Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka
Myrosław ŁEWYCKYJ
32 lata temu — 7 lipca 1988 roku — we Lwowie miało miejsce wydarzenie, które stało się punktem zwrotnym w ukraińskiej historii. Chodzi o wielki wiec przed uniwersytetem, na którym ogłoszono utworzenie Ukraińskiej Helsińskiej Unii. Stawiała ona dość otwarcie, jak na tamte czasy, kwestię suwerenności USRR. Przejście do pełnej niepodległości kolonii imperium miało odbywać się drogą transformacji państwa związkowego w konfederację suwerennych państw, z późniejszym przejściem do pełnej samodzielności.
Dokończenie na str. 3
Jedna z licznych akcji protestu młodzieży pod murami Sądu Konstytucyjnego w dniu rozpatrywania wniosku o „niekonstytucyjność” ustawy o państwowości języka ukraińskiego
ONI ŻĄDAJĄ: „DOŚĆ KŁAMSTW!”
Tłumaczenie maszynowe
Iryna FARION, doktor filologii, profesor. Zakończenie. Początek w nr 20-23 z 2020 roku. § 3. Ze-poplecznicy i JĘZYK. W maju 2020 roku przewodniczący Komitetu Wyborców Ukrainy O. Koszel oświadczył, że „Studio Kwartał 95 przekształciło się w kuźnię kadr dla nowej władzy. Jeśli uwzględnić nominacje nie tylko osób, które bezpośrednio pracowały w strukturach 95 kwartału, ale także ich znajomych, przyjaciół, krewnych, to mowa o co najmniej trzech dziesiątkach osób, które znalazły się na wpływowych stanowiskach państwowych w pierwszym roku prezydentury W. Zełenskiego. Realna liczba może okazać się jeszcze większa. Przy tym warto rozumieć, że większość z tych ludzi nie była wcześniej związana z polityką i po prostu nie znalazłaby się na obecnych stanowiskach, gdyby nie W. Zełenski. Co więcej, dawni przyjaciele i partnerzy biznesowi W. Zełenskiego otrzymali nie tylko stanowiska w Biurze Prezydenta, ale także miejsca w organach bezpieczeństwa Ukrainy, co bezpośrednio podnosi kwestię ich przydatności zawodowej do wykonywania postawionych zadań” [W ciągu roku na stanowiskach państwowych znalazło się ponad 30 „kwartałowców” i ich znajomych. http://www.cvu.org.ua/nodes/view/type:news/slug:za-rik-na-derzhavnykh-posadakh-opynylysia-ponad-30-kvartalivtsiv-i-ikh-znaiomykh, 15-05-2020]. SzeFirowie. Wśród szczególnie odrażających w kwestiach języka ukraińskiego są bracia SzeFirowie, Borys i Serhij, z których ten drugi – scenarzysta, producent, dyrektor „Studia Kwartał 95” – jest teraz pierwszym pomocnikiem prezydenta. Zaraz po wyborach prezydenckich 31 maja 2019 roku Borys SzeFir, współautor programu wyborczego Ze i współwłaściciel „Kwartału 95”, bez żadnych ceregieli oświadczył, że ustawę językową trzeba anulować, bo „to pierwszy krok do zakończenia wojny”, uściślając: „Moje zdanie – nie będziemy w stanie odzyskać Donbasu, zmuszając ich do mówienia po ukraińsku” [Partner Zełenskiego: Ustawę o języku należy anulować, a z Putinem się dogadać. https://www.pravda.com.ua/news/2019/05/31/7216673/, 31.05.2019; Olha Komarowa. Kwoty językowe: ukraiński znów zagrożony? https://www.radiosvoboda.org/a/movny-kvoty-sluga-naroda/30654728.html, 5.06.2020]. W ten sposób mimowolnie przyznał, że u podstaw wojny, z czym absolutnie się zgadzam, leży kwestia językowa, bo kwestia językowa to kwestia niepodległości narodu. Im więcej będzie języka rosyjskiego na Ukrainie, tym mniejszym będzie państwo Ukraina. Iść na ustępstwa wobec Donbasu – to niszczyć unitarne państwo Ukraina i pokazowo przegrywać z poplecznikami Putina. Ponieważ u SzeFirów, oprócz sowiecko-kolonialnego myślenia, przede wszystkim występuje interes finansowy, oczekują oni przeglądu kwot ukraińskojęzycznego produktu w telewizji, bo „90% – to dużo”, a „bez rosyjskiego rynku będziemy degradować” [Partner Zełenskiego… Tamże]. Czyli człowiek – mentalny więzień więzienia narodów ZSRR. Przypomnę, że zgodnie z 24 artykułem ustawy o języku państwowym w sferze telewizji i radiofonii organizacje telewizyjno-radiowe od 2021 roku mają nadawać w języku państwowym nie mniej niż 90% całkowitego czasu trwania audycji i/lub filmów (ich części) w każdym przedziale czasu między 07.00 a 18.00 oraz między 18.00 a 22.00. Właśnie stąd panika SzeFira i jego zaklęcia o kapitulacyjnym pokoju z wrogiem: „Gdyby nam wewnątrz Ukrainy pozwolono tworzyć po rosyjsku, moglibyśmy handlować z Rosją tą produkcją. Zakazy – to sztuczna i wstrętna rzecz. Tę wojnę, którą rozpętali politycy, mam nadzieję, dzisiejsi politycy zakończą” [Partner Zełenskiego… Tamże]. To, że jest to narodowo-wyzwoleńcza wojna Ukraińców z agresorem i odwiecznym wrogiem Rosją o swoje naturalne prawo do posiadania niepodległego państwa, nie mieści się w lichwiarsko-sowieckim światopoglądzie SzeFira. Zakończenie na str. 4–5 ...NASZA NADZIEJA, TO – MŁODZIEŻ UKRAINY OKNA W PRZESTRZEŃ PIĘKNA
Tłumaczenie maszynowe
Publiczne porażki Zełenskiego i jego zespołu zmuszają nawet zagorzałych oponentów Poroszenki do stawania po stronie byłego prezydenta. Po raz kolejny wyrażają oni swoje żądanie: „Zela — precz!”. Właśnie w tych dwóch słowach zawiera się ocena przez część społeczeństwa 24 postępowań karnych, które zostały wszczęte przez nową władzę wobec lidera ES Petra Poroszenki. Drugie posiedzenie Sądu Peczerskiego naocznie zademonstrowało tysiącom ludzi, którzy zebrali się pod sądem w poparciu dla Poroszenki i ukraińskiej demokracji, że oskarżenia przeciwko niemu wyglądają skrajnie prymitywnie i nieprzekonująco. Prokuratura Generalna bije pianę, próbując sklecić do kupy choćby jakąś sprawę, zamiast przeprowadzić kompleksowe śledztwo, godne zaufania, aby dowiedzieć się, czy rzeczywiście zostały popełnione jakieś poważne przestępstwa podczas kadencji Poroszenki. Większość spraw karnych jest po prostu bezsensowna, co potwierdza polityczny charakter tego prześladowania. W jednej z nich Państwowe Biuro Śledcze sformułowało podejrzenie w tak zwanej sprawie mianowania na stanowisko Serhija Semoczki, gdzie Poroszenkę oskarża się o przekroczenie uprawnień służbowych. Wśród wielu innych spraw Poroszence inkryminują domniemaną „zdradę stanu” przy podpisaniu porozumień mińskich, domniemane uchylanie się od płacenia podatków przy zakupie kanału telewizyjnego „Pryamiy”, który wiąże się z byłym prezydentem, „próbę przejęcia władzy” poprzez wprowadzenie stanu wojennego w strefie przyfrontowej w listopadzie 2018 roku, „uzurpację władzy” poprzez mianowanie dwóch członków Wysokiej Rady Sprawiedliwości bez wniosków komisji oraz sprawę o „podsycanie waśni religijnych” poprzez utworzenie przez Patriarchat Ekumeniczny autokefalicznego Kościoła Prawosławnego Ukrainy… Znamienne, że wśród wszystkich sfabrykowanych spraw karnych przeciwko Poroszence nie ma żadnej, która dotyczyłaby korupcji i osobistego wzbogacenia się, co było głównym zarzutem Zełenskiego wobec Poroszenki podczas kampanii wyborczej. Adwokat Poroszenki Ilja Nowikow oświadczył, że proces sądowy w sfalsyfikowanej sprawie przeciwko piątemu prezydentowi jest bardzo ważny dla społeczeństwa. To demonstracja tego, jak daleko może posunąć się władza w swoim pragnieniu zniszczenia systemu prawnego kraju. Nowikow jest przekonany, że głównym celem władzy jest przeszkodzenie liderowi partii opozycyjnej w prowadzeniu swojej działalności politycznej. Większość krajowych i zagranicznych obserwatorów uważa, że to nie poprzedni lider kraju stanął teraz przed sądem, a ukraińska demokracja w całości. Ukraina ma wielki problem z wizerunkiem i dlatego sądowe prześladowania byłych prezydentów to nie ta taktyka, która zdoła przekonać zagranicznych inwestorów do inwestowania pieniędzy w kraj z nieprofesjonalnymi sądami. W ogóle prześladowanie w sądach byłych prezydentów dla każdego kraju to zły pomysł. Wyjątkiem mogą być sytuacje, kiedy istnieją przekonujące dowody znacznych nadużyć, jak na przykład wobec byłego prezydenta Wiktora Janukowycza. Prezydent Zełenski igra z ogniem. Jest niebezpiecznie bliski tego, by powtórzyć błędy byłych liderów Ukrainy, których sprawowanie urzędu zakończyło się hańbą. Zełenski może przejść do historii jako jeszcze jeden szef państwa, który nie zdołał spełnić swoich hojnych obietnic wyborczych. W czasie, gdy kraj potrzebuje jedności, konfrontacja i napięcie społeczne gwałtownie rosną. A władza udaje, że nie zauważa ogromnego niebezpieczeństwa dla ukraińskiej państwowości w przededniu możliwej inwazji wojskowej Rosji już na południu Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
W Kijowie oraz innych miastach Ukrainy odbyły się akcje poparcia dla podejrzanych o zabójstwo Pawła Szeremeta: Andrija Antonenki, Julii Kuzmenko i Jany Dugar. Głównym hasłem stało się: „Dość kłamać!”. Ponad dwa tysiące aktywistów zebrało się w Kijowie w parku Tarasa Szewczenki. Wśród nich byli wolontariusze, weterani oraz członkowie organizacji nacjonalistycznych. Po krótkim patriotycznym koncercie uczestnicy ruszyli marszem przez Chreszczatyk do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Przy wejściu do budynku MSW na asfalcie napisali wielkimi literami: „Dość kłamstw!”. Stamtąd kolumna udała się pod Biuro Prezydenta. Protestujący są przekonani, że śledztwo nie przedstawiło wystarczających dowodów na udział Antonenki, Kuzmenko i Dugar w zabójstwie Szeremeta, dlatego nazywają sprawę sfabrykowaną i domagają się sprawiedliwego procesu. Po wystąpieniach obrońców praw człowieka i wolontariuszy na płocie naprzeciwko Biura Prezydenta pozostawiono banery z dowodami niewinności podejrzanych. „Nie jest nam wszystko jedno, co dzieje się w naszym kraju. Uważamy, że Julia, Andrij i Jana powinni być dzisiaj z nami, ale oni są teraz w areszcie śledczym i czekają na niesprawiedliwy wyrok” — podkreślają uczestnicy akcji protestacyjnej. Zdaniem tych, którzy przyszli wesprzeć Kuzmenko, Antonenkę i Dugar, przedstawione przez MSW dowody dotyczące rzekomego ich udziału w zamachu na Szeremeta nie wytrzymują żadnej krytyki. Tymczasem przebywają oni już ponad 200 dni w areszcie, a Dugar — pod nocnym aresztem domowym. Obrońcy praw człowieka, wolontariusze i weterani batalionów ochotniczych z plakatami nieposłuszeństwa wyszli, aby przeciwstawić się reżimowi, który obecna władza próbuje wprowadzić w Kijowie i innych miastach kraju: we Lwowie, Charkowie, Połtawie, Zaporożu… „Dość szycia spraw”, „Kiedy zaczną szukać prawdziwych zabójców?”, „Lwów nie wierzy”, „Abakow to diabeł”, „Dość kłamać” — to główne przesłania, które poruszają ludzi. Aktywiści planują nadal walczyć z bezprawiem, którego dopuszcza się władza. Obiecują, że to nie ostatnia demonstracja i będą reagować na wszystkie antykonstytucyjne, bezprawne i antyukraińskie działania obecnej władzy. „Chcemy — mówi jeden z uczestników — zwrócić uwagę opinii publicznej, środków masowego przekazu oraz ogółu społeczeństwa i władz na to haniebne kłamstwo, które wylano na nielegalnie przetrzymywanych w sprawie Szeremeta. Domagamy się, aby śledztwo i sąd wzięły pod uwagę to kłamstwo, a sprawa była prowadzona zgodnie z obowiązującym prawodawstwem, żeby znaleziono prawdziwych zabójców. Będziemy walczyć przeciwko temu i z pewnością zwyciężymy”. „Wszyscy jesteśmy w niebezpieczeństwie — dodaje inny. — W czasie, gdy na briefingach najwyższe kierownictwo kraju opowiada bajeczki o sprawiedliwości, niewinni Ukraińcy są prześladowani i wsadzani za kraty, policjanci biją, gwałcą i zabijają ludzi, czasem sami występując jako zleceniodawcy przestępstw. Wszystko to jest naszą rzeczywistością. Kiedy milczymy — wspieramy samowolę władzy i sami zakładamy sobie kajdany”… Termin aresztu podejrzanych o zabójstwo Pawła Szeremeta upływa 23/24 lipca. 2 lipca Policja Narodowa poinformowała, że postępowanie karne w sprawie zabójstwa dziennikarza Pawła Szeremeta jest gotowe do przekazania do sądu. Kijowski Sąd Apelacyjny odroczył do 9 lipca rozpatrzenie skargi apelacyjnej obrony figuranta sprawy o zabójstwo dziennikarza Pawła Szeremeta, Andrija Antonenki, na wybór wobec niego środka zapobiegawczego w postaci aresztu.
