistów, doktor honoris causa światowej sławy uniwersytetów, członek wielu akademii nauk na świecie. A także organizator, a następnie dyrektor Ukraińskiego Instytutu Naukowego Uniwersytetu Harvarda (USA), Instytutu Orientalistyki im. Ahatanhela Krymskiego NAN Ukrainy. Jest on autorem fundamentalnej pracy „Pochodzenie Rusi”, a także ponad tysiąca prac naukowych z zakresu filologii, lingwistyki, orientalistyki, historii powszechnej, historii Ukrainy. Szczegóły z życiorysu Omelana Pricaka podczas odsłonięcia tablicy pamiątkowej przybliżył zebranym przewodniczący tarnopolskiego oddziału NTSz, kierownik katedry chorób zakaźnych z epidemiologią, chorobami skóry i wenerycznymi Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. Iwana Horbaczewskiego, akademik, profesor Mychajło Andrejczyn. Podkreślił on w szczególności, że u zarania ukraińskiej niepodległości sławny Ukrainiec i uczony światowej skali trzykrotnie przyjeżdżał do bliskiego jego duszy Tarnopola. „W postaci Pricaka trzeba widzieć wielkiego ukraińskiego patriotę, wybitnego uczonego, akademika, doktora wielu zagranicznych uniwersytetów, członka NTSz, organizatora trzech katedr ukrainoznawczych oraz Ukraińskiego Instytutu Naukowego na Uniwersytecie Harvarda, organizatora i dyrektora Instytutu Orientalistyki im. Ahatanhela Krymskiego” – zaznaczył Mychajło Antonowycz. Następnie głos zabrał przewodniczący rady obwodowej Bohdan Butkowskyj, który między innymi powiedział: „Obecnie walczymy o przyszłość naszego państwa, ale jednocześnie musimy pamiętać o ludziach, którzy tworzyli jego historię i rozsławiali Ukrainę daleko poza jej granicami. Omelan Pricak jest właśnie taką postacią”. Odsłonięcie tablicy pamiątkowej Omelanowi Pricakowi dyrektor Tarnopolskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej Wałerij Baczynskyj nazwał wydarzeniem nieprzeciętnym. Jego zdaniem jest to znak powrotu imienia wybitnego uczonego przede wszystkim dla młodego pokolenia, które dorasta i które musi zdawać sobie sprawę, że tacy jak Omelan Pricak to postacie filary naszej historii, które kształtują kręgosłup ukraińskiego narodu, dają nam siłę, moc, wysiłek i możliwość, którą obecnie pokazujemy wszędzie, w tym także na froncie. Kandydatka nauk filologicznych Łesia Waszkiw miała zaszczyt widzieć Omelana Pricaka, „czuła się zaszczycona tym, że uścisnął jej dłoń”. Niektórymi wspomnieniami podzieliła się z publicznością, która zebrała się na ceremonii odsłonięcia tablicy pamiątkowej. Tablicę pamiątkową Omelanowi Pricakowi poświęcili duchowni Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego na czele z księdzem doktorem Iwanem Howerą. Nawiasem mówiąc, stoi on na czele komisji teologicznej, którą przez wszystkie lata działalności NTSz po raz pierwszy udało się stworzyć właśnie w Tarnopolu. Zabierając się za przygotowanie materiału o Omelanie Pricaku, szukałem ludzi, którzy go znali. Ale potem zrozumiałem: opowiedzieć lepiej o Omelanie Josypowyczu nikt nie zdoła, poza nim samym. We wrześniu 1990 roku nadarzyła mi się okazja (teraz już rozumiem – historyczna), by przeprowadzić wywiad z akademikiem Pricakiem. Trwał jeszcze proces gorbaczowowskiej „pieriestrojki”, a w rzeczywistości radzieckie imperium komunistyczne już dogorywało, Tarnopol, jak i wiele ukraińskich miast, wrzał w licznych pikietach, wiecach i innych akcjach protestacyjnych. Omelan Pricak był wtedy honorowym akademikiem Akademii Nauk USRR. W sierpniu 1990 roku przyjechał do Kijowa na I Międzynarodowy Kongres Ukrainistów. Po stolicy odwiedził Tarnopol – miasto, w którym nie był prawie pół wieku. Wtedy, w 1990 roku, po raz pierwszy usłyszałem imię Omelana Pricaka. Dlatego, rzecz jasna, zapytałem, skąd biorą się jego korzenie, jak trafił za ocean. Dowiedziałem się, że urodził się 7 kwietnia 1919 roku we wsi Łuka (obecnie w rejonie samborskim w obwodzie lwowskim). Jego dziadek był tam przewodniczącym miejscowego zarządu. Ojciec pracował jako inżynier kolejowy, służył w Ukraińskiej Armii Halickiej (UHA), trafił do polskiej niewoli i zginął w obozie w Brześciu Litewskim. Omelan miał wtedy zaledwie pięć miesięcy. Z czasem matka wyszła powtórnie za mąż. Ojczymem chłopca został tarnopolski kupiec Bohdan Sarywaha. Więc, oczywiście, rodzina przyjechała mieszkać do Tarnopola. Tutaj mieszkał od 1921 do 1936 roku. Uczył się w miejscowym gimnazjum. „Tak się złożyło, że bardzo szybko (mając 13-14 lat) podjąłem trzy główne decyzje dotyczące własnego życia: po pierwsze, odkryłem swoją ukraińską narodowość (zniechęcona po śmierci ojca matka i ojczym wychowywali mnie w duchu polskim). Moja ukrainizacja wymagała potwierdzenia: porzuciłem moją ukochaną fizykę i zdecydowałem, że sprawą życia dla mnie jest tylko historia Ukrainy. Ta druga decyzja doprowadziła mnie do trzeciej – do orientalistyki” – opowiadał Omelan Pricak. I dodał, że jego związek ze światem tureckim rozpoczął się jeszcze na długo przed narodzinami. Latem 1915 roku przybyły do Galicji oddziały wojskowe Turków, sojuszników Austro-Węgier. Matka, znając język niemiecki, pomagała im tłumaczyć i nauczyła się trochę tureckiego. A później kołysała małego Omelanka przed snem i śpiewała tureckie pieśni. Języki wschodnie zaczął studiować samodzielnie w tarnopolskim gimnazjum. Kiedy w 1936 roku wstąpił na Uniwersytet Lwowski, od razu zanurzył się nie tylko w seminaria z historii, ale także w ćwiczenia językowe z zakresu orientalistyki. Za lwowskiego ojca naukowego Omelan Pricak uważał akademika Iwana Krypjakewycza. To właśnie ten wybitny uczony przedstawił ciekawego świata młodzieńca znanemu orientaliście, kijowianinowi, akademikowi Ahatanhelowi Krymskiemu. W Kijowie Omelan wstąpił na aspiranturę, a jesienią 1940 roku został powołany do Armii Czerwonej. Walczył, został ranny, trafił do faszystowskiej niewoli. Jego Od lewej do prawej: dyrektor obwodowej uniwersalnej biblioteki naukowej Wałerij Baczynski i przewodniczący tarnopolskiego oddziału NTSz, profesor Mychajło Andrejczyn podczas ceremonii odsłonięcia tablicy pamiątkowej wojenne i studyjne podróże zakończyły się w 1946 roku w znanym niemieckim mieście uniwersyteckim Getynga. Tam po dwóch latach obronił pracę doktorską o Karachanidach – pierwszej tureckiej islamskiej dynastii w okresie przedmongolskim. Słowem, głęboko zanurzył się w naukę. W 1960 roku został zaproszony na Uniwersytet Harvarda (USA). Zaznaczał, że oddał dużą część własnej energii i sił międzynarodowej altaistyce i turkologii. Kiedy zaś Omelan Josypowycz skończył 45 lat, zrobił rachunek sumienia: zrzekł się wszystkich stanowisk kierowniczych w światowej altaistyce. „Moje odejście wywołało zdziwienie u moich międzynarodowych kolegów. „Gdzie to słyszano, żeby prestiżową dyscyplinę orientalistyczną zamienić na nieprestiżową ukrainistykę”, – dziwili się oni. Lecz ja zrozumiałem co innego: moja odpowiedzialność – to historia Ukrainy, do niej muszę powrócić, podnieść ją na międzynarodowy szczebel nauki”, – twierdził uczony. Z życiorysu uczonego wiemy, że w 1964 roku podjął się realizacji własnego godnego zamysłu – założenia centrum ukrainoznawczego na prestiżowym Uniwersytecie Harvarda (USA), którego był profesorem. Rozpoczął kampanię wśród ukraińskiej społeczności Ameryki na rzecz zbiórki funduszy. Jego marzenie z biegiem lat się spełniło. Co więcej, przez 16 lat kierował tym instytutem. „Kiedy zamierzyłem poważnie zająć się historią Ukrainy, – mówił mi w wywiadzie Omelan Pritsak, – to wiedziałem, że dla osiągnięcia tego celu trzeba spełnić cztery przesłanki. Po pierwsze, znaleźć „ojczyznę” dla nauki w systemie jednego z najlepszych uniwersytetów świata (Harvard – najstarszy w USA uniwersytet, zaledwie o dwa lata młodszy od Akademii Kijowsko-Mohylańskiej). Po drugie, zdobyć odpowiednie środki, aby zapewnić niezależność i stałość. Po trzecie, stworzyć seminarium dla szkolenia młodych ukrainistów, którzy łączyliby zachodnią metodologię z ukraińskim doświadczeniem naukowym. I, wreszcie, stworzyć prestiżowe czasopismo ukrainistyki i przyciągnąć do aktywnej współpracy najlepsze siły naukowe świata, organizować międzynarodowe sympozja, kongresy. To udało się zrealizować z sukcesem”. Znamienne, że w czasach, gdy Omelan Josypowycz był szefem Ukraińskiego Instytutu Naukowego Uniwersytetu Harvarda, pracowali tam uczeni-ukrainiści z Japonii, Polski, Izraela i innych krajów. Kiedy w radzieckiej Ukrainie nadszedł czas pieriestrojki, to zaczął się kontakt także z uczonymi z macierzy. W szczególności wtedy w tej placówce na przedmieściach Bostonu przebywali profesorowie Jarosław Isajewycz, Mykoła Żułynski, Stepan Myszałycz. Oczywiście, nie mogłem nie zapytać Omelana Pritsaka, czymże jest historia Ukrainy w jego rozumieniu? I usłyszałem w odpowiedzi: „Historia Ukrainy – to nie historia ukraińskiej masy etnicznej, a mierzona linearnym czasem wieloperspektywiczna obiektywna wizja przeszłości wszystkich typów państw i wspólnot, które istniały na obecnym terytorium ukraińskim. Niektóre twory państwowe Ukrainy, jej nosicieli i cywilizacji zeszły ze sceny historii w różnych czasach, powiedzmy, Pieczyngowie, Połowcy. Jedna z nich – cywilizacja ukraińska stała się główną, a nawet panującą, na całym obecnym terytorium ukraińskim. Właśnie bezstronność procesów historycznych, które doprowadziły, z jednej strony, do upadku całego szeregu cywilizacji, a z drugiej – do ich integracji w ukraińskiej wspólnocie narodowej, i jest przedmiotem historii Ukrainy”. Wrześniowego dnia 1990 roku w rodzinnym Tarnopolu Omelan Pritsak spotkał się ze studentami i wykładowcami miejscowego instytutu pedagogicznego (obecnie – Tarnopolski Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny im. Wołodymyra Hnatiuka). Zapamiętała się jego fraza z wystąpienia: „Ja nigdy nie umrę szybciej, niż dopóki Ukraina nie zdobędzie niepodległości”. I tę wypowiedź akademik mi rozszyfrował: „To z mojej strony było całkowicie logiczne. Przecież urodziłem się w czasach niepodległości Ukrainy, czyli w czasie, gdy na ziemiach galicyjskich była Zachodnioukraińska Republika Ludowa. Zatem uważam, że nie powinienem umrzeć szybciej, niż Ukraina zdobędzie prawdziwą suwerenność”. Omelan Pritsak nie tylko doczekał się ogłoszenia państwowej niepodległości Ukrainy. Postanowił nawet pracować na ojczystej ziemi. W tym samym 1990 roku przyjechał żyć i pracować na Ukrainę. Encyklopedie stwierdzają, że wykładał historiografię i historiozofię na Uniwersytecie Kijowskim im. Tarasa Szewczenki. Przez pięć lat był dyrektorem Instytutu Orientalistyki im. A. J. Krymskiego NAN Ukrainy. Okoliczności rodzinne zmusiły go do powrotu do USA. Na ojczystą ziemię przyjedzie jeszcze dwukrotnie. Ale wieczność wezwie go mimo wszystko w Bostonie 29 maja 2006 roku. Przeżyje na białym świecie 87 lat. Spotka świt odrodzenia państwa ukraińskiego mimo wszystko na Ojczyźnie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

co demonstruje głęboką zmianę nastrojów w relacjach transatlantyckich, donosi „Patriot Donbasu”. Wyższy Antykoroupcyjny Sąd Ukrainy (WAKS) podjął decyzję o przedłużeniu środka zapobiegawczego w postaci aresztu tymczasowego dla byłego ministra energetyki i sprawiedliwości Hermana Hałuszczenki o kolejne dwa miesiące. Jednocześnie sędzia śledczy częściowo zaspokoił wniosek obrony i zmniejszył kwotę alternatywnej kaucji o 50 milionów hrywien. Informację o tym oficjalnie potwierdził dziennikarzom „Suspilnego” adwokat byłego urzędnika Swirepow. Ukraina zajęła pierwsze miejsce w Europie pod względem liczby ofiar śmiertelnych w wypadkach drogowych. Taki wskaźnik odnotowuje się na tle wysokiego poziomu wypadkowości na drogach. Oświadczył to deputowany ludowy z ramienia „Sługi Narodu” Wołodymyr Krejdenko na antenie Wieczór. LIVE. Dziennikarz Jurij Doroszenko na swojej stronie na Facebooku podzielił się informacją o ciekawym wydarzeniu: Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy zaprezentował książkę znanego historyka Ołeksandra Kuczeruka „30 adresów Symona Petlury. Kijów 1904–1920”. Książka opowiada o miejscach w stolicy Ukrainy, które są bezpośrednio związane z życiem i działalnością głównego atamana wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej Symona Petlury. Podczas prezentacji mówiono także o potrzebie wreszcie ustanowienia w Kijowie pomnika Petlury oraz upamiętnienia miejsc, w których przebywał. Ponad 900 dzieci z tymczasowo okupowanych części obwodów ługańskiego, donieckiego, zaporoskiego i chersońskiego wzięło udział w pracy rosyjskiego obozu „Czas młodych bohaterów”, który działał w obwodzie wołgogradzkim Federacji Rosyjskiej. Informuje o tym wydanie Farwater Schid, powołując się na aktywistów ruchu „Żółta Wstążka”. Według ich danych uczestnikami programu zostali nastolatkowie w wieku od 14 do 17 lat. Przez dwa tygodnie dzieci uczono podstawowego szkolenia wojskowego, obsługi bezzałogowych statków powietrznych, podstaw medycyny taktycznej oraz przygotowania fizycznego. Program przewidywał również spotkania z rosyjskimi wojskowymi, uczestnikami wojny przeciwko Ukrainie, oraz przeprowadzanie różnorodnych działań militarnych. Szczególną uwagę organizatorzy poświęcali komponentowi ideologicznemu. Według informacji aktywistów znaczna część działań była skierowana na kształtowanie lojalności wobec rosyjskiej armii oraz szerzenie rosyjskich narracji propagandowych wśród ukraińskich dzieci. Narodowy Bank 12 czerwca wprowadził do obiegu dwie nowe obiegowe monety okolicznościowe z serii tematycznej „Jesteśmy silni. Jesteśmy razem”. Są one poświęcone obwodom mikołajowskiemu i odeskiemu. Informuje o tym Delo.ua, powołując się na Narodowy Bank Ukrainy. Przygotował Ihor ZOC Zdjęcie ze źródeł otwartych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

Rosyjskie wojska okupacyjne w nocy 15 czerwca przeprowadziły zmasowany atak na Kijów z użyciem ponad 680 dronów i rakiet. W dziesięciu dzielnicach stolicy odnotowano uszkodzenia w 50 lokalizacjach. Według informacji mera Kijowa Witalija Kliczki, ponad 30 kijowian zostało rannych, wśród nich ciężarna kobieta i dwoje dzieci, a kolejne pięć osób zginęło w rejonach sołomiańskim, obołońskim i hołosijiwskim. Informuje o tym wydanie ZN,UA. Ukraińskie uderzenia dalekiego zasięgu na terytorium Rosji okazały się bardziej zakrojone na szeroką skalę i bardziej niszczycielskie dla jej gospodarki wojennej, niż dotychczas sądzono. W tym roku, przy obecnej dynamice, Ukraina uderzyła w infrastrukturę naftową na południu Rosji już w połowie czerwca – i takich uderzeń w 2026 roku może być ponad 800. Przez ponad trzy lata siły ukraińskie głównie się broniły. Teraz sytuacja się zmieniła: głębokie uderzenia stały się pierwszym odczuwalnym znakiem strategicznego przełomu i dowodzą, że Rosja nie jest niezwyciężona. Szczegółową analizę tej tendencji opublikował The Economist. Prezydent Ukrainy podpisał ustawę nr 4699-IX, która usuwa język rosyjski z wykazu języków, na które na Ukrainie rozciągają się specjalne postanowienia Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych. Nie chodzi o zakaz języka rosyjskiego w komunikacji prywatnej, lecz o to, że nie będzie on już korzystał z narzędzi ochrony przewidzianych przez Kartę dla języków rdzennych narodów i wspólnot narodowych. Dokument doprecyzowuje również tłumaczenie nazwy Karty i aktualizuje wykaz języków, w odniesieniu do których Ukraina stosuje jej postanowienia. Informuje o tym medium „Kommiersant ukraiński”. Poseł „Europejskiej Solidarności” Wołodymyr Ariew na swojej stronie na Facebooku oświadczył, że władza manipuluje cyframi, nazywając zmiany w budżecie wzmocnieniem obrony. Według niego środki, które przekazują Ukrainie europejscy partnerzy na potrzeby sektora bezpieczeństwa i obrony, po prostu zostały odzwierciedlone w budżecie. Jednocześnie inną decyzją z budżetu Ministerstwa Obrony wycofano 40 mld hrywien i przekazano je do funduszu rezerwowego. „Dla wojska pieniędzy nie ma. Za to znajdują się środki na podwyżki wypłat dla urzędników i inne wydatki, które z pewnością nie są priorytetowe w czasie wojny” – podkreślił Ariew. Ostrzegł on również, że władza coraz częściej przedkłada projekty ustaw, w których obok niezbędnych decyzji ukrywane są normy sprzeczne z interesami państwa. „Podczas wojny każda hrywna musi pracować na armię, broń i bezpieczeństwo Ukrainy. A społeczeństwo musi znać prawdę o decyzjach, które osłabiają zdolności obronne kraju” – zaznaczył poseł. Dziennikarz Witalij Portnikow oświadczył, że doświadczenie historyczne Ukrainy i Polski świadczy o niebezpieczeństwie zaostrzenia sporów między dwoma narodami, gdyż tak się złożyło w życiu pisarza, że urodził się w obecnie okupowanym Pokrowsku w obwodzie donieckim, a zmarł w USA, dokąd wyjechał, gdy Siły Zbrojne Ukrainy odepchnęły już wroga od Kijowa. W spadku pozostawił wiersze, wśród których – „W sercu żyje Ukraina, gdziekolwiek bym światami błądził, jakby kogoś z rodziny dotykasz za ciepły rękaw” („Słowo Proświty”, nr 5, 06.02.2025). Żona pisarza, pani Zinaida, wyznaje: marzyli, by 31 lipca świętować 90. urodziny Wałerija Fedorowycza, ale nie było to dane. Wyrazy współczucia dla bliskich, wszystkich, którzy znali tego przyjaznego człowieka, inteligentnego pisarza i czytali jego utwory. Przyjaciele-proświcianie. *** Nie ma już wśród nas aktywnego proświcianina, członka komisji rewizyjnej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, uczestnika chóru „Proświta” Ołeksija Iwanowycza Czerniachiwskiego. O tym 10 czerwca poinformowali towarzysze broni zmarłego. Jeszcze 22 maja tradycyjnie spotykaliśmy się pod pomnikiem Tarasa Szewczenki w Kijowie, a w świeżym wydaniu „Słowa Proświty” redakcja dziękuje Ołeksijowi Iwanowyczowi za jego wieloletnie wsparcie naszego wydania oraz Sił Zbrojnych Ukrainy. Dobrym słowem wspominają weterana także w branży budowlanej, gdzie przepracował wiele lat. Rada Główna Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki szczerze współczuje rodzinie zmarłego, zespołowi artystycznemu, całej społeczności proświciańskiej. Wieczna pamięć O. I. Czerniachiwskiemu. Wasyl KLYCZAK Pamięci Ołeksija Czerniachiwskiego Konsultantem do spraw językowych byłem u ciebie. Nie raz i nie dwa. Miałeś tyle w duszy pobudek, Tak, jak ich u Ukraińca bywa. Zbudowałeś ty niemało dróg. I garnąłeś się duszą do tych, co bez ojczystego słowa nie mogli w czasy zalegalizowanych klęsk. Płacze przyjaciel Fedorenko Iwan. Wasza przyjaźń – to przyjaźni wzór. Mógłby być o niej romans, w którym szczęśliwy koniec. To w romansie. Nie tak w życiu, co zmęczyło się od horrorów wojny. Niech one nie zaćmią drogi do twojej wyżyny. 10 czerwca 2026 r. to może prowadzić do utraty państwowości i wzmocnienia wpływów Moskwy. O tym powiedział na antenie „Espreso”. Według niego dla obu państw ważne jest orientowanie się na przyszłość, mimo trudnych kart wspólnej historii. „Nie chcę, aby dochodziło do historycznych sporów, które stawiałyby pod znakiem zapytania relacje Ukrainy i Polski. Państwa muszą patrzeć w przyszłość, nie zważając na trudną historyczną przeszłość” – zaznaczył Portnikow. Chiny szkolą rosyjskich wojskowych do udziału w wojnie przeciwko Ukrainie. Informację potwierdzono w Unii Europejskiej. O tym, powołując się na „Europejską Prawdę”, informuje FREEДОМ. Według wysokiego rangą urzędnika UE, szkolenie na terytorium ChRL przeszły setki Rosjan, z których część już przebywa na froncie. W Brukseli zaznaczają, że dane te są sprzeczne z zapewnieniami Pekinu dotyczącymi jego roli w wojnie rosyjsko-ukraińskiej. Wniosek Rady Europy w sprawie projektu nowego Kodeksu cywilnego Ukrainy okazał się znacznie bardziej krytyczny, niż wcześniej przedstawiał to spiker Rady Najwyższej Rusłan Stefanczuk. O tym firma YouControl dowiedziała się z dokumentu oficjalnej opinii prawnej Rady Europy, informuje Sztabinfo. Wcześniej, 9 czerwca, pan Stefanczuk oświadczał, że parlament otrzymał „ważną i ogólnie pozytywną” opinię w sprawie projektu ustawy nr 15150. Jednak według danych YouControl ocena europejskich ekspertów zawiera istotne uwagi do dokumentu. W szczególności w Radzie Europy krytycznie oceniono ideę wprowadzenia „prawa do cyfrowej prywatności”. Zdaniem ekspertów taka norma może utrudnić lub nawet zablokować pracę otwartych rejestrów, dziennikarskie śledztwa i kontrolę antykorupcyjną. Osobno specjaliści podkreślili, że rozszerzenie tego prawa na firmy wygląda na prawnie nieuzasadnione. Podkreślają oni, że przetwarzanie informacji o biznesie jest ważnym składnikiem procesów publicznych, w szczególności dla prowadzenia rejestrów i weryfikacji kontrahentów. Poziom zaufania Europejczyków do Stanów Zjednoczonych spadł do najniższego poziomu w całej historii obserwacji. Świadczą o tym wyniki nowego badania socjologicznego. Zgodnie z sondażem tylko 11% mieszkańców Europy uważa USA za wiarygodnego sojusznika. To rekordowo niski wskaźnik.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Straty

Poeta i prozaik Walerij Hużwa odszedł w zaświaty wskutek ataku serca 2 czerwca. Członek Narodowej Spółki Pisarzy Ukrainy od 1971 roku, w ciągu swojego długiego życia twórczego pracował w Ukraińskim Telewizji, był zastępcą redaktora naczelnego wydawnictwa „Młodź”, w wydawnictwie „Ukraiński Pisarz”, a najwięcej książek wydał w ostatnim dwudziestoleciu: powieści i opowiadania „Próba życia”, „Prawdopodobieństwo nieprawdopodobnego”, „Stygma. Duch Szekspira”, „Bliski krąg”, tomiki poezji „Talizman”, „Turkawka”, „Siostra jesień”, „Lustro”, „Porcelanowy anioł”, „Wieża” i inne. Kilka utworów Walerija Hużwy ukazało się również jako audiobooki, w tym „Raj”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Nowa książka o starej biedzie