Tłumaczenie maszynowe
Hołdem dla sprawiedliwości dziejowej będzie postawienie pomnika hetmanowi Pawłowi Skoropadskiemu na 150-lecie (w 2023 roku) na bulwarze Szewczenki — gdzie jeszcze do niedawna stał pomnik kata młodego Państwa Ukraińskiego — Lenina, a także przemianowanie górnej części (dolna już nosi nazwę Niebiańskiej Sotni) ulicy Instytuckiej, przy której znajdowała się rezydencja hetmana Państwa Ukraińskiego, na ulicę hetmana P. Skoropadskiego, a obecną uliczkę, która nosi jego imię, przemianować na cześć innej postaci historycznej (na przykład kijowianki Goldy Meir, która mieszkała w pobliżu i która została pierwszym przywódcą państwa Izrael). Do tej pory wśród historyków Ukrainy trwa zażarta dyskusja: kto bardziej winny jest zguby ukraińskiego państwa na początku burzliwego XX wieku. Ważny wkład w zrozumienie procesów i wydarzeń, które doprowadziły w ostatecznym rozrachunku do upadku Ukraińskiej Republiki Ludowej (M. Hruszewskiego) — Państwa Ukraińskiego (hetmana P. Skoropadskiego) — Dyrektoriatu (S. Petlury) — wnosi wydane w Kijowie w 2019 roku reprintowe wydanie „Układ z Moskwą przeciwko hetmanowi Pawłowi Skoropadskiemu” Petra Sołouchy. Swoją pracę badawczą, wydaną w USA jeszcze przed 100-leciem hetmana Pawła Skoropadskiego (1873-1973), autor zadedykował mu jako najjaśniejszej postaci i najwybitniejszemu mężowi stanu w ukraińskiej historii XX wieku. Autor, operując wspomnieniami samych twórców Centralnej Rady, URL, Dyrektoriatu, prowadzi uważnego czytelnika do całkowicie logicznej odpowiedzi na bolesne pytanie: dlaczego my, Ukraińcy, w odróżnieniu od Polaków i Finów, mając już państwowość w 1918 roku, ją straciliśmy? „Źródłem powstania przeciwko hetmanowi Skoropadskiemu posłużył układ „maszynistów” z Moskwą…” Właśnie tak — „maszynistami rewolucji” — nazywali siebie we wspomnieniach M. Szapował oraz W. Wynnyczenko, którzy jako kierownicy Ukraińskiej Partii Socjalistów-Rewolucjonistów określali „dążenie do narodowo-państwowego budownictwa — nie tylko obcymi, ale i całkowicie wrogimi niezależnej klasowej polityce proletariatu”. I dalej: „…Niezależność państwa nie może być ostatecznym hasłem ludu pracującego w jego walce, a jedynie taktycznym środkiem dla osiągnięcia światowej federacji”… Zatem wychodząc z tych „internacjonalnych” pozycji socjaliści W. Wynnyczenko, M. Szapował oraz S. Petlura, który całkowicie, na wielki żal, wpadł pod ich wpływ, nie stanęli na drodze budowy swojego narodowego państwa, do czego wzywał ich hetman Skoropadski, a poszli je niszczyć. Wzywając na pomoc Moskiewszczyznę, aby obalić hetmana, oni — socjaliści-rewolucjoniści, oddali całe ukraińskie gospodarstwo do dyspozycji Moskwie… A rezultatem tego układu z Moskwą przeciwko hetmanowi i jego Państwu Ukraińskiemu stała się straszna ruina Ukrainy i niewolnictwo. Właśnie oni — socjaliści URL, zarażeni swoimi maniakalnymi ideami „socjalizmu i światowej federacji narodów bez granic”, zawalili swoje ukraińskie państwo — Hetmanat, splądrowali swój kraj i zadali tyle smutku, mąk, cierpień swojemu narodowi. Zatem Petro Sołoucha przekonująco, językiem jedynie oryginalnych dokumentów, dowodzi, że podstępny, antyukraiński w swojej istocie układ ukraińskich socjalistów z bolszewicką Moskwą Lenina-Trockiego-Stalina o powstaniu przeciwko hetmanowi Pawłowi Skoropadskiemu i jego Państwu Ukraińskiemu obrócił koło historii w stronę światowej degradacji moralności, humanizmu i postępu… Nieco później sami socjaliści-rewolucjoniści i główny historyk Mychajło Hruszewski przyznali już na emigracji, że powstanie przeciwko Państwu Ukraińskiemu, przeciwko hetmanowi nie było ukraińskim. Zostało ono zrobione przez obce państwa w sojuszu z naszymi socjalistami pod ukraińskim sztandarem — sztandarem Dyrektoriatu… „Powstanie przeciwko Hetmanowi — najciemniejsze miejsce w ukraińskiej rewolucji” — powiedział Mychajło Hruszewski (Dziennik, cz. I, str. 44). Stronę przygotował Heorhij ŁUKIANCZUK
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Początek na str. 1. Ponieważ o historycznej UGS napisano książki, nie będę zagłębiał się w strony jej historii. Zauważę jeden moment. To, że Ukraina doszła do niepodległości faktycznie bez rozlewu krwi, zawdzięczamy głębokiej intuicji i mądrości (nabytej także w obozach koncentracyjnych) kierowników UGS. Choć fakty bicia aktywistów UGS, próby ich otrucia podczas 15-dniowych „aresztów” miały miejsce. Były także przypadki do dziś zagadkowych wypadków samochodowych, w których zginęli aktywni działacze UGS. Kierownicy UGS bezkompromisowo gasili „inicjatywy od ludu”, które miały wszystkie oznaki kagiebowskich prowokacji. Do nich należy zaliczyć propozycję, by zamiast zaplanowanego historycznego łańcucha żałoby we Lwowie 17 września 1989 roku (był on preludium do historycznego Łańcucha Zjednoczenia 21 stycznia 1990 r.) przeprowadzić teatralizowane przedstawienie „zniewolenia Ukrainy”, w którym miałyby być wykorzystane makiety „kałasznikowów”. Taki „marsz” wzmocniłby kompromitację UGS nie tylko w oczach homosovieticusa, który obecnie przekształcił się w „kakajaraznica”, ale też ośmieszyłby ją w oczach elit politycznych świata. UGS postrzegali oni jako jądro elity politycznej przyszłego państwa. Wielki lwowski wiec 7 lipca 1988 roku był tym punktem zwrotnym, po nim Ukrainy już nie uważano za „strefę zastoju”, a republikę, w której zachodzą ciekawe procesy. Więc nie dziwi, że kompartyjna propaganda poprowadziła szaloną ofensywę przeciwko wszystkim „nieformalnym”, do których od razu zaliczono też UGS. Zaczęto im „przyszywać” łatki ekstremistów-nierobów, którzy niszczą jedność sowieckiego ludu pracującego. Od tamtej pory minęły już 32 lata, jednak daleko nie wszyscy wyleczyli się z sowieckiego myślenia. Przekonałem się o tym, gdy niedawno przypadkowo włączyłem jeden z kanałów telewizyjnych kuma Putina. Na nim „głosił kazania” czy to prowokator, czy jawnie polityczny idiota. W stylu komika Zełenskiego, który swego czasu porównywał Ukrainę do aktorki porno, wyzywał Ukrainę od „domów wariatów”. Najwyraźniej ten „kaznodzieja” jest pewien, że nic mu za to nie będzie. Dalej „przejechał się” po Marusi Zwirobij i wszystkich wolontariuszach, nazywając ich nikomu niepotrzebnymi darmozjadami. Do liczby „darmozjadów” zaliczył on też analityków. Już coś takiego przechodziliśmy w swojej historii. Za czasów hitlerowskiej okupacji tylko ten uważany był za wartościowego, kto tworzył rzeczy materialne. A patrioci, twórcy kultury duchowej uważani byli za element potencjalnie niebezpieczny dla reżimu okupacyjnego. „Kaznodzieja” z kanału Miedwiedczuka, wypowiadając hitlerowskie koncepcje, zapewne nie myślał, co mówił. Czy sugerował, że jego kasta postrzega Ukraińców jako naród niewolników, który może zadowalać się prymitywem a la „95 kwartał”? I łatwo go można trzymać w posłuszeństwie marchewką i kijem. A to obecnie, widzicie, namnożyło się różnych buntowników, którzy „buntują się” przeciwko przyjaźni z okupantem, nie chcą pogodzić się z faktem, że „na Ukrainie żyje wielonarodowy naród”. Oni nie szanują legalnie wybranego prezydenta Ukrainy. Chcą już na jesień podnieść nową „kolijwszczyznę”. Jeśli oni to zrobią, jeśli nie uda się tych tendencji zdusić w zarodku, to Ukraina jako państwo przestanie istnieć — wściekał się „kaznodzieja”. Czy wszystko powiedziane — to tylko polityczny idiotyzm? Niestety, nie! To cząstka wielkiego marazmu politycznych paranoików, powiązanych z Putinem. A on w swoim bunkrze doszedł do takiego poziomu paranoi, że w trakcie agitacji za swoje „zerowanie” znów rozpalał rewizjonistyczne apetyty podległej jego propagandzie populacji. Kazachska dziennikarka Polina Szymańska nazywa rozpalanie imperialnej nostalgii bardzo ciekawym słowem „Putin żżot” (Putin wypalił). Po kolejnym rewizjonistycznym oświadczeniu gospodarza bunkra w Kazachstanie podniosła się fala krytyki rosyjskiego prezydenta. Krytyka płynie nie tylko na poziomie działaczy społecznych, ale i polityków. Działacz społeczny Arman Szura w ostrej formie wypowiedział się pod adresem W. Putina i przypomniał o niszczycielskich skutkach dla Kazachstanu w okresie ZSRR. Kazachscy dziennikarze piszą, że oświadczenie Putina zmusza „napiąć się zwykłego Kazacha”. A niezwykli Kazachowie nazywają go karłem z kompleksem niższości. Przypominają też o konieczności stawiania pytania o odszkodowanie dla Kazachstanu za straty wyrządzone wieloletnią eksploatacją poligonu w Semipałatyńsku. Na nim za czasów istnienia tego poligonu, zaczynając od 1949 r., przeprowadzono 473 wybuchy jądrowe. Oprócz tego przeprowadzono tam 175 wybuchów z zastosowaniem substancji chemicznych, z nich 44 — z ładunkami powyżej dziesięciu ton. Te dane pochodzą z artykułu „Poligon w Semipałatyńsku — jądrowa tragedia Kazachstanu”, zamieszczonego na kazachskim portalu edukacyjnym http://www.tarih-begalinka.kz/ru/. Tam dowiadujemy się, że tylko masowe protesty Kazachów zatrzymały nowe, zaplanowane na 1990 i 1991 rok, rosyjskie eksperymenty jądrowe na kazachskiej ziemi. „Zatruta przez Moskali kazachska ziemia boli tylko Kazachstan” — piszą kazachscy dziennikarze. A kazachscy „homosovieticusi” w osobie jakiegoś Wiktora Popowa łają Putina za jego wypowiedzi o rosyjskich „prezentach” dla „bratnich republik”. Według jego logiki, podobne wypowiedzi aktywizują „osoby z nacjonalistycznymi kompleksami”, których, według twierdzenia Popowa z Kazachstanu, tam obecnie jest niemało. Przypuszczam, że on jest z tych, zarejestrowanych przez kazachskich statystyków, 24%, którzy uparcie „nie rozumieją po kazachsku”. Ciekawą okazała się „dyskusja” z popowami w sieciach społecznościowych. Tam czerwoną nicią przechodzi konstatacja, że świętym obowiązkiem obywatela jest troska o bezpieczeństwo narodowe i obrona państwa. A ci, którzy mówią o jakichś „nacjonalistycznych kompleksach”, w rzeczywistości demonstrują własną niższość. Jestem pewien, że przy takich nastrojach społecznych tam nawet najwięksi wrogowie nie odważą się nazywać państwa „domem wariatów”, nie ośmielą się wzywać, by „dusić w zarodku” narodowo-patriotyczne inicjatywy. A u nas robią to prawie codziennie przynajmniej na pięciu kanałach, bo przecież my „zdołaliśmy” pod wpływem obcej telewizji wybrać sobie na prezydenta klasycznego „kakajaraznika”, który w czasach przedprezydenckich był ekspertem od „aktorek porno”. Wołodymyr Ołeksandrowycz pretenduje do stalinowskich wyżyn już po roku przebywania u władzy. I dla obiektywizmu zmuszony jestem skonstatować, że w „kakajaraznictwie”, epidemiologii, bankowości i w prawoznawstwie osiągnął poziom, od uświadomienia którego włosy na głowie stają dęba.