Oleksandr SEREDiUK, pisarz i dziennikarz Zdjęcie autora Niedawno w Wołyńskiej Obwodowej Bibliotece dla Młodzieży odbyła się prezentacja nowej książki Iwana Antonowycza Puszczuka „Wołyń-43. Skąd przybyła bieda”. Książka ukazała się, choć w niewielkim nakładzie, przy wsparciu Wołyńskiej Rady Obwodowej. Zgromadzono w niej świadectwa uczestników tamtych strasznych wydarzeń, co pozwoli doprecyzować przebieg zdarzeń, przemyśleć na nowo przesłanki, początek i przebieg konfrontacji oraz liczbę ofiar. Na prezentacji książki wystąpili: pierwszy zastępca przewodniczącego rady obwodowej Jurij Poliszczuk, doktor nauk historycznych, profesor wydziału historycznego Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Łesi Ukrainki, przewodniczący obwodowej organizacji Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Anatolij Szwab oraz inni. Ponad 30 lat naukowiec, kandydat nauk historycznych, bada, zgłębia i publikuje dla szerokiego ogółu niezwykle kontrowersyjny i bolesny temat, który nazwano „tragedią wołyńską”. W młodości, hartując swoje ciało w wyprawach turystyki pieszej, gdzie osiągnął tytuł mistrza sportu, będąc już w podeszłym wieku, Iwan Antonowycz pieszo obszedł wszystkie 18 rejonów Wołynia i Rówieńszczyzny. I nie tylko obszedł, podziwiając krajobrazy i zabytki historyczne Wołynia, ale także profesjonalnie zapisał świadectwa starców. Ludzie w podeszłym wieku, uczestnicy strasznych nieszczęść XX wieku, II wojny światowej, opowiadali mu, jako doświadczonemu dziennikarzowi, o tym, co przeżyli w dzieciństwie, co wyryło się w ich pamięci na całe życie. – Przez 25 lat – wspomina Iwan Antonowycz – pracowałem jako korespondent w Radiu Wołyńskim. Powierzono mi przygotowywanie i prowadzenie audycji radiowych „Łuck – Lublin” oraz „Po obu stronach Bugu”. Dlatego miałem okazję spotykać się i zapraszać do mikrofonu dziesiątki świadków tych tragicznych wydarzeń. Z bólem opowiadali, że ofiary były po obu stronach. Ukraińscy historycy są zgodni co do tego, że ofiar mogłoby nie być. Jednak zgubna polityka wrogości na terenach kraju wzięła górę nad względami humanitaryzmu. Iwan Puszczuk przez 30 lat obszedł ponad 2300 wsi Wołynia, Rówieńszczyzny i trzech rejonów Tarnopolszczyzny, które do jesieni 1939 roku należały do województwa wołyńskiego i na terenach których również dochodziło do zabójstw ludności wiejskiej po obu stronach. Naukowiec przesłuchał ponad 7500 naocznych świadków – najstarszych ludzi, którzy przeżyli tamte straszne czasy. Początkowo zapisywał na papierze, a potem zaczął nagrywać na dyktafon. Specjaliści z WKM przenieśli te bezcenne nagrania do cyfrowego systemu przechowywania. A teraz naukowiec przekazał na przechowanie wszystkie nagrania audiowizualne do Centralnego Państwowego Archiwum Nagrań Audiowizualnych w Kijowie. Iwan Pusko Dlatego nie jest przypadkiem, że kijowska gazeta „Deń” pracę wołyńskiego naukowca, historyka i dziennikarza (ur. 1938 r.) Iwana Puski nazwała „Badawczy wyczyn historyka Iwana Puszczuka” (13.10.2021 r.). Obecnie podpisuje się pseudonimem „Iwan Puszczuk”. Oprócz tego Iwan Antonowycz wydał 26 książek na ten temat, w tym dwa tomy po tysiąc stron każdy – „Wołyniacy o „Wołyniu-43””, Łuck, „Wołyńpoligraf”. To ukraińska pamięć o polskiej ekspansji na ukraiński północny zachód w latach 1938–1944: aspekt ustno-historyczny. Analizę wydarzeń ukraińsko-polskiej konfrontacji w latach 1938–1944 przeprowadzono na podstawie pamięci Wołyniaków – nagrań audio i pisemnych wspomnień ówczesnych mieszkańców każdej istniejącej wówczas miejscowości obwodu wołyńskiego, rówieńskiego, południowego Wołynia (Krzemieniecczyzny), a także ówczesnych ukraińskojęzycznych miejscowości Chełmszczyzny, Podlasia i Brześciny. Ankieta pozwoliła zgromadzić autentyczny materiał, który jest cenny dla uzupełnienia ograniczonego zakresu informacji zgromadzonych w dokumentach archiwalnych. Poseł do Rady Najwyższej Ukrainy Jarosław Fedorczuk pomógł Iwanowi Antonowyczowi ze swojego funduszu charytatywnego wydać wszystkie te dziesięć książek. Ale, niestety, w niewielkim nakładzie. Polscy historycy Władysław i Ewa Siemaszkowie w swoim badaniu – książce „Ludobójstwo” – co najmniej dwukrotnie zawyżyli liczbę zabitej polskiej ludności z rąk Ukraińców i oddziałów powstańczych. Przekonująco obalają to nasi badacze – krajoznawca Jarosław Caruk z Włodzimierza oraz historyk z Łucka Iwan Puszczuk. Udokumentowali oni świadectwa tysięcy Wołyniaków ze wszystkich rejonów obwodu. Wspomnienia świadków tej tragedii, które weszły do zbiorów Iwana Puszczuka, oraz uogólnione liczby ofiar obalają domysły Siemaszków i współczesnych polityków, którzy tę liczbę rozdmuchali już do stu tysięcy. Na zdjęciu Natalia STOLIAR

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Podziękowanie z Japonii

Szanowna Redakcjo! Pisze Yoshinari Harada z Japonii. Serdecznie dziękuję Państwu za publikację w Waszej gazecie (aż dwie strony!) prezentacji naszego zbioru esejów o kulturze ukraińskiej, który wydaliśmy w Japonii w zeszłym roku. Dla nas to prawdziwy zaszczyt, że został on opublikowany w Waszym prestiżowym tygodniku. Ponadto chciałbym wyrazić moje szczere uznanie dla Waszej działalności, która, mimo niezwykle trudnych okoliczności, z jakimi się obecnie mierzycie, nie straciła z oczu ludzkiej godności i znaczenia kultury. Nasza działalność japońskich ukrainistów jest w dużej mierze ograniczona, lecz jesteśmy przekonani, że wartości, które Wy, Ukraińcy, pielęgnujecie, są ważne również dla nas, Japończyków. Dlatego szczerze liczymy na ostateczne zwycięstwo i pokój w Ukrainie w tej trudnej walce, a także będziemy nadal podejmować wszelkie możliwe działania. Zawsze modlimy się o Wasze bezpieczeństwo. Z poważaniem – Yoshinari Harada

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Apel do obywateli, przedsiębiorców, mecenasów, organizacji społecznych, instytucji i biznesu Ukrainy

Szanowni Przyjaciele! „Fundacja Charytatywna Romana Szuchewycza” zwraca się do Państwa z prośbą o wsparcie niezwykle ważnej sprawy o znaczeniu ogólnonarodowym – budowy w stolicy Ukrainy, mieście Kijowie, memoriału Naczelnemu Dowódcy Ukraińskiej Powstańczej Armii, wybitnemu działaczowi państwowemu i wojskowemu, symbolowi niezłomnej walki o wolność Ukrainy – Romanowi Szuchewyczowi. Dziś, gdy naród ukraiński toczy ciężką i heroiczną walkę o swoją niepodległość i prawo do istnienia, postać Romana Szuchewycza nabiera szczególnego znaczenia. Wiele dziesięcioleci temu stanął on na czele walki o Państwo Ukraińskie ze stolicą w Kijowie, w warunkach, gdy wrogowie dążyli do pozbawienia Ukraińców wolności, własnej historii i prawa do samodzielnego decydowania o swojej przyszłości. Jego życiowa droga stała się przykładem ofiarności i oddania ideie narodowej. Ukraińscy obrońcy dziś kontynuują tę samą historyczną sprawę – bronią Ukrainy przed rosyjską agresją i bronią prawa naszego narodu do bycia wolnym, niezależnym i demokratycznym. Dlatego upamiętnienie pamięci R. Szuchewycza jest nie tylko hołdem złożonym przeszłości, ale także ważnym moralnym drogowskazem dla współczesnego pokolenia Ukraińców. Przyszły memoriał ma stać się nie tylko pomnikiem wybitnej postaci historycznej. Zgodnie z koncepcją projektu wokół memoriału zostanie stworzona nowoczesna przestrzeń publiczna – miejsce pamięci, refleksji nad historią, organizowania uroczystych wydarzeń, patriotycznych spotkań, wydarzeń edukacyjnych i kulturalnych. Będzie to przestrzeń otwarta dla wszystkich Ukraińców i gości zza granicy, w której przeszłość spotka się z teraźniejszością, a pamięć o walce poprzednich pokoleń będzie inspirować tych, którzy dziś bronią Ukrainy i budują jej przyszłość. Jesteśmy przekonani, że wzniesienie pomnika R. Szuchewycza w Kijowie jest sprawą nie jednej organizacji czy grupy zwolenników, lecz całego narodu ukraińskiego. To projekt, który ma zjednoczyć obywateli, biznes, organizacje społeczne, naukowców, artystów, wojskowych i wszystkich nieobojętnych Ukraińców wokół wspólnego celu – godnego uczczenia jednego z najwybitniejszych bojowników o niepodległość Ukrainy. Historia każdego państwa opiera się nie tylko na zwycięstwach i osiągnięciach, lecz także na zdolności społeczeństwa do pielęgnowania pamięci o swoich bohaterach. Naród, który czci swoich bojowników o wolność, umacnia własną państwowość, kształtuje godność narodową i przekazuje przyszłym pokoleniom świadomość ceny niepodległości. Dlatego wzywamy Państwa do przyłączenia się do realizacji tego ważnego projektu oraz do wniesienia dobroczynnego wkładu na wzniesienie pomnika R. Szuchewycza i utworzenie pamięciowo-społecznej przestrzeni wokół niego. Dane do przekazywania dobroczynnych wkładów: Odbiorca: Organizacja Charytatywna „Fundacja Charytatywna generała UPA Romana Szuchewycza” Kod EDRPOU: EDRPOU/D:RFO 45873953 Rachunek (IBAN): UA 2230 5299 0000 0260 0503 6307 805 Przeznaczenie płatności: Dobroczynny wkład na wzniesienie pomnika Romana Szuchewycza w Kijowie. Karta – klucz do rachunku Fundacji: 4246 0010 0917 5443 – hrywna 4149 4975 2225 4046 – dolar 4149 4975 2223 4188 – euro Dobroczynny wkład, imię i nazwisko. W podziękowaniu za wsparcie projektu imiona największych dobroczyńców, mecenasów, przedsiębiorstw, instytucji, organizacji i stowarzyszeń społecznych, które wniosą znaczący wkład w realizację tej historycznej inicjatywy, zostaną upamiętnione na specjalnej Stele Dobroczyńców i Mecenasów, która stanie się nieodłączną częścią kompleksu pamięciowo-społecznego. Ta stela zostanie stworzona jako symbol społecznej jedności wokół sprawy zachowania pamięci narodowej oraz jako świadectwo tego, że pomnik Romanowi Szuchewyczowi powstał dzięki wspólnym wysiłkom całego społeczeństwa. Dla przyszłych pokoleń stanie się znakiem tego, że w czasie wielkiej wojny o wyzwolenie ukraińscy obywatele, przedsiębiorcy, działacze społeczni i mecenasi połączyli siły w imię uczczenia jednego z najwybitniejszych bojowników o niepodległość Ukrainy. Ponadto dobroczyńcy otrzymają oficjalne podziękowania Fundacji Charytatywnej generała R. Szuchewycza, a informacja o ich udziale zostanie zamieszczona w oficjalnych materiałach projektu oraz w kronice powstania kompleksu pamięciowego. Wzywamy wszystkich nieobojętnych do przyłączenia się do tej sprawy. Razem nie tylko wzniesiemy pomnik. Razem stworzymy miejsce pamięci narodowej, które będzie przypominać współczesnym i przyszłym pokoleniom o tych, którzy oddali życie za wolność Ukrainy, o ciągłości ukraińskiej walki wyzwoleńczej oraz o naszej wspólnej odpowiedzialności przed historią. Pamiętajmy o tych, którzy walczyli o Ukrainę. Czcijmy bohaterów. Budujmy przyszłość. Z wyrazami szacunku – doradca Fundacji Witalij KURYŁO, kandydat nauk historycznych, doktor nauk pedagogicznych, profesor, akademik, deputowany ludowy V, VI i VIII kadencji. Ługańsk, Ukraina. Dyrektor Fundacji Jewhen DZIUBA. ...lich człowieka-pracownika” i „głębię pięknego ludzkiego uczucia miłości”, podkreślając, że ta książka jest częścią jej twórczej historii. Wśród innych ważnych informacji warto zaznaczyć, że Ліна Костенко також видала поетичну книгу “Вітер з Марса”, a prezentacja tej pracy odbyła się w domu poetki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Pod „Żaglem”

Jak informuje wydanie „Hławkom”, ukraińska pisarka Lina Kostenko otrzymała i podpisała egzemplarz swojego zbioru poetyckiego „Żagle”, wydanego prawie 70 lat temu. Wydarzenie zorganizował Iwan Małkowycz, założyciel wydawnictwa A-ba-ba-ha-la-ma-ha, który odwiedził poetkę w domu wraz z menedżerem ds. PR wydawnictwa Wołodymyrem Jakowlewem. Jakowlew nabył kolekcjonerski egzemplarz książki i poprosił autorkę o autograf. Podczas spotkania Lina Kostenko podzieliła się swoimi wrażeniami o książce. Zauważyła: „Boże, a żółty papier. Boże, jak dziwnie, co za wydanie. Mam gdzieś jeden egzemplarzyk, ale mam tyle książek, rękopisów, że chciałam go wyjąć i zobaczyć, co tam jest, ale nie doszły ręce. Boże, to taka komedia. I zapomniałam te wiersze.” Lina Kostenko wspomniała także o „ve-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Określająca zasada działalności dziennikarskiej – ukraiński nacjocentryzm

Oksana BIŁOUS, kandydatka nauk w zakresie komunikacji społecznej, Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, profesor honorowy Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki. Trwa 28. ludobójcza, terrorystyczna, niszczycielska wojna Moskowii przeciwko Ukrainie. Jest to wojna cywilizacji, światopoglądów, tożsamości, o ukraińskie i ogólnoludzkie wartości demokratyczne, moralno-duchowe. Przecież cała historia egzystencjalnego tworzenia moskiewsko-carskiego i rosyjsko-komunistycznego imperium zła jest jednocześnie dramatyczno-tragiczną historią przetapiania różnych tożsamości, przede wszystkim ukraińskiej, w jedną rosyjsko-imperialną, rosyjsko-azjatycką, rosyjsko-szowinistyczną, a za reżimu komunistycznego – w rosyjsko-internacjonalną, czyli tworzenia nowej wspólnoty – narodu radzieckiego na zasadach rosyjskiej zaborczej idei, języka rosyjskiego, kultury, niemoralnych obyczajów i tradycji. Przez całą ukraińską historię moskiewscy zaborcy dążą za wszelką cenę do przerwania narodowych korzeni między pokoleniami Ukraińców, do zmiany, zatrucia ich dusz, czyli psychologicznego i duchowego podporządkowania. Rosyjski szowinizm jest skierowany przeciwko pięciu wymiarom tożsamości narodowej, które scharakteryzowała Montserrat Guibernau. Są to następujące wymiary-składowe: psychologiczny, językowo-kulturowy, terytorialny, historyczny i polityczny. Na tych zasadniczych wymiarach-podstawach kształtuje się tożsamość każdej osoby. Połączenie indywidualnych tożsamości na zasadach jednego języka, kultury, historii, obyczajów, tradycji, cech psychologicznych, dążeń polityczno-ideologicznych tworzy zbiorową tożsamość narodową, opartą na wierze w przynależność do jednego narodu i wspólnotę większości atrybutów, które czynią go odmiennym od innych narodów. Celem potężnej manipulacyjnej agresji informacyjno-psychologicznej „ruskiego miru”, która przerodziła się w pełnoskalową wojnę przeciwko Ukrainie, jest właśnie zniszczenie wszystkich pięciu wymiarów ukraińskiej tożsamości narodowej: psychologicznego, językowo-kulturowego, terytorialnego, historycznego i politycznego. W tej bitwie niezwykle ważna rola przypada dziennikarzom. Aby ludzie mediów zwyciężali rosyjskich manipulatorów, muszą być profesjonalnie konkurencyjni, w swojej pracy twórczej przestrzegać ukraińskocentrycznych, nacjotwórczych, ogólnoludzkich zasad działalności. Na drugim Światowym Kongresie Międzynarodowej Federacji Dziennikarzy (Bordeaux, 25-28 kwietnia 1954 r.) zatwierdzono, a na 18. Światowym Kongresie Międzynarodowej Federacji Dziennikarzy (Helsingør, 2-6 czerwca 1986 r.) zmieniono i uzupełniono zasady pracy twórczej i zachowania dziennikarzy. Zwracam uwagę na określające, główne postanowienia tego dokumentu. Pierwszym obowiązkiem dziennikarza jest szacunek dla prawdy oraz prawa opinii publicznej do Prawdy. Wykonując ten obowiązek, dziennikarz musi zawsze bronić zasad wolności podczas uczciwego zbierania i publikacji wiadomości oraz prawa do prawdziwego komentarza i konstruktywnej krytyki. Dziennikarz jest zobowiązany podawać informacje, powołując się na fakty, których pochodzenie zna. Dziennikarz jest powołany do używania wyłącznie uczciwych metod w celu uzyskania wiadomości, fotografii i dokumentów. Musi robić wszystko, co możliwe, aby sprostować każdą opublikowaną szkodliwie nieprecyzyjną informację. Dziennikarz powinien robić wszystko, co możliwe, aby unikać jakiejkolwiek dyskryminacji: rasowej, płciowej, językowej, religijnej, poglądów politycznych lub innych ze względu na pochodzenie narodowe lub społeczne. Człowiek mediów ma traktować jako poważne naruszenie. Cel moskiewskich i polskich szowinistów oraz ukraińskich i polskich nacjonalistów. Od wieków moskiewscy (rosyjscy) i polscy szowiniści mają jeden cel – zniszczyć: – ukraiński etnos oraz samodzielne, narodowe, soborne Państwo Ukraińskie; – podzielić (rozszarpać) daną przez Boga ukraińską ziemię (terytorium); – żywych Ukraińców przekształcić w głuchoniemych niewolników szowinistycznej Warszawy i Moskwy. Prawdziwi polscy i ukraińscy nacjonaliści również mają jeden cel: – zachowanie i wzmocnienie wolnego ukraińskiego i polskiego samodzielnego Państwa Narodowego; – rozwój pod pokojowym niebem ukraińskiej i polskiej ziemi (terytoriów); – wolny rozwój i utwierdzenie ukraińskiego i polskiego języka, kultury, duchowości, obyczajów i tradycji. Bądźmy niezłomnymi, uduchowionymi nacjonalistami – twórcami samodzielnych, narodowych Państw – Ukrainy i Polski! Wasyl LYZANCZUK Ukraińska pisarka Oksana Zabużko skomentowała skandal wokół jurorki programu „MasterChef” Olhi Martynowskiej, która podczas wywiadu wspomniała o znęcaniu się nad zwierzętami w dzieciństwie. Zabużko wyjaśniła rezonans wokół tej historii problemem utraty kodu kulturowego. O tym pisarka napisała na swojej stronie na Facebooku, podaje wydanie ThePublic. Komentując sytuację, Oksana Zabużko stwierdziła, że problem jest znacznie szerszy niż pojedynczy skandal wokół telewizyjnej emisji. Pisarka przeprowadziła paralelę z powieścią Panasa Myrnego „Czy ryczą woły, gdy żłoby są pełne?”. Wartości etyczne w pracy dziennikarza są kluczowe, ponieważ media mają ogromny wpływ na kształtowanie opinii publicznej. Wśród niedopuszczalnych działań w mediach wymienia się: plagiat; umyślne wprowadzanie w błąd; oszczerstwo, zniesławienie, dyfamację; bezpodstawne oskarżenia; przyjmowanie łapówek w jakiejkolwiek formie, wliczając w to publikację lub ukrywanie informacji. Na Ukrainie na poziomie ustawodawczym zapisano, że w swojej działalności środki masowej komunikacji realizują zasady obiektywizmu, prawdziwości, wiarygodności, rzetelności, kompletności i dokładności informacji, kompetencji, gwarantowania prawa każdego obywatela do dostępu do informacji, swobodnego wyrażania swoich poglądów i opinii, legalności pozyskiwania, wykorzystywania, rozpowszechniania i przechowywania informacji, przestrzegania przez pracowników mediów etyki zawodowej i ogólnoludzkich norm moralnych. Zasady te w większości pokrywają się z zasadami ogłoszonymi na Światowym Kongresie Międzynarodowej Federacji Dziennikarzy (1986 r.), Europejskiej Konferencji przedstawicieli krajów członkowskich Rady Europy (1994 r.), poświęconej polityce w dziedzinie mass mediów. Przestrzeganie zasad jest jednym z decydujących kryteriów oceny działalności dziennikarzy wszelkich środków masowej komunikacji. Jeśli chodzi o funkcjonowanie ŚMK na Ukrainie, to przestrzegając nazwanych zasad, bardzo ważne jest uwzględnienie specyfiki historii Ukrainy, którą przez wieki kolonizowano, rusyfikowano, polonizowano, madziaryzowano, rumunizowano, a nawet czechizowano; kształtowano w Ukraińcach świadomość bezpaństwowości, niższości, ułomności, niewolniczego posłuszeństwa, małorosyjskości. Przez długi czas przestrzeń informacyjna i humanitarna Ukrainy była okupowana przez wrogie wydawnictwa drukowane, kanały telewizyjne i radiowe, moskiewski show-biznes oraz inne państwa obce. Złowrogie skutki odczuwamy do dziś. Narodowo świadomym Ukraińcom, parafrazując Tarasa Szewczenkę, przychodziło żyć w „naszym”, nie swoim państwie”. Zatem wyznawanie zasad działalności dziennikarskiej, moralno-duchowa, narodowo-obywatelska orientacja twórczości zależy od osobowości dziennikarza. Przecież osobowość jest fundamentem, na którym opiera się życie społeczeństwa. Społeczeństwo to organizm wzajemnie powiązanych ze sobą osobowości w celu realizacji wspólnych interesów i dążeń. Takie zgromadzenie uczeni nazywają zbiorową, właściwie „soborną osobowością”, która jest zjednoczona moralno-duchowymi, obywatelskimi, narodowymi, politycznymi, społecznymi, prawnymi, demokratycznymi i innymi humanistycznymi wspólnymi interesami. Dziennikarz jako osobowość żyje nie w kosmosie, a w konkretnym kraju. Ukraiński pracownik mediów musi mieć świadomość narodową, postawę obywatelską, która polega na moralno-duchowej, ideologicznej, politycznej, społecznej odpowiedzialności za kształtowanie „sobornej osobowości”, „osobowości społecznej”, na której intelektualnych podstawach rozwija się Ukraińskie Państwo Narodowe. W obecnych warunkach pełnoskalowej, egzystencjalnej rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie moralnym, narodowym, konstytucyjnym obowiązkiem każdej osobowości jest stanąć w obronie Ojczyzny. Z tego względu każdy dziennikarz jako osobowość jest powołany do pryncypialnego łączenia profesjonalizmu, patriotyzmu, politycznej dalekowzroczności, które są podstawą nie mechanicznego retransmitowania informacji, a narodowo-ideologiczną platformą dla fachowego, obywatelsko zorientowanego dziennikarstwa. Przecież zasada zaufania do dziennikarskiego słowa i przekazu jest decydująca w tworzeniu życiodajnej duchowo-narodowej aury. Jeśli nie wspierać ukraińskiej aury moralno-duchowej, informacyjno-humanitarnej przestrzeni narodowej, to ona ulega zniszczeniu. Następuje kulturowa entropia ukraińskich czynników narodowych. Zamiast tego nabiera siły złowrogi moskiewski „kolonializm kulturowy” (O. Zabużko), który narzuca szczególną formę rosyjskiej świadomości. Należą do niej małorosyjskość, mankurtyzm, janczarstwo, chachłujstwo. Takich ludzi, u których podcięte są ukraińskie korzenie historyczne, zniekształcona narodowa świadomość językowo-kulturowa, dość łatwo można zorganizować i rzucić „na ambrazury”, wciągnąć w jakąkolwiek antyukraińską awanturę, której pierwszą oznaką jest „kakaja raznica”. Z etnicznych ukraińskich „kakaja raznic” uzupełnia się rosyjska elita. Niestety, dość często ci moskiewscy „elitariusze” są najzacieklejszymi wrogami Ukraińców. Naszym zdaniem, odnosi się do nich powiedzenie Nietzschego: „Im wyżej wznosimy się, tym mniejszymi i bardziej nędznymi wydajemy się tym, którzy nie potrafią wzlecieć”. Obecna potężna pełnoskalowa wojna Moskowii przeciwko Ukrainie, która żywi się agresją informacyjno-psychologiczną, skłania do analizowania na nowo istoty zasad twórczości dziennikarskiej. Zważywszy na to, że zasady kształtują się i ustanawiają na podstawie rozumienia praw, procesów życia społeczno-politycznego i są ich odzwierciedleniem, to w obecnych warunkach wojny rosyjsko-ukraińskiej musimy, naszym zdaniem, przestrzegać przede wszystkim zasady „ukraińskiego nacjocentryzmu”. Ta zasada łączy inne zasady działalności dziennikarskiej, określa wybór optymalnych wariantów naświetlania ukraińskiej narodowowyzwoleńczej walki z moskiewskimi najeźdźcami oraz problemów pokojowego budowania państwa narodowego. Na zasadach ukraińskiego nacjocentryzmu musimy rozpatrywać strukturę ochrony przestrzeni narodowej, językowo-kulturowej, informacyjnej, generowanie „błony ochronnej” (S. Wowkanycz) wiedzy duchowo-intelektualnej Ukraińców jako immunitetu, który pomaga uświadomić istotę Idei Narodowej Budowania Państwa i utwierdzenia tożsamości narodowej w światowym wielokulturowym kontekście. Na tym fundamentalnym rozumieniu zasad działalności dziennikarskiej musi opierać się wykonywanie przez pracowników mediów swoich funkcji zawodowo-twórczych, narodowo-państwowotwórczych, społeczno-kulturowych, duchowo-aplikacyjnych. Skandal wokół Olhi Martynowskiej powstał po jej wywiadzie z M. Jefrosininą. Podczas rozmowy szefowa kuchni wspomniała dziecięce historie o traktowaniu kotów, w szczególności frazy o tym, że rzekomo „rzucała kotami przez dach” oraz „przywiązywała petardy do ogonów”. Ten fragment szybko rozprzestrzenił się w sieciach społecznościowych i wywołał krytykę użytkowników. Część odbiorców oburzyły nie tylko same słowa, ale także ton, w jakim opowiedziana była historia. Później Jefrosinina wyjaśniła, że chodziło o nieudaną hiperbolę, a nie o realne działania, oraz oświadczyła, że ani ona, ani Martynowska nie popierają znęcania się nad zwierzętami. Fragment z wydania usunięto.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Utracono kod kulturowy!