Obecnie w Kazachstanie, w porównaniu z Ukrainą, jest trzy razy więcej ludności obcego pochodzenia. To ona próbowała podnosić krzyk o „ucisku Rosjan” po politycznej decyzji o przeniesieniu języka kazachskiego z cyrylicy na alfabet łaciński. Jednak przywódcy Kazachstanu nie zwracali uwagi na te krzyki. Ani Nursułtan Nazarbajew, za którego rządów w 2017 roku podjęto decyzję o przejściu na nowy alfabet, ani jego następca – obecny władca Kazachstanu, prezydent Kasym-Żomart Tokajew. Okazuje się, że nie było to jakieś rewolucyjne rozwiązanie. Wszystkie inne ludy tureckie byłego ZSRR, do których zaliczają się także Kazachowie, przeszły na alfabet łaciński znacznie wcześniej. Pierwszy zrobił to Azerbejdżan jeszcze w momencie ogłoszenia niepodległości. Kazachstan wtedy nie mógł tego zrobić, ponieważ w momencie rozpadu ZSRR Kazachowie stanowili około 40% ludności republiki. Obecnie stanowią ponad 65%. I Kazachstan gospodarczo dość mocno się wzmocnił. Napłynęły ogromne inwestycje z Chin. Według stanu na koniec 2017 roku wynosiły one łącznie 64 miliardy dolarów. Kazachstan uważany jest za bardzo ważne ogniwo odnawianego przez Chiny Ekonomicznego Pasa Jedwabnego Szlaku. Oczywiste jest, że w takiej sytuacji gospodarczej i demograficznej, pomimo głębokiej zależności od rosyjskich nośników energii, można już sobie pozwolić na mówienie o odbudowie tożsamości narodowej. Prezydent Kazachstanu Tokajew przejście na alfabet łaciński nazywa środkiem duchowej modernizacji narodu kazachskiego. Oprócz tego jest to aktywnie wspierane przez państwo pożegnanie z sowiecką przeszłością. Była ona dla Kazachów nie mniej dramatyczna niż dla Ukraińców. Choć Kazachowie ogólnie mniej zakosztowali moskiewskiego „słoneczka wolności”. W 1848 roku w Europie szalała „Wiosna Ludów”. W Głównej Radzie Ruskiej stawiano nawet pytanie o ukraińską autonomię Galicji w Cesarstwie Austriackim. Rosyjski car Mikołaj I na wieść o wydarzeniach w Europie na pewien czas popadł w głęboki stan paranoiczny. Wprowadzono ostrą cenzurę i nakazano redaktorom gazet pisać o europejskich rewolucjach tylko w czarnych barwach, jako o buncie przeciwko samemu Bogu! A później, kiedy rewolucje narodowe w Cesarstwie Austriackim osłabły, z pomocą młodemu cesarzowi Franciszkowi Józefowi wysłano rosyjskie wojska pod dowództwem feldmarszałka Paskiewicza, który utopił we krwi powstańcze Węgry. Rok wcześniej, w 1847 roku, moskiewskie hordy, niosąc na swoich bagnetach „misję cywilizacyjną”, całkowicie podbiły Chanat Kazachski, który w przeszłości był częścią Złotej Ordy. W ramach „misji cywilizacyjnej” rozpoczęła się ostra rusyfikacja Kazachów. Szczególnie tragiczne w historii Kazachów były lata 1932–1933. Próba siłowego zagonienia koczowniczych Kazachów do rosyjskich kołchozów zakończyła się wielką tragedią. Według różnych danych od 40 do 53% Kazachów zmarło z głodu i zimna. A setki tysięcy Kazachów zmuszone były ratować się ucieczką do sąsiednich Chin. W 1940 roku „stalinowskie słoneczko” przeniosło język kazachski na alfabet cyrylicki. Nic więc dziwnego, że po takich „prezentach” od „starszego brata” przywódcy Kazachstanu zaczęli mówić o duchowej modernizacji narodu kazachskiego. I nie tylko mówią, ale realnie ją przeprowadzają. A obecni przywódcy Ukrainy zamiast modernizacji celowo prowadzą do degradacji (zarówno moralno-kulturowej, jak i gospodarczej) narodu ukraińskiego. Degradacja, jak wiadomo, jest środkiem zniewolenia narodu. Lecz obecnie, przy polityce „jakajaraznica”, nie wszyscy uświadamiają sobie cel i niebezpieczeństwo obecnej degradacji. W Kazachstanie wypowiedzi Putina o odbieraniu rosyjskich „historycznych prezentów” nie pozostały poza uwagą kierownictwa państwa. Doradca Prezydenta Kazachstanu ds. gospodarczych Olżas Chudajbergenow, komentując wywiad Putina o „terytorialnych prezentach narodu rosyjskiego”, oświadczył, że jakiekolwiek roszczenia terytorialne Rosji wobec Kazachstanu są wykluczone. Doradca Tokajewa zwrócił uwagę na jeden szczegół: „Jeśli obejrzeć film w całości, to zrozumiałe, że mowa jest o Ukrainie”. Dość przejrzyście powiedział, że Nazarbajew, w odróżnieniu od Krawczuka, miał dość rozumu i siły woli, aby nie pozwolić Rosji posiadać na terytorium Kazachstanu obiektów infrastruktury strategicznej. Rosja swego czasu nalegała, aby pozostawić w jej podporządkowaniu zarówno kosmodrom Bajkonur, jak i poligon w Semipałatyńsku. Nazarbajew odmówił rosyjskim żądaniom. Krawczukowi przy podziale floty ZSRR takich argumentów zabrakło. Dlatego nie ma moralnego prawa komentować działań polityków-mężów stanu. Szczególnie bezsensowny był jego komentarz z powodu wystąpienia Petra Poroszenki w Sądzie Peczerskim. Krawczuk oświadczył, że w słowach Poroszenki w tamtym sądzie dostrzegł brak szacunku do sądu ze strony Poroszenki! Na Ukrainie na poziomie analitycznym zauważono nowe wypowiedzi Putina o „terytorialnych prezentach” Rosji. Na poziomie władzy udają, że nic godnego uwagi się nie wydarzyło. Choć kolaboranci różnej maści bardzo się aktywizują, „prognozując” rozpad Ukrainy, jeśli nie będzie ona „przyjaźnić się” z Rosją… Oni nie wyciągnęli lekcji z historii. Po upadku włoskiego faszyzmu i niemieckiego narodowego socjalizmu w niegdyś okupowanych przez nich krajach „rozmowa” z kolaborantami doprowadzonego do punktu wrzenia narodu była krótka i okrutna. Tak samo będzie po upadku putinowskiego faszyzmu. Sługom szatana nie dane jest wiecznie panować. Wydaje im się, że są silni jak nigdy (jak lubi mawiać Medwedczuk). Oni, opierając się na ambicjach komików, dążą do doprowadzenia Ukrainy do stanu chaosu i niezarządzalności, a tym samym znalezienia pretekstu do dalszej inwazji na Ukrainę. Petro Poroszenko na antenie programu „Swoboda słowa” w ICTV 6 lipca powiedział, że Rosja zwiększa potencjał wojskowy przy granicach Ukrainy. Natomiast w samej Ukrainie władza zmniejsza liczebność armii, a działania siłowików podważają zdolność obronną państwa. W porównaniu z 2014 rokiem obecność wojskowa Rosji, w tym sił uderzeniowych, na granicach z Ukrainą znacznie wzrosła. I jednocześnie po raz pierwszy od czasów Janukowycza rozpoczęła się redukcja Sił Zbrojnych Ukrainy! Dlaczego? To pytanie rozbrzmiewa obecnie nie tylko od polityków. „Nowe twarze” nie radzą sobie z ogromnym zbiorem starych i nowych problemów lub świadomie działają według rosyjskiego scenariusza. Mimo że każdy dzień przebywania Putina przy władzy zamienia całe regiony w niezdatną do życia pustynię (chodzi nie tylko o niedawno okupowany Donbas, ale i o dawno okupowaną Syberię), Rosja gdzie tylko może sieje chaos. Jedna z głównych zasad kremlowskiej kampanii dezinformacyjnej polega na dezorientacji odbiorców. Zamęt paraliżuje mózg. Kiedy ludzie nie wyłapują sensu tego, co się dzieje, nie mogą działać konsekwentnie, wychodząc z własnych interesów! Przekonaliśmy się o tym podczas ubiegłorocznych wyborów. Jeden z kremlowskich trolli napisał: „Wypuszczamy tak dużo kłamstw nie po to, żeby w któreś uwierzono, robimy to, żebyście w żadne nie wierzyli. Jeśli w nic nie wierzycie, to nic nie będziecie robić”. Czyli Moskwa próbuje „zmusić ofiarę prześladowania do wątpienia we własne postrzeganie rzeczywistości”. W czasie światowej putinowskiej wojny informacyjnej perspektywę mają tylko ci, którzy potrafią widzieć rzeczywistość. Myrosław ŁEWYCKYJ
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Neokolonialny model językowy ZE», s. 1
Zakończenie. Początek na str. 1. Minął już rok. Wojna trwa i przybiera na sile, ponieważ postimperialna Rosja poniesie klęskę tylko pod warunkiem, że Ukraina będzie wolna od szefirów, zełenskich i medwedczuków. Filozofia Szefira to myślenie dzikusa z naszyjnikiem z pieniędzy na szyi i sowieckim podejściem w głowie, dlatego woli on poczekać, aż „Język ukraiński powinien stać się modny. A produkcja w języku ukraińskim – komercyjnie atrakcyjna” [Partner Zełenskiego… Tamże]. Moda jest ulotna. Styl i tradycja są wieczne, przez co stanowią główny kapitał narodu. W końcu wymowną odpowiedź na komercjalizację kina w wykonaniu Szefira dał sam przewodniczący Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina Pyłyp Illenko (2014–2019): „Szczerze mówiąc, nie bardzo rozumiem, o jakich KPI można mówić w kontekście sztuki i kultury. Wydaje mi się, że jest to bardziej charakterystyczne dla działalności przedsiębiorczej, gdzie istnieją obiektywne wskaźniki związane z wynikami finansowymi i innymi rezultatami, które łatwo poddają się kalkulacji, ocenie i obróbce arytmetycznej” [Pyłyp Illenko: „Możesz uważać się za kogo chcesz, choćby za Batmana, ale i tak jesteś politykiem” https://ukr.lb.ua/culture/2019/08/22/435260_pilip_illienko_ti_mozhesh_vvazhati.html, 22.08.2019]. Jak świadczą fakty, od sierpnia 2014 do sierpnia 2019 roku Państwowa Agencja Ukrainy ds. Kina pod kierownictwem Pyłypa Illenki zrobiła to, co najważniejsze: odrodziła ukraińską kinematografię poprzez konsolidację ukraińskiego środowiska filmowego w celu przeprowadzenia reform, opracowała i lobbowała ustawę „O wsparciu państwowym kinematografii Ukrainy” (2017 r.), zmotywowała wzrost finansowania kinematografii ukraińskojęzycznej z 63 mln hrywien w 2014 roku do 505,9 mln hrywien w 2019 roku i pokazała jakościowe, różnorodne gatunkowo kino, tworząc od zera przemysł filmowy [Illenko złożył sprawozdanie z 5 lat pracy w Państwowej Agencji ds. Kina. https://telekritika.ua/uk/472-milliona-ilenko-otchitalsja-za-5-let-raboty-v-goskino/]. „Od sierpnia 2014 do sierpnia 2019 roku ukończono 173 filmy. Z nich 67 to pełnometrażowe filmy fabularne. 67 filmów to przemysł. Rozpoczęto produkcję 194 filmów i nie są to ostateczne liczby, ponieważ wkrótce zostaną podpisane nowe kontrakty” — podkreślił Pyłyp Illenko [Pyłyp Illenko: „Możesz uważać się za kogo chcesz, choćby za Batmana”. Tamże]. To w przekonujący sposób wybiło grunt spod nóg szefirom z ich rosyjskojęzyczną i rosyjskokulturową orientacją na Moskwę: „…polityka ukrainizacji zadała cios produkcji telewizyjnej i radiowej” [Partner Zełenskiego… Tamże]. I jest to najlepsze, co wydarzyło się w ciągu ostatnich pięciu lat w ukraińskiej kinematografii. Stąd ich panika z motywacją „nie trzeba szarpać języka — on dzieli społeczeństwo” oraz niepohamowane pragnienie ideowe i biznesowe, by wytwarzać na terytorium Ukrainy rosyjskojęzyczny symulakr na sprzedaż do Rosji i jej satelitów. To właśnie język ukraiński jednoczy społeczeństwo na bazie wartości narodowych, które są całkowicie obce, odrażające i wrogie dla ekipy Ze. Zatem, według logiki Szefirów, przemysł filmowy i telewizyjny to przede wszystkim zysk finansowy, ale z jakiegoś powodu jest on powiązany wyłącznie z językiem rosyjskim, a nie ukraińskim, a z Putinem trzeba po prostu się dogadać… Dominację języka ukraińskiego w tej sferze na Ukrainie nazwano „polityką ukrainizacji”, choć absolutnie we wszystkich rozwiniętych krajach świata właśnie taka polityka narodu tytularnego jest realizowana: moskwizacja, anglicyzacja, polonizacja... Myślę, że tak ciężko straumatyzowani „ukrainizacją” Szefirowie doznaliby pełnej reanimacji, gdyby przenieśli swój biznes do Rosji i nie mieliby problemów z językiem swojego komercyjnego produktu. D. Razumkow. W ekipie Ze, wśród twarzy spoza „Kwartału”, szczególnie wymowna jest twarz Partii Regionów — to przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy D. Razumkow, główny konsultant polityczny Ze podczas kampanii wyborczej. W latach 2006–2010 był członkiem Partii Regionów: „Miałem wtedy 22 lata. Moje przyjście do Partii Regionów było świadome po 2004 roku. Nie popierałem Wiktora Juszczenki. I tak trafiłem do Partii Regionów. Nigdy nie byłem w Młodych Regionach. To fake. Przyszedłem tam, ponieważ nie akceptowałem sytuacji w państwie w 2004, 2005 i 2006 roku” (ZIK, 2 kwietnia 2019 r.) [Serhij Rudenko. 10 faktów z życia lidera partii „Sługa Narodu” Dmytra Razumkowa. https://espreso.tv/article/2019/04/08/10_faktiv_iz_zhyttya_dmytra_razumkova_golovnogo_polittekhnologa_zelenskogo, 27.05.2019]. Tę niechęć do ukraińskiego wektora rozwoju Ukrainy odziedziczył po swoim ojcu, popleczniku Ł. Kuczmy: „Mój ojciec nigdy nie ukrywał, że bardziej ciąży ku Rosji niż ku Zachodowi. Mogę z pewnością powiedzieć, że jestem synem prorosyjskiego ojca — deklarował Dmytro, który również popierał nadanie językowi rosyjskiemu statusu drugiego języka państwowego” [Czy Wołodymyra Zełenskiego prowadzą do wyborów technolodzy Partii Regionów? (część 1.) https://www.zp-inform.com.ua/vladimira-zelenskogo-vedut-na-vybory/, 22.01.2019]. Następnie pracował z ideologicznie antyukraińskim Serhijem Tihipką. Razumkow również, podobnie jak Ze, publicznie i z zasady mówił w języku rosyjskim z absurdalną motywacją. Czego to człowiek nie wymyśli, by ukryć swój irracjonalnie niewolniczy wektor na Rosję: „Dopóki nie zajmuję stanowisk państwowych, dopóki trwa rosyjska agresja i dopóki istnieje chęć państwa rosyjskiego do ochrony ludności rosyjskojęzycznej, to podczas transmisji używam wyłącznie języka rosyjskiego. Ponieważ uważam, że nie trzeba przyjeżdżać na czołgach, przychodzić z karabinami maszynowymi, automatami i »zielonymi ludzikami« oraz chronić mnie jako ludność rosyjskojęzyczną” (ZIK, 2 kwietnia 2019 r.). Jednocześnie ten człowiek z nastoletnią logiką „będę mówił po rosyjsku na złość” podkreśla, że kwestie językowe politycy „podnoszą” przed wyborami i proponuje wziąć je w nawias, dopóki nie zakończy się wojna: „W rzeczywistości wszystko, co może dzielić Ukraińców — wiara, język, terytorium, jacyś historyczni liderzy — trzeba wziąć w nawias, przynajmniej dopóki nie zakończymy wojny <…> Tak w ciągu 5–10 lat całkowicie odejdziemy od tego problemu. Globalnie, dzisiaj go nawet nie ma. Chłopaki na froncie, na wschodzie, rozmawiają w różnych językach. Nie tylko po ukraińsku i rosyjsku. Ktoś po gruzińsku, a ktoś po angielsku. Patriotyzmu nie mierzy się językiem”… [„Trzeba wziąć w nawias” — w ekipie Zełenskiego opowiedzieli, jak odnoszą się do projektu ustawy o języku ukraińskim. https://www.5.ua/polityka/treba-vynesty-za-duzhky-u-komandi-zelenskoho-rozpovily-iak-stavliatsia-do-zakonoproektu-pro-ukrainsku-movu-189717.html, 02.04.2019]. Rzeczywiście, w ciągu 5–10 lat rządów takich całkowicie pro-moskiewskich polityków z kolonialnym typem myślenia z Ukrainy nic nie zostanie — faktycznie wezmą ją w nawias, ponieważ rdzeniem każdego państwa jest właśnie jego kultura, historia, język i bohaterowie jako główne duchowe filary każdego narodu. A patriotami państwa są ci, którzy żyją swoim językiem, kulturą i historią. Słowem, Razumkow — ten godny pionier Partii Regionów — jedynie niepotrzebnie potwierdził, co mogło wyrodzić się na Ukrainie w czasie jej bardzo długiej okupacji od lat 20. XX wieku.
Jeśli chodzi o wersję o różnojęzycznych żołnierzach na Wschodzie, to przypomnę, że zgodnie z ustawą „O Siłach Zbrojnych Ukrainy” w jej 13 artykule zaznaczono: „Językiem Sił Zbrojnych Ukrainy jest język państwowy. Językiem statutów, dokumentacji, kancelarii, komend, szkolenia, działań wychowawczych, innej statutowej komunikacji oraz działalności służbowej w Siłach Zbrojnych Ukrainy jest język państwowy” [Ustawa „O Siłach Zbrojnych Ukrainy. https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1934-12#Text]. Wymowne jest to, że metaforę o „wzięciu w nawias języka, historii, bohaterów” pierwszy w języku rosyjskim wypowiedział w 2014 roku piosenkarz S. Wakarczuk jako posłaniec od tych samych antyukraińskich sił liberalnego chowu, aby gasić nacjonalistyczny płomień Majdanu: „Zapomnieć, wziąć w nawias pojęcia „język”, „bohaterowie”, „historia”. To nie są rzeczy, z którymi mamy iść dalej <…> Rosyjskojęzyczny Ukrainiec — to taka sama duma, jak i ukraińskojęzyczny Ukrainiec. To dwaj równowartościowi obywatele swojego kraju, z których każdy powinien pracować na dobro swojego kraju, bronić go, szczycić się nim, być gotowym bronić interesów tego kraju w razie czego <…> Mieszkańcy Ukrainy mogą mieć przyjaciół w różnych krajach. I ja ich mam w Rosji. Musimy się przyjaźnić, u nas nie powinno być wrogów” [„Trzeba zapomnieć o języku, bohaterach, historii… To nie są rzeczy, z którymi mamy iść dalej”. https://perets.media/2020/05/26/treba-zabuty-pro-movu-geroyiv-istoriyu-cze-ne-ti-rechi-z-yakymy-my-mayemo-jty-dali-vakarchuk-video/, 26.05.20]. Ciekawe, w jaką przyszłość wejdzie Wakarczuk, kiedy nie będzie tam języka ukraińskiego, historii i naszych bohaterów? Jego samowolna (już po raz drugi) rezygnacja z mandatu deputowanego 11 czerwca 2020 roku po raz kolejny dowodzi absolutnej marionetkowości tej lepkiej postaci i odrabiania przez niego antyukraińskich pieniędzy oligarchów oraz funduszy Sorosa. Razumkow lubi tę metaforę „wzięcia w nawias (cudzysłów)”, prawda, w innym kontekście: separatystów z językiem okupanta nie ma zamiaru „brać w nawias”, a wręcz przeciwnie, jak gangrenę, wszczepiać całemu organizmowi kraju: „Kwestie polityki humanitarnej — czy są one związane z powrotem tymczasowo okupowanych terytoriów? Czy weźmiemy je w nawias? Nie! Jeśli mówicie o tym, jak powinna wyglądać ta czy inna ustawa – powinna ona zadowalać obywateli Ukrainy, niezależnie od tego, gdzie mieszkają, w jakim języku rozmawiają, ale wszyscy oni są obywatelami naszego państwa” [Olha Komarowa. Kwoty językowe: ukraiński znów zagrożony? https://www.radiosvoboda.org/a/movny-kvoty-sluga-naroda/30654728.html, 5.06.2020]. Wojna się nie zakończyła, jednak D. Razumkow, wbrew obietnicy, właśnie rok po wypowiedzianych słowach poruszył kwestię językową, oświadczając 27 maja 2020 roku, że trzeba zmieniać ustawę językową w części dotyczącej kwot językowych w telewizji i radiu, powtarzając motywację Ze o tym, „że na Ukrainie wielu ludzi mówi różnymi językami i należy uwzględnić interesy wszystkich” [Ustawę o języku trzeba zmieniać, w „Słudze Narodu” nie ma jednolitego stanowiska w tej kwestii, – Razumkow. https://censor.net.ua/ua/news/3198282/zakon_pro_movu_potribno_minyaty_u_sluzi_narodu_nemaye_yedynoyi_pozytsiyi_z_tsogo_pytannya_razumkov 27.05.20]. Alogiczność wypowiedzi D. Razumkowa o języku poraża. Jeśli w maju 2019 roku oświadcza, że kwestia językowa dzieli Ukrainę, to 13 czerwca 2020 roku całkiem słusznie zauważa, że „kwestie humanitarne powinny jednoczyć społeczeństwo. Nigdy go nie zjednoczycie kwestiami gospodarki lub podatków”, a zatem werbalizuje putinowskie żądanie wyjątkowego statusu dla języka rosyjskiego na okupowanych przez Rosję terytoriach, uważając go za „mechanizm komunikacji” z separatystami, a nie główną przyczynę wojny w Donbasie i niezgody na Ukrainie: „Jeśli mówimy o powrocie tymczasowo okupowanych terytoriów i ludzi, którzy tam mieszkają, to jest to także jeden z mechanizmów komunikacji z nimi. I jeśli będziemy zajmować w tych czy innych kwestiach, w tym historii, radykalne stanowiska, to nie doda nam to w negocjacjach” [Razumkow wyjaśnił, po co Ukrainie język rosyjski. https://dt.ua/POLITICS/razumkov-poyasniv-navischo-ukrayini-potribna-rosiyska-mova-350829_.html, 13.06.2020]. Radykalnych stanowisk w ocenie historii nie ma. Są fakty historyczne, które są w zasięgu lub poza zasięgiem zrozumienia potomnych. Wspomina D. Razumkow i o rekomendacjach Komisji Weneckiej [Tamże] jako kole ratunkowym dla dalszej denacjonalizacji Ukrainy, nad którymi pochylimy się bardziej szczegółowo, aby uwypuklić światopogląd językowy D. Razumkowa. Komisja Wenecka, analizując ustawę „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, która stała się punktem skupienia nowo tworzonej i legitymizowanej hybrydowo-liberalnej polityki językowej wbrew nagłej potrzebie tworzenia polityki narodowej w polu językowo-społecznym, zaleca absolutne rozmycie państwowego statusu języka ukraińskiego. Dotyczy to następujących głównych stanowisk [Komisja Wenecka skrytykowała ustawę językową: jakie zmiany rekomendują Ukrainie. https://zmina.info/articles/veneczianska-komisiya-rozkrytykuvala-movnyj-zakon-yaki-zminy-rekomenduyut-ukrayini/, 9.12.2019]: po pierwsze, rzekomo ustawa dyskryminuje język rosyjski jako język mniejszości, bo on, jakoby, otrzymuje najmniej praw w porównaniu z innymi językami, ponieważ od września 2020 roku szkoły rosyjskojęzyczne mają przejść na 80% nauczania w języku ukraińskim, podczas gdy w szkołach dla mniejszości narodowych z językami UE — do 2023 roku z 60% w języku ukraińskim; po drugie, ustawa rzekomo dyskryminuje język rosyjski, ponieważ nauczanie na uczelniach wyższych przewidziane jest w języku państwowym, a
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
na życzenie uczelni, możliwe w języku angielskim oraz językach UE; po trzecie, komisja zaleca odroczenie wejścia w życie ustawy do czasu przyjęcia ustawy o mniejszościach narodowych, która ma na celu nie tyle zapewnienie praw mniejszościom, co ograniczenie prawa językowego narodu tytularnego i zminimalizowanie obowiązku posługiwania się przez mniejszości językiem państwowym; po czwarte, komisja „zaleca ustawodawcy rozważenie możliwości zniesienia mechanizmu składania skarg i sankcji ustanowionego przez ustawę, lub przynajmniej jego ograniczenie”, co w tej ustawie jest bodaj największym osiągnięciem, bo bez kary to nie ustawa, a pusta deklaracja; po piąte, zalecono przyznanie służbom państwowym prawa do komunikowania się w języku nieukraińskim, „w szczególności wszystkim służbom pracującym w sytuacjach nadzwyczajnych, które stanowią zagrożenie dla życia, dla fizycznego lub psychicznego stanu ludzi, na przykład służbom ratunkowym, strażakom itp.”, a także należy tu „wliczyć placówki dla osób starszych, które niekoniecznie są placówkami medycznymi, ponieważ takie osoby często należą do mniejszości i mogą nie posiadać wystarczającego poziomu znajomości języka ukraińskiego”, co sprowadza język państwowy do absolutnie drugorzędnego środka, a nie czynnika bezpieczeństwa narodowego, w szczególności w sytuacjach kryzysowych; po szóste, komisja ta posunęła się nawet do możliwości komunikowania się w języku nieukraińskim w armii i z funkcjonariuszami organów ścigania, choć z tymi ostatnimi komunikacja w tej ustawie jest regulowana skrajnie zgubnym liberalnym terminem „język akceptowalny dla stron” (podobnie jak w sferze usług, art. 26; w transporcie, art. 32, ochronie zdrowia, art. 29) [Faryon I. Legislacyjne pole języka ukraińskiego: kolonialne, liberalno-hybrydowe i narodowe modele językowe (1989–2019) / Ukraińska rzeczywistość przez pryzmat terminu. Lwów: Wydawnictwo Politechniki Lwowskiej, 2019. s. 47–93. s. 76]; po siódme, prawo dla partii politycznych i stowarzyszeń społecznych do używania języka niepaństwowego w swojej działalności: „Ten obowiązek jest ograniczeniem wolności zrzeszania się, co prowadzi do prawa do samoorganizacji. Takie ograniczenie służy legalnemu celowi porządku publicznego, ponieważ umożliwia nadzór organów państwowych nad działalnością partii, stowarzyszeń i innych osób prawnych… Jednak termin „dokumenty założycielskie i decyzje” nie jest zrozumiały… Ten wymóg powinien ograniczać się tylko do tych dokumentów i decyzji, które dotyczą funkcji publicznych”, co absolutnie rozchwiewa samą istotę państwa w jej relacjach z decydującymi podmiotami tworzenia prawa w państwie parlamentarno-prezydenckim — partiami politycznymi; po siódme, komisja jest przejęta ograniczeniem języka mass mediów i drukowanych środków masowego przekazu, dla których całkiem słusznie przewidziano wersję ukraińskojęzyczną, co przy obecnym gwałtownym zmoskwiczeniu przestrzeni informacyjnej i jej decydującej roli we wpływie na społeczeństwo jest całkowitym niwelowaniem państwowego statusu języka ukraińskiego; po ósme, komisja ingeruje w sferę naukową, która naszym zdaniem w ustawie jest skrajnie niedoskonała, bo od 16 lipca 2020 roku nakazuje publikację wszystkich prac naukowych w języku państwowym, angielskim i/lub innym oficjalnym języku UE; natomiast komisja uważa, że badania naukowe należy prowadzić nie tylko w językach UE, co z kolei zabija rozwój rodzimej terminologii i blokuje postęp ukraińskojęzycznego stylu naukowego jako głównego aparatu myślenia narodu; po dziewiąte, komisja uważa, że prywatne wydarzenia naukowe nie mogą mieć żadnych ograniczeń w języku państwowym, tak jakby te prywatne placówki znajdowały się poza granicami państwa Ukraina; po dziesiąte, komisja zaleca zezwolenie na zapisywanie nazw geograficznych w innych językach, wprowadzając w ten sposób pełną anarchię w przestrzeń onomastyczną, która jest wizytówką każdego narodu i państwa oraz jego wyjątkową, nieprzetłumaczalną cechą. Te „rekomendacje” komisji o pretensjonalnej nazwie „Demokracja przez prawo” są w rzeczywistości dekalogiem zniszczenia państwowego statusu języka ukraińskiego, dobrze znanym nam od najdawniejszych czasów wojny z językiem ukraińskim, czy to ze strony Warszawy, Budapesztu, Bukaresztu, czy konsekwentnie aż do dziś Moskwy. Tylko władze tych krajów nie ukrywały zniszczenia języka ukraińskiego jako głównego symbolu niepodległości Ukrainy, a po prostu działały otwartymi metodami totalitarnymi. Natomiast Komisja Wenecka, w której rekomendacjach D. Razumkow dostrzegł ratunek, kryje się za demoliberalnymi hasłami, aby unieszkodliwić narodziny silnego państwa narodowego w centrum Europy, którego niezaprzeczalnym symbolem jest państwowy status języka narodowego. Zatem przekazy językowe od Razumkowa sprowadzamy do takich ideologemów: państwowy status języka ukraińskiego rozdziela społeczeństwo – należy go ograniczyć poprzez podniesienie statusu języka rosyjskiego; język to nie jest ważne, ale to nie dotyczy języka rosyjskiego, gdzie ważność kwestii staje się bazowa; język rosyjski to instrument porozumienia z separatystami, a język ukraiński to przyczyna wojny… W ten sposób nakreślono pożądany neokolonialny model językowy na Ukrainie jako zmodyfikowany rewers do podległego statusu języka ukraińskiego w czasach USRR. O. Tkaczenko Kolejnym rzecznikiem polityki językowej partii „Sługa Narodu” stał się mianowany minister kultury i polityki informacyjnej O. Tkaczenko — do niedawna dyrektor generalny firmy 1+1 i twórca wizerunku Ze — który w swoim przemówieniu prezentacyjnym z trybuny Rady Najwyższej oświadczył, że „Musimy nadal pracować razem i nie dzielić kraju na patriotów i zdrajców. Wreszcie dla kultury jest możliwość zjednoczenia się”. [Dyvys.info — https://dyvys.info/2020/06/04/kadrovi-zminy-v-kabmini-shho-my-znayemo-pro-tkachenka-ta-stafanishynu/]. Typowa liberalna logika, gdzie ryczałtem zrzucono sprawiedliwe z grzesznym (czyli „patriotów i zdrajców”) z całkowitą relatywnością bazowych zasad moralnych dla uczciwego społeczeństwa i człowieka. Banalne rozmowy o zjednoczeniu i podziale to ostatnia przystań hipokrytów. Jak słusznie zauważył D. Doncow: „Ci, którzy twierdzą o konieczności zjednoczenia różnych sił w społeczeństwie, całkowicie pomijają kwestię społecznej wartości tych sił. Zachęcając do lepienia jednej całości z najróżnorodniejszego ludzkiego materiału, pomijają niezwykle ważną kwestię jakości materiału, z którego lepią. Zapominają, że hasło zjednoczenia nie istnieje samo dla siebie, tylko jako środek do celu. Kiedy kilka oddziałów wojskowych łączy się w jeden, to po to, żeby zwiększyć ich siłę uderzeniową. Niezwykle ważna kwestia: czy każde zjednoczenie tę siłę uderzeniową zwiększa?” [Doncow Dmytro. Krzyżem i mieczem. Redaktor odpowiedzialny i opracowanie Ołeh Bahan. Tarnopol: Wydawnictwo „Rada”, 2010, s. 142. 316 s.].