pełni?” i obrazem Czipki Wareniczenki. Przypomniała, że w ukraińskiej klasyce już w XIX wieku podejmowano temat okrucieństwa w dzieciństwie jako jednego z niepokojących sygnałów kształtowania się osobowości. Według Zabużko właśnie takie postaci literackie powinny być częścią wspólnej pamięci kulturowej. „Dla mnie cały sens czytania Myrnego w szkole polegał na tym, że trwale i na zawsze utkwiło mi w pamięci: męczył kota – po 20 latach został bandytą”, – napisała. Pani Zabużko zauważyła, że społeczeństwo ukraińskie często lepiej pamięta bohaterów literatury rosyjskiej niż własnych klasycznych bohaterów. Jej zdaniem, gdy własne symbole i wzorce kulturowe przestają być rozpoznawalne, społeczeństwo traci ważne punkty odniesienia. Właśnie to zjawisko pisarka nazwała przejawem rusyfikacji – nawet wtedy, gdy ludzie rozmawiają po ukraińsku. Podkreśliła, że klasyka ukraińska jest ważna nie tylko jako program szkolny, ale jako sposób przekazywania doświadczeń i wartości między pokoleniami. Przypomnijmy, że skandal nav-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

„Chluśnij nam, morze, świeże lawy…”

Jurij KOWALIW, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki Niedawno Młodzieżowe Centrum Wychowania Kulturalno-Estetycznego (Salon Artystyczny) Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki (dyrektor – Jewhenija Maksymenko, zastępca dyrektora – D. Jefimenko, kierownik centrum – E. Tomilczenko) przeprowadziło konkurs poezji i piosenki autorskiej, w którym wzięło udział około czterdziestu studentów (głównie pierwszego roku) różnych jednostek strukturalnych. Sofija KUZINA Konstelacja smoka Zimnej nocy patrzę na twoją ulubioną konstelację smoka i wiem: Ty patrzysz na nią w domu – W mieście, które nazywasz miastem-mgłą Więc, ukochana, mam nadzieję, że smok przekaże moje marzycielskie słowa Wiem, ja wiem, ty czekasz na mój telefon: dzień 42 Droga, wyryję brzmienie twoich słów w wygięciach linii na palcach Jeśli ogłuszy mnie wybuch – będę czytał twój śmiech Braillem Nauczę się słyszeć twój szept w ciemności Ukochana, jeszcze jeden wyjazd i, obiecuję, wycałuję na kolanach wszystkie siniaki Przyjadę: gdzieś między Wielkanocą a mapami taktycznymi Będziemy rozmawiać o zmianach cyklu księżycowego O życiu w geopolitycznej partii szachów Rozsypany tusz – cząstki kosmicznego pyłu Dzisiaj istniejemy tylko ty i ja Cały nasz świat – złota rybka w kieliszku. Ja wiem, dla apokalipsy powodów miliard Lecz po każdym wybuchu znów się odnajdziemy W każdej z postapokaliptycznych rzeczywistości, wśród ognia i pyłu, spleciemy się Obiecuję 17:14 *** Czy pamięta noc gorący oddech pośród grudniowej zamieci? Czy pamięta cisza, rozbita krzykami o kafelkową podłogę mieszkania? Czy zostały dzienniki, przesiąknięte dymem i zalane histerycznymi łzami? Czy pamięta ktoś z żywych, że ich ścieżkami w zeszłym roku chodziliśmy my? W czasie, gdy sierpniowe wierszopady przelewają się w ponure ulewy, Ludzie zapominają wszystko, co mieli wiedzieć i oczerniają dusze wrażliwe Obrażają serca, otulone w chłód, ale przysięgają pod pełnią księżyca, Że wszystko wróci do znanej normy. Wytrzymaj, wkrótce chłód się skończy. Ale zima nigdy nie mija bez śladu Każda zostawia po bliźnie na ciele. Dlatego w grudniowe zamiecie Nie bój się tracić ludzi Bój się stracić siebie, przerabiając się dla cudzych oczu. 21:21 *** Cisza oddycha płucami przepalonymi Z ran od kul płynie gorąca krew Wydaje się, że łzy są tu nie na miejscu, Kiedy umiera cisza od podszeptów W ciszy zapomniana przyszłość została: Wspólne marzenia, zgromadzone rzeczy, Jakieś suche kwiaty, podarowane przez kogoś I listy o miłości bezsprzecznej W takie momenty w filmach zawsze pada deszcz Zapominają się ci, którzy do historii nie trafili Świecą zachody ostatnich mdłych słońc Deszcz tamtej nocy tak i nie pokropił 03:03 *** …Aromat ziemi, deszczu i tytoniu, Który zrywa głos w mojej świadomości, Wypiera jakikolwiek logiczny cel Przecież jesteśmy na granicy: tacy bliscy nieznajomi Jestem gotowa przepalić płuca do dziur I tak twój głos wybija mój oddech Przynajmniej papieros otula ciepłem, A ja jakbym czuła na sobie twój dotyk Ja wiem, że ta jesień nie przyniesie mi światła Nie będzie ognia, który ogrzewa w ulewy Przynajmniej zostanie zbiór wierszy, Gdzie ja znów żyję. Gdzie ja znów wrażliwa. 16:44 Olesia KAŁENYCZENKO *** Tak wiele na świecie istnieje niezbadanych dotąd rzeczy, A z głowy nie wychodzi tylko kolor twoich oczu. Gdzieś na poziomie świadomości przeniknął i zwinął się w kłębek zapach twoich włosów, I ten fenomen, przez nikogo nie zbadany, tak męczy mnie aż dotąd. A słyszałeś kiedyś, że światowy ocean zbadany jest tylko w dwa procenty? Zdawało mi się, że minie czas – i ja poznam ciebie trochę bardziej, chociażby na dotyk. I nie pomogą ani książki, ani mój stopień naukowy, Spodziewałam się: będzie łatwo określić, A informacja okazała się niedostępna. No dlaczego ja taka skazana? No dlaczego ty taki zimny? Ja przecież gotowa do długiego badania, Do wszystkich kamieni podwodnych. Ja gotowa robić wyczyny, Ja gotowa otworzyć oczy. Mi obojętne na oparzenia, Na długie bezsenne noce. Może, ktoś pomoże zbłądzić W obliczeniach, zapewne, wiecznych… Pokażcie mi sposób, rozwiązanie – Wyrzec się tych badań. pośród nich – Sofija Kuzina (Instytut Dziennikarstwa), Olesia Kałenyczenko (wydział historyczny), Wałerij Sołdatenko (wydział historyczny), Marharyta Szewczenko (Naukowo-Badawczy Instytut Wysokich Technologii), Anastasija Szczerbowa (Naukowo-Badawczy Instytut Filologii). One składają swoje pierwsze, czasem jeszcze koślawe próby pióra do gazety „Słowo Proświty”. Tutaj i sylabotonika, i wiersze wolne, tutaj i metafora, i duchowa spowiedź młodych autorów, którzy przedkładają lirykę miłosną jako rękojmię pełnowartościowego życia podczas rosyjsko-ukraińskiej wojny. Niektórzy z nich zrobili pierwsze publikacje, biorą udział w literacko-artystycznym życiu uniwersytetu. Sofija Kuzina wydrukowała opowiadanie „Świętocierpiec” w almanachu Instytutu Dziennikarstwa „Święty Wołodymyr”. Anastasija Szczerbowa publikuje własne wiersze w telegramie pod pseudonimem Dormi, część z nich dubluje na platformie „Arkus”. Marharyta Szewczenko (pseudonim Kagtawa klysa) – projektantka i fotografka młodej organizacji literacko-artystycznej „Zaułek Grafomanii”, otrzymała grand prix na konkursie „Piosenki autorskiej i poezji” rodzinnego uniwersytetu (2026). *** Zakochać się, nie, nie w spojrzenia, Nie w źrenice oczu płomienne, Nie w uśmiechy od łez zmęczone, Nie w serca bez przyczyn zranione. Nie wspomnimy nocy namiętnych, Nie przyśnią się żarliwe dotyki, Nie kochamy chwilowych błysków, Ognistych i ciężkich oddechów. Zakochać się, ale nie znudzić, Nie w melodię, śpiewaną przez bardów, Nie w szczecinę i nie w loki, Nie w spacery długie parkami. Nie w kawiarnie i nie w wystawy, Nie w cukierki i nie w przyprawy, Nie w hotele, nocami owinięte, Nie w perfum luksusowych zapachy. Pokochamy zapach trawiasty, Zapach spokoju, zapach ulicy, Gdzie na rogu, pod słońcem porannym, Dwie dusze z jakiegoś powodu się przecięły. Przypomnimy odległości pokonane, Kiedy serce staje się kamienne, Kiedy łzy w oczach zmęczonych, Kiedy chwile stają się pamięcią. Wyryjemy ciche „dziękuję”, Zapach poranka i kawy ciepłej, Te rozmowę, lekką, łagodną, Rozkosz od słów pewnych. Zakochać się mocno, bez pamięci, I niech nie od pierwszego spojrzenia, Nie od uśmiechu z oczu płomiennych, A z żarliwego serc dotyku. Wałerij SOŁDATENKO W bezgłosie Przytulił się, pełen myśli, Bezwąsy kot Do obfitych białych płatków Morelowych gałęzi Nie wierzy się, że to nie mit, Któremu tysiące lat, Że to my – szczęśliwi dotąd W przytulnym bezgłosie. Znowu Wy znów zawitaliście w mój sen, Moje kudłate kotku, Skusiliście na kawowy kubeczek Przy szansonie. Dlaczego Wy? W tym kraju. Chyba, zawsze rozpoznam: Waszą ciemną kręconą szalę, Magiczne kawowe źrenice, Oprawione w kryształ, Niby z jubilerskiego sklepu. Między naszymi oczami wzniesiono most. W nim – potajemny sens, Stada serdecznych gwiazd Naręcza szczerych gałęzi, Które zbiera pianista, Kiedy nastaje mój post. Pożar Suomi Zielono-kare lilie wodne Jezior kredowych Zapatruje się na ognisko – Tan fal płomiennych. Słychać grę liry, Kiedy oczy ciągną się patrzeć Na przypalone pianki, Nieznane cud-kwiaty. Pragnie kredowe Suomi Utonąć w tym pożarze, Zapomnieć ból w zmęczeniu, Rozerwać wszystkie granice. Ono poczerwienieje od pożądanych oparzeń – Następstw waszych delikatnych dotyków. Niech Niech pędzle leżą na białym parapecie. Ze świadków tylko to długonogie okno. Weź moją twarz w swoje dłonie. Teraz ja twój sztalug i twoje płótno... Margarita SZEWCZENKO Dialog na szynach Droga do lasu daleko się niesie, dwie szyny leżą, naczynia dla serca. Tlen historii wiozą w wagonie, A pociąg z wiatrem prowadzi dialogi: “Dokąd-dokąd?” “Tam-tam” “Dokąd-tam?” “Tam-siam” Pędzlami plamy dokoła pomazał, Tam rzeka, tam most, tam pole, tam chata. Dworzec za dworcem rytm wybijają Pieśni, które pociąg śpiewa z wiatrami. “Dokąd-dokąd?” “Tam-tam” “Dokąd-tam?” “Tam-siam” Po naczyniach biegną, z serca do serca. Na chwilkę odpocznij, to kupione miejsce Na kilka godzin twój maleńki dom. Więc odpoczywaj. Dowiozą we śnie. Dokąd-dokąd? Tam-tam. Droga tylko tam-siam. Bez tytułu Wyleć z klatki. Przez okienną ramę, Machnij skrzydłami i naprzód Rozewrzyj krąg rutyny. Papuga już wolna. Jej nie nauczysz Jakiejś tam sztuczki za smaczne okruchy, Czy szczyptę ziarna. Żadnego imienia. Tylko rozkwit z papierowych pocztówek Gdzie opisany ptak jakiś szary, Choć mówili: uśmiechnięty.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

„Z Ukrainą w sercu”: nowe osiągnięcie na niwie współpracy ukraińsko-polskiej

Czyli szczęśliwy. Bardziej niż w podmuchach wiatru, Czy w budzie pod eternitem zimą, I pierzem wyłysiałym. Małe dziecko Barwami się cieszy Choćby nie krzyczeli mu „Wyrzuć!..” Wrona skakała dokoła Jakby dziobała dziobem Szarym w niebieskie. (Zadzwoniły cerkwie na nieszpory) Dwie zjawy (żart) Razem jesteśmy cudowną parą: Ty – zjawa, ja – zjawa. W głowie myśli chłodne. Kubek przy parapecie. W nim kwitną hipopotamy, I twoja mała troska Tupoczą kopyta znowu. Ich podkowy ametysty, Drogą Kijów – Londyn, Kapie łzami w perkal. Te co większe – amulety Ochronne. Przez kilometry Mniejsze – w małe fabuły, Staną się wspomnieniem o mnie. Rozstaliśmy się. Podarki – plamy. Wspomnienia paywallem się stały. Tak teraz cudowna para: Ty – zjawa, ja – zjawa. Anastasija SZCZERBOWA Orzeł chcę stać się ptakiem – wszyję orła pod skórę zaleję od igły żarem ciało oddam na ofiarę mnie wtedy nie złapać ścisnę między palcami pióra by po orliemu żyć i sięgnąć nie Słońca – gwiazdozbioru. Ty zbierasz siebie okruchami… ty zbierasz siebie okruchami z mieszanki kamienia i smalty gorzki jak skórka muł oddycha by w tętnicach zagotować ty trzymasz ściany jak widziadła na kościstych liliowych ramionach ty wymyta przez smutek Placydio łzy składasz w pieluchach schwytane w dłonie gwiazdy przypinasz do ciemnego sufitu rozwijasz własne wieńce wśród niemej pustyni oświetlasz jak przewodniczka drogę tłumaczysz oddech i szept nieba niemiłosierny fatum stawia szach i mat za niepocieszony krzyż dla siebie Łódź …morze psotne i starcze pokaż w swoim zwierciadle drogi niebieskie jaskółcze gdzie fala kędzierzawa krzesze iskrę!… puszczę łodzie papierowe do dalekich światów uciekajcie prędzej statki nie oglądajcie się płyńcie przez słony żywopłot fal naostrzonych szable Dmytro CZYSTIAK, Anżelika PŁAKSINA Wśród ukraińskich mistrzów słowa artystycznego, którzy budują dialog kulturowy między Ukrainą a Polską, szczególne miejsce zajmuje Stanisław Szewczenko – poeta, dziennikarz, tłumacz i wieloletni popularyzator literatury polskiej na Ukrainie. Jego twórczość stała się ważnym elementem polsko-ukraińskich relacji kulturowych, a jego przekłady poezji polskiej otworzyły przed ukraińskim czytelnikiem nowe nazwiska twórców słowa artystycznego, a także pogłębiły wiedzę o twórczości sławnych polskich poetów dzięki nowym przekładom i ważnym badaniom biograficznym. Jak wiadomo, Stanisław Szewczenko nie tylko kieruje zrzeszeniem poetów Kijowskiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, przez wiele lat pracował jako dziennikarz i autor audycji radiowych, ale za wkład w rozwój literatury i dialogu kulturowego został uhonorowany zaszczytnymi tytułami „Zasłużony Działacz Sztuki Ukrainy” oraz „Zasłużony Działacz Kultury Polskiej”. I oto niedawno w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się prezentacja antologii poezji polskiej „Z Ukrainą w sercu” w opracowaniu i przekładzie Stanisława Szewczenki, ze wstępem znanego polskiego krytyka, historyka literatury Waldemara Smaszcza (Lwów: Wydawnictwo „Kameniar”, 2025 r.; pod redakcją Dmytra Sapihy). W spotkaniu wzięła udział Konsul przy Ambasadzie Rzeczypospolitej Polskiej w Kijowie pani Anna Babiak-Owad, która podkreśliła szczególną misję współpracy kulturalnej między wspólnotami poetyckimi Polski i Ukrainy, wysoko oceniając wieloletnią działalność twórczą Stanisława Szewczenki. Prezentację otworzył Dmytro Czystiak, pisarz-tłumacz, profesor KNU imienia Tarasa Szewczenki, sekretarz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, nakreślając wieloletnią i owocną historię polsko-ukraińskich relacji kulturowych poprzez twórczość translatorską, w szczególności dzięki pełnej poświęcenia pracy Maksyma Rylskiego, Dmytra Pawłyczki i Stanisława Szewczenki, a także podkreślając zacieśnienie owocnych relacji między NZPU a Stowarzyszeniem Pisarzy Polskich w czasie wojny. Akademik NAN Ukrainy, profesor, kierownik katedry polonistyki KNU im. Tarasa Szewczenki Rostysław Radyszewski opowiedział o różnorodnych projektach naukowych i literackich, które są wcielane w życie nawet w trudnych czasach wojennych. Olesia Synczuk, poetka, kompozytorka, piosenkarka i pianistka, odczytała przekłady poetyckie Stanisława Szewczenki, a także wykonała na pianinie klasyczne melodie. Wystąpił również pisarz, krytyk literacki Ihor Kruczyk, który opublikował w „Literaturnej Ukrainie” artykuł „Polskie orły poetyckie” na temat prezentowanej antologii. W wydarzeniu wzięła także udział Natalia Sydiaczenko, docent Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Lingwistycznego, tłumaczka i badaczka polsko-ukraińskich relacji kulturowych, która ponadto aktywnie zajmuje się tłumaczeniami i redakcją literacką materiałów o tematyce polskiej; to właśnie ona swego czasu została współautorką pana Stanisława w zbiorze przekładów poezji Wisławy Szymborskiej „Pod jedną gwiazdką”. Wystąpiła również dyrektor Prywatnego Kijowskiego Gimnazjum Lingwistycznego oraz prezes Kijowskiego Polskiego Stowarzyszenia Kulturalno-Oświatowego im. Adama Mickiewicza Walentyna Daszkowska, gdyż do tej wspólnoty od wielu lat należy także Stanisław Szewczenko… Na spotkaniu autorskim wystąpił również poeta, działacz społeczny Władlen Kowtun, a polskimi piosenkami uraczył zebranych artysta Karlen Mkrtczan. Należy zauważyć, że do nowej antologii weszły utwory takich wybitnych poetów, jak Franciszek Karpiński, Antoni Malczewski, Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Jarosław Iwaszkiewicz, Czesław Miłosz, Wisława Szymborska, Zbigniew Herbert, Karol Wojtyła oraz Urszula Kozioł. Zresztą praca nad zbiorami polskiej poezji zajmuje ważne miejsce w twórczej biografii Stanisława Szewczenki. Jednym z najważniejszych projektów stała się antologia współczesnej poezji polskiej „Dlatego, że są”, która ukazała się nakładem wydawnictwa „Kameniar” w 1996 roku, a w 2005 roku do czytelnika trafiło drugie wydanie, rozszerzone dzięki dorobkowi innych tłumaczy. Publikacje te stały się znaczącym wydarzeniem w ukraińskim życiu kulturalnym, gdyż po długiej przerwie ukraiński czytelnik otrzymał możliwość zapoznania się z szeroką panoramą polskiej poezji XX wieku, do której weszły utwory ponad 100 znanych poetów ze wszystkich regionów Polski. Szczególne miejsce w działalności translatorskiej Stanisława Szewczenki zajmują utwory Karola Wojtyły. Ukraiński poeta tłumaczył wybrane wiersze, sonety oraz lirykę religijną przyszłego Papieża, starając się jak najdokładniej oddać głębię filozoficznych i duchowych rozważań polskiego autora. Badacze podkreślają, że udało się połączyć wierność artystyczną z subtelnym wyczuciem rytmu i duchową atmosferą oryginału. Rzeczywiście, dzięki wieloletniej twórczości Stanisława Szewczenki ukraiński czytelnik odkrył dla siebie nie tylko klasykę literatury polskiej, ale także współczesnych polskich poetów. Jego przekłady wyróżniają się melodyjnością, dbałością o styl autora oraz głębokim zrozumieniem polskiej tradycji kulturowej. Sam tłumacz wielokrotnie podkreślał, że przekład poezji to nie metamorfoza językowa, a przede wszystkim dialog duchowy i kulturowy. Warto również podkreślić, że Stanisław Szewczenko od wielu lat utrzymuje kontakty twórcze z polskimi pisarzami, bierze udział w międzynarodowych festiwalach literackich. Jego praca pokazała, jak literatura może łączyć kraje i sprzyjać wzajemnemu zrozumieniu między narodami… Zatem, witając niestrudzonego budowniczego mostów między naszymi kulturami z nowym osiągnięciem twórczym, znaczącą antologią poezji polskiej „Z Ukrainą w sercu”, życzymy mu nowych odkryć twórczych – horyzont za horyzontem! Nad wydaniem pracował zespół Fundacji św. Włodzimierza Chrzciciela Rusi Kijowskiej przez dwa lata. „Do wydania weszły utwory, które poruszają tematy godności ludzkiej, wyboru moralnego, siły duchowej i wolności wewnętrznej, a także prezentują literaturę ukraińską jako ważną część europejskiej i światowej przestrzeni kulturowej” – zaznaczają autorzy projektu. Prezentacja antologii odbyła się 16 maja w Krakowie. W panelu dyskusyjnym, który moderował pisarz, eseista i historyk Stanisław Całyk, wzięli udział wiceprezes Fundacji św. Włodzimierza Petro Nyczyk, kierowniczka projektów kulturalnych Fundacji Julia Perehuda, redaktor naczelny wydawnictwa Fundacji Ołeh Ołeksijczuk, tłumaczka ukraińsko-angielska Iryna Jasynśka-Graves, a także pisarze Kateryna Babkina i Jewhen Położij. Ze strony „Czytomo”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Nasza nowelistyka — w Krakowie

Antologia współczesnej ukraińskiej noweli „Mereżywo doli abo wyszywanka” ukazała się drukiem w Krakowie w językach ukraińskim, polskim i angielskim. Informują o tym autorzy projektu „Czytomo”. Do zbioru weszły utwory 40 autorów, wśród których są Kateryna Babkina, Marianna Kijanowska, Taisija Nakonecznaja, Jewhen Położij, Wołodymyr Rafjeenko. Okładkę i symbol antologii – drzewo – stworzyli charkowscy artyści Halina Sobol i Jarosław Sobol. Praca nad oprawą graficzną trwała dłużej z powodu ciągłego ostrzału miasta. Mimo trudnych warunków artyści stworzyli symboliczny obraz, na którym wędrowcy zmierzają przez ciemny las i próby ku światłu, nadziei i powrotowi do domu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

„Nie zginie nasza wiara!” O książkach autorów, którzy straciwszy wszystko – przetrwali!

Ihor ZOC Żyje nadzieja. Ludobójcza wojna moskali przeciwko Ukrainie wywołała nową falę książek o losach przesiedleńców, o porzuconym rodzinnym kraju. Piszą nie tylko i nie tyle zawodowi pisarze, co głównie ci, których dotknęło to nieszczęście. Na przykład Lubow Czorna swój zbiór wierszy zatytułowała „Nieprzewidywalny wyraj pod szlochem smutnych żurawi. Pokrowsk. Praga. Czerkasy” (Iwano-Frankiwsk. „NAIR”. 2025) i przyznaje, że właśnie w takim stanie tworzyła. „To wtedy, gdy ciało jest w innym kraju, a dusza czuje powiew rodzinnego kraju. Gdy serce zamiera od snów, w których pojawiają się bliskie sylwetki... I gdy niepocieszone wieści z okolic Pokrowska rozpylają cząsteczki wspomnień na atomy, „reaktor” pamięci zaczyna wrzeć, wyrzucając z siebie jedyne wartości uchodźcy: myśli, wspomnienia, marzenia” – pisze Lubow Czorna we wstępie do swojego zbioru. Osobiste przeżycia przeważają w wierszach „Jeśli w sercu zagościła zima”, „Rodzinne gniazdeczko”, „Przyśniły mi się bliskie sylwetki” oraz kilku innych. Większość poezji związana jest z wojną. Tworząc wiersz „Uciekały dzieci od wojny”, w wyobraźni ujrzała obraz malarza Konstantina Makowskiego „Dzieci uciekające przed burzą”, namalowany jeszcze w przedostatnim stuleciu. Reprodukcja tego obrazu wisiała w domu mojej ciotki i od samego dzieciństwa rozbudzała mój umysł, zmuszając do współczucia i martwienia się o zagubione maluchy. Tylko że na obrazie dzieci uciekały przed żywiołem do domu, do matki. A obecna zaborcza wojna przeciwko Ukrainie zmusiła matki i dzieci do ucieczki z rodzinnych domów, do ucieczki w „nigdzie”, z dala od działań wojennych agresora. Emocje uchodźcy stały się podstawą tego wiersza. „Właśnie od niego rozpoczęła się moja twórczość emigranta w stolicy Czech, która przyjęła nas na tymczasowe zamieszkanie” – przyznaje pani Lubow. „Rodzinne aksamitki” również opowiadają o rozłące z rodzinnym krajem. „Uciekając przed rakietami i minami, które wróg zrzucał na Pokrowsk, pakowałam walizkę podróżną. No co weźmiesz ze sobą, kiedy kierowca ostrzegał: tylko jedno miejsce bagażowe na osobę: dokumenty, dwie ikony, modlitewnik, dwie własne książeczki, chociaż mam ich osiem, leki. Oglądając mieszkanie, gdzie zostawialiśmy wszystko, co dorobiliśmy się z mężem przez 50 lat, na oczy wpadły nasiona aksamitek, które intuicyjnie włożyłam do portfela w walizce. I kiedy nadeszła wiosna, ociepliło się w Pradze, a my mieszkaliśmy w prywatnym akademiku, uzyskawszy zgodę gospodarzy, obrobiłam przy domu ziemię i posiałam nasze rodzinne kwiaty, które latem rozbłysły welurowym kwiatostanem, przypominając rodzinny dom i ogródek na podwórku. Bo dopóki rośnie aksamitka – żyje nadzieja” – napisała autorka w swojej książce poezji. Tytuł kolejnej książki – „Żeby w sercu nie gościła zima” (Iwano-Frankiwsk. „NAIR”. 2024) – Lubow Czorna zaczerpnęła z wierszy Liny Kostenko, ale poezji w niej nie ma. Są za to „Prawdziwe historie. Opowiastki. Czy po prostu zabawne historie z życia bliskich i znajomych” – właśnie tak autorka nazwała główny rozdział książki. W nim wspomniała swoich bliskich nie tylko poprzez listę imion i dat, ale powiązała ich z otoczeniem językowym na pograniczu dwóch regionów – Siczysławszczyzny i Doniecczyzny (Pokrowsk – rodzinne miasto Lubow Czornej – nazywano też zachodnią bramą Donbasu – I. Z.). „Zebrała razem z życia swoich bliskich ludowe powiedzenia, prawdziwe historie, nadając im zdumiewające brzmienie, łącząc w nich przeszłość i teraźniejszość” – napisał we wstępie do książki naukowiec Wołodymyr Ałtuchow. Obecnie oryginalne wspomnienia o miejscowościach, które w dosłownym sensie są wypalane przez agresora, poruszają i w pewien sposób wspierają ludzi zmuszonych do opuszczenia swoich domów. Oto fragment z książki Lubow Czornej: „Czy słyszeliście kiedykolwiek, żeby o waszym mieście czy wsi śpiewano zabawne przyśpiewki? Nie? A ja od samego dzieciństwa: Oj, Prosiana, Prosiana, – Wysoki budynek! (pewnie mieli na myśli elewator) Przez ciebie, Prosiana. Straciłam randkę! Kiedy zaś podmiejskim pociągiem „Czaplino – Krasnoarmijsk” przejeżdżaliśmy obok stacji Demuryne, mama przypominała o tym takimi rymowanymi wersami: Demuryne, Demuryne! Siedzi baba zasmucona. O Meżowej lud ułożył takie wersy: Meżowa, Meżowa! Siedzi baba nieżywa. A kiedy podjeżdżaliśmy do końcowego przystanku, czyli do Krasnoarmijska, mama wspominała nie do końca zrozumiałymi dla mnie słowami przyśpiewkę: Hryszyne, ty, Hryszyne, Łupetyn zakład. Przez ciebie, Hryszyne, Straciłem ogród. Te wersy były przeznaczone dla stacji Krasnoarmijsk, bo Hryszyne to stara nazwa stacji. A Łupeta? Możliwe, że był taki właściciel olejarni, gdzie łuszczono ziarna słonecznika – Petia-Łupetia. A może inna jakaś przyczyna”. W książce jest niemało obserwacji dotyczących języka rodaków. Okazało się, że mama pani Lubow przez wiele lat pracowała w Prosianej przy budowie prywatnych domów, obmazując chaty gliną ze słomą lub gliną kaolinową z piaskiem. W ten sposób domki były „oblepione”, „wygładzone”, „wyszpachlowane” i pobielone. Czy ocalały te domy po barbarzyńskich ostrzałach tej osady na Siczysławszczyźnie – nie wiadomo, bo wielu mieszkańców wyjechało, a rdzennie ukraińskie słowa autorka zachowała. Dzięki temu organicznie weszły do książki rozdziały „Rodzinny słownik dialektyzmów”, „Językowe skarby moich przodków”, „Sprośne przysłowia, powiedzenia i frazeologizmy”. A jeszcze Lubow Czorna dołączyła do swojej książki cały zbiór przysłów, powiedzeń i frazeologizmów, które zebrała jej przyjaciółka Ludmyła Cybenko (Kulisz) z Czerkas. Niektóre z nich i ja przeczytałem chyba po raz pierwszy: „Wszystkie myśli o sadzie i rabatce rosistej prowadzą nas w Prosianą”, „Jaki naród – tacy i władcy”, „Z Bogiem, Parasiu, póki ludzie się trafiają”, „I mądra Luda, a szczęścia nijak nie zdobędzie”, „Dali władzę – nie poznać Włada”. Książki Lubow Czornej są cenne również tym, że pokazują kilka różnych regionów jako prawdziwie ukraińskie, a o tym nie można zapominać, nawet jeśli niektóre z terytoriów są tymczasowo utracone. Gdy mówią: losy książek są podobne do losów ich autorów – to dotyczy to również Wasyla Meliusa i jego zbioru “Ty wytrwasz, mamo” (Kijów. Wydawnictwo “Szczek”. 2025). To drugi zbiór poety, a pierwszy – “Pole nieukojonego smutku” – trafił do jego rodzinnego miasteczka Marjinka w obwodzie donieckim jednocześnie z rosyjskimi “gradami” 24.02.2022 r. i nie mógł odebrać nakładu swojej książki, bo wszystko płonęło. Cudem ocalał. Przyjaciele ucieszyli się, gdy odezwał się z obwodu kirowohradzkiego, gdzie znalazł tymczasowe schronienie. Z czasem pisarz i wydawca Pawło Szczehelski swój egzemplarz książki “Pole nieukojonego smutku” podarował Wasylowi Meliusowi i ten stał się autorem jedynego w Ukrainie egzemplarza. “Jeszcze zażartował, że teraz jest “klasykiem” książki jednoegzemplarzowej” – napisał pan Szczehelski w przedmowie do nowej książki. A ona jest kontynuacją poprzedniej, tylko przeczucie wielkiej biedy, która nadciąga na rodzimą ziemię, zmieniło się w okrutne realia wojny rosyjsko-ukraińskiej: Bieda, że dom – kąt mój w kraju donieckim dogasa... Lecz nie zgaśnie nasza wiara w wrogi krach – to ja dokładnie wiem! Ten wiersz został napisany 7 sierpnia 2022 r. pod wrażeniem całkowitego zniszczenia i okupacji rodzinnych stron, gdzie w pracy dziennikarskiej, administracyjnej i społecznej minęło niemało lat życia. Autorowi boleśnie jest uświadamiać sobie, że wróg wypala ogniem wszystko, co było tworzone również jego rękami. Dedykuje wiersz rodakom-rolnikom, którzy w lipcu 2022 roku starają się pod ostrzałem szalonego wroga nie stracić ostatnich zbiorów: Już pracowite kombajny gdzieś w polu skrzypią – śpieszą chlebodawcy, zebrać do ziarnka wszystko chcą! Bo ze wschodu i południa zagrożenie grzmi... Wiersz pod tytułem “My swój dom odbudujemy” dedykuje rodzinnej Marjince, rodakom-marjinczykom i żołnierzom-obrońcom miasta. Poeta pisze o naszych ogromnych stratach, ale ani jednego wersu zwątpienia i rozpaczy w zbiorze nie znalazłem. A wiersz napisany w pierwszym dniu pełnoskalowej inwazji pod tytułem “Obudź się, Ukraińcu!”. Jest poezja z dedykacją dla poległego rodaka Andrija Zahorujski – “Żeby nie stała się Ukraina niewolnicą!”, jest wiersz “Nie, nie zgaśnie nasza wiara!”. W większości poezji autor pragnie wyrazić swoją ojcowską wdzięczność młodszemu pokoleniu, które stanęło w obronie Ojczyzny. “Już drugi dzień z rzędu miasteczko Znamianka na Kropywnycczyźnie, które uprzejmie udzieliło tymczasowego schronienia licznym uchodźcom ze wschodu i południa Ukrainy, w tym i mojej rodzinie, żałobnie żegna się ze swoimi synami, którzy bohatersko polegli w walkach z raszystowskimi najeźdźcami. Wczoraj był to starszy żołnierz O. Bojko, a dzisiaj – sierżant E. Tyszczenko. Świetlana im pamięć i wieczna chwała!” – taką dedykację napisał Wasyl Melius do wiersza “Odchodzą bohaterowie” 24 czerwca 2022 r. A już cztery lata wojna! I ile strat jeszcze!.. Ważne będzie dodać, że tę książkę autor dedykował poecie-rodakowi i swojemu szczeremu towarzyszowi Wasylowi Andrijowyczowi Marsjukowi, który opuścił ten świat w 2025 r. Głęboko symbolicznym jest cytowanie w książce wersów jeszcze jednego poety, związanego z Doniecczyzną – Mykoły Czerniawskiego. W 1906 roku ostrzega on, by nie spodziewać się, “że nasza dola do nas przypłynie w kwiatkach”, bo Przyjdzie nasza wola, Niczym ranny bojownik, I na jej zwiędłym czole Zobaczą męczeństwa wieniec. Cała we krwi ta wola będzie, Po trupach przyjdzie... Tak, niewielka objętościowo książka Wasyla Meliusa skłania do rozmyślań i inspiruje jednocześnie. W poszukiwaniu sensów Czytam książkę “PrzeciwStawanie” (Chmielnicki. wydawca Stasiuk L. S. 2025) Amal Szachin i łapię się na myśli, że autorka niemal pół życia jest poza rodzinnym domem. W 2014 roku straciła dom w Doniecku, a w 2022 musiała pożegnać się z Berdiańskiem. Już długi czas przebywa obok wojny i pisze nie o tułaczce przesiedleńczej, a jest jej nawet za dużo jak na młodą matkę z mężem-żołnierzem, lecz o ciekawych ludziach na swojej drodze. Nazwy nowel, z których utkana jest książka, skłaniają do poznania bohaterów. To i “Żołnierz fortuny”, “Anioł z kukurydzą”, “Lida-odessytka”, gdzie działają prawdziwi ludzie. Stepan Bandera też nie jest wymyślony, ale esej “Rozmowa z Banderą” Amal napisała jako Ukrainka z Doniecka, która wyrosła w regionie, gdzie banderowcami straszono niemal z przedszkola, a teraz przy pomniku przywódcy uświadamia sobie swoją więź z jednym z symboli walki Ukraińców o wolność. Autorka nie wzbrania się przyznać, że sama zmienia swoje poglądy i oczekuje podobnego samopoznania od innych. Nieprzypadkowo jako epigraf do jednej z nowel przytacza słowa Lubomyra Huzara: “Nic się nie zmieni, dopóki nie zmienią się ludzie. Dajcie człowiekowi wyrosnąć w wolności. Napełniajcie serce dziecka dobrem. Karmcie młodzież ideałami.” Jakby kontynuując temat symboli, które tak czy inaczej wpływają na kształtowanie światopoglądu, pani Amal pisze o kobzie – pamiątce, która została w tymczasowo okupowanym Berdiańsku. Przed inwazją cieszyła się niemałą popularnością, zwłaszcza wśród dzieci, które z ciekawością dotykały strun instrumentu muzycznego. I zmęczona dotykami kobza odpowiadała, wydając swoje, być może nie dla wszystkich słyszalne dźwięki. “Dźwiękami ukraińskiej duszy” nazywa je Amal i dodaje, że obok metalowej kobzy z takiego samego trwałego materiału jest napis: Nasza duma, nasza pieśń Nie umrze, nie zginie... Oto gdzie, ludzie, nasza sława, sława Ukrainy! Autorka nie pisze, jak potoczyły się losy pamiątki po zajęciu miasta przez wroga, możemy tylko się domyślać... A pomnika Tarasa Szewczenki w Berdiańsku w ogóle nie było, zaznacza Amal. Ciekawe są obserwacje autorki dotyczące życia religijnego, w szczególności niespodziewane spotkanie w Odessie z księdzem, kapelanem Wasylem Wyrozubem, który był jednym z tych, którzy w 2022 roku wyruszyli na statku ratowniczym “Sapphire” na Wyspę Węży, by zabrać ciała ukraińskich żołnierzy, ale trafił do rosyjskiej niewoli. Uwolniony, obecnie dalej sprawuje posługę w świątyni Prawosławnego Kościoła Ukrainy. Zbiór kończy się nowelą “Dzwonnicy”. Autorka jedzie do jednej ze świątyń przyfrontowego miasta z zamiarem posłuchania dzwonów. Po drodze rozmyśla o roli dzwonów kościelnych w ukraińskiej historii i w końcu spełnia marzenie – bije w dzwony... Za kim bije dzwon – o tym autorka nie pisze, niech każdy usłyszy swoje. Twórcza droga Amal Szachin dopiero się zaczyna i jest przeczucie: główne sukcesy literackie jeszcze przed nią.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Oświecenie – od cichych gwiazd…

Mykoła SŁAWYŃSKYJ *** Już swoje krzyż dziecię niesie. Nikt jeszcze o tym nie wie. Zobaczy ktoś – ramię podstawi? *** Poza zasięgiem – we wsi, Między jarami i lasami, za polami, Gdzieś na trzykroć dziewiątej radosnej ziemi, Gdzie byliśmy wszyscy – mali czy niedorośli, A rodzina wielka – z nami i za nami. Gdzieś tam, w królestwie dziwów, przygód, bajek, Snów, czarodziejów i latawców papierowych, Znowu dzwonek głośno wzywa na lekcję, Znowu ręce grzeją strony książek, Kredą na tablicy piszą pierwsze słowo. Białe sypie się z czarnego do nóg, Zasiewa wieczną strefę ucieczek do marzeń. Jeszcze nie wie, jak świszcze lat bicz, Jak ubędzie małych – wszystkich-wszystkich, Jak za nich – dla nas – przybędzie nadziei. *** W domu. Ktoś powtarza: w domu. Tutaj i wszędzie, i zawsze. Próg i okna, i rdest, i zmęczenie, I grzeszna radość: świat mój młody. W domu… Ściele się pod nogi ścieżka I grzecznie łasi się umyty kot, A przez mgłę czyjaś błyszczy kolczyk. Czyżby tej, co przedłuży ród? Anatolij ZBOROWSKYJ, krajoznawca Katastrofa czarnobylska zadała niezagojoną ranę naszej Ojczyźnie. Około 200 poleskich wsi i miasteczek zamieniło się w wysypiska odpadów radioaktywnych, skazanych na stopniowe samoniszczenie i rozkradanie. Mieszkańcy wielu setek miejscowości musieli opuścić rodzinny kraj i rozproszyć się po świecie. Zadano cios dziedzictwu etnokulturowemu ukraińskiego Polesia. Na szczęście, 35 lat temu historyczno-kulturowa ekspedycja Min-Czarnobyl – Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych Ukrainy zorganizowała opracowanie perspektywicznego kompleksowego programu zachowania i badania historycznych oraz duchowych dóbr zniszczonego kraju i zaangażowała do jego realizacji znaczny potencjał instytutów akademickich, wyższych uczelni, muzeów i organizacji społecznych Ukrainy. A od 2001 roku cały kompleks prac ratunkowych wziął na siebie Państwowy Naukowy Ośrodek Ochrony Dziedzictwa Kulturowego przed Katastrofami Technogenicznymi. Na dzień dzisiejszy kompleksowymi badaniami objęto ponad 700 poleskich wsi oraz 97 skupisk przesiedleńców, zebrano unikatowy fundusz muzealno-archiwalny, który w swojej sumie odtwarza główne cechy środowiska kulturowo-historycznego poszkodowanych terytoriów ukraińskiego Polesia. Część zebranych materiałów stała się podstawą wystawy „Czarnobyl. Ocalone skarby Polesia”, która obecnie jest eksponowana w Muzeum Iwana Honczara w Kijowie i odtwarza przedawaryjny etnokulturowy obraz zranionego kraju oraz aktualizuje jego dziedzictwo we współczesnym kontekście. Wystawa ma na celu zmianę utrwalonego postrzegania Czarnobyla. *** Plamy barwne na słonecznych rzęsach i cieniach, Wiatr pieści kłosy wieczornych śladów. Kto tam idzie, senne siano zanosi do sieni? Chata raduje się od blasku i zapachu dni. Chata wszystko widzi i słyszy, i wszystko zachowuje, Kocha wszystkich i za wszystkich kołysankowo milczy. Słońce w sianie już śpi i wzdycha: Wiatru nie ma – pod uchem komar dzwoni. *** Przyniosłaś ciepły dzbanek mleka, A miód, powiedziałaś, będzie jutro do obiadu. Świeciła powabnie, słonecznie ręka, Cienka taka, rwana, jak wietrzyk bez śladu. I oto to jutro – niecierpliwe, błękitne. Przeświecił poranek, lecz obiad czemuś daleko. Pusty dzban czeka miodu i ciebie. Od drogi – tylko z żabkami bociany. Czemu tak długo trzeba lekki miód nieść? Zmęczyła się droga iść do horyzontu bez ciebie. Po co wczoraj powiedziałem nie „wy”, a „ty”? Lecz co to? Skrzyp furtki. Do mnie czy do nieba? *** Kamienie milczące i drogi niemość, Ani pary z ust bezgwiezdnego stepu. Nie odzywa się do Boga samotność, Świtu tylko pierwszy promień klepie Tak łagodnie, tak szczerze, miękko, jak dziecię, Iskry posyła do lilii. Obok kwiatu step przemierza drogę bytu, A kamień mądrze patrzy na nią. *** Stare szczęście uparcie utyka: idzie, idzie, jeszcze kule niesie dla tych, którzy ich szukają i nie znajdują. *** W przestrzeni – tylko dzień. I ani duszy. Kogoś poszukuję i nie znajduję. Szukam znów – obce wszystkie miraże, A omamy swoje ja sam sprowadzam. Patrzę w nie, jak w lustra. Przeszłość występuje z amalgamatu, Przyszłość rozpoznaję w rwanych szwach, Za nimi – plamy, pęknięcia i złamania. I nagle w przestrzeni – dziecięcy śmiech. Daleki, jak gwiazda, dla słońca bliski. Do mnie radośnie malec wbiegł I lustro rozbił – święty łobuz. *** Zabłądził na ścieżkę deszcz i przydeptał kurz, A na drodze zbił gorący pył, W pole kurzawa uciekła – złapał za rękę, Poprowadził, jak dziewczynę, w lekką mgłę-zadymkę. Spotkał piękność, i mokrą, i szczęśliwą, – Uśmiechnęła się, przywarła do moich piersi. Ukradł pod płaszcz, poniósł w los hałaśliwy. Obudziłem się, a deszcz pada, pada, pada… Nie sam – ode mnie dziwną dziewczynę prowadzi. Lata spłynęły, chociaż wczoraj jeszcze były, Od spotkań na straty ostro zawraca. I już słowa – jak łzy, łzy – jak słowa, Pożegnanie – niby przebaczenie czy milczenie. Dzieciątko czasu niańczy chwilę-wdowę. Wróży nad kołyską gwiaździsty świt. *** Natchnęło – i ucichło, i minęło, I już nigdzie niczego nie znaleźć, I „ja” moje w mroku siebie zapomniało, I znów do ciebie jutro nie dojść. I znów to – coś będzie czy nie będzie, Śmieszne, dziecięce, a zawsze żywe, Dotknie policzka, jednak obudzi, Zawoła w dal, do ciebie jeszcze wezwie. *** Małe lato dorasta na moich oczach, Jego źrenice lśnią radosnym, szczęśliwym dziwem. Czerwcowy barszcz, postny, z pokrzywą, już wystygł, Lipcowe słońce ponadświatowe przygasiły ulewy. Aż oto i mądry sierpień władczo rwie bezgrzeszny owoc, Milczy kukułka, wrzesień w oczko podgląda: Snują się z lata w jesień jeża żałosne ślady – Do raju jabłko na kolcach swoją drogę szuka. *** …A wiersz, jak marzenie – przyjdzie cicho i niemo odejdzie. Łowić – śmiesznie, zwracać – zaśmieje się. Samotny ty, samotny on, i różne biedy Przejrzenia zbudzą czy narodzą. Gdzieś czyjeś. Oświecenie – od cichych gwiazd nad głową. Natchnienie bez przejrzenia – sierota. Wolność, jak miłość, – z sobą i z tobą. Święte sumienie, a poezja święta. *** Nieziszczone, zapomniane – wszystko z tobą. Z tobą i wyraj, i wierny powrót bociana, który jeszcze przynosi dzieci. zajmować jedno z najważniejszych miejsc. Nie mogę tutaj nie wspomnieć o historyczno-krajoznawczym muzeum Miasta-Bohatera Irpienia na poleskiej ziemi. Założyciel muzeum, nauczyciel szkolny Ołeksij Mykołajowycz Perederij, wraz z uczniami zebrał kolekcję przedmiotów ukraińskiego ludowego bytowania i gospodarowania. Oczywiście ustępuje ona analogicznym zbiorom Muzeum Iwana Honczara. Ale kiedy byłem dyrektorem i jednocześnie przewodnikiem Irpieńskiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego, opowiadając o tych rzeczach, jednocześnie naświetlałem działalność rolniczą i czas wolny młodzieży narodu ukraińskiego. Po moim zwolnieniu ta kolekcja z ekspozycji zniknęła. Na wystawie „Czarnobyl. Ocalone skarby” znajdują się materiały także o samosiołach. Są to ludzie przeważnie w wieku 70-80 lat, którzy całe życie przeżyli w swojej wsi i teraz wrócili z powrotem. Stan skażenia radiacyjnego w takich wsiach pozwala ludziom tam żyć. Ja, w składzie delegacji Towarzystwa Kozackiego Kijowszczyzny, trzykrotnie odwiedzałem strefę czarnobylską. Udzielaliśmy pomocy samosiołom… Strefa wykluczenia nie jest martwa. Ponieważ ludzi tutaj brakuje, do strefy powracają zwierzęta. Las zajmuje nowe terytoria. Oto zawalił się dach domu, a wewnątrz wyrosło drzewo. Inne drzewko wyrosło przed otwartymi drzwiami chaty. Na drugim piętrze wiejskiej szkoły rosną drzewka. Natura powoli zaciera ślady ludzkiej działalności. Minie kilkaset lat i o życiu ludzi na tej ziemi już nic nie będzie przypominać. Natura jakby pokazuje, że może żyć i bez ludzi. Nie chcę być kategoryczny, ale myślę, że ludziom i całym państwom potrzeba zastanowić się i nad sobą, i nad swoim stosunkiem jednych do drugich. 21 maja 2026 roku odbyło się posiedzenie jury Nagrody Ludowej imienia Tarasa Szewczenki, które wyłoniło tegorocznych laureatów w nominacjach poezja i malarstwo. Wśród laureatów jest Mykoła Sławynśkyj. Szczerze gratulujemy poecie i naszemu autorowi oraz prezentujemy wybór jego współczesnych wierszy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Ocalone skarby