Według językowych przesłanek O. Tkaczenki, w odróżnieniu od poprzednich postaci, jest to czysty interes biznesowy bez patriotyzmu i treści państwa narodowego: „Do języka rosyjskiego dołącza się gospodarka, związana z możliwościami sprzedaży tych (czyli rosyjskojęzycznych, – przyp. red.) seriali Rosji. Dlatego też odbywa się taki dyskurs odnośnie tego, że języka rosyjskiego jest za dużo w ukraińskiej przestrzeni telewizyjnej. <…> Dla mnie w tym dyskursie ważne jest co innego: jeśli produkt jest wytwarzany na Ukrainie, przez ukraińskich autorów, ukraińskich reżyserów, ukraińskich aktorów i nawet w języku rosyjskim – uważam, że to z korzyścią zarówno dla branży, jak i gospodarki” [Rosyjskojęzyczne seriale na Ukrainie wychodzą na dobre branży i gospodarce, – minister kultury Tkaczenko. https://censor.net.ua/ua/news/3201550/ rosiyiskomovni_serialy_v_ukrayini_yidut_ na_blago_industriyi_ta_ekonomiky_ministr_ kultury_tkachenko, 12.06.20].
Taki utylitarny stosunek „byle pieniądze” jest absolutnie niszczycielski w sferze języka i kultury, ponieważ systemowo będzie działał właśnie przeciwko językowi ukraińskiemu i kulturze oraz wzmacniał kulturę rosyjską na Ukrainie. Prawda, O. Tkaczence wystarczyło rozsądku, by dodać, że „promować ukraińskie idee i ukraińskie narracje można tylko w języku ukraińskim” [Olha Komarowa. Kwoty językowe: ukraiński znów zagrożony? https://www. radiosvoboda.org/a/movny-kvoty-sluga- naroda/30654728.html, 5.06.2020].
Jednocześnie jego liberalno-konsumpcyjny światopogląd z prorosyjskim wektorem i gesztem miejscami zapakowany jest w motyw „i wilk syty, i owca cała”, co w żaden sposób nie wzmacnia rodzimego języka i kultury oraz nie zmienia liberalno-hybrydowego modelu kwestii językowej na narodowy, a wręcz przeciwnie, tworzy neokolonialne koryto: „Zaproponujemy publiczności naszą wersję wystarczająco piękną, by poruszać się w kierunku, jak i „język zachować”, i „jak dać branży możliwość rozwijania się” albo też to rozwiązanie „pozwoli zachować procenty, ale i pozwoli kręcić seriale na Ukrainie w języku rosyjskim” [Olha Komarowa. Tamże]. Nie bywa wspólny cel u myszy i kota.
Zatem O. Tkaczenko, jako główny obrońca rosyjskich seriali na Ukrainie, w języku ukraińskim widzi przyczynę strat finansowych dla produktu telewizyjnego i filmowego, podczas gdy język rosyjski – to dobro dla ukraińskiej branży filmowej i gospodarki. Najwyraźniej O. Tkaczenko, tak jak Szefiry, pomylił się z ojczyzną…
M. Bużański Otwartym i brutalnym narzędziem w rękach Moskwy do realizacji polityki językowej, a zatem demontażu Państwa Ukraińskiego, jest odrażający deputowany ludowy ze „Sług Narodu”, bezpośredni następca proputinowskiej, imperialnej, ukrainofobicznej
Tabela językowego ukraińsko-rosyjskiego przeciwstawienia
Język ukraiński Język rosyjski to niesprawiedliwość wobec innych języków polityki, człowiek z kilkoma sprawami karnymi M. Bużański.
Jego propozycje językowe sprowadzają się do procesu nauczania w ukraińskich szkołach w języku rosyjskim (tej propozycji nie poparł komitet polityki humanitarnej i informacyjnej Rady Najwyższej Ukrainy), a także używania języka rosyjskiego i innych języków mniejszości narodowych w pracy parlamentu (projekt nr 3084 z 18 lutego 2020 r.). To ten wariant, kiedy Ze – to bezpośredni most do OPZZ (proputinowska partia „Opozycyjna Platforma – Za Życie”).
W uzasadnieniu do tego projektu ustawy jego autorzy (z OPZZ O. Wołoszyn) zaznaczają, że ponieważ w artykule 2 Regulaminu Rady Najwyższej ustalono, że językiem pracy parlamentu Ukrainy jest język państwowy, to w nim „nie zrealizowano konstytucyjnych gwarancji i norm odnośnie swobodnego rozwoju, używania i ochrony rosyjskiego, innych języków mniejszości narodowych Ukrainy” [Deputowani SN i OPZZ chcą pozwolić na język rosyjski w pracy Rady Najwyższej. https://zaxid.net/deputati_ proponuyut_zakonodavcho_zakripiti_ mozhlivist_vikoristannya_rosiyskoyi_ movi_v_roboti_vru_n1498196, 24.02.2020].
Ten manipulacyjny sąd został przekonująco obalony Orzeczeniem Sądu Konstytucyjnego jeszcze z 1999 roku, o czym była mowa w naszych poprzednich rozdziałach.
Wnioski Zatem polityka językowa prezydenta Ze i jego najwyższego otoczenia władzy – to powolne, krokowe tworzenie neokolonialnego modelu językowego póki co na poziomie werbalizacji jako kamienia próbnego na postrzeganie w społeczeństwie. Władzę objęło postsowieckie pokolenie, które, z uwagi na swój sowiecki mentalność i mentalne wpisanie w „ruski mir”, nie myśli ani o swoim życiu, ani o życiu Ukrainy jako samodzielnego narodowego i suwerennego podmiotu historii. Ich rosyjskojęzyczny model zachowania – to kompleksowy przejaw kolonialnej zależności od Moskwy.
Jeśli Ze jest ideologiem mantry „kakaja raznica”, to Razumkow widzi w języku ukraińskim czynnik rozbicia kraju i przyczynę wojny, Tkaczenko traktuje język jedynie jako utylitarny środek zarabiania pieniędzy w branży filmowej, a Bużański logicznie kończy ten łańcuch latentnych ukrainofobów swoją demonstracyjną antyukraińską pozycją o wprowadzeniu języka okupanta do systemu edukacji i organów państwowych. Wszystko razem – to demilitaryzacja w czasie wojny i deukrainizacja w czasie systemowej okupacji przestrzeni informacyjnej przez wrogą prorosyjską ideologię i propagandę. Demilitaryzacja i deukrainizacja – to decydujące filary nowo tworzonego neokolonialnego modelu językowego.
Główne motywatory neokolonialnego modelu językowego od ekipy Ze proponujemy w Tabeli językowego ukraińsko-rosyjskiego przeciwstawienia.
Iryna FARION to wojna z Rosją trzeba wspierać i rozwijać to straty w branży filmowej i gospodarce zyski w branży filmowej i gospodarce to zgubna ukrainizacja kakaja raznica, byle tylko nie ukraiński to rozbicie kraju integracja okupowanych terytoriów to nie w porę mechanizm komunikacji z Donbasem to przymus trzeba mówić, jak się chce, czyli po rosyjsku
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tych, którzy dali się tak nieudolnie i niewybaczalnie oszukać, a ludziom świadomym, myślącym włożyć to jarzmo. W myślach nie tylko im wyrzucam, ale i wymachuję tym smagającym czy to harapem, czy biczem. Po tym długo bolą ręce i… szlocha dusza… Wyłania się nawet epizod z mojego dzieciństwa, jak sąsiadka baba Chymka wychowywała swojego nieposłusznego, szkodliwego wnuka. Kiedy dokuczał jej, ona, chwyciwszy go za szelki spodni, smagała witką, przymawiając: „Masz ci za to, że w konopiach wydeptane miejsce zrobiłeś! Masz ci za stodołę, w której słomę podpaliłeś i dobrze, że Tychin się napatoczył i ugasił! Masz ci za to, że kurczęta i kwokę podrzucałeś i pozabijałeś! Masz ci za to, że byczka doiłeś! Masz ci za słoneczniki, które sierpem pościnałeś, ty przeklęty łobuzie! A żeby ona (synowa) była cię na pokrzywy wys…ła!”. Wnuk piszczał i przysięgał, że więcej tak nie będzie, i ze dwa dni nie było… Mój monolog jest podobny: „Masz ci za klauna-błazna, który naśmiewał się z Ukrainy i Ukraińców! Masz ci za „sługi”! Masz ci za oligarchów! Masz ci za sąd nad patriotami! Masz ci za to, że podpaliliście Ukrainę i jej wolność! Masz ci za sprzedajnych sędziów „łobuzów”!”… A żeby was…”. Pokrzywy szkoda… I byłoby śmiesznie, gdyby nie było tak smutno. W całej tej przerażającej kamaryli, bez hamulców i moralności, bez cienia państwowotwórczych decyzji i troski, wciąż nie tylko rodzynkiem, ale jabłkiem pokusy, własnym piekłem i ukrzyżowaniem pozostaje dla przypadkowo legitymowanego postać Petra Poroszenki. O nią mały dyktator się uderzył, o nią się oparzył, poranił, dostał biegunki, wpadł na niego całym swoim wiotkim ciałem i wpadł do rowu. To nie tylko oponent, konkurent, drażniąca osoba. To ten, który rozdziera duszę czarną zazdrością, złością, furią. I nie ma obecnie ważniejszych problemów, nie ma śmiercionośnego koronawirusa, wielkiej dziury w budżecie, niszczycielskiej powodzi na zachodniej Ukrainie, która zniszczyła życie setek ludzi, nie ma też wojny ze śmiercią i kalectwem, jest Poroszenko, którego mały ambitny dyktator chce widzieć za kratami. Bo trzeba go usunąć z jego „epokowej” drogi, żeby nie ratował Ukrainy, wyciągając ją z tej jamy, w którą on, klaun-nieudacznik, ją zaciągnął już do połowy. Trzeba mu związać ręce, żeby nie jeździł po Ukrainie, nie przeciągał na swoją stronę wyborcy. Bo u niego już wyrobił się odruch warunkowy na słowo „ranking”. A on wyślizguje się, wycieka katastrofalnie, wyborca otrząsa się z medialnego koronawirusa, odzyskuje słuch, wzrok, a nawet węch. Zaczyna czuć, że jego wybór źle pachnie. Śmierdzi, po prostu cuchnie. Dlatego przypadkowo legitymowany idzie na przestępcze rozkazy, polecenia, łamanie wszystkich praw, zbierając sobie na dzień wielkiego sądu takie wyroki, że zbledną i przerażą się wszystkie poprzednie jego dni, kiedy beztrosko śmiał się, bawił ochłos i nawet mu się nie śniło, jaka otchłań rozewrze się pod nim przez jego nadmierny apetyt, bezprawie, przestępcze na-
Tłumaczenie maszynowe
Kateryna MOTRYCZ Od ponad roku prowadzę milczący dialog z drogim narodem – tym, którego jest aż 73%. Do niektórych zwracam się po imieniu – to do tych, których błagałam i przekonywałam, by nie robili głupstw, żeby potem nie było wstyd za swój wybór. Punkt po punkcie wymieniałam, co się stanie i jak klaun będzie niszczył Ukrainę. Ani na jotę się nie pomyliłam. Bo państwo to nie jego nieudolne błaznowanie i mruczenie na scenie, a w nim siedzi i nigdy z niego nie wyjdzie żywotny duch proletariackiego sowka-małorusa, ukrainofoba – i nie przeszkodzą temu nawet jego miliony i biznesowy hazard. Bo duch jest silniejszy od pieniędzy i ma demoniczną istotę. A ponieważ ten duch jest wrogi Ukrainie, przyprowadzi ze sobą jeszcze wielu podobnych – i oni uczynią to, do czego zostali powołani. Przypomniało mi się nawet z Pisma Świętego, jak zły duch wyszedł ze stada świń i po drodze pochwycił legion sobie podobnych. Takich sobie „sług narodu”. Ten, kto pomylił świat wirtualny z realnym i zamachnął się na rolę lidera wielkiego europejskiego państwa, nie mając ku temu najmniejszych podstaw, jest zjawiskiem mistycznym. Inaczej niż sztuczkami ciemnych sił, tego nazwać nie można. Nie przejęzyczyłam się – to może nie do końca uświadomiony wróg Ukrainy, i demonstrował to w poprzednim życiu klauna, nie ukrywając swojej pogardy dla Ukrainy, jej kultury, świata duchowego, drwiąc z języka, nieudolnie przedstawiając „głupiego chochoła” w stylu sowieckich anegdot i moskiewskiego szyderstwa. A obecnie codziennie tego dowodzi, pędząc Ukrainę, jak wycieńczoną jałową krowę, na rzeź. I tego ducha wchłonął wraz z proletariackim wychowaniem i ukrainofobiczną filozofią ojca profesora, gdzie dominowało „bij chochołów – ratuj Rosję”. Odpowiadano mi: „zobaczymy”. Zobaczyliśmy, i to bardzo szybko. I to, że jest on uruchomiony jako mechanizm niszczenia państwa, widzą wszyscy, którzy są zdolni widzieć i myśleć. Każdy krok rzekomej walki z „wrogami Ukrainy” to kroki walki z wrogami Rosji, obrońcami i