Polesia jedynie jako terytorium tragedii i straty, a ukształtować alternatywną wizję jako przestrzeni doświadczenia kulturowego, ważnego dla zrozumienia historii etnicznej i tożsamości narodu ukraińskiego. Jest to wystawa o zachowaniu pamięci kulturowej w warunkach katastrof technogennych i wojen, co we współczesnym świecie jest niezwykle aktualne. Dzieła sztuki ludowej (ikonografia, rzeźba, malowane skrzynie, tkane ręczniki, dywany i haftowane obrazy), komplety strojów ludowych, odtworzenie fragmentów tradycyjnego wnętrza wiejskiego z włączeniem elementów obrzędowości weselnej świadczą o głębi estetycznego postrzegania świata przez mieszkańców Polesia. Zaprezentowano również autentyczne przedmioty tradycyjnego bytowania i działalności gospodarczej Poleszuków. Poszczególne działy ekspozycji poświęcono najbardziej rozpowszechnionym na Polesiu przemysłom i rzemiosłom – tkactwu, garncarstwu, rybołówstwu i bartnictwu. Ważnym składnikiem wystawy jest oprawa multimedialna, nagrania audio autentycznego folkloru pieśniowego, tematyczne materiały wideo z ekspedycji, filmy dokumentalne, w szczególności o obrzędach tygodnia rusałczanego. Podczas trwania wystawy w muzeum prowadzone są wycieczki, wykłady, prezentacje, otwarte lekcje oraz warsztaty poświęcone kulturze i życiu codziennemu ukraińskiego Polesia. W muzeach historycznych, etnograficznych i krajoznawczych takie ekspozycje powinny zajmować*** Uciec do siebie, by milczeć, By samotność, jak błękit, płynęła. Od gołębia iść do chaty I żyć dla dobra i ciepła. Jak gołąb w okno zajrzy, Poprosi chleba i wody, Samotność gwiazdką się stanie I srebrzyście poleci gdzieś. *** Obejrzysz się – a dni za horyzont uciekły. Nie zdążysz się obejrzeć – nocy nie ma.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Upadek prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży w Ukrainie

Hryhorij HOROSZKO Dzisiaj niemal każdy ukraiński artysta styka się z sytuacją, w której jego praca, stworzona dawno temu i sprzedana za nie więcej niż kilkaset dolarów, z biegiem lat i wzrostem zainteresowania społeczeństwa autorem, nieoczekiwanie trafia na aukcję. Młotek aukcjonera opada – i wartość obrazu gwałtownie sięga dziesiątek tysięcy, jeśli nie więcej. Oczywiście kupujący niezwykle się z tego cieszy, dom aukcyjny pobiera swoją niemałą prowizję, jednak autor, który najprawdopodobniej dowiaduje się o wydarzeniu z portalu społecznościowego, ostatecznie nie otrzymuje ani kopiejki za odsprzedaż własnej intelektualnej pracy twórczej. Brzmi to nieprzyjemnie i niesprawiedliwie, ale właśnie taką rzeczywistość opisują dziesiątki ukraińskich artystów, których płótna od dawna żyją własnym, drogim życiem komercyjnym, i jest to nie tylko niesprawiedliwość, ale bezpośrednie naruszenie prawa. Prawa, które Ukraina przyjęła, aby odpowiadać standardom Unii Europejskiej. Prawa, które na papierze jest bez zarzutu, ale w praktyce po prostu martwe. Artykuł poświęcony jest analizie problematyki prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży i stawia sobie za cel osiągnięcie jasności, dlaczego nie działa ono w naszym państwie tak, jak powinno działać. Wyjaśnienie tego, komu jest to na rękę i co należy zmienić już teraz, w warunkach wojny, kiedy kultura stała się bronią i polem bitwy jednocześnie. Na początek warto zaznaczyć, że pojęcie „prawo do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży” przyszło do nas z języka francuskiego i w oryginale brzmi droit de suite. Dosłownie wyrażenie to tłumaczy się jako prawo do podążania za swoim dziełem. Taka idea powstała we Francji na początku XX wieku. Według legendy, postęp w tej kwestii rozpoczął się po tym, jak znajomi wybitnego artysty Jeana-François Milleta, autora słynnych „Zbieraczek kłosów”, z przerażeniem obserwowali, jak po jego śmierci rodzina wielkiego malarza żyła w nędzy, podczas gdy jego płótna sprzedawano w galeriach za zawrotne sumy. Logika tego prawa jest dość prosta i, co najważniejsze, ludzka. Kiedy pisarz wznawia książkę, otrzymuje tantiemy. Kiedy piosenka brzmi w radiu, autor otrzymuje wynagrodzenie, ale artysta, sprzedawszy oryginał, raz na zawsze rozstaje się ze swoim dziełem, nawet jeśli obraz po dziesięciu latach zyskuje na wartości stukrotnie, mimo to żadna kopiejka do twórcy nie trafia. Prawo do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży ma na celu naprawienie tej niesprawiedliwości i sprawienie, aby pewna część z każdej kolejnej odsprzedaży dzieła wracała do autora lub jego spadkobierców. Dzisiaj mechanizm ten działa w większości krajów Unii Europejskiej, Australii, Wielkiej Brytanii i jeszcze w dziesiątkach państw. We Francji, gdzie system jest najbardziej rozwinięty, co roku za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania artystom wypłacane są dziesiątki milionów euro. W Ukrainie taki mechanizm pojawił się dawno, ale prawdziwą moc prawną zyskał wraz z przyjęciem nowej ustawy „O prawie autorskim i prawach pokrewnych” nr 2811-IX, która weszła w życie 1 stycznia 2023 roku. Artykuł 30 tej ustawy jest dość szczegółowy i starannie napisany oraz ustanawia regresywną skalę odliczeń, analogiczną do dyrektyw UE, które Ukraina wdraża do swojego ustawodawstwa zgodnie z procesem integracji europejskiej. Jeśli zaś kłaść nacisk bezpośrednio na liczby, zgodnie z międzynarodową systematyką, to autorowi przysługują 4% ceny sprzedaży obrazu, jeśli suma nie przekracza 50 000 euro, 3% od kolejnych 150 000 euro, 1% od kolejnych 150 000 euro, 0,5% od kolejnych 150 000 euro, 0,25% od sumy powyżej 500 000 euro. Minimalna suma, od której zaczyna działać prawo, jest równoważna 50 euro według oficjalnego kursu NBU. Wypłaty realizowane są przez całe życie autora oraz 70 lat po jego śmierci na rzecz spadkobierców. Oprócz tego ustawa nakłada obowiązek płacenia tych odliczeń na „profesjonalistów rynku”, czyli na domy aukcyjne, galerie i marszandów, podczas gdy pobór i podział środków, zgodnie z ustawą nr 2415-VIII „O efektywnym zarządzaniu majątkowymi prawami właścicieli praw”, ma być realizowany wyłącznie przez akredytowaną Organizację Zbiorowego Zarządzania (OZZ). Na papierze – idealna systematyka, jednak w praktyce cały ten system po prostu nie działa. Warto zrozumieć, w jaki sposób instytucja, której w rzeczywistości nie ma, czyni prawo nie inaczej jak martwym. W tej kwestii pierwszą i najbardziej fundamentalną przyczynę bezsilności prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży można sformułować jednym zdaniem: artysta nie może samodzielnie przyjść na aukcję i odebrać swoich procentów, ponieważ nie jest to jego prawo, gdyż tak zdecydował ustawodawca. Prawo do pobierania i rozdzielania tych środków należy wyłącznie do akredytowanej OZZ. Ogólnie rzecz biorąc, akredytacja to oficjalne potwierdzenie od państwa w osobie Ministerstwa Gospodarki Ukrainy. Bez niej organizacja nie ma uprawnień do działania w imieniu artystów i właśnie tutaj zaczyna się prawdziwy kryminał w każdym znaczeniu tego słowa. Sfera zbiorowego zarządzania prawami w sektorze sztuk pięknych w Ukrainie już od kilku lat znajduje się w stanie chronicznego paraliżu. Procesom akredytacji towarzyszyły wieloletnie spory sądowe między konkurującymi organizacjami, wzajemne oskarżenia i skandale. Różne OZZ zgłaszały swoje prawa do tej sfery, blokując się nawzajem przez sądy. Rezultatem, na dzień dzisiejszy, stało się to, że w dziedzinie prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży dzieł sztuk pięknych faktycznie nie ma stabilnie funkcjonującej, powszechnie uznanej akredytowanej organizacji. Przez to galerie i domy aukcyjne znalazły się w prawnie absurdalnej sytuacji, gdyż są zobowiązane płacić, ale nie mają komu, bo podmiot, któremu można legalnie przelać środki, po prostu nie istnieje, a „zapłacić w próżnię” lub trzymać pieniądze w rezerwie bez jasnego mechanizmu też jest niezgodne z prawem. Dlatego najłatwiejszym wyjściem jest niepłacenie w ogóle i udawanie, że prawo nie istnieje. Niemałą rolę w tej kwestii odegrało wprowadzenie stanu wojennego, który faktycznie zamroził reformację w tym kontekście. Kiedy 24 lutego 2022 roku państwo agresor rozpoczęło pełnoskalową inwazję, Ukraina była zmuszona wprowadzić stan wojenny. Decyzja ta była całkowicie uzasadniona z punktu widzenia bezpieczeństwa, jednak w rezultacie miała dalekosiężne skutki dla całego zarządzania państwem, w szczególności dla sfery własności intelektualnej, która nie stała się wyjątkiem. Ministerstwo Gospodarki oraz Narodowy Organ Własności Intelektualnej, czyli IP Office Ukrainy, przeszły w tryb zarządzania kryzysowego. Ochrona infrastruktury krytycznej, wsparcie branż obronnych, koordynacja pomocy międzynarodowej i tym podobne, bez wątpienia stały się ważniejsze niż kwestia akredytacji OZZ. Jednakże „tymczasowe odłożenie” przekształciło się w systemowy zastój dla całej branży. Przeprowadzenie nowych przejrzystych konkursów na akredytację w warunkach stanu wojennego wymaga publicznego ogłoszenia, zaangażowania niezależnych ekspertów oraz zapewnienia przejrzystości. Wszystko to wymaga zasobów i spokojnej pracy biurokratycznej. Zamiast tego część urzędników państwowych ewakuowała się, część została zmobilizowana, a priorytety radykalnie się zmieniły. Sami artyści niejednokrotnie deklarowali, że nie mają żadnych pretensji do państwa. Jednak oni, jak i każdy człowiek, który pragnie harmonijnego zapewnienia i ochrony swoich praw, zaznaczają, że prawo jest napisane, prawa istnieją, ale mechanizm, który miałby to wszystko uruchomić, nie działa już tyle lat, że niektórzy młodzi artyści nawet nie wiedzą, czym jest prawo do wynagrodzenia przy odsprzedaży oryginałów dzieł sztuki. Paradoks polega na tym, że właśnie teraz, kiedy zainteresowanie ukraińską sztuką na rynkach międzynarodowych niespotykanie wzrosło, brak skutecznej OZZ kosztuje artystów szczególnie drogo. Aukcje charytatywne, sprzedaż przez międzynarodowe platformy i umowy z zagranicznymi kolekcjonerami odbywają się bez żadnych potrąceń na rzecz autorów, co samo w sobie jest niewiarygodnym problemem i uniemożliwia dalszy aktywny rozwój życia kulturalnego. Warto również podkreślić, że nawet jeśli kryzys instytucjonalny zostanie rozwiązany i system akredytowanych OZZ wreszcie zacznie działać, to natychmiast zderzy się z nowym wyzwaniem, którym jest systemowa nieprzejrzystość ukraińskiego rynku sztuki. Prawo do wynagrodzenia przy odsprzedaży powstaje tylko wtedy, gdy w sprzedaży bierze udział wspomniany wyżej „profesjonalista rynku”. Jeśli osoba fizyczna sprzedaje obraz innej osobie fizycznej bezpośrednio, to prawo do tych transakcji nie ma zastosowania. Oczywiście jest to wyjątek, który jest zapisany w części 4 artykułu 30 Ustawy nr 2811-IX, ale jest on całkowicie logiczny, ponieważ państwo nie może śledzić każdej prywatnej odsprzedaży. Jednak na Ukrainie ten wyjątek dawno przekształcił się w branżę. Galerzyści i dealerzy masowo przenoszą umowy handlowe w format „sprzedaży prywatnych”, jak teraz mówią „p2p”, gdzie galeria występuje jedynie jako konsultant, a nie pośrednik prawny. Finalna cena lotu oficjalnie nie jest rejestrowana. Rozliczenia odbywają się gotówką lub, z uwzględnieniem aktywnego rozwoju aktywów cyfrowych i nowoczesnych systemów płatności, przez kryptowalutę. Czyli dzieje się tak, że kupujący i sprzedający to „osoby prywatne”, a to, że między nimi stoi dealer z 15-procentową prowizją, jest sprawą drugorzędną. O osobnym i niezwykle delikatnym tematem w tej kwestii jest rynek aukcji charytatywnych, który podczas pełnoskalowej inwazji rozrósł się do niespotykanych rozmiarów. Setki aukcji, które odbyły się od 2022 roku, zbierały środki dla armii, medycyny i przesiedleńców. Artyści przekazywali swoje prace, galerie — przestrzeń i zasoby. Bez wątpienia wszystko to było przejawem solidarności obywatelskiej i jakakolwiek krytyka tutaj wymaga niezwykłej delikatności, jeśli w ogóle może być zasadna. Jednak granica prawna między „aukcją charytatywną” a „sprzedażą komercyjną z komponentem charytatywnym” w obowiązującym ustawodawstwie nie jest jasno określona. Nic dziwnego, że bardzo aktywnie się z tego korzysta. Niektóre domy aukcyjne przeprowadzają licytacje, gdzie 20-30% od sumy sprzedaży jest przekazywane na cele charytatywne, a reszta środków trafia do organizatorów i sprzedawcy, ale całe wydarzenie pozycjonowane jest jako „charytatywne”, co psychologicznie i organizacyjnie blokuje wszelkie rozmowy o wypłacie wynagrodzenia autorskiego. Wszyscy doskonale rozumiemy, że nikt w podobnej sytuacji nie powie artyście „milcz i nie żądaj swojego, bo to charytatywność”. Jednak nikt też nie zaproponuje mu jego ustawowych procentów, a dany niewygodny temat w naszych realiach jest po prostu przemilczany. Dodaje ostrości również sytuacja ze sztuką wywiezioną za granicę. Niemało kolekcji znalazło się w Polsce, Niemczech, USA razem ze swoimi właścicielami-uchodźcami. Część tych prac jest sprzedawana przez zagraniczne platformy i aukcje, gdzie prawo do wynagrodzenia przy odsprzedaży może i działa, jednak już według ustawodawstwa kraju sprzedaży, a nie Ukrainy, która nie otrzymuje milionowych podatków z tego rynku. Na kwestii opodatkowania chciałbym zatrzymać się osobno. Wyobraźmy sobie fantastyczny scenariusz: OZZ zaczęła działać, aukcja przeprowadziła uczciwą transakcję, uznała artystę i jest gotowa przelać mu ustawowe 3% od sumy sprzedaży. Twórca przygotowuje się do otrzymania pieniędzy i tutaj okazuje się, że system i tak nie daje mu nic, ale

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

teraz poprzez Kodeks podatkowy. Proszę mi wierzyć, to nie jest żadna przesada. Obowiązujące ukraińskie prawo podatkowe traktuje wypłaty z tytułu prawa do wynagrodzenia od dalszej odsprzedaży (droit de suite) tak, jakby chciało zniechęcić artystów do samej idei ich otrzymywania. Kiedy OZZ wypłaca autorowi pieniądze, kwoty te podlegają standardowemu opodatkowaniu. Zgodnie z obowiązującą metodologią wszystko to razem stanowi prawie jedną piątą i tak niewielkiej kwoty, która już jest pochodną skali regresywnej. Nie wolno jednak zapominać, że problem tkwi nie tylko w stawce, lecz także w głębszej anomalii strukturalnej. Zdecydowana większość aktywnych ukraińskich artystów jest zarejestrowana jako fizyczne osoby-przedsiębiorcy (FOP), przeważnie znajdując się w 2. lub 3. grupie uproszczonego systemu opodatkowania ze stawką podatku jednolitego. To ratunkowy mechanizm dla twórczego człowieka, który nie chce tonąć w księgowości. Jednak Państwowa Służba Podatkowa Ukrainy upiera się, że wypłaty, które wpływają przez OZZ jako wynagrodzenie autorskie lub specyficzne odliczenia, takie jak prawo do wynagrodzenia od dalszej odsprzedaży, nie mogą być kwalifikowane jako dochód z działalności gospodarczej FOP w uproszczonym systemie. Opodatkowuje się je wyłącznie jako dochód zwykłej osoby fizycznej. Rozłóżmy na czynniki pierwsze, co to oznacza w praktyce. Artysta, który rozlicza swoje dochody w uproszczonym systemie, nagle otrzymuje kwotę z osobnym, wyższym opodatkowaniem i musi dodatkowo składać deklarację, prowadzić odrębną ewidencję, kontaktować się z urzędem podatkowym. Wszystko to jest głęboką uciążliwością administracyjną dla tych, którzy po prostu chcą malować i nieść idee swoich prac w świat. Jednak jak by nie było, największy absurd pojawia się na poziomie samej OZZ. Organizacja, która ma zbierać i rozdzielać odliczenia, jest zobowiązana pełnić funkcję płatnika podatku, co oznacza potrącanie PDFO i wojskowej opłaty od każdej wypłaty, składanie odpowiedniej sprawozdawczości do DPS, prowadzenie indywidualnej ewidencji tysięcy autorów. Trzeba tu przypomnieć, że minimalna kwota, od której zaczynają się wypłaty, wynosi równowartość 50 euro. Oznacza to więc setki, jeśli nie tysiące mikrowypłat miesięcznie. Koszt administrowania każdą taką wypłatą, w kwestii księgowości, sprawozdawczości i prowizji bankowych, łatwo może przewyższyć samą kwotę odliczenia. OZZ przekształca się w deficytowy biurokratyczny aparat, a nie w efektywny mechanizm rynkowy. W Europie wypłaty z tytułu prawa do wynagrodzenia od dalszej odsprzedaży przechodzą przez organizacje zbiorowego zarządzania z minimalnym opodatkowaniem lub bez niego, zazwyczaj jako subwencja kulturalna, a nie jako dochód komercyjny. Tymczasem w Ukrainie zastosowano system, w którym nawet otrzymanie tego, co przysługuje wam z mocy prawa, jest drogie i skomplikowane. Dla porównania, w Irlandii i w szeregu innych krajów UE artyści są całkowicie zwolnieni z podatku dochodowego od dochodów z działalności twórczej, co oznacza, że ten aspekt nie działa jako pewien wyjątek, lecz jako świadoma polityka kulturalna państwa. Ukraina zaś, która dynamicznie zmierza w kierunku integracji europejskiej, kopiuje formę ochrony praw, ale zachowuje fiskalną logikę radzieckiego wzoru w kwestii ich realizacji, przez co artyści raz po raz znajdują się między prawem a rzeczywistością. Prawo bywa surowe, jednak wszyscy musimy pamiętać, że za wszystkimi normami prawa zawsze stoją żywi ludzie. Życie jest takie, że większość artystów podpisywała swoje pierwsze obrazy w latach, gdy pojęcie „prawa autorskie” w Ukrainie było pustym dźwiękiem. Artyści, podobnie jak cały ukraiński naród, przeszli przez mnóstwo reform, kilka kryzysów gospodarczych, Rewolucję Godności, aneksję Krymu, a teraz przeżywają pełnoskalową wojnę. Większość z nich nie wie dokładnie, ile razy ich prace przechodziły z rąk do rąk. Rynek sztuki jest tak nieprzejrzysty, że nawet autor nie zawsze może prześledzić los własnego dzieła. Czasem artysta dowiaduje się o sprzedaży z mediów społecznościowych, kiedy ktoś publikuje zdjęcie nowego nabytku, a czasem nigdy się nie dowiaduje. Ci, którzy wiedzą o prawie do wynagrodzenia od dalszej odsprzedaży, z reguły reagują na nie z gorzką ironią, bo to jak wiedzieć, że należy ci się skarb, ale mapa jest zaszyfrowana, łopata złamana, a ziemia, w której on jest zakopany, należy do kogoś innego. Niektórzy mistrzowie próbowali samodzielnie śledzić dalsze odsprzedaże i zwracać się do domów aukcyjnych z żądaniem wypłaty odliczeń. Odpowiedzi były uprzejme, lecz praktycznie identyczne: „Nie wiemy, do której OZZ należy się zwrócić”, „Procedura jest niezrozumiała”, „Proszę zwrócić się do prawnika”. Artysta to osoba twórcza i z reguły osoba bez środków na pozew sądowy, więc najczęściej po prostu rezygnuje w takich przypadkach. Szczególnie bolesna jest sytuacja spadkobierców. Wdowy, dzieci, wnuki ukraińskich artystów patrzą, jak prace ich bliskich są sprzedawane na międzynarodowych aukcjach za kwoty pięcio- lub sześciocyfrowe w dolarach. Bez wątpienia prawnie wszyscy oni mają prawo do procentu od każdej takiej sprzedaży przez 70 lat po śmierci autora, lecz w praktyce nic nie otrzymują i często nawet nie wiedzą, że mają prawo tego żądać. Aby zrozumieć, czego brakuje Ukrainie, warto spojrzeć na kraje, w których prawo do wynagrodzenia od dalszej odsprzedaży od dawna jest normą nie deklaratywną, lecz całkiem realną. Tak na przykład Polska wdrożyła dyrektywę UE 2001/84/WE już w 2006 roku. Kluczowym elementem sukcesu stał się jasny system akredytacji organizacji zbiorowego zarządzania, w tym ZPAP (Związek Polskich Artystów Plastyków), który od dziesięcioleci jest uznanym przedstawicielem artystów. Galerie i domy aukcyjne są zobowiązane przekazywać OZZ informacje o wszystkich transakcjach podlegających prawu do wynagrodzenia od dalszej odsprzedaży. Naruszenia zaś są rejestrowane i ścigane. Ważne jest również to, że polskie prawo wyraźnie oddziela wypłaty z tytułu prawa do wynagrodzenia od dalszej odsprzedaży od standardowego dochodu komercyjnego w kwestiach opodatkowania, co znacząco zmniejsza obciążenie administracyjne. Można także wspomnieć o przykładzie Wielkiej Brytanii, która po wyjściu z UE zachowała własny odpowiednik dyrektywy pod nazwą Artist’s Resale Right Regulations. Kluczową rolę odgrywa tu DACS (Design and Artists Copyright Society), organizacja, która ma wyraźny mandat i jest uznawana przez wszystkich uczestników rynku, od Christie’s po niewielkie galerie regionalne. Znamienne jest, że brytyjskie domy aukcyjne same informują DACS o transakcjach podlegających prawu do wynagrodzenia od dalszej odsprzedaży, i to nie dlatego, że są szczególnie altruistyczne, lecz dlatego, że za naruszenia przewidziane są realne sankcje i konsekwencje wizerunkowe, z którymi nikt nie chce się osobiście mierzyć. Z kolei Francja – kolebka droit de suite – już dawno znormalizowała te odliczenia jako część kultury rynkowej. ADAGP (Société des auteurs dans les arts graphiques et plastiques) corocznie rozdziela dziesiątki milionów euro wśród tysięcy autorów i ich spadkobierców. Dla dużych domów aukcyjnych uwzględnienie prawa do wynagrodzenia od dalszej odsprzedaży w dokumentach rozliczeniowych jest taką samą rutyną jak VAT. Wyraźnie widać więc, że wspólnym elementem wszystkich skutecznych systemów jest uprawniona i uznawana przez OZZ, obowiązkowa i przejrzysta sprawozdawczość uczestników rynku, umiarkowane opodatkowanie lub specjalny reżim dla wypłat kulturalnych oraz cyfrowe rejestry dzieł. Rozwiązanie problemu prawa do wynagrodzenia od dalszej odsprzedaży w Ukrainie nie jest utopią. To złożone zadanie, które wymaga zsynchronizowanych działań w trzech kierunkach: instytucjonalnym, rynkowym i fiskalnym. Przeanalizujmy szczegółowo każdy punkt. Po pierwsze, chciałoby się zwrócić uwagę na reformę podatkową i zaznaczyć, że Ukrainie potrzebne jest wprowadzenie zerowej lub obniżonej do 5% stawki PDFO dla wypłat z tytułu prawa do wynagrodzenia od dalszej odsprzedaży za pośrednictwem OZZ oraz zezwolenie na zaliczanie takich wypłat na rachunki artystów-FOP jako dochód z działalności gospodarczej. To nie jest prezent dla artystów, lecz usunięcie systemowej awarii. Wypłaty z tytułu prawa do wynagrodzenia od dalszej odsprzedaży nie są wynagrodzeniem i nie występuje tu dochód z działalności gospodarczej. To mechanizm rekompensaty za wkład kulturalny. Odpowiednio, należy wyodrębnić je w Kodeksie podatkowym i ustanowić dla nich ulgowy reżim, choćby tymczasowo, na czas stanu wojennego i trzech lat po jego zakończeniu. Stawka 5% na wzór reżimu dla specjalistów IT lub stawka zerowa to w pełni realistyczna i uzasadniona decyzja, która pozwoli zalegalizować dochody, wyprowadzić rynek z cienia i zwiększyć motywację autorów. Po drugie, bardzo ważnym etapem jest reorganizacja instytucjonalna, która jest najtrudniejszym, lecz najpotrzebniejszym krokiem. Urząd IP i Ministerstwo Gospodarki powinny ogłosić przejrzysty konkurs na akredytację OZZ w dziedzinie sztuk plastycznych. Do komisji konkursowej warto zaprosić przedstawicieli Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy, niezależnych prawników w dziedzinie własności intelektualnej oraz ekspertów międzynarodowych, na przykład z CISAC, która jest międzynarodową konfederacją towarzystw autorskich i kompozytorskich. Po trzecie, oczywiście obowiązkowe jest wprowadzenie cyfrowego rejestru. Warto podkreślić, że to żadna fantastyka, lecz całkiem prawdziwa rzeczywistość w kilku krajach. Technologie blockchain pozwalają rejestrować transakcje w taki sposób, że nie da się ich ukryć jako sprzedaży p2p. Jednolity państwowy rejestr oryginałów dzieł sztuki, czyli odpowiednik katastru, lecz dla wartości kulturalnych, pozwoliłby automatycznie śledzić dalsze odsprzedaże i naliczać odliczenia. Pilotażowy projekt takiego rejestru można uruchomić już teraz, we współpracy z firmami technologicznymi i międzynarodowymi fundacjami. Poza tym, w tym kontekście chciałoby się również zwrócić uwagę na uregulowanie prawne aukcji charytatywnych. Trzeba jasno określić, jaka część kwoty sprzedaży ma być przeznaczona na cele dobroczynne, aby wydarzenie uznawano za czysto charytatywne i zwalniano je z wypłat z tytułu prawa do wynagrodzenia od dalszej odsprzedaży? Jeśli mniej niż 100%, to część komercyjna powinna być opodatkowana zgodnie z ogólnymi zasadami. To nie jest próba odebrania pieniędzy armii, lecz próba zamknięcia luki prawnej, którą obecnie bardzo aktywnie się wykorzystuje. Oczywiście mówienie o prawach artystów w czasie pełnoskalowej wojny to wielki luksus. Ktoś powie: „Ludzie giną, a wy mówicie o procentach od aukcji”. Bez wątpienia taka logika jest zrozumiała, lecz błędna. Ukraińska kultura pełni obecnie funkcję strategiczną, ponieważ sztuka ukraińskich autorów to nic innego, jak nasza obecność na arenie międzynarodowej, argumentem w dyplomacji, odpowiedzią na rosyjską narrację o „jednym narodzie”. Wystawy ukraińskich artystów w Melbourne, Berlinie czy Nowym Jorku pełnią nie tylko rolę wymiany kulturalnej, lecz są demonstracją tego, że Ukraina jest żywą, twórczą i, co najważniejsze, samodzielną cywilizacją. Z tego punktu widzenia to, że sami artyści, których twórczość jest bronią dyplomacji kulturalnej, pozostają bez podstawowej ochrony swoich praw majątkowych, jest nie tylko niesprawiedliwością społeczną, lecz porażką państwa. Stan wojenny daje paradoksalną szansę. Nadzwyczajne warunki pozwalają rządowi działać szybciej niż w czasie pokoju. Gabinet Ministrów może podejmować decyzje o tymczasowych reżimach podatkowych doraźnymi uchwałami, i takie działania trzeba wdrażać już teraz, a nie stale odkładać razem ze słowami „po zwycięstwie”. Ponadto nasi międzynarodowi partnerzy są gotowi pomagać w budowie instytucji. Pomoc techniczną przy tworzeniu cyfrowego rejestru czy systemu administrowania wypłatami można otrzymać od sojuszników, jeśli sformułować wyważony wniosek i pokazać wolę polityczną. Artyści, którzy dziś malują w piwnicach podczas alarmów lotniczych, ci, którzy odłożyli pędzle i wzięli broń, ci, którzy wyjechali i nadal tworzą na emigracji – wszyscy oni, równie jak cały naród, zasługują na system, który ochroni ich dziedzictwo nie obietnicami, lecz realnymi mechanizmami. Podsumowując, warto podkreślić, że prawo do dochodzenia w Ukrainie dziś przypomina samochód, w którym jest wszystko. Ma karoserię, koła, wygodny salon, a nawet nawigację GPS ustawioną na Brukselę, jednak silnik wciąż nie jest na miejscu i paliwa nie wlano. Uchwalenie szeregu ustaw w ostatnich latach stało się ważnym krokiem, ale wszystkie one pozostaną krokiem w pustkę, jeśli nie pójdą za nimi kolejne. Konieczna jest akredytacja OKU, reforma kodeksu podatkowego, utworzenie cyfrowego rejestru, przejrzyste uregulowanie aukcji dobroczynnych. Każdy dzień, dopóki system nie zacznie działać, staje się dniem, w którym artyści nie otrzymują tego, co im się należy z mocy prawa. To dzień, w którym domy aukcyjne po cichu wkładają do kieszeni pieniądze, które miały wrócić do twórców. Dzień, w którym Ukraina deklaruje integrację europejską, lecz nie jest w stanie wdrożyć jednego z podstawowych instrumentów ochrony praw twórczych, przyjętych w UE ćwierć wieku temu. Uruchomienie prawa do dochodzenia to nie tylko kwestia sprawiedliwości wobec artystów. To kwestia zaufania do państwa. Zaufania do tego, że prawa uchwalone w Ukrainie rzeczywiście są wykonywane, a instytucje, które mają zapewniać prawa obywateli, rzeczywiście funkcjonują. A słowa napisane na papierze mają wagę w prawdziwym życiu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Muzeum powinno być „szkołą i świątynią, miejscem świętym…” Działalność organizacyjna i dobroczynność małżonków Bohdana i Warwary Chanenków w tworzeniu Kijowskiego Muzeum Artystyczno-Przemysłowego i Naukowego