największymi patriotami. Ludźmi patriotycznymi i ofiarnymi. Kto, jeśli nie wróg, będzie prześladował patriotów i wszczynał przeciwko nim postępowania karne?! Kto, jeśli nie wróg, będzie zamykał drzwi do Unii Europejskiej i NATO? Niby nie kategorycznie, ale kroki tam nie są czynione. Kto, jeśli nie wróg, będzie w zmowie z agresorem, który już od sześciu lat zabija Ukraińców i wypala naszą ziemię? On celowo wykonuje jego żądania – i przekonujemy się o tym każdego dnia. Redukuje armię i demoralizuje żołnierzy, nie podnosząc im pensji, za to niebotyczne stawki otrzymują ci, którzy są blisko jego ciała i go chronią. Państwowe Biuro Śledcze skonfiskowało niedawno wojskowym ważne części uzbrojenia. W jego leksyce nie ma słów „agresor”, „okupant”. One spazmują jeszcze w jego głowie, gdzie „już dawno skończyła się wojna”. Kto, jeśli nie wróg, pozwolił wrócić wczorajszym bandukowyczom i zająć odpowiedzialne stanowiska, by dokonywać rozprawy z majdanowcami i patriotami? Niektórzy już gnuśnieją w niewoli. Kto, jeśli nie wróg, pozwoli ustami zagorzałych wrogów nazywać wymarzoną od stuleci Jedyną Cerkwią Prawosławną i otrzymany Tomos rozłamem cerkwi, bo to rozbiło rosyjską cerkiew i wściekle rozgniewało „starszego brata”-zabójcę. Czyż nie wróg prawie po trzydziestu latach niepodległości atakuje język i znów próbuje przez swoich urzędowych maruderów przywrócić Ukrainę do stanu, gdy nad nami panował język obcego? Wracają na ekrany telewizyjne rosyjskie seriale, migają twarze, które zdążyliśmy już zapomnieć. Oto i do Narodowego Banku się dobrał, bo tak każe nienasycony patron, który wypuścił go jak przynętę do zbiornika, gdzie planuje wyłowić całą naszą rybę. Nie wytrzymał szef banku presji i złożył wniosek o zwolnienie. A był to ten profesjonalista systemu bankowego, któremu najwyższe oceny dali europejscy fachowcy. Nie wygodny i nie ręczny, a on potrzebuje posłusznych. Kołomojski jest ważniejszy niż czterdziestomilionowy naród. To on w chaosie i nieudolności, w swojej intelektualnej jałowości wykonuje polecenia korupcjonierów i oligarchów, tej wszystkożernej nienasyconej mszycy, mając za nic interesy narodu, któremu bezczelnie kłamał i jak przebiegły demon wciągał w sidła obietnic i dobrodziejstw, wiedząc, że nic nie rozumie ani w polityce, ani w ekonomii, tym bardziej w budowaniu państwa, ale dokładnie wiedząc, czego chce sam i ci, którzy sprowokowali go do tego szalonego kroku. Co prawda, obietnica końca biedy sprawdza się, ale w sposób drwiąco-okrutny. Bieda rzeczywiście u wielu jego sympatyków, i nie tylko, skończyła się, a zaczęło pasmo przetrwania-wymierania. To on wprowadził w najwyższe szczeble władzy dzikie i po części wstrętne zgromadzenie-pośmiewisko z różnych warstw społeczeństwa, niepiśmienne i nikczemne, które stało się potępieniem i hańbą naszych dni i zapisze w ukraińskiej historii te swoje czyny, o których powiedzą niedalecy potomkowie „i śmiech, i grzech”, a potem zetrą je, zmyją jak kurz i nie zechcą nigdy wspominać jako tę stronę, którą napisała sama hańba. Bo byli może i gorsi, podstępniejsi, ale takich „sług” jeszcze nie było. Żeby zgodzili się być bezprawnym bezmyślnym stadem. Żeby potulnie służyli patronowi i jego otoczeniu, żeby potulnie wykonywali wszystkie ich polecenia, znieważając to wysokie powołanie, które powinni wyznawać w najwyższym organie państwa, demonstrując kołchozowy „odobriams”, brak zasad, upokarzającą bezosobowość i po prostu znieważając własną ludzką godność i to, co Stwórca wręczył każdemu człowiekowi – prawo wolności. Ich „kierowanie” naszym państwem przypomina kierowanie ciężarówką przez pijanego bosiaka, który pierwszy raz usiadł za kierownicą. Przez ponadroczny czas tego show napatrzyliśmy się na ich bezsensowne czyny, oszustwa, szalone decyzje i przyjęte ustawy na szkodę Ukrainy. Zobaczyliśmy też grę hormonów i „nietrzymanie” tego przesytu, moralnych zboczeń, których nie wstydzą się pokazywać jako „wiernopoddańczy słudzy narodu”, nie wychodząc z sali Rady Najwyższej. Oto na takie pośmiewisko ty, Ukraino, się zdobyłaś! Oto takim wirusem ty sama siebie zainfekowałaś! I ten wirus Ukraińcy „wynaleźli” sami i sami połykają go obecnie. I wśród tych pożeraczy bakterii są różne warstwy społeczeństwa: „palacze i cieśle”, nauczyciele i lekarze, artyści i naukowcy, pasterze, a nawet profesura. Jeden profesor medycyny przyznał, że u nich w wielkim słynnym szpitalu wszyscy głosowali na Zełenskiego. Sam, myślę, skromnie ukrył, że i on był wśród nich, bo zaciekle potępiał „przestępcę państwowego” Poroszenkę. W przeddzień wyborów prezydenckich przyszło usłyszeć i takie słowa od prostych wiejskich niemłodych kobiet: „przynajmniej się pośmiejemy”. Śmiali się w dużych miastach, gromadnie śmiali się po wsiach, a nawet pracownicy zarobkowi za granicą. Taki był wynaleziony medialny śmiechowirus „wirusologów”. Wprowadzili go nie drogą kropelkową, a przez przestrzeń medialną. A dokładniej przez kanał „1+1”. Zainfekowali się wesoło, łatwo, przyjemnie, leżąc na kanapie, łuskając pestki, popijając to „Soborne”, to „Lwiwśke switłe”. Świadome i nieświadome zamieniły się miejscami. Oto wam nowoobjawiony „Mojżesz”, jego potomek, który wyprowadzi naród po dnie morza do góry Synaj. A oto wam „złowrogi faraon, korupcjonier, złodziej, bratobójca”. Mojżeszyk poprowadził, to znaczy, zawiódł po dnie morza w momencie nie odpływu, a przypływu, jego zakończenia. Wszystkich nas nakryło. Góra Synaj zamieniła się w synajską pustynię. Mojżeszyk, okazało się, nie umie ani pływać, ani prowadzić dalej i manny niebieskiej u Boga nie wyprosi. Nie raz pisałam o tym, że w fatalnych momentach Ukraińcy sami, własnymi rękami grzebali i swoją wolę, i swój los, i niepodległość, i wreszcie Ukrainę. Taka u nas dola. A potem wyli z żalu i narzekali na swój los i ustami geniusza-proroka pojękiwali: „Dolo, gdzieś ty, dolo, gdzieś ty? Nie ma żadnej...”. A ja z każdym z nich „prowadzę dialog”, trzymając w rękach symboliczny bicz. Zwłaszcza gdy słucham w telewizji bardzo mądrych, wykształconych Ukraińców i Ukrainek. Ludzi patriotycznych, zorientowanych w światowej polityce i ekonomii. I również pytam ukraiński los: „Po co tak uczyniłaś, dlaczego nie kochasz nas?”
Spójrz, ilu jest mądrych, patriotycznych, moralnych, a ty postawiłaś nad nami intelektualne karły, maruderów i marginalnych prostaków, goblinów-państwowców, którzy na oczach wszystkich niszczą państwo, na czele którego stali książęta i hetmani, którego bronili przez wszystkie wieki, gardząc śmiercią, kozacy oraz oddani synowie i córki Ukrainy. To, co obecnie się dzieje, to nasza największa drwina i hańba. Sama sobie odpowiadam, że ten akt ukrzyżowania Ukrainy popełnili sami Ukraińcy. Bezdarnie i bezmyślnie, pokochawszy do utraty rozumu i przytomności małego, biednego klauna, błazna z nosowym głosem, który uzależnił miliony od „narkotyku” swojego telewizyjnego wizerunku. A 73% ludzi nie miało wtedy oleju w głowie i w tamtym czasie nie wszyscy byli w domu ze swoim wyrażeniem woli. A dlatego nie byli w stanie przeprowadzić tłustej linii między tym, co na ekranie, a tym, co będzie w prawdziwym życiu. Że między jego serialowym „rowerem” i ochroniarzami, których niby gniewnie przepędza „jestem wolnym człowiekiem”, a tym obecnym długim korowodem samochodów, eskortą z sygnałami, które wiozą jego „nieśmiertelne” ciało na Bankową, jest naśmiewanie się z naiwności milionów, przepaść między jego obietnicami-cacankami a jego obecnymi wyczynami w imię Kołomojskiego i siebie samego, ukochanego — i to jeszcze jedna przepaść. Że sympatyczny błazen ze sceny mało przypomina obecnego z grymasem złości, irytacji i nieukrywanej mściwości oraz zazdrości wobec Prawdziwego prezydenta. A także strachu. Bo ma się czego bać. Bo przez rok swoich rządów zebrał tyle nadużyć władzy i przestępczych rozkazów, że wymiarowi sprawiedliwości, który niechybnie się zmieni, gdy zgaśnie jego fałszywa gwiazda i rzeczywistość dmuchnie na niego piekielnym chłodem, nie trzeba będzie wysysać z palca i wymyślać tych postępowań i spraw karnych, które nieuchronnie mu grożą, a kajdanki w sali sądowej już na niego czekają! Ciemnych, antykonstytucyjnych i antypaństwowych spraw leży już wielki stos w teczce, którą trzyma Temida. I jedyne wyjście to iść drogą swojego niezaprzeczalnego idola Putina — do kresu ziemskich, zbezczeszczonych dni. Więc cieszcie się, jeśli wam to wychodzi, panie Ze, dniami, które wydają wam się gwiezdnymi. A w rzeczywistości to dni waszej haniebnej nieudolności, nieporadności, upadku w niebyt i gorszego losu niż Janukowycza. I naszej kary Boskiej. Bo tamten robił wszystko tak, jak nakazywało jego kryminalne sumienie i los donbaskiego bandyty. A wy poszliście dalej. Jesteście projektem najwścieklejszych wrogów Ukrainy, wiedzieliście, po co idziecie na tak wysoki urząd — nie by tworzyć Ukrainę, a by ją niszczyć i zagnać do imperialnego pastwiska. Dlatego też sąd nad wami będzie surowszy i bardziej bezlitosny. I z tej listy waszych antypaństwowych poleceń i dyktatorstwa nie zginie, uwierzcie, żaden punkt. Rostów byłby dla was nie najgorszą karą. Dobrze wiedzieliście, na co się piszecie i po co. I nie oszukujcie nikogo, że były tam dwa sakralne słowa: „Ukraina i naród”. Dlatego moja rozpaczliwa złość na
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kazi, pragnienie władzy i wielkiej sławy. I wtedy sam diabeł będzie się śmiał, bo to jego udany „projekt”, bo to on wlókł go na stromą górę, żeby z hukiem, hańbą i smutkiem zrzucić go z niej… O takich mówi Pismo Święte: „nie wie, co czyni” i „lepiej by takiemu nie było się rodzić”. Sąd zamienia się w pośmiewisko i hańbę, ale dyktator nie chce się zatrzymać, skorzystać z gorzkiego doświadczenia „poprzednika” i idzie dalej. I wszystkie co do jednego punkty oskarżenia — nie w obronie Ukrainy, lecz w ataku Rosji! On chyba nie zdaje sobie sprawy, że pani Temida jest mściwa, choć sprawiedliwa. Ma ona strzały, które wracają jak bumerang. Ale nienawiść do Poroszenki oślepiła go i zamieniła w maniakalnego prześladowcę bez logiki, norm prawnych, hamulców moralnych, ludzkich odruchów — łowcę cienia w ciemnym pokoju. Okrutnego i nieludzkiego. Przecież mógł się wtrącić i przenieść proces Poroszenki, zamiast urządzać go w dniu śmierci jego ojca. „Jakim sądem sądzicie, takim i was osądzą”. To z Ewangelii, choć dla niego tych objawień nie ma, ale on istnieje dla nich. Jest bezbożnikiem, który nie ma krzyża, a wiara w nim nie zakorzeniła się, bo inaczej bałby się grzechu. Wierzy tylko w ojca Kołomojskiego, który spłodził go z złego ducha. A ponad wszystko jego bogiem i duchową państwową wyżyną jest Putin. Ale to tajemnica, do której boi się przyznać nawet przed sobą. On jest jego krzywym cieniem, powtarza jego czyny i w wielu sprawach go naśladuje. Chciałby tak deptać ludzi i narody, trzymać ich w strachu i panować nad nimi wiecznie. Aż do końca swoich obrzydliwych dni. Ale to nie ta ziemia i nie ten naród. Zatrzymają go. I jego dni w tej roli są policzone, a agonia, która trwa od chwili inauguracji, już się zaczęła. Od chwili, gdy jego ręka nie dotknęła Ewangelii, gdy wypuścił z rąk legitymację prezydenta. Oczywiście nie utrzyma też stanowiska. Nazwać „zdrajcą państwa” tego, kto od sześciu lat na wszystkich szczeblach walczy o Ukrainę, to coś w rodzaju przedawkowania… Czy Zełenski ma na myśli inne państwo, które zdradził Poroszenko, a które wciąż nostalgicznie porusza Zełenskiego, dlatego wszystkie decyzje — i zawieszenie ognia, i wycofanie wojsk w głąb kraju, i redukcja armii, a obecnie odebranie żołnierzom przez sługusów z Państwowego Biura Śledczego ważnych części broni; i decyzje na korzyść Rosji w incydencie w Cieśninie Kerczeńskiej; i zakup energii elektrycznej z Rosji. I jeszcze wiele tego, o czym nie wie ogół, ale co bardzo cieszy ostatniego moskiewskiego cara. Zwłaszcza proces Poroszenki, największego wroga cara. Za nienawiścią Zełenskiego do piątego, a wierzę, że i siódmego prezydenta, prześwituje nie tylko jednomyślność cara i wasala-pajaca, lecz także pewne porozumienie, a może nawet ultimatum. Bo żaden z prezydentów Ukrainy, odczuwających wasalsko i działających wasalsko, nie śmiał zachwiać jego tronem, wyśmiać go przed światem i wyrzucić go z prestiżowych instytucji międzynarodowych. Osłabić Rosję sankcjami, odciąć ją od ukraińskiego Kościoła, a imię cara napiętnować przed światem hańbą i pogardą. Nazwać go takim, jakim jest: agresorem-mordercą, napastnikiem, okupantem. Na to nikt się nie zdobył. Tylko Poroszenko. Zdrajcą nazywali Mazepę Moskale, bo zdradził cara. Może więc to zespół imperialnego najemnika-wasala zadziałał także u tego tymczasowo legitymowanego? Bo na taką prawdę on nie jest zdolny, nie dlatego, że dyplomacja mu nie pozwala, lecz dlatego, że jego wewnętrzna filozofia małorosyjskiego sowieciarza, który tęskni za „starszym bratem”, nie pozwala tego zrobić. Nawet przemawiając do marynarzy w dniu ich święta, nie zdołał z siebie wydusić prawdziwego zdania o rosyjskiej agresji, a zdobył się tylko na zawoalowane: „Nigdy nie wybaczymy tym, którzy u nas zaanektowali Krym”. Dokładnie tak mówi się o Turkach. On wyrósł z tej proletariackiej kolebki, w której kołysał się „jeden naród”, z tego imperialnego bagna, w którym było ciepło i przytulnie. A Ukraińcy, patrioci, byli „banderowcami, faszystami”, których trzeba „mочить” (zabijać). I on ich „mочил” w tanich show z 95. Kwartału. A te wygibasy były w duchu dowcipów o chohle, z przygłupim językiem, gnuśnym i odrażającym. Nie odmawiał sobie drwin z wpływowych polityków. Ale dziś wrzeszczy i otwiera postępowania sądowe przeciwko każdemu, kto śmiał rzucić cień na niego. Kompleksy! Mały dyktator dobiera się do „siwowłosego hetmana” z różnych stron. Aż 27 „zbrodni” wymyślił. Nie wyszło z tej strony, wejdziemy od innej. Nie dał rady ten, postawię tamtego, wygodniejszego i bardziej uległego. Coś się klei, co nie jest zwyczajnie pozbawione logiki i przytomności, a gromadzą się te postępowania sądowe, za które grożą im prawdziwe i rzeczywiste postępowania, kara za tę bezkarność, pogardę dla praw i kryminalny styl postępowania. Niemądrzy, bez cara w głowach. Wasz czas haniebnie minie, a kara Boża i ludzka nie zwlecze. Coś zbyt intymnego, osobistego, głęboko skrywanego kryje się w niezbyt wesołej i niezbyt kochającej duszy tymczasowego gwaranta. Wyobrażać sobie, że on czegoś nie może wybaczyć w działaniach swojego poprzednika jako męża stanu, jest śmieszne, i to bardzo. Czym jest dla niego to państwo, które tak właśnie, prosto z 24. odcinka serialu Gołobородька, padło mu do stóp! Na tę rolę, zarówno w serialu, jak i w prawdziwym życiu, wyswatali go władcy-„reżyserzy”. Potrzebowali rewanżu, dostępu znów do strumieni pieniędzy, uzurpacji systemu bankowego. Potrzebowali zemsty na Poroszence. Ale zemstą i mściwością zachorował też komik-parodysta, którego los wyrzucił na szczyt państwowej piramidy. A tu państwo nie ma nic do rzeczy. Tu chodzi o osobiste, głęboko skrywane, być może nie do końca uświadomione. Ale ono istnieje, pali, dręczy, oślepia i zaślepia. On w tym żyje, pływa jak w błocie i nie potrafi się z niego wydostać. Dlatego jest gotów na wszystko, i każdy jego „pochód” kończy się potępieniem i hańbą oraz tymi marginalnymi wybrykami typu „odwiedzin” uzbrojonych satrapów
Działania Państwowego Biura Śledczego: wystawy w Muzeum im. I. Hončara i areszt obrazów P. Poroszenki, nabytych jeszcze przed jego wstąpieniem na urząd prezydenta. To wszystko punkty i składniki tych wyroków sądowych, które Zie zbiera wraz ze swoją nieprofesjonalną, skandaliczną, amoralną drużyną, która prawie codziennie podejmuje przestępcze decyzje na szkodę państwa. Wrażenie jest takie, że komik Zie na stanowisku państwowym nadal bezwstydnie wali w klawisze fortepianu. Dlatego i leksyka jest odpowiednia, można sobie nie odmawiać „odosików”, nazywając ludzi „czertami”, „sukinsynami”, nie zważając na sumienie, moralność, elementarną przyzwoitość i szacunek dla tego urzędu prezydenta, którego wybrała część wyborców, również, jak się zdaje, nietradycyjnie poczętych – tarabaniąc po fortepianie… Otóż o świadomym i podświadomym w tym, jak Zełenski, gwałcąc swoje wysokie stanowisko, próbuje zniszczyć Poroszenkę. Co właściwie dominuje w tej nienawiści? Nie szukajmy jej w tym, że on coś nie tak albo nie to zrobił jako prezydent. Na stadionie Zie wygłosił, że jest jego wyrokiem. Ależ nie! Jest jego drobnym, nędznym, flegmatycznym i niewyraźnym cieniem, po brzegi wylanym zazdrością. Czarną i złą. W Poroszence pali i drapie jego duszę wszystko! Iskrzący rozum. Potok myśli. Talent oratorski z dobrym donośnym głosem, a nie z anemicznym, gnuśnym. Umiejętność mówienia na każdy temat z marszu, a nie wyuczone teksty do „odosików”. Rozmach. Szacunek europejskich i amerykańskich liderów, z którymi obcuje na równi, a czasem i na wyższej. Ma wyborcę świadomszego, bardziej patriotycznego i po prostu mądrzejszego, a nie tego serialowo ogłupionego… od fortepianu. Wreszcie męska postura, wzrost (to szczególnie), godność, odwaga, blask oczu, którymi on po prostu rozbiera wszystkich nieudolnych, złych, intelektualnie upośledzonych, którzy sądzą go. (Zapamiętajcie zatem: „Jakim sądem sądzicie, takim i was osądzą”). Tego wszystkiego nie ma w Zie. Tak zdecydowała natura. A pokusa jest. Powodów, by brzydzić się Poroszenką, jest bezlik, jeśli wpuści się do swojej duszy ciemność i demony złości. Jeśli postrzega się świat przez pryzmat swojego serialowego wizerunku i rechot hołoty, która łyka surowe, szare i prymitywne dowcipy kwartalnych. (Nawiasem mówiąc, przyszłym prawodawcom proponuję uchwalić taki zakon, według którego powinna istnieć odpowiedzialność karna dla tych nosicieli tanich pokazów wątpliwego charakteru, którzy demoralizują i denacjonalizują Ukraińców, sprzyjają niesmakowi, antykulturze, depczą ogólnoludzkie i narodowe wartości). Zatem powodów do tego uczucia Zełenskiego wobec Poroszenki, które Skoworoda nazwał ojcem grzechu, jest wiele. I to jest zazdrość. Ona nie jest tylko ojcem grzechu? lecz także matką-rodzicielką wielkich nieszczęść i tragedii. Zazdrość przemieniła pierwszego anioła w diabła („wyżej gwiazd niebieskich postawię tron mój”), zazdrość rodziła ludzkie nieszczęścia – wojny, pola bitew, zabójstwa. Kompleksy spotęgowane przez władzę i zazdrość dyktatora stają się zagrożeniem nie tylko dla jednego narodu, lecz dla ludzkości. Czy miał choć jakiś naród tak haniebną, śmieszną klęskę? Świat i my ponosimy karę. Boży palec gniewnie uniósł się nad ludzkością. Lecz duchowy koronawirus spadł na nas rok temu. Wirus medialny. Kłamcy i oczerniacze wyprowadzali w swoich pokazach i rozsiewali infekcję medialną z kanałów telewizyjnych, a potem przez internet, i zarazili miliony. Nikt ich za to nie sądzi. Zatem ogólnonarodowa epidemia, a nawet pandemia, z wysoką temperaturą i dusznością narasta. Spadku nie widać, powikłań jest wiele, szczepionki nie ma. Ogólnonarodowa „wesołość”, „choć się pośmiejemy”, zamienia się w grymas, a oligarchowie jeszcze bardziej się ożywili, rozweselili i są gotowi dokończyć to, co jeszcze zostało dla „rozśmieszonego” narodu. Ukraińska Klio, jak się zdaje, także wybuchnęła śmiechem, usłyszawszy, że los Ukrainy rozstrzyga Moskal o kozackim nazwisku Kozak i nasz małorus, patriota Moskwy o niejednoznacznym nazwisku Jermak. Niby tu u ciebie, Ukraino, taka symbolika, że i ja się uśmieję. Niech żyje przyjaźń hieny i szakala. I to, że prawica Stwórcy wstrząsnęła planetą, a „miłuj bliźniego” zamieniono na „bój się bliźniego”, i że z zagranicy wróciły tysiące osób i podzieliły się z krewnymi i bliskimi śmiertelną chorobą, na tle tego cichego obłędu wydaje się czymś organicznym. Lecz wiele retorycznych pytań do tych, którzy mogli, a nie zrobili: dlaczego przez 29 lat niepodległości nie udało się posłać w niebyt piątej kolumny i ona coraz pewniej maszeruje w stronę Moskwy? Dlaczego nie stworzono porządnego, profesjonalnego systemu sądowego, który dziś krzyżuje Ukrainę i Ukraińców? I dlaczego nasze pragnienia stworzenia własnego państwa w pył rozbijają się o naszą kłótliwość, wrogość, zdradliwość i złodziejstwo? A my tylko raz na kilka stuleci wytyczamy nową datę naszej klęski i niezdolności. 1709 r. Mazepie nie pomogli kozacy i starszyzna pokonać Moskwy i poszli za carem. W latach 1918–20 przywódcy Centralnej Rady, nie bez „ojca grzechu”, napaskudzili dużo i również uwierzyli moskiewskim socjalistom, którzy „nie skrzywdzą”. I oto kolejna klęska: miliony uwierzyły w śmieszną reinkarnację klauna w prezydenta. Aj-aj-aj-aj-- aj! Ojojojoj! Całe nasze życie na oczach wszystkich zamienia się albo w teatr absurdu, albo w teatr lalkowy z lalkami, lalkarzami, złymi zjawami, które nazywają siebie po stalinowsku „sługami narodu”, coraz bardziej posługując się jego duchem. Albo w arenę cyrku z rozjuszonym klaunem i półotwartymi klatkami, w których miotają się drapieżniki. Kiedyś dręczyły nas hordy, a dziś część narodu stała się hordą, która w pokojowy sposób niemal obaliła państwo. Najstraszniejsze epidemie nieraz przetaczały się przez naszą historię i znikały. A epidemia antypaństwowości i słabomyślności wśród ogółu sama nie mija. Prowadzi ona do upadku i niebytu. Historia nie lubi słabych i nie wybacza błędów. Daje lekcję, ale okrutną: karze niewolą. Obecna władza jest słaba, przestępcza i antyludowa. Jej odejście nie jest odległe. Dziura jest nie tylko w budżecie. Wszystko, co tworzyło się i z trudem budowano w ostatnich latach, ziewa dziurami-przepaściami. Trzeba je łatać. Z tych przepaści trzeba będzie się wydostać i znowu dać swojemu państwu szansę. Lecz jest wielki niepokój i zwątpienie: czy rodzimy naród nie dokona jeszcze jednego takiego wyboru, po którym zechce się zdobywać inne planety, a kosmici staną się bliższymi? Co tam masz, w swoich proroctwach-kronikach, nasza szalona, buntownicza, zwątpiona Klio?..