Petro CZERNEHA, profesor UDU imienia Mychajła Drahomanowa. Dobroczynność i mecenat w państwach Europy i świata przez stulecia sprzyjały rozwojowi kultury materialnej i duchowej swoich narodów. Nie stali z boku tej ważnej sprawy również zamożni Ukraińcy, w szczególności książęta Rusi Kijowskiej, hetmani Ukrainy i starszyzna kozacka, duchowieństwo Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, przedsiębiorcy doby rozwoju produkcji towarowej po likwidacji poddaństwa w drugiej połowie XIX — na początku XX w. Wśród nich rodziny Tereszczenków, Symyrenków, Tarnowskich, Charytonenków, Jewhen Czykałenko, Bohdana i Warwary Chanenków oraz inni. Ich dobroczynność stała się ważnym czynnikiem rozwoju kultury materialnej i duchowej narodu, kształtowania nowoczesnej tożsamości Ukraińców. W zachowaniu i rozwoju ukraińskiej kultury wyróżniała się rodzina Tereszczenków. Godną sprawę rodziny kontynuowała córka Mykoły Tereszczenki, Warwara oraz jej mąż Bohdan, potomek hetmana Prawobrzeżnej Ukrainy Mychajła Chanenki, czemu sprzyjały nie tylko znaczne zasoby materialne i finansowe małżonków, ale także uświadomienie sobie przez nich własnej ukraińskiej tożsamości, narastanie świadomości narodowej i zainteresowania ukraińską kulturą w społeczeństwie. Strach moskiewskiego caratu przed narastaniem ukraińskiego ruchu narodowo-kulturalnego był główną przeszkodą na drodze do stworzenia w Kijowie pierwszego publicznego muzeum historyczno-krajoznawczego. Idee i propozycje Kijowskiego Towarzystwa Oświaty i Zachęty Sztuk, którego członkiem był B. Chanenko, władze gubernialne odrzuciły. Natomiast ukraińskim przedsiębiorcom i działaczom kultury udało się w 1894 r. skłonić generał-gubernatora kijowskiego, podolskiego i wołyńskiego O. Ihnatjewa do stworzenia Komitetu dla rozwiązania kwestii urządzenia w Kijowie muzeum, a także komisji do opracowania jego programu i statutu oraz projektu budynku, do której włączono 28 osób — przedstawicieli władz gubernialnych, zgromadzenia szlacheckiego, znanych przedsiębiorców, kolekcjonerów W. i J. Tarnowskich, B. Chanenkę, historyków W. Antonowycza i O. Łazarewskiego, architektów i historyków sztuki. Dopiero 29 lutego 1896 r. odbyło się posiedzenie komisji, na którym omówiono oświadczenie przewodniczącej Kijowskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk M. Musinej-Puszkiny do przewodniczącego komitetu o udziale w tworzeniu muzeum i o zamiarze połączenia się z nowo utworzonym Kijowskim Towarzystwem Starożytności i Sztuk, którego statut opracował B. Chanenko. Komitet, kierowany przez generał-gubernatora O. Ihnatjewa, 1 marca zatwierdził statut i wystąpił z wnioskiem do wyższych organów władzy o jego zatwierdzenie. Honorowi i rzeczywiści członkowie Kijowskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk, zgodnie ze statutem, stawali się takimi samymi członkami nowego Towarzystwa. 2 stycznia 1897 r. odbyło się pierwsze posiedzenie Kijowskiego Towarzystwa Starożytności i Sztuk, na którym wybrano członków zarządu: W. Antonowycza, Łazara Brodskiego, W. Koczubeja, M. Mychajłowskiego, W. Nikołajewa, W. Tarnowskiego, A. Tereszczenkę, B. Chanenkę i H. Szleifera. Hrabinę M. Musinę-Puszkinę wybrano na przewodniczącą. Minister spraw wewnętrznych Imperium Rosyjskiego zatwierdził statut Towarzystwa 8 lutego 1897 roku. Duma Kijowska w marcu 1896 r. wydzieliła pod budowę muzeum działkę ziemi o powierzchni 1245,5 sążnia kwadratowego na rogu ulic Chreszczatyk i Ołeksandriwskiej naprzeciw kawiarni (Chateau-de-Fleur) w Ogrodzie Carskim. Zarząd Towarzystwa 8 kwietnia 1897 r. stworzył grupę konkursową architektów-projektantów budynku muzeum w stylu renesansowym lub greckim w składzie: baron Rozen, P. Bojcow, E. Brauman, I. Nikołajew-syn, J. Krywcow i W. Horodecki, wyznaczając wynagrodzenie za wykonaną pracę 500 rubli. Projekt miał być przygotowany do 10 maja. Jednakże, według oceny jury, żaden z 13 nadesłanych na konkurs projektów budynku muzeum nie odpowiadał topografii terenu. 18 czerwca został stworzony Komitet Zarządzający na czele z wiceprzewodniczącym Towarzystwa B. Chanenką, do którego weszli członkowie zarządu, historyk sztuki A. Prachow i mecenas O. Tereszczenko, zorganizował przygotowanie nowego projektu budowy muzeum. 27 grudnia zarząd Towarzystwa odsunął od opracowania projektu akademika W. Nikołajewa za to, że odszedł od projektu P. Bojcowa i polecił B. Chanence stanąć na czele komisji budowlanej oraz porozumieć się ze znanym architektem W. Horodeckim w sprawie zakończenia pracy nad nim oraz sumy wynagrodzenia. 30 grudnia zarząd Towarzystwa zatwierdził decyzję komisji o mianowaniu architektem budowy muzeum W. Horodeckiego i wypłaceniu mu za wykonanie pracy 7 tys. rubli. Horodecki pod stałym nadzorem, kontrolą i kierownictwem B. Chanenki udoskonalił projekt P. Bojcowa, dodając w planie kondygnacje półpiwniczną i piwniczną, sporządził kosztorys budowy i wyznaczył termin jej zakończenia – 1899 rok. Towarzystwo Starożytności i Sztuk powierzyło budowę gmachu muzeum, którego kosztorys wyniósł ponad 207 tys. rubli, znanej w Kijowie firmie L. Ginzburga, która w ciągu lipca 1898 – lata 1899 roku w przeważającej mierze zakończyło budowę. Przewodnicząca Towarzystwa M. Musina-Puszkina wysoko oceniła działalność B. Chanenki, zaznaczając, że wzniesienie budynku „...zawdzięczamy niestrudzonemu zapałowi, wiedzy, artystycznemu smakowi i niestrudzonej pracy B.I. Chanenki, który... nie szczędząc sił i zdrowia, kierował budową muzeum od dnia jego założenia i doprowadził do tak błyskotliwego zakończenia”. Analiza protokołów posiedzeń zarządu i zebrań członków Towarzystwa świadczy, że B. Chanenko faktycznie od 1898 r. aż do ostatnich dni swojego życia w 1917 r. był wybierany na przewodniczącego zarządu. Dzięki jego zdolnościom organizacyjnym, wiedzy i zdumiewającej energii, dla zakończenia budowy muzeum oraz gromadzenia zabytków starożytności i sztuki, przyciągnął on dość szerokie grono przedstawicieli organizacji i stanów imperium w Ukrainie. Najwięcej środków ofiarowała rodzina Tereszczenków — 108 tys. rubli, z nich 60 tys. członek zarządu Towarzystwa O. Tereszczenko, rząd — 100 tys., datki charytatywne 146 członków Towarzystwa — znanych działaczy kultury, przedsiębiorców, urzędników. Chanenko, przewodnicząc na posiedzeniu zarządu Towarzystwa 1 kwietnia 1899 r., zaproponował rozpatrzenie kwestii organizacji wystawy przedmiotów archeologicznych oraz uroczystego otwarcia i poświęcenia pomieszczenia muzeum z udziałem naukowców XI Wszechrosyjskiego zjazdu archeologicznego, który miał się odbyć 1 sierpnia. Uczestnicy forum naukowego zapoznali się z zabytkami kultury od epoki kamienia do epoki Rusi Kijowskiej, które zostały wystawione w pięciu salach muzeum. Zjazd złożył podziękowania B. Chanence i W. Chwojce za wartościowe kolekcje archeologiczne i wkład w rozwój nauki. W drugiej połowie 1899 r. B. Chanenko organizował izolację fundamentu budynku, który przepuszczał wodę ze Wzgórza Aleksandrowskiego, a także wiercenie studni w celu jej odprowadzenia. 20 grudnia złożył sprawozdanie członkom zarządu o nabyciu dla muzeum kolekcji 2017 przedmiotów z epoki kamienia z wykopalisk W. Chwojki w Kijowie i Trypillu o wartości 5 tys. rubli, które ofiarował M. Tereszczenko. Zarząd uznał, że kolekcja jest oryginalna, ma wartość historyczną i naukową, a salę, w której będzie wystawiona, nazwano „Salą M.A. Tereszczenki”. Dla zakończenia budowy i kulturalnego wykończenia muzeum B. i W. Chanenkowie oraz W. Horodecki zaprosili włoskiego rzeźbiarza Elio Salę, który od lat 90. XIX wieku pracował w Kijowie. Małżeństwo Chanenków wspólnie z kierownikiem części gospodarczej i zbiorów zabytków historycznych W. Chwojką, aby uzupełnić fundusz budowy muzeum, zorganizowali w 1901 r. w jego salach wystawy obrazów artystycznych z XV-XIX w. oraz starożytności archeologicznych, które odwiedziło 8176 osób. Dzięki prywatnym darowiznom i środkom rządu — 30 tys. rubli, fundusz budowy wynosił 234 tys. rubli. Na utrzymanie muzeum w 1901 r. wydano 25 tys. rubli. W marcu 1902 roku, na wniosek B. Chanenki, zarząd Towarzystwa wybrał na stanowisko dyrektora muzeum znanego badacza i kolekcjonera zabytków kultury materialnej narodu ukraińskiego M. Bilaszewskiego. Natomiast B. Chanenko nadal kierował zarówno zarządem, jak i przygotowaniami do oficjalnego otwarcia muzeum: przyciągnął około 80 przedstawicieli organów władzy, kolekcjonerów i mecenasów do przekazania środków oraz kolekcji ze swoich zbiorów na potrzeby urządzenia ekspozycji sal. W ciągu lat 1897-1902 Towarzystwo zebrało i wydało na dokończenie budowy muzeum oraz gromadzenie starożytności i innych zabytków kultury około 264 tys. rubli. Na styczeń 1904 r. jego 6 działów: archeologiczny, historyczny, etnograficzny, wyrobów artystycznych i artystyczno-przemysłowych oraz biblioteka posiadały 16 432 zabytki i książki z różnych dziedzin sztuki i nauki o wartości 54 686 tys. rubli. Znaczący wkład Towarzystwa Starożytności i Sztuki, które liczyło 258 członków, w przygotowanie i przeprowadzenie poświęcenia oraz oficjalnego otwarcia muzeum, które decyzją zarządu z 23 grudnia 1904 r. wyznaczono na 30 grudnia. Małżeństwo B. i W. Chanenków podarowało muzeum w dniu otwarcia 3145 przedmiotów ze zbioru starożytności Naddnieprza z epoki kamienia i brązu, okresu grecko-scytyjskiego, epok wielkiej wędrówki ludów i dawnych Słowian o wartości 71 tys. rubli. Małżeństwo O. M. i Je. M. Tereszczenkowie wspólnie z W. M. Chanenko ofiarowali 900 zabytków słowiańskich z wykopalisk w Kijowie i guberni, a także szkice i rysunki M. Wrubla o wartości 3900 rubli. Do działalności charytatywnej z okazji poświęcenia i otwarcia muzeum B. Chanenko zaangażował Cesarską Komisję Archeologiczną, metropolitę kijowskiego i halickiego Flawiana, znanych kolekcjonerów O. Znosko-Borowską, O. Bobryneckiego, S. Bodylewskich, I. Lynnyczenkę, S. Mohylewcewa, Je. Surina, którzy ofiarowali 13 868 przedmiotów monet i medali ze swoich kolekcji archeologicznych oraz dzieł malarstwa na sumę ponad 42 tys. rubli. B. Chanenko w przemówieniu w dniu oficjalnego otwarcia muzeum 30 grudnia 1904 r. podkreślił jego główne zadania, w szczególności, by było „...szkołą i świątynią, świętym miejscem, dokąd ma trafiać wszystko dla studiowania piękna i czczenia piękna, aby w życiu je rozumieć i kochać. Dziedzictwo geniuszy sztuki ma sprzyjać wychowaniu w ludzkości szlachetnych uczuć i marzeń, kontemplacji oraz poznawaniu siebie”. 24 lutego 1905 r. W. Chanenko za aktywny udział w przygotowaniu muzeum do otwarcia, w szczególności ofiarowanie znacznych środków na nabycie zabytków kultury, została wybrana członkiem zarządu Towarzystwa Starożytności i Sztuki. Małżeństwo w tym samym roku przeznaczyło 677 rubli własnych środków na remont górnej sali, podłogi i dachu muzeum. Wojna rosyjsko-japońska i rewolucja 1905-1907 r. zniweczyły darowizny od osób i organizacji, a także finansowanie ze strony państwa. Roczne wpływy z kasy zmniejszyły się z 2500 rubli do 1500 rubli. Natomiast roczny budżet muzeum wynosił ponad 7 tys. rubli. Chanenko, wybrany w 1905 r. na przewodniczącego Kijowskiego Komitetu Handlu i Manufaktury, 24 stycznia 1906 r. postawił na posiedzeniu Towarzystwa Starożytności i Sztuki kwestię poprawy finansowania muzeum poprzez podporządkowanie go jednemu z ministerstw, a także organizacji wspólnie z Ministerstwem Handlu i Manufaktury wystawy sztuki użytkowej i wyrobów rzemieślniczych. Oprócz tego podjęto decyzję o zwiększeniu pensji dozorcom muzeum z 30 do 40 rubli oraz bezpłatnym zwiedzaniu placówki w niedzielę dla wszystkich chętnych. Zarząd Towarzystwa 11 kwietnia i 9 maja 1905 r. przeprowadził zebrania, na których utworzył Komisję do spraw organizacji wystawy sztuki użytkowej i wyrobów rzemieślniczych. Przewodniczącą komisji wybrano W. Chanenko, a jej zastępcą O. Kosacz, sekretarzem — M. Bilaszewskiego. Z czasem W. Chanenko zrezygnowała z kierownictwa na rzecz księżnej N. Jaszwil, która stanęła również na czele specjalnego komitetu, w skład którego weszli członkowie komisji, znani kolekcjonerzy i mecenasi. Organizatorzy wy-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