Tłumaczenie maszynowe
Trzydzieści lat temu na terenach rejonu antracytowskiego, na Ługańszczyźnie, powstała pierwsza komórka „Proświty”. Swoje narodziny zawdzięcza ona Anatolijowi Jakowyczowi Bondarence — wykładowcy literatury ukraińskiej w szkole średniej w Szteriwce, zasłużonemu nauczycielowi Ukrainy, absolwentowi Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Iwana Franki. Jej pierwszymi członkami zostali nauczyciele języka i literatury ukraińskiej, później dołączyli do nich pracownicy kultury, medycy, inteligencja techniczna przedsiębiorstw rolniczych, zwykli kołchoźnicy. Po przekształceniu Towarzystwa Języka Ukraińskiego w „Proświtę”, jej niezmiennym kierownikiem od 1990 roku został nauczyciel literatury ukraińskiej w szkole średniej w Bobrykowem, poeta i krajoznawca Iwan Mychajłowycz Zacharczenko, który niezmiennie kieruje nią do dziś, choć na początku wojny rosyjsko-ukraińskiej zmuszony był opuścić rodzinny dom. Tworzeniu „Proświty” na początku szalony opór stawiała partyjna wierchuszka rejonu, twierdząc, że istnieje Towarzystwo Miłośników (!) języka ukraińskiego — i wystarczy. Pod kompartyjną presją pewna część tych, którzy złożyli wnioski o przyjęcie, wycofała je. Proświcianie rejonu antracytowskiego byli w pewnym stopniu neofitami w swojej działalności, ponieważ o ciągłości ruchu proświciańskiego w kraju trudno było mówić: nie było ani tradycji, ani doświadczeń poprzedników. Wszystko zaczynali od czystej karty. Głównym celem działalności naszych prośwician stało się przebudzenie świadomości narodowej ludności rejonu, gdzie odsetek etnicznych Ukraińców wynosił 65 procent. W tym celu proświcianie stworzyli dwa muzea historyczno-krajoznawcze w największych ukraińskich wsiach Bobrykowe i Diakowe, które stały się bazą dla wdrażania nowych form i metod pracy proświciańskiej. Dobrymi uczynkami zasłużyły się komórki: Bobrykowska (przewodnicząca W. S. Tołokowa), Diakowska (L. H. Skypenko), Rebrykiwska (S. H. Borzyłowa). Pierwsza komórka zbierała i zapisywała folklor, druga, tworząc kobiecą grupę wokalną „Barwyste kolory”, wprowadzała go w życie, trzecia — aktywnie pracowała, angażując młodzież do ruchu proświciańskiego. Nie mniej uwagi zarząd stowarzyszenia proświciańskiego poświęcał funkcjonowaniu języka ukraińskiego w szkołach rejonu. Z 19 szkół różnego typu na ukraińskojęzyczny tryb nauczania powróciło 14. Zapewnienie szkołom podręczników i pomocy naukowych całkowicie spadło na barki prośwician. Wielką pomoc okazali przyjaciele ze Lwowa — członkowie Halickiego Rejonowego Zjednoczenia WUT „Proświta” na czele z jego przewodniczącą Marią Pawluk. Podręczniki przekazywano pociągiem „Lwów-Ługańsk”. W tamtym czasie w rejonie pozostały dwie szkoły z ukraińskojęzycznym trybem nauczania – Bobrykowska i Diakowska. Miały one w zapasie pewną część literatury dydaktycznej. Były one dosłownie atakowane przez oświatowców z miast Ługańska, Krasnego Łucza (Chrustalnego), Roweńków. Koordynatorami w zdobywaniu podręczników byli antracytowscy proświcianie. Aby dotrzeć ze swoim słowem do mieszkańców rejonu, zarząd proświciański z wielkimi trudnościami wynegocjował wydawanie swojej strony na łamach gazety miejsko-rejonowej „Zoria kommunizma”, później przemianowanej na „Antracytowskij wiestnik”, raz na kwartał, a chciano co miesiąc. Redakcja zgodziła się na to, ale zaczęła żądać opłaty za druk. Trzeba było poprzestać na wydaniu kwartalnym. Strona pod tytułem „Krynycia” ukazywała się prawie dwa lata, aż pojawił się u nas mecenas Ołeksandr Dmytrowycz Wasylczenko, pochodzący ze wsi Bobrykowe, absolwent szkoły średniej w Diakowem, gorący patriota swojego kraju. Doradził on przemianowanie „Krynyci” na bardziej łagodną „Krynyczkę” i przeniesienie jej wydawania do wsi Bobrykowe. Tutaj, w formie kolorowego czasopisma, dzięki składaniu komputerowemu zaczęła ukazywać się co miesiąc. Wszystkie koszty finansowe jej druku wziął na siebie Ołeksandr Dmytrowycz. Ponad cztery lata „Krynyczka” żyła i cieszyła nie tylko mieszkańców Bobrykowa, ale i wieśniaków z rejonu. Choć w stopce zaznaczano, że jest to „gazeta krajoznawcza dzieci i młodzieży wsi Bobrykowe dla siebie i swoich rodziców”. Tego typu wydanie posiadało również zjednoczenie rejonowe: wydawało solidne czasopismo „Mijuśki dżereła”. Nakład wszystkich naszych wydawnictw był niewielki, ale odegrały one swoją rolę w historycznym poznaniu południowo-ługańskiego rejonu. Szczytem działalności wydawniczej „samizdatu” antracytowskich prośwician stały się „Legendy, podania i prawdziwe historie Mijuśkiej Ukrainy”, które chętnie przedrukowywała ługańska gazeta obwodowa „Kamianyj brid” (redaktor Hanna Hajworonska). Swoje wydawnictwa miały też muzea. Tak, Diakowskie Muzeum Historyczno-Krajoznawcze wydało trzy numery „Diakowskich starożytności” z cennym materiałem o dwustuletniej historii wsi. Redaktorem wszystkich tych wydawnictw został przewodniczący zjednoczenia rejonowego Iwan Mychajłowycz Zacharczenko, któremu jako jedynemu z proświciańskich przewodniczących południa Ługańszczyzny wręczono najwyższe odznaczenie zarządu WUT im. Tarasa Szewczenki – medal „Budowniczy Ukrainy”. A jeszcze w dalekim 1993 roku w imieniu społeczności proświciańskiej został wysunięty jako kandydat na deputowanego Rady Obwodowej Ługańska, wybierano go też delegatem na I i VI Światowe Forum Ukraińców. W ścisłej więzi i wzajemnej pomocy działali nasi proświcianie z osobami o podobnych poglądach z organizacji miejskich w Roweńkach i Swierdłowsku (obecnie Dowżańsk). Pierwszą kierował Mykoła Szpylkowśkyj, drugą — Ołeh Ołeszczenko. Mieliśmy wyjście także na zagranicę. Poruszającą przyjaźń mieliśmy z mecenasem i wydawcą książek Anatolijem Łysym (m. Minneapolis, USA). Mieliśmy od niego całą serię książek różnego gatunku. Ideowym ojcem naszej komórki był pisarz, członek Związku Pisarzy Ukrainy Iwan Wasylowycz Szkuraj. Antracytowscy proświcianie byli moderatorami wielu akcji kulturalno-artystycznych rodzinnego rejonu i obwodu. Tak, kiedy na Ługańszczyźnie w 1998 roku odbywało się międzynarodowe święto szewczenkowskie „W rodzinie wolnej, nowej”, gośćmi rejonu była delegacja na czele z praprawnukiem Tarasa Szewczenki w linii brata Josypa, Wiaczesławem Szewczenką, mieszkańcem rosyjskiego miasta Jessentuki. Wtedy goście odwiedzili dwie największe wsie (te, w których działały potężne Proświty) rejonu — Bobrykowe i Diakowe, zwiedzili tamtejsze muzea krajoznawcze, wysłuchali autentycznych pieśni ludowych i mieli gościnne spotkania z miejscową ludnością.
Wśród wydarzeń obwodowych był wieloletni udział w konkursie piosenki „Słobożański Spas”, który tradycyjnie odbywał się w stolicy miodu Kraju Słobożańskiego — mieście Swatowe. Zauważalne były występy naszych amatorów twórczości artystycznej także na corocznej „Ługańskiej Watrze” we wsi Peremożne w rejonie łutuhynskim, miejscu zwartego zamieszkania Łemków, deportowanych swego czasu w wyniku akcji „Wisła”. Lecz największym osiągnięciem za wszystkie lata istnienia rejonowej „Proświty” stał się aktywny udział w przygotowaniu i przeprowadzeniu na bazie Bobrykiwskiego wiejskiego pałacu kultury święta obwodowego — Dnia Europy. Tutaj w największym stopniu ujawniły się talent i zdolności proświtian: wystawy mistrzów twórczości ludowej, konkursy piosenki, turnieje i pojedynki sportowe, wycieczki w malownicze zakątki stepu, kulinaria narodów Europy. Z początkiem wojny rosyjsko-ukraińskiej zaczęły się prześladowania aktywnych członków „Proświty”, w szczególności przewodniczącego, którego w kajdankach wożono na przesłuchanie do komendantury wojskowej w mieście Roweńky i mało brakowało, by wtrącono go „do piwnicy”. W takich warunkach najbardziej świadoma część proświtian wyjechała na Wielką Ukrainę, reszta zeszła do głębokiego podziemia. Nie ma wątpliwości, że nasz naród wyjdzie zwycięsko z tej wojny, jego proświtianie wraz z dzielnymi żołnierzami Ukraińskiej Armii powrócą na nasz Donbas, aby odbudowywać zrujnowane w nim życie. Wł. inf.
Tłumaczenie maszynowe
W Hadziaczu nad cichą rzeką, Co Psełem w ludzie zwie się od wieków, Rodzina Drahomanowych świętą Lśni perłą w ukraińskim wieńcu!.. Hetmańskiej stolicy dla uczczenia talentu i poświęcenia pisarki, tłumaczki, działaczki społecznej, folklorystki Ołeny Pcziłki (Olhy Drahomanowej-Kosacz) składane są kwiaty pod jej tablicą pamiątkową, otwartą w ubiegłym roku na fasadzie obecnej redakcji gazety „Hadzaćkyj wisnyk” oraz Regionalnego Parku Krajobrazowego „Hadzaćkyj” z inicjatywy Połtawskiego oddziału obwodowego Międzynarodowej organizacji „Żinocza hromada” na mocy decyzji Rady rejonowej w Hadziaczu, przy wsparciu Hadziackiej rejonowej administracji państwowej z okazji 170-lecia urodzin znanej połtawianki. Budynek z 1914 roku to dawna siedziba „Gazety Hadzaćkiego ziemstwa”, redaktorem której od 1917 do 1919 roku pracowała Ołena Pcziłka i była wśród jej autorów. Sławna przedstawicielka znamienitego rodu, znanego nazwiskami poetki, tłumaczki, działaczki kulturalnej Łesi Ukrainki, historyka, filozofa, ekonomisty Mychajła Drahomanowa, literatka, wydawca, publicystka, proświtanka Ołena Pcziłka ofiarnie przysłużyła się rodzimej kulturze i narodowej duchowości. Inicjatorzy i dobroczyńcy patriotycznego memoriału Nad majestatyczną Hetmańską stolicą, nad ziemią Drahomanowskiej posiadłości i nad sławnym hadziackim Zielonym Gajem, skąd leciało w świat zarówno słowo matki Łesi Ukrainki, jak i samej genialnej poetki, rozbrzmiewa cześć dla wybitnych rodaków, wysokie uznanie ich talentu i głębokiego oddania Ukrainie: Piśmiennictwa pięknego urodzajną gałąź, Pielęgnując w miłości i sile, Z bratem i córką Ołena Pcziłka Szła po prawej i pełnej pasji ścieżce!.. odsłonięcie tablicy pamiątkowej Ołeny Pcziłki w Hadziaczu Z lewej: Serhij Bondarenko, Wałentyna Szemczuk, Olha Krasjuk — organizatorzy
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nad słownikami pracuje sto osób. Odpowiedziano mi: „Ależ skąd, więcej!” (ożywienie, uśmiechy na sali). Maksym Tadeowycz zatrzymuje się na pracy polskich językoznawców nad słownikiem ukraińsko-polskim, nad słownikiem Adama Mickiewicza. Dzieli się swoimi wrażeniami z programu kulturalnego. W szczególności zatrzymał się na występach „znanego kijowianom” zespołu pieśni i tańca „Mazowsze”, który wywarł na nim ogromne wrażenie: „Koncert zademonstrował wysoką i szlachetną mistrzowskość zespołu, subtelne wyczucie stylu i zachowanie artystycznej miary. Również, pisząc artykuł do gazety, nie napisałem tego, czego chciałem — trzeba się uczyć, tam nie ma akrobatyki, którą u nas się zachwycają. Powtarzam, mówię o zachowaniu miary. Myślę, „имеющий уши да услышит”, ale nie napisałem. I zupełnie nie napisałem, że pokazywanie kobiecych nóżek w dobrym tańcu — „облагораживает человека”. Szła operetka Offenbacha „Paryskie życie”. Pokazują nóżki we wszystkich szczegółach. Nic. Trzeba patrzeć”. Po zakończeniu sesji delegacja odwiedziła Kraków — królewski zamek Wawel, uniwersytet. Szczególne wrażenie na gościach zrobiły kościoły, dawne witraże. Maksym Tadeowycz zauważył, że w Krakowie w owym czasie istniało 52 kościoły. W rozmowie z послом СРСР Ponomarenką, który towarzyszył gościom, podkreślił, jak rozsądnie postępują Polacy, którzy oczyszczają Kraków, przenoszą przemysł poza granice dawnego miasta, nawet mieszkania robotników. W odpowiedzi usłyszał od dyplomaty: „Pierwsze, co robi rząd właśnie na żądanie robotników — buduje kościół, a dopiero potem mieszkanie. „I to słusznie”, — podsumowuje Maksym Tadeowycz.
Wyrażam podziękowania kolektywowi Instytutu za zachowanie taśmy i umożliwienie skorzystania z nagrania.
...ського народу” itd. Kulturze naszego państwa poświęcono 16 rozdziałów. Zamieszczono tu unikalne opowieści o Kotlarewskim, Gogolu, Skovorodzie, Olenie Teligie, Linie Kostenko i jeszcze, i jeszcze… Obiektywnie, ze znajomością rzeczy, książka opowiada o współczesnych problemach gospodarczych i politycznych, o stosunkach Ukrainy i Japonii we wszystkich sферach życia.
Tłumaczenie maszynowe
Maksym RYLSKI, wnuk, dyrektor organizacji charytatywnej „Fundacja Maksyma Rylskiego »Róże i winogrona«” Jesienią 1955 roku (listopad) minęło 100 lat od śmierci Adama Mickiewicza. Ku jego pamięci w Polsce odbyły się „Dni Mickiewicza”, których zwieńczeniem była międzynarodowa sesja Polskiej Akademii Nauk (kwiecień 1956 r.). Wzięli w niej udział naukowcy z 17 krajów. Ukrainę reprezentował akademik Maksym Rylski, dyrektor Instytutu Sztuki, Folkloru i Etnologii (IMFE), który dziś nosi jego imię. Swoimi wrażeniami i spostrzeżeniami z podróży Maksym Tadejowycz podzielił się w przygotowanym artykule, pozostawił notatki we własnym dzienniku, tak zwane „zapiski z podróży”. Co najciekawsze — wystąpił na rozszerzonej radzie naukowej kierowanego przez siebie Instytutu, który pieczołowicie przechowuje 48-minutowe nagranie audio tego wystąpienia. W nim Maksym Tadejowycz, według własnego wyznania, przekazuje przemyślenia i fakty, nieprzewidziane w publikacjach dla szerokiego kręgu odbiorców. Minęły zaledwie trzy lata od śmierci Stalina, dopiero w lutym tego samego 1956 roku odbył się XX Zjazd KPZR, na którym odarto z mitów kult jednostki wodza i jego następstwa, dopiero za rok Nikita Chruszczow wystąpi w gazecie „Prawda”, w której nazwie Maksyma Rylskiego „ukraińskim pisarzem-patriotą”, co ostatecznie oczyści poetę z zarzutów o „burżuazyjny nacjonalizm”. Tym cenniejsze są dla nas udokumentowane przemyślenia i nastroje klasyka przed dość wąską, niemal kameralną, a przede wszystkim życzliwie nastawioną publicznością. Zważmy na to, że oddanie słowami ze wszystkimi niuansami żywej, potocznej mowy Maksyma Tadejowycza to niewdzięczne zadanie. Na tyle jest ona wyrazista, soczysta, wypełniona wymownymi pauzami, wykrzyknikami, paletą intonacji, uśmiechami. Dlatego poszczególne dosłowne fragmenty wystąpienia biorę w cudzysłów pogrubioną czcionką, a resztę przekazuję lub komentuję od siebie z wiarygodną dokładnością. „Drodzy towarzysze! Będę w zasadzie czytał artykuł, który napisałem o podróży. Ale będę też trochę dodawał”. Sądząc po wszystkim, prelegent zwrócił uwagę na sprzęt nagrywający na stole, dlatego zaznacza: „Mnie strasznie przestraszyła aparatura. Może będę dodawał takie rzeczy, których nie trzeba koniecznie nagrywać” (ożywienie na sali, okrzyki). Jako reakcja: „Dobrze, my wtedy przejrzymy”. „Nawiasem mówiąc, delegację ZSRR w rzeczywistości wysyłała wszechzwiązkowa akademia. Polacy byli zdziwieni. Na pierwszej liście delegatów było napisane cztery kraje: Rosyjska Federacyjna Republika, Litwa, Białoruś i Ukraina. A potem już je połączono w ZSRR. Wydaje mi się, gdyby pierwszy wariant był, trochę byłaby wzmocniona waga tego, że jesteśmy suwerennymi państwami”.
Maksym Tadejowycz opowiada, jak znana i szanowana jest postać Mickiewicza na Ukrainie. W szczególności wymienia tłumaczy jego utworów, poczynając od Hułaka-Artemowskiego: „Iwanowi Frankowi należą się bardzo cenne artykuły i wypowiedzi o A. Mickiewiczu. Błyskotliwe rozważania o literaturze polskiej w ogóle, a Mickiewiczu w szczególności, ogłosiła swego czasu Łesia Ukrainka… Szewczenko dobrze znał i gorąco kochał utwory Mickiewicza. Wysłał poecie-emigrantowi do Paryża przez cyrylo-metodyjczyka lewego skrzydła