stawki, uwzględniając niski poziom rozwoju miejscowego przemysłu i rzemiosł ludowych, zwłaszcza wśród chłopów, którzy stanowili ponad 95% ludności Ukrainy, dążyli do zaangażowania ich nie tylko w wytwarzanie szerokiego asortymentu przedmiotów codziennego użytku, ale także oryginalnych, swoistych wzorów sztuki ludowej twórczości. Komitet na zakup wysokoartystycznych wyrobów rzemieślniczych i organizację ich wystawy zebrał 8358 rubli. Spośród tej kwoty małżonkowie Chanenkowie i członkowie rodziny Tereszczenków ofiarowali 3824 ruble, Kijowski Gubernialny Komitet do spraw gospodarki ziemskiej – 500 rubli, a pozostałe środki pochodziły od muzeum i mecenasów. Ekspozycja 6 tys. przedmiotów z XVII–XVIII w. o przeznaczeniu społeczno-bytowym została wystawiona w salach dolnej i górnej kondygnacji oraz na schodach muzeum: różnych haftów – 252, haftowanych ręczników – 514, chust – 110, rzeźby w drewnie – 128, wyrobów garncarskich – 2079, przedmiotów codziennego użytku Hucułów – 75, innych – 547. Wystawa trwała od 19 lutego do 1 maja 1906 roku. Odwiedziło ją około 11,9 tys. osób, z tego 4,7 tys. robotników, rzemieślników i uczniów bezpłatnie, pozostali za własne pieniądze. Wielkie srebrne medale otrzymali: warsztat tkacki w Heleniwce w powiecie wasylkowskim guberni kijowskiej, prowadzony przez W. Chanenkę, za płótna, obrusy i ręczniki z różnych tkanin, oraz Połtawskie Gubernialne Ziemstwo za rozwój przedsiębiorczości i organizację rzemiosł ludowych w produkcji dywanów; E. Wesser – mistrzyni z Kijowa za pokazową tablicę kolejnego malowania pisanek ludowym sposobem. Małymi srebrnymi i brązowymi medalami oraz listami pochwalnymi nagrodzono jeszcze 25 mistrzów i rzemieślników Ukrainy. Po zamknięciu wystawy, która poświadczyła różnorodność ukraińskiej kultury, przedmioty z ekspozycji działu sztuki chłopskiej pozostały w muzeum i stały się podstawą wydziału etnograficznego. Istotnym skutkiem organizacji Towarzystwa Starożytności i Sztuki Wystawy Sztuki Użytkowej i Wyrobów Rzemieślniczych było utworzenie 8 sierpnia 1906 r. Kijowskiego Towarzystwa Rzemieślniczego, na którego czele stanęła N. Dawydowa. Do jego Rady wybrano W. Chanenkę, M. Biliasziwskiego, O. Kosacz, O. Lewyckiego oraz innych znanych przedsiębiorców i mecenasów. W 1911 roku Zarząd Towarzystwa poparł propozycje B. Chanenki i M. Biliasziwskiego i zorganizował wystawy rękopisów, rysunków, miedziorytów, akwarel, łącznie 87 dzieł T. Szewczenki, z okazji 50. rocznicy jego śmierci, a także przedmiotów sztuki użytkowej Ukraińców i narodów Rosji, Europy Zachodniej oraz częściowo Wschodu. Jesienią 1912 roku Kijowskie Artystyczno-Przemysłowe i Naukowe Muzeum wzięło udział w pierwszej Międzynarodowej Wystawie Sztuki „Modny Świat” w Petersburgu, po której zarząd Towarzystwa wyciągnął wniosek, że „sprawa muzealnictwa w imperium znajduje się w zaniedbanym, ciężkim stanie, bez należytej opieki władz”. W 1913 r., w przededniu Wielkiej wojny 1914–1918 r., Towarzystwo, upamiętniając M. Wrubla, którego ukraiński okres życia miał wyjątkowe znaczenie dla kształtowania osobowości i formowania twórczej metody artysty, zorganizowało wystawę 108 jego obrazów, z których najlepsze pozostawiono w muzeum. Skutki wojny rosyjsko-japońskiej, zwłaszcza nieobecność B. Chanenki przez cały 1906 r. – pobyt na Dalekim Wschodzie na stanowisku Pomocnika Głównego Pełnomocnika Czerwonego Krzyża, wydarzenia rewolucyjne na Ukrainie – pogłębiły problemy finansowe Towarzystwa i funkcjonowania muzeum. Mimo to jego wydziały w latach 1907–1909 nabyły 15 586 zabytków kultury za 21 831 rubli. Zarząd Towarzystwa w liście do kijowskiego, podolskiego i wołyńskiego generał-gubernatorów zaznaczał, że dzięki umiejętnemu kierownictwu, niestrudzonej pracy i wsparciu materialnemu Chanenki muzeum posiada wielkie zbiory, z których część ofiarował on z różnych dziedzin nauki i sztuki na kwotę około 100 tys. rubli. Władza cesarska w 1909 r. rzeczywiście uwzględniła wielokrotne prośby Towarzystwa Starożytności i Sztuki i przekazała muzeum Ministerstwu Handlu i Przemysłu, przydzielając roczną zapomogę w wysokości 6 tys. rubli. Minister resortu W. Timiriazew 3 czerwca zatwierdził Statut muzeum, w którym ustalono podstawowe kierunki i zadania jego zespołu. Budynek, zabytki kultury i majątek pozostawały niepodzielną własnością Towarzystwa i miasta Kijowa, nie podlegały zbyciu i nie mogły zmieniać swojego przeznaczenia – służyć oświacie ludności, organizując wystawy, odczyty publiczne, pogadanki, konkursy, wykłady dla uczniów i studentów zakładów edukacyjnych, wydawanie literatury artystycznej i naukowej, zgodnie z zadaniami muzeum. Kierownictwo muzeum powierzono Komitetowi, wybieranemu przez Towarzystwo na trzy lata. Jego przewodniczącym wybrano B. Chanenkę, który jednocześnie pozostawał na czele zarządu Towarzystwa. W skład Komitetu wchodzili również dwaj przedstawiciele Kijowskiej Dumy Miejskiej i jeden przedstawiciel Ministerstwa Handlu i Przemysłu. Dyrektorem muzeum, podporządkowanym Komitetowi, pozostał M. Biliasziwski. 19 lutego 1910 r. Towarzystwo podjęło uchwałę o wystąpieniu do Dumy Miejskiej z prośbą o przydzielenie małżonkom B. i W. Chanenkom części działki przy ulicy Aleksandryjskiej, sąsiadującej z budynkiem muzeum, na budowę pomieszczenia, w którym będą przechowywane wartości kulturalne. Tego samego roku na stanowisko kustosza działów historycznego i etnograficznego, archeologa, zbieracza zabytków sztuki ludowej i folkloru, pracownika muzeum pozaetatowego, powołano D. Szczerbakiwskiego. Przewodniczący Komitetu muzeum B. Chanenko w maju upoważnił M. Biliasziwskiego do zbierania i kupowania do kolekcji zabytków starożytności i wyrobów rzemieślniczych na terenie Ukrainy, do przystąpienia do tworzenia działu „Stary Kijów”, a także do zapoznania się z doświadczeniem muzealnictwa wiodących krajów Europy i wprowadzenia go w kierowanym przez niego zespole. Zespół muzeum, kierowany przez M. Biliasziwskiego, zorganizował w 1911 roku z okazji 50. rocznicy śmierci T. Szewczenki pierwszą wystawę dzieł wielkiego Kobzarza, zebrawszy 87 eksponatów, w tym jego rękopisy, rysunki, miedzioryty, akwarele, a także litografie i rysunki przyjaciela poety Sternberga. W ciągu roku, dzięki działalności organizacyjnej i dobroczynności małżonków Chanenków oraz rodziny Tereszczenków, członków Towarzystwa, muzeum otrzymało subsydia od Ministerstwa Handlu i Przemysłu w wysokości 6 tys. rubli, od władz Kijowa 1 tys. rubli i od Towarzystwa 500 rubli. Zbiory wydziałów wzbogaciły się o 3417 przedmiotów o wartości około 18,3 tys. rubli, z czego wartość ofiarowanych zabytków kultury wynosiła prawie 14 tys. rubli. Muzeum odwiedziło ponad 19 tys. osób, z tego 13,8 tys. bezpłatnie. 4 września małżonkowie Chanenkowie oraz członkowie Towarzystwa: M. Biliasziwski, W. Chwojka, hrabia O. Bobrynski przyjmowali cesarza Mikołaja II z córkami i jego świtę oraz oprowadzali po kolekcjach wydziałów. W tym samym roku Bohdan Iwanowicz wynegocjował przydział przez Ministerstwo Handlu i Przemysłu 2 tys. rubli na 1912 rok na remont budynku, powiększenie powierzchni pomieszczeń, wyposażenie ich w gabloty do ekspozycji kolekcji, a przez Kijowskie Gubernialne Ziemstwo 3 tys. rubli na zakup starożytności i zabytków sztuki narodu ukraińskiego. Kijowska Duma przydzieliła 500 rubli na utworzenie działu „Stary Kijów”. Nasilenie walki rosyjskiego caratu przeciwko narodowo-kulturalnemu odrodzeniu na Ukrainie w przededniu Wielkiej wojny 1914–1918 r. negatywnie wpłynęło na działalność Towarzystwa Starożytności i Sztuki oraz jego muzeum. Mimo to zarząd Towarzystwa i Komitet muzeum, kierowane przez B. Chanenkę przy udziale dobroczyńców i mecenasów, znajdowały środki na remont budynku, rekonstrukcję sal wystawowych, zakup i montaż nowych szerokich gablot oraz kształtowanie kolekcji przedmiotów starożytności, sztuki ludowej i zawodowej, sporządzanie katalogów dla zwiedzających, na czym nalegał B. Chanenko. Pod koniec 1913 roku udostępniono zwiedzającym dział „Stary Kijów”, którego ekspozycje obejmowały portrety znanych kijowian, obrazy, grafiki, fotografie, przedmioty codziennego użytku oraz wyroby związane z przedstawianiem przeszłości miasta i służące jej ukazywaniu. Znaczny wkład w utworzenie działu wnieśli małżonkowie Chanenkowie, W. Chwojka, M. Biliasziwskyj, D. Szczerbakiwskyj oraz inni członkowie Towarzystwa. W latach 1911–1914 do budżetu muzeum wpłynęło średnio 93 tys. rubli w gotówce oraz w przedmiotach starożytnych i dziełach sztuki, pochodzących od władz, Towarzystwa, a także od dobroczyńców, kolekcjonerów, organizacji społecznych i naukowych. Jego zbiory wzbogaciło 20 tys. nabytych i ofiarowanych eksponatów o wartości około 73 tys. rubli, z których większość stanowiła dar dla instytucji. Muzeum cieszyło się dużą popularnością wśród ludności i było otwarte dla zwiedzających codziennie, z wyjątkiem poniedziałku, od 10 do 15. Opłata za wstęp wynosiła 30 kopiejek, a dla uczniów – 15 kopiejek. Z roku na rok rosła liczba indywidualnych i grupowych wizyt w muzeum, zwłaszcza w niedziele, kiedy bezpłatny wstęp mieli grupy uczniów szkół rzemieślniczych, handlowych i artystycznych, uczniowie szkół, studenci, nauczyciele, robotnicy i chłopi. Pracownicy muzeum oraz członkowie Towarzystwa W. Chwojka, M. Biliasziwskyj, D. Szczerbakiwskyj, K. Bolsunowski, W. Danyłewycz, W. Kozłowska prowadzili dla nich oprowadzania, czytali wykłady i organizowali zajęcia praktyczne w działach oraz w bibliotece. W tym okresie muzeum odwiedziło ponad 98 tys. osób, z czego 66,8 tys. bezpłatnie. W styczniu 1915 r. na bilansie muzeum znajdowało się nieruchomego i ruchomego majątku odpowiednio na sumę 262,6 tys. rubli i 10,5 tys. rubli, a także kolekcja artefaktów o wartości ponad 236 tys. rubli. Na początku wojny M. Biliasziwskyj i D. Szczerbakiwskyj zostali zmobilizowani do służby wojskowej, a 20 października 1914 roku zmarł wybitny archeolog, organizator muzeum i kierownik działu archeologicznego W. Chwojka. Pod koniec listopada z funkcji bibliotekarza zrezygnował D. Doroszenko, który w latach Rewolucji Ukraińskiej 1917–1921 stanie się znanym działaczem politycznym i państwowym, a na emigracji – wybitnym badaczem historii Ukrainy. Od 1 grudnia 1914 roku to stanowisko objął także absolwent Uniwersytetu Kijowskiego W. Prokopowycz – późniejszy znany historyk, działacz państwowy i polityczny doby Rewolucji Ukraińskiej 1917–1921. Komplet biblioteki uzupełniano przede wszystkim dzięki darowiznom instytucji naukowych, zakładów oświatowych, towarzystw społecznych i osób prywatnych. Na początku 1916 r. jej zasoby liczyły około 5368 jednostek przechowywania. Największe wkłady wnieśli przede wszystkim członkowie Kijowskiego Towarzystwa Starożytności i Sztuki, w tym małżonkowie B. i W. Chanenkowie – cenne wydawnictwa artystyczne; ród przedsiębiorców, kolekcjonerów i dobroczyńców Tereszczenków, z których środków zakupiono znaczną liczbę wydawnictw i innych materiałów; W. Butowycz – liczny zbiór książek; M. Biliasziwskyj – część własnej biblioteki; D. Szczerbakiwski – kolekcje rękopiśmiennych cerkiewnych ksiąg i starodruków XVI–XVIII w. Wojna światowa, która trwała i na zachodnioukraińskich ziemiach, spowodowała ogromne ofiary w ludziach i straty materialne narodu ukraińskiego, gwałtowny spadek poziomu życia oraz okrutne represje caratu rosyjskiego przeciwko narodowemu ruchowi kulturalnemu. Chanenko, odczuwając zagrożenie, jakie wojna niosła dla sprawy jego życia, w 1914 roku wnosi projekt etatów muzeum, który przewidywał nadanie mu statusu instytucji państwowej, a we wrześniu 1915 roku zorganizował ewakuację do Rosyjskiego Muzeum Historycznego w Moskwie 6,5 tys. najcenniejszych eksponatów. Następnie napisze drugi testament, w którym prosił spadkobierców – zarządców Warwarę i Michaiła Chanenków o przekazanie kapitału w kwocie 100 tys. rubli w państwowe papiery procentowe i „zapisał go Kijowskiemu Artystyczno-Przemysłowemu i Naukowemu Muzeum... na zaspokojenie jego potrzeb z procentów z wymienionego kapitału, który ma być przechowywany nienaruszalnie w Banku Państwowym”. W 1915 roku B. Chanenkę ponownie wybrano przewodniczącym Komitetu muzeum na corocznym zebraniu Towarzystwa. Tymczasem długotrwała choroba i śmierć 26 maja 1917 r. miały ciężkie skutki dla Towarzystwa i muzeum. Brak protokołów zebrań Towarzystwa za lata 1915–1917 świadczy o jego bezczynności. 23 sierpnia 1918 r. odbyło się ostatnie zebranie Towarzystwa Starożytności i Sztuki, w którym uczestniczyli wyłącznie członkowie zarządu M. Biliasziwskyj, D. Szczerbakiwski oraz członek Komisji Rewizyjnej W. Kuliżenko. Stwierdzili oni, że przez dwa lata „członkowie Towarzystwa faktycznie nie wykazywali żadnego zainteresowania losem muzeum, które obecnie znajduje się w bardzo trudnym, niemal katastrofalnym położeniu”. Zebranie pod przewodnictwem M. Biliasziwskiego podjęło uchwałę o likwidacji Towarzystwa, a zebrane przez nie środki przekazać Komitetowi muzeum. Uchwała została przekazana Ministerstwu Spraw Wewnętrznych hetmańskiej Ukraińskiej Republiki Państwowej Pawła Skoropadskiego, które 21 października zatwierdziło decyzję zebrania o przekazaniu Muzeum pod podporządkowanie państwa. Moskiewski reżim komunistyczny w 1919 roku ponownie ustanowił swoją władzę w Kijowie, a marionetkowa RNK USRR dekretem z 23 czerwca znacjonalizowała muzeum, nazywając je Pierwszym Państwowym Muzeum, i przekazała je pod zwierzchnictwo Ludowego Komisariatu Oświaty. W 1924 roku zostało ono przemianowane na Ogólnoukraińskie Muzeum Historyczne im. Tarasa Szewczenki, z którego zasobów w latach 1920–1930 masowo wycofano i wywieziono do Moskwy i Leningradu najcenniejsze artefakty, m.in. obrazy, rzeźby, grafiki, wyroby ze złota i srebra, a inne przekazano nowo powstałym muzeom Ukrainy. Po wyniszczających latach niszczenia zbiorów w kwietniu 1937 roku otwarto je jako Państwowe Muzeum Sztuki Ukraińskiej. W 1994 roku zostało ono uhonorowane statusem Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy, którego zbiory prezentują ponad 40 tys. eksponatów sztuki ukraińskiej od XII w. do współczesności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Kapelan Danyło Kobyłecki – pierwszy proboszcz cerkwi w Nebelicy

Jewhen BUKET. W 1829 roku mieszkańcy Nebelicy w powiecie radomyskim (obecnie rejon buczański w obwodzie kijowskim) nie pamiętali już, kiedy dokładnie została zbudowana ich jednoprzęsłowa drewniana cerkiew św. Mikołaja – „z dzwonnicą, na czterech słupach, mocna (oprócz dzwonnicy), w pełni jeszcze nieukończona”. Jednak analiza zachowanych dokumentów, w szczególności najstarszej księgi metrykalnej (CDIAK Ukrainy, f. 127, op. 1012, spr. 942), która rozpoczyna się 6 września 1789 roku, daje podstawy twierdzić, że właśnie w tym czasie miejscowi parafianie ją zbudowali. Również dosłownie w przeddzień, 25 sierpnia 1789 roku, do Nebelicy z Hruzskiej został przeniesiony przez unickiego oficjała Truchlińskiego kapelan Danyło Kobyłecki. Urodził się on w 1738 roku w Czartoryi w szlacheckiej rodzinie Iwana i Paraskewy Kobyłeckich. Jeszcze gdy był chłopcem, rodzina przeprowadziła się do wsi Kordeliwka na Podolu, gdzie nauczył się czytać i pisać oraz pełnił obowiązki diaka. Gdy miał 27 lat, 27 maja 1765 roku ożenił się z Agafią, córką Prokopija Melnyka z sąsiedniej wsi Huszczynci. U teścia w Huszczynciach młoda rodzina przeżyła dwa lata, a potem aż dziewięć lat we wsi Baszteczky, gdzie płaciła czynsz, jak inna tamtejsza szlachta. Niejednokrotnie Danyło woził wyhodowane w majątku zboże na sprzedaż do osmańskiego Oczakowa. W ostatnią taką podróż został okradziony, nie miał z czym wracać do domu i zmuszony był, aby przeżyć, pełnić obowiązki diaka w Oczakowskiej cerkwi św. Mikołaja. Tam po usunięciu miejscowego księdza został zauważony podczas wizytacji cerkwi przez generalnego wizytatora protosyngla (pomocnika rządzącego biskupa w tradycji konstantynopolitańskiej) Cyryla i skierowany do miasta Kauszany do prawosławnego brailowskiego metropolity Joachima, gdzie po aprobacie w śpiewach i czytaniu 20 lipca 1779 roku został wyświęcony na księdza cerkwi św. Mikołaja w mieście Oczaków. A już rok później (13 lipca 1780 roku) ten sam Joachim za wzorowe zachowanie nagrodził Danyła Kobyłeckiego godnością protopopa. W Oczakowie przeżył sześć lat, ale z powodu epidemii dżumy w 1784 roku zmuszony był wracać do Baszteczek. Przeżywszy tam trzy miesiące, ksiądz chciał wrócić do swojej parafii, ale miejscowy właściciel-dyspozytor Kurowski, przypomniawszy mu utracone ziarno, nie wypuścił go, lecz wydał unitom. W lipcu 1784 roku w Radomyślu unicki oficjał Mychajło Mełenewski odebrał ks. Danyłowi gramotę, daną przy wyświęceniu na prawosławnego księdza i zmusił go do przyłączenia się do unii. A za to, że odprawiał według prawosławnego obrzędu Kościoła Konstantynopolitańskiego, został ukarany 15-dniowymi rekolekcjami (odosobnieniem) w Łysiańskim klasztorze bazylianów. Według wniosku tamtejszego przełożonego Pohuroleckiego oficjał Mełenewski wydał ks. Danyłowi zamiast gramoty prawosławnego metropolity swoje świadectwo i 20 marca 1785 roku skierował go do parafii św. Michała we wsi Besidka w powiecie piątyhorskim na pomoc tamtejszemu proboszczowi Toczapskiemu. Przebywszy tam siedem miesięcy, przeszedł na dziewięć miesięcy do pomocy dziekanowi Ołeksandrowi Kułyckiemu, a 17 lutego 1787 roku został przeniesiony do wsi Hruzska w powiecie kijowskim jako obserwator, gdzie przebywał prawie trzy lata, dopóki parafia nie otrzymała nowego proboszcza. Trafiwszy wreszcie w 1789 roku na własną parafię w Nebelicy, ks. Danyło Kobyłecki wkrótce (1794 rok) szczerze ucieszył się możliwością ponownego odprawiania według obrządku prawosławnego. Oczywiście, obrzęd ten nie był moskiewski, a ten, którego ksiądz nauczył się na południu Ukrainy. Z tego powodu był wzywany na przesłuchanie w czerwcu 1800 roku już przez urzędników prawosławnego rosyjskiego Kościoła. Ale z powodu braku w Nebelicy innego księdza ks. Danyłowi pozwolono tam odprawiać nadal. Do 16 stycznia 1814 roku, kiedy jednak został odsunięty z powodu starości. Spoczął 13 kwietnia 1818 roku w wieku 80 lat, został pochowany na cmentarzu parafialnym. Można przypuszczać, że w Nebelicy cerkiew św. Mikołaja powstała właśnie dlatego, że św. Mikołaj był patronem pierwszej parafii ks. Danyła Kobyłeckiego – księdza, który cierpiał, ale do ostatnich dni życia zachował wierność Świętemu Apostolskiemu Kościołowi Konstantynopolitańskiemu. W 1851 roku zamiast starej zbudowano tu nową cerkiew św. Mikołaja 6. klasy, która posiadała 35 dziesięcin ziemi. Do jej parafii należały Boriwka i Komariwka. W latach 1904–1908 księdzem w Nebelicy był przedstawiciel znanej dynastii – ks. Jakiw Petrowycz Koszyć. Szkołę parafialną w Nebelicy założono jeszcze w 1842 roku. Jest to najstarsza szkoła na terenach współczesnej hromady makarowskiej, założona przez imperium rosyjskie. Finansowana była przez państwo i kształciła pisarzy dla miejscowych ogniw administracji państwowej. Prawda, szkoła ta nie przetrwała długo. Już w 1864 roku przy parafii św. Mikołaja otwarto szkołę cerkiewną nowego typu dla miejscowych dzieci. Jej pierwszym proboszczem był ks. Stefan Zacharowycz Rubanowycz. W 1897 roku szkoła otrzymała nowy budynek. Jeśli w 1875 roku w Nebelicy uczyło się 15 chłopców, to w 1910 – 61 chłopców i jedna dziewczynka (szczegółowiej o historii edukacji w Nebelicy można przeczytać w książce Wołodymyra Pererwy „Historia szkolnictwa w miastach i wsiach Kijowszczyzny XIX – początku XX wieku”, str. 324–325). Za władzy radzieckiej cerkiew zamieniono na pomieszczenie mieszkalne, ale w 1992 roku wierni ją odzyskali. Oficjalnie zarejestrowali wspólnotę religijną 24 lutego 1993 roku. Niestety, wpadła ona w moskiewską okupację duchową, w której pozostaje do dziś. W pamięć o pierwszym duchowym przewodniku, ks. Danyle Kobyłeckim, czas to naprawić.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Moje spotkania i współpraca z niezapomnianym honorowym Patriarchą Filaretem

Petro WOLWACZ Los i Bóg Wszechmogący obdarzyli mnie kilkoma spotkaniami i współpracą z wybitną Osobistością oraz wielkim patriotą Ukrainy. Badacze rodu Symyrenków od pierwszych dni ogłoszenia niepodległości Ukrainy przedstawiali władzom kwestię odrodzenia zbezczeszczonej przez Moskali cerkwi Symyrenków oraz rodzinnego cmentarza wokół niej. Nasze zamiary popierała wnuczka Symyrenków, Tetiana Wołodymyrówna, oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. T. Szewczenki, w którego zarządzie z ramienia Krymu zasiadałem również ja, a Pawło Mowczan, który był wówczas także posłem do Rady Narodowej Ukrainy, poparł naszą inicjatywę. Katerina Motrycz, mająca dostęp do kancelarii patriarchy, obiecała zorganizować mi spotkanie z Patriarchą Filaretem w jego rezydencji miejskiej. Na umówioną godzinę byłem już w kancelarii. Kilka minut później serdecznie i ciepło powitał mnie Patriarcha. Uważnie wysłuchał mojej prośby. Ku mojemu zdziwieniu życzliwie powiedział: «O rodzinie Symyrenków dobrze wiem. Musi Pan rozpocząć sprawę od utworzenia na ojczyźnie Symyrenków wspólnoty parafialnej. Wystarczy mieć wniosek do lokalnych władz od trzech osób». Patriarcha wezwał kierowniczkę kancelarii. Przyniosła egzemplarze kilku dokumentów. Patriarcha powiedział: «Zazwyczaj podpisuję, gdy w dokumentach są już nazwiska członków grupy inicjatywnej. W sprawie Symyrenków odstępuję od tej zasady i podpisuję puste dokumenty bez nazwisk miejscowych wiernych». Patriarcha uśmiechnął się, życzliwie uścisnął mi dłoń i życzył powodzenia. Dzień później byłem już w Horodyszczu na Czerkaszczyźnie, gdzie moi dobrzy znajomi utworzyli grupę inicjatywną. Przekazała ona do Mlijiwskiej Rady Wiejskiej wniosek o otwarcie religijnego ośrodka w tak zwanym «domu kultury» (dawnej rodowej cerkwi Symyrenków). Wkrótce badacze rodu Symyrenków doprowadzili do likwidacji komunistycznego «ogniska» kultury. Biura projektowe przystąpiły do opracowywania planu rekonstrukcji cerkwi. Tak dzięki patriarszej mądrości rozpoczęło się odrodzenie rodzinnej cerkwi Symyrenków. Wiadomo, że na jej otwarciu w 1859 roku był Taras Szewczenko. W odradzaniu cerkwi aktywnie uczestniczyła Tetiana Wołodymyrówna Symyrenko. Niestety zmarła ona pod koniec 2001 roku, a dalsza odbudowa cerkwi i cmentarza przebiegała już bez niej. Pod koniec 2006 roku w Pałacu Mariińskim prezydent Wiktor Juszczenko prowadził wielotysięczne wręczanie państwowych odznaczeń. Wśród odznaczonych spotkałem także Jego Świątobliwość Patriarchę Filareta. Co więcej, siedziałem nawet obok patriarchy. On mnie od razu rozpoznał i zaczął wypytywać o los cerkwi Symyrenków, której rekonstrukcję faktycznie właśnie kończyliśmy. Przed wręczeniem mi Orderu «Za zasługi» III stopnia poradziłem się Patriarchy, czy poprawnie będzie, jeśli w swoim przemówieniu powiem o konieczności wsparcia jedynej ukraińskojęzycznej gazety na Krymie „KrymskaŚwietlica” i przyspieszyć tworzenie szkół ukraińskojęzycznych. Najświętszy Patriarcha pobłogosławił mnie w tej dobrej sprawie. List do prezydenta w tej sprawie wręczyłem. Jak pokazał dalszy przebieg wydarzeń, ten krok, dokonany za błogosławieństwem Najświętszego Patriarchy, przyniósł pozytywne skutki. Patriarcha Filaret wziął również aktywny udział w organizacji na Krymie, na bazie wojskowo-politycznej szkoły, soboru katedralnego. W tym celu zostałem delegowany przez parafię cerkiewną do Ministerstwa Obrony z prośbą do odpowiednich wiceministrów. Gdy zacząłem chodzić po gabinetach ministerialnych, zrozumiałem, że Patriarcha Filaret również przyłączył się do tej sprawy, bo jeden z wysokich generałów powiedział: „Wspiera was także Patriarcha Filaret”. Wkład honorowego Patriarchy Filareta w utworzenie Eparchii Krymskiej UPC (KP) jest ogromny. Sobór katedralny Równoapostolskich Książąt Włodzimierza i Olgi szczególnie ożywił się, gdy eparchią pokierował biskup Kliment (w świecie Pawło Kusz). Patriarcha Filaret wziął udział w uczczeniu stulecia urodzin generała Petra Hryhorenki. A gdy moskiewska okupacyjna władza po aneksji Krymu zakazała w soborze nabożeństw, Patriarcha Filaret poparł ideę, by wierni tatarscy odprawiali modlitwy w meczetach. Kolejne spotkanie z niezapomnianym Patriarchą Filaretem odbyło się w Irpieniu po moim wyjeździe z okupowanego Krymu. Wówczas irpieńska wspólnota upamiętniała pierwszych poległych mieszkańców miasta przy miejskim memoriale. Patriarcha Filaret wygłosił przemówienie. Było to zimną, późną jesienią. I nie podszedłem już do Patriarchy, bo widziałem, że bardzo zmarzł, i nie odważyłem się odrywać go rozmową. Jako najwyższą nagrodę przechowuję medal św. Jerzego Zwycięzcy, wręczony mi za odbudowę cerkwi w Symyrenkiwskiej, a także błogosławioną dyplom biskupa symferopolskiego i krymskiego. Do druku przygotował Bohdan#Lubomyr Prytula

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ku jej pamięci. Di Maggio pragnął prostego życia rodzinnego. Chciał, aby Marilyn spędzała więcej czasu w domu, z dala od ciągłej uwagi prasy i Hollywood. Jednak Monroe była osobowością innego formatu – wolną, ambitną i nierozerwalnie związaną ze swoim zawodem. Przez różne charaktery i wartości życiowe ich małżeństwo nie przetrwało próby czasu. Dla mnie ważne jest, aby nie osądzać swojego bohatera, lecz go zrozumieć. Każdy aktor w pewnym stopniu jest adwokatem swojej roli. Odnoszę się do Joe Di Maggio z szacunkiem i starałem się dostrzec w nim nie tylko sprzeczności, ale i człowieczeństwo. Jak w każdą swoją rolę, włożyłem w niego część siebie, przede wszystkim pracowitość i oddanie temu, co się kocha. O zespole i procesie twórczym. Dla nikogo nie jest tajemnicą, że z Iryną Krechowecką jesteśmy razem nie tylko na scenie, ale i w życiu. Dla nas nigdy nie było to problemem, ponieważ umiemy rozdzielać relacje osobiste i proces twórczy. Jako aktorka i reżyserka Iryna jest niezwykle profesjonalna, wymagająca wobec siebie i uważna wobec partnerów. Uczyliśmy się na tym samym uniwersytecie. Wykładowca aktorstwa i reżyserii Iryny, Wasyl Jurciw, był mentorem mojego mistrza kursu Tarasa Beniuka. Więc kształtowała nas jedna szkoła teatralna, oparta na prawdzie sceny, dyscyplinie i wewnętrznej wymagalności wobec zawodu. Właśnie dlatego łatwo nam znajdować wspólny język w pracy. Dobrze rozumiemy się podczas prób, ufamy rozwiązaniom twórczym i zawsze dążymy do wspólnego rezultatu na scenie. Moim zdaniem najważniejsze dla reżysera jest jasne zrozumienie, co dokładnie chce powiedzieć spektaklem i jakie zadania stawia przed aktorami. Kiedy jest jasność i wspólna wizja, rodzi się jakościowy rezultat. Podczas pracy nad spektaklem rzeczywiście staliśmy się bliżsi jako zespół. Z Ołeksandrą znaliśmy się już wcześniej, od czasu wspólnej pracy w teatrze nad spektaklem „Pamiętaj, że trzeba mnie zapomnieć”. Z Andrijem łączą nas również wspólne projekty twórcze, w szczególności spektakl „Sztuczna inteligencja”. Z Ołhą też pracowałem wcześniej, a z Oksaną Bohdan poznałem się już bezpośrednio podczas pracy nad tą inscenizacją. O spektaklu. Nasz spektakl „MONROE. Druga strona sławy” to dramat muzyczny, w którym łączą się sceny dramatyczne, numery wokalne i choreograficzne. Nad każdym z tych elementów dużo pracowaliśmy, dlatego mam nadzieję, że widzowie odczują wkład całego zespołu. Dziś oceniam naszą pracę jako udaną. Jednocześnie jestem przekonany, że teatr to ciągły rozwój: każdy spektakl daje nowe doświadczenie, zmusza do wzrostu, szukania nowych rozwiązań i dalszej pracy nad sobą.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Nowe spojrzenie na Marilyn Monroe

Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Olhy CHURSINEJ “MONROE” to spektakl, który rozbija mit. Nie ma tu blichtru – tylko nerw, prawda i obnażona dusza. Świat, który cię uwielbia i jednocześnie niszczy. Miłość, która ratuje i traumatyzuje. Sława, która daje wszystko i zabiera ciebie. Na scenie – walka dwóch kobiet w jednej: Normy Jeane i Marilyn Monroe. Żywy człowiek i zmyślony wizerunek. Co jest silniejsze – chęć bycia kochaną czy strach przed pozostaniem sobą? Gdzie leży granica między talentem a szaleństwem? I ile kosztuje stanie się legendą? Ale to nie jest historia o porażce. To historia o wyborze. O sile zaakceptowania siebie ze wszystkimi lękami, pęknięciami i światłem. Bo czasami, żeby widzieć, trzeba nie zniknąć, a wręcz przeciwnie – odważyć się świecić jeszcze jaśniej. Zatem oddajmy głos twórcom spektaklu. Iryna Krechowec’ka, reżyserka-wystawczyni, odtwórczyni głównej roli Marilyn Monroe: “O spektaklu. Zaczęliśmy współpracować z teatrem “Kult” oraz jego założycielem i dyrektorem artystycznym Nazarem Boruszkiem. Wtedy właśnie zrodził się pomysł wystawienia spektaklu o Marilyn Monroe właśnie na tej scenie. To już druga inscenizacja według sztuki Ołeksija Hnatiuka “MONROE”. Poprzedni spektakl był wielkoskalowy, z dużą liczbą postaci i dekoracji. Ponieważ teatr “Kult” jest teatrem kameralnym, zaproponowałam stworzenie bardziej kameralnej wersji tej historii. Sam autor zaproponował mi spróbowanie swoich sił w reżyserii – skrócenie tekstu i stworzenie nowej wersji scenicznej sztuki. Mam dwa wyższe wykształcenia – reżyserskie i aktorskie. I jest to moja pierwsza samodzielna praca reżyserska. Przyznam, że łączenie reżyserii i odgrywania głównej roli nie było łatwe. Dlatego kolejny spektakl planuję wystawić wyłącznie jako reżyserka. Jeśli wyjdę na scenę jako aktorka, to znacznie później niż na premierze. Zdecydowaliśmy się nie przywiązywać do konkretnej przestrzeni – istnieje ona jako projekcja wewnętrznego świata bohaterki. Ważne było dla nas zbadanie procesu transformacji Normy Jeane w Marilyn Monroe, pokazanie nie tylko narodzin gwiazdy, ale i ceny, którą zapłaciła za stworzony przez siebie wizerunek. O zespole i procesie twórczym. Moi koledzy ze sceny to wspaniali, profesjonalni aktorzy. Ze wszystkimi pracowało się łatwo, ponieważ każdy organicznie wpasował się w swój typ postaci. Tak, Ołeksandra Rudnyćka idealnie pasowała do roli nauczycielki aktorstwa, ponieważ również w życiu zajmuje się nauczaniem. Olha Moroz, która w poprzedniej inscenizacji grała Natashę Lytess, tym razem wystąpiła w roli ciotki Grace. Dobrze czujemy się nawzajem jako partnerki twórcze. Odtwórczynię roli Gladys, matki Monroe, szukaliśmy dłużej. Oksana Bohdan stała się dla nas prawdziwym odkryciem. Szybko włączyła się do zespołu i stworzyła wyrazisty wizerunek sceniczny. Andrij Kyryczenko to niezwykle charyzmatyczny aktor. Od razu zrozumiałam, że to właśnie on zagra Bena Lyona – dyrektora studia 20th Century Fox, który odegrał ważną rolę w karierze Marilyn Monroe i faktycznie podarował jej sceniczne imię. Serhij Tymkiw, podobnie jak w poprzedniej inscenizacji, wykonał rolę Joe DiMaggio, stworzył szczery i przekonujący wizerunek człowieka, który naprawdę kochał Marilyn Monroe, i błyskotliwie poradził sobie z tym zadaniem. Kameralny format teatru skłonił nas do szukania innych środków wyrazu. Dlatego główny akcent został przeniesiony z zewnętrznej widowiskowości na wewnętrzny świat bohaterki, jej lęki, traumy i walkę z własnymi demonami. W spektaklu słychać głosy zza kadru, a w poszczególnych scenach pojawiają się bezimienne postacie. Wiadomo, że matka Monroe chorowała na schizofrenię i sama Marilyn przez całe życie bała się powtórzyć jej los. W finale naszego spektaklu bohaterka pokonuje własne lęki. Mimo że wszyscy znają tragiczny finał jej życia, staraliśmy się nadać tej historii jaśniejszą nutę. Kostiumy stały się ważną częścią inscenizacji. Nie dążyliśmy do dosłownego odtwarzania epoki, ale zachowaliśmy pewne stylistyczne nawiązania do niej. Rozwiązanie wizualne zbudowane jest głównie na czarno-białej gamie. Dopiero w finale Marilyn pojawia się w jaskrawej sukni. W pracy nad rozwiązaniem plastycznym spektaklu pomagały nam choreografki Natalija Filipczuk i Alona Mohylna. Alona pracowała nad scenami psychodelicznymi, a Natalija – nad moimi solowymi numerami. Epizody plastyczne stały się ważnym składnikiem spektaklu, pomagając przekazać wewnętrzne stany bohaterki, których nie da się oddać słowami. Chcemy udoskonalić scenografię, być może uczynić kostiumy bardziej efektownymi i dodać nowe rozwiązania sceniczne. Na przykład użyć wentylatora w scenie z białą suknią Monroe. Osobno chcę podziękować dyrektorowi i dyrektorowi artystycznemu teatru Nazarowi Boruszkowi oraz jego żonie Chrystynie za wsparcie pomysłu stworzenia naszej inscenizacji i zaufanie. To właśnie dzięki ich wsparciu ten spektakl otrzymał szansę na narodziny i spotkanie z widzem”. Andrij Kyryczenko, odtwórca roli Bena Lyona: “Mój bohater to dyrektor studia filmowego “20th Century Fox”, który stał się punktem wyjścia kariery Monroe. Podoba mi się jego niejednoznaczność. Mój bohater jest wielowymiarowy, nie można go nazwać ani pozytywnym, ani negatywnym. Co więcej, jest przedstawiony w rozwoju. Z Serhijem Tymkiwem gramy razem w spektaklu “Sztuczna inteligencja”. Uformowała się między nami twórcza współpraca. Serhij przedstawił mnie Irynie Krechowec’kiej. Z Iryną gramy już drugi spektakl, dobrze komunikujemy się w życiu. Z Ołeksandrą Rudnyćką w tym spektaklu mamy interakcję sceniczną. Z wykształcenia jestem reżyserem estrady. Połączenie działalności aktorskiej i reżyserskiej zawsze jest wyzwaniem. Tak, w wielu aspektach była to praca zespołowa. Ale to właśnie Iryna stała się flagowcem całego procesu. Jej praca w roli to precyzyjne trafienie w postać. Jest nawet wizualnie podobna do swojej bohaterki. Plus ma naturalną plastyczność, jak u Monroe. Jako reżyserka Iryna zdołała znaleźć podejście do każdego aktora. To trudne, bo wszyscy jesteśmy różni. W tym spektaklu ważna jest nie tylko droga, ale i wynik. Zdołaliśmy go pokazać i to jest najważniejsze. Nasz zespół to ludzie, z którymi komfortowo się pracuje. To twórcze środowisko, w którym jest przestrzeń na improwizację i interakcję. Razem dążyliśmy do wspólnego celu. Życzę każdemu takiego zespołu do swoich projektów. Chciałbym podziękować założycielom teatru “Kult” Nazarowi i Chrystynie Boruszkom. To ludzie, którzy dali możliwość stworzenia naszego spektaklu i wielu innych projektów. Przypadkowo poznałem Nazara i z czasem trafiłem do tego teatru. Ci ludzie wspierają inicjatywę, dają impuls do dalszego ruchu. Pracę aktora oceni widz, a moim zadaniem jest słuchanie uwag, wyciąganie wniosków i doskonalenie się. Dla siebie będę mógł wewnętrznie ocenić wynik po kilku pokazach. To ciągłe poszukiwanie, ruch do przodu”. Oksana Bohdan, odtwórczyni roli matki Marilyn Monroe – Gladys Pearl Baker: “Historia tej kobiety jest bardzo ciekawa. Szukałam materiałów z nią związanych, jednak okazało się, że nie ma ich wiele. Reżyserka pomogła mi zrozumieć wewnętrzną motywację bohaterki – czego ona tak naprawdę chce od życia i od swojej córki, którą faktycznie porzuciła, a z czasem w jej stosunku do córki pojawiły się urazy, zazdrość i wewnętrzny konflikt. Ciekawie było badać, co dzieje się w jej duszy, jak egzystuje, jakie ma marzenia. Starałam się stworzyć żywy, wielowymiarowy wizerunek. W pewnym stopniu współczuję swojej bohaterce, ale mimo wszystko jest ona antagonistką. Nie chciałabym, żeby w prawdziwym życiu istnieli tacy ludzie. Chociaż, gdyby nie było takiej matki, nie byłoby też Marilyn Monroe. Najbardziej podczas pracy nad spektaklem zapadł mi w pamięć proces poszukiwań. Ciągle coś zmienialiśmy, eksperymentowaliśmy. Reżyserka dawała aktorom możliwość wykazywania inicjatywy. Do udziału w spektaklu zaprosiła mnie koleżanka Ołeksandra Rudnyćka, z którą razem wykładamy w Narodowej Akademii Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki (NAKKKiM). Było to nowe doświadczenie i możliwość odkrycia siebie z innej strony. W tym zespole można w pełni polegać na partnerach i poczuć ich wsparcie. Bardzo lubię teatry kameralne, bo tutaj słyszysz każdy oddech i każdą emocję, którą przekazujemy widzowi. Naprawdę chcę być częścią tego procesu”. Ołeksandra Rudnyćka, odtwórczyni roli Natashy Lytess: “Granie prawdziwej postaci jest zawsze trudne. Moja bohaterka to znana nauczycielka aktorstwa i aktorka, jednak zachowało się o niej niewiele informacji. Jeśli o Marilyn Monroe istnieje ogromny zasób materiałów, to o Natashy – głównie pojedyncze, epizodyczne wzmianki. Dlatego stworzenie wizerunku wymagało raczej intuicyjnego i artystycznego podejścia. Nie da się w pełni odtworzyć prawdziwego człowieka – nie możemy wiedzieć, co dokładnie czuła czy myślała. Była to niełatwa, surowa z charakteru kobieta i trzeba było to przekazać nie tylko emocjonalnie, ale i poprzez detale behawioralne. W spektaklu jest scena prób, która częściowo bazuje na moim doświadczeniu pedagogicznym. Brałam udział w jej kształtowaniu i proponowałam własne rozwiązania. Jednocześnie u podstaw wizerunku starałam się pozostać w granicach znanych faktów o postaci. Bardzo podobało mi się pracować z reżyserką Iryną Krechowec’ką. Wyłania nam się “teatr rodzinny”. W końcu jej narzeczony Serhij Tymkiw to mój partner w spektaklu “Pamiętaj, że trzeba mnie zapomnieć”. Poznałyśmy się z nią na długo przed rozpoczęciem pracy nad spektaklem. I to bez wątpienia sprzyjało szybkiemu porozumieniu. Mamy podobną szkołę aktorską, chociaż Iryna uczyła się w Iwano-Frankiwsku, a ja – w Kijowie. A poza tym mamy wspólne spojrzenie, zgadzamy się w wielu wartościach. Dlatego pracowało się niezwykle łatwo. Już na drugim pokazie pojawiły się nowe, nieoczekiwane i ciekawe dla nas wszystkich rozwiązania. Myślę, że z każdym kolejnym pokazem spektakl będzie się zmieniał i doskonalił. Chociaż już teraz inscenizacja ma ukształtowany poziom profesjonalny”. Serhij Tymkiw, odtwórca roli Joe DiMaggio: “Gram Joe DiMaggio – drugiego męża Marilyn Monroe. Szczerze ją kochał. Nawet po rozwodzie nadal się o nią troszczył, a po jej śmierci jeszcze przez wiele lat wysyłał kwiaty” W kijowskim teatrze „Kult” odbyła się premiera spektaklu „MONROE. Druga strona sławy” na motywach sztuki Ołeksija Hnatiuka. Jest to już drugie sceniczne odczytanie utworu współczesnego ukraińskiego dramaturga. Wydarzenie miało miejsce w przeddzień setnej rocznicy urodzin piosenkarki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

najlepsze sanatorium. Odłóżcie wszystko, zrównoważcie się duchowo i fizycznie. Odzyskajcie siły utracone przez zimę lub ciężką pracę. Tydzień spędzony w gaju w samotności, bez telefonu i „komputera”, bez jakichkolwiek „dobrodziejstw” cywilizacji, uczyni was szczęśliwymi, uleczy rany duszy, uzdrowi. Właśnie wspomniane jagody znają wszyscy, a oto świdośliwę, czy też według ludowej nazwy czernicę, ludzie z jakiegoś powodu omijają. A szkoda! Jej właściwości nieco różnią się od borówki czarnej (czernicy), ale nie ustępuje jej pod względem kwasu askorbinowego, cukrów, karotenu. Dlatego świdośliwa to cudowny środek kardiotoniczny. Bardzo pożądany przy dławicy piersiowej i innych dolegliwościach sercowych. Zapobiega miażdżycy. Dlatego ludziom po sześćdziesiątce jest ona niezwykle potrzebna w odżywianiu i uzdrawianiu. Niezwykle potrzebna jest ona także tym, których przez zimę dopadły dolegliwości żołądkowe, tym, którzy mają słabe trawienie, wszak jagódki wspaniale wzmacniają, regulują pracę jelit. Nie opadają aż do mrozów, wspaniale się suszą. Ja zaś przechowuję je na pół z miodem. Niedościgniony przysmak na awitaminozę zimą. Poleskie gaje. A oto agrest (wahrus) (przez mączniaka dzisiaj nieczęsto spotyka się go w ogrodach, jednak w gajach nie choruje) działa przeciwnie – przeczyszczająco. Jest moczopędny, żółciopędny. Reguluje ciśnienie tętnicze, pożądany przy dolegliwościach sercowych. W ludowym uzdrawianiu ceniony jest jako środek przeciwnowotworowy. Agrest wspaniale wzmacnia naczynia włosowate, które z wiekiem stają się zbyt łamliwe przez ich zaszlakowanie i zanieczyszczenie. Agrest uzdrawia nerki, pęcherz, wypędza piasek. To jagoda ludzi otyłych. Przez miesiąc musicie spożywać do litra jagód dziennie, całkowicie przechodząc na odżywianie roślinne. Przemiana materii się znormalizuje i ku radości stracicie swoje niebezpieczne kilogramy. Tata nazywał wahrus jagodą młodości, wszak jest w nim pod dostatkiem cynku, miedzi, manganu, żelaza i jodu. A te mikrocząsteczki odnawiają krew, odkażają całe chorobotwórcze tło ciała. Kroplówkami tego się nie osiągnie. „Natura to lekarz nad lekarzami! Wszak stworzona przez samego Boga!” – nie raz podkreślał tata. I w tych prostych słowach zawarta jest wiekowa mądrość ukraińskiego narodu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kolodar

Bogini Łady. Przychodziło do niego kobieciarstwo ze swoimi ciężarami. Obwieszało dziuple szczodrze wyszywanymi ręcznikami. Tworzyło obrzędy o pomyślne porody, o zgodę i ład w rodzinie. O spokój grodziska, wsi, państwa. Żeby ich łado wrócił z wyprawy wojennej. Bliźnięta rodzi Ojciec – Matka. Siostry, Braci – szczere służenie Ojczyźnie. Dlatego Jaskółki – Lipy zawsze święcie przestrzegają pradawnego drogowskazu Wieści Początkowych. Rodnik IV. Testament 66. „Jak prawicę swoją szanuj Ojców miecz. Jak źrenicę – Matczyne wyszycia. Ich tajemnica dawna – studnia dla twojego spragnionego serca”. Lipy są piękne, urodziwe, szczere, hojne, miłujące ludzi, skore do dzielenia się, współczujące, zawsze przychodzą z pomocą pierwsze. Dlatego wśród nich jest zadziwiająco wielu lekarzy. Nauczyciele młodszych klas – to przeważnie Jaskółki – Lipy. Widzą w ludziach tylko to, co dobre, tak jak pszczoły widzą we wszystkim tylko miód. Zawsze wsłuchują się w rady innych. Są piękne zarówno zewnętrznie, jak i wewnętrznie. Żarliwe. I pozostają takimi przez całe swoje życie. Zawsze starają się załagodzić każdą sprawę, nawet nie mając z tego zysku. Znani prawnicy – to właśnie Lipy. Mimo że są kruche i wrażliwe, nie odstępują od swoich zasad. Zatrzymując się, by odpocząć, przycichnąć, jeśli nadciąga burza, a kiedy ona ustaje, nie zważając na straty, kontynuują sprawę z podwojoną siłą. I to zawsze przynosi im życiowy sukces i radość. Lipy mają dość potężny twórczy pierwiastek, który czerpią z głębokiej siwizny naszego NARODU, niech to będzie naukowiec, artysta czy prosty rolnik. Mogą wybaczyć obrazę osobiście, ale nie wybaczają zniewagi wobec bliskich osób, świętości narodowych. I tutaj kieruje nimi gwiazdozbiór Psa. Kochają przytulność w rodzinnym gnieździe, cały swój wolny czas poświęcając właśnie temu. Wierne sobie nawzajem przez całe życie, jednak nie znoszą kłamstwa. Długo cierpią z powodu zdrad i nieporozumień. Lipiec naznaczony jest całym naręczem Niebieskich świąt. Pierwszy dzień miesiąca – narodziny Ordżuny – zwycięzcy zła na Polu Kuratuł koło Kosmacza w Karpatach. Szesnastego – czczenie Bogini Węża Kory – Pramatki Skołotów – Saków. Bogini przyrody Egle u Litwinów (pradawne kultury naszych narodów są wspólne). Cały siedmiodniowy okres przed 20 lipca wielbiony jest jako tydzień Peruna. Święto Boga wojskowej arystokracji. W tym dniu książęce drużyny przed tysiącletnimi dębami wygłaszały przysięgę Niebu. „Panie Boże, Perunie nasz, pozwól z Twojej prawicy Prawej zło kruszący młot brać! Pozwól okowy ruszyć! Pozwól wrogów kruszyć! Pozwól Świętą Ruś od skazy cudzoziemskiej oczyścić mocą Twoją Wszech-niebieską! Siłą naszą wszechziemską! Pozwól i zachowaj nas! Jeśli odstąpimy… poraź nas swoimi piorunami jarymi!”. Mimo to polanice – wojowniczki (znane jako ama – Żonki), oprócz dębu, składały ofiary także Lipie – orędowniczce. Przecież ona ratuje kobieciarstwo przy zaburzeniach cyklu miesięcznego (czy też braku „wiśni”). Przetarte suche kwiaty lipy (1 łyżka stołowa) zalewa się 300 ml wrzątku. Zaparzać godzinę pod przykryciem. Wypijać po pół szklanki rano na czczo, wieczorem przed snem. Koniecznie ciepłe. Lipa ratuje od kobiecych skurczów, nerwic, nadmiernych krwawień, bezpłodności. Lipa – to jedna z niewielu roślin, które zawierają fitosubstancje podobne do kobiecych hormonów. Dlatego kobietom po czterdziestce: raz na półrocze, przez miesiąc, rano należy wypijać szklankę ciepłej herbaty lipowej. I będziecie mogły cieszyć się pełnowartościowym życiem jeszcze bardzo długo. Klimakterium nadejdzie znacznie później i minie bezboleśnie. Przy chorobach nerwowych pożądane są kąpiele z kwiatu lipy. A wczesną wiosną, kiedy liście są młode – to wspaniałe sałaty. Ojcowie zaś myli swoją luksusową brodę tylko wywarem z kory lipowej z kurzym jajem. Przy czyrakach radzono na noc przykładać do ranki świeże, utłuczone pączki. A lipowe orzeszki w smaku są bardzo podobne do migdałowych i przydadzą się do ciasteczek i innych wypieków. Ale ciągłe picie herbaty lipowej nie jest wskazane – negatywnie wpływa na wzrok, zwłaszcza w srebrnych latach. Potężna Niebieska siła lata dobroczynnie wpływa zarówno na roślinę, jak i na człowieka. To – błogosławiony czas na uzdrowienie. Poziomka, malina, jagoda, agrest – najlepsze

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Lato 9600

Iwan PROSIANYK 22 czerwca – 22 lipca. Miesiąc Lipy. Gwiazdozbiór Sióstr, Wielkiego Psa. Patronka Bogini Lala. Nazwy ludowe: Lypeć, Żytnycz, Bileń, Koseń, Cervnes, Lipiec. Rodzime imiona, błogosławione przez Niebiosa: Bohodara, Berehynia, Wista, Dobromyla, Żdana, Zyhzycia. Bador, Błahowist, Dobromyl, Horysław, Żadan, Lub. W lipcu 1378 roku metropolita kijowski Cyprian na polecenie Patriarchy Konstantynopolitańskiego odwiedził Moskwę, gdzie za herezje i sprzeciw wobec Najświętszego Pierwotnego Tronu wykluczył z cerkwi moskiewskiego księcia Dymitra Dońskiego (znanego również jako chan Charychozia) i poddał go anatemie. Uczcijmy rycerskie kozactwo hetmana Wyhowskiego, które w dniach 7-9 lipca 1659 roku pod Konotopem odniosło błyskotliwe zwycięstwo nad 120-tysięcznym wojskiem moskiewskim. Bujność Gwiezdnej Siły, bujność wszystkiego co żyje, wzlot Słońce-Wskrzeszenia na Szczyt Lata, na czary, na wołchwowanie, na poszukiwanie naszych prastarych złotych kluczy, które otwierają najskrytsze źródła do dawno zapomnianej magicznej wiedzy, mnożącej Wewnętrzną Potęgę NARODU. Ten, kto urodził się w tym błogosławionym czasie, pomimo niedorzecznych przesądów, może spróbować wejść w Świat Tajemnicy. Wszak ma ku temu wszelkie predyspozycje. Lipa (od tego prasłowiańskie lepszy) – starożytne magiczne drzewo TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu — przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Główny redaktor Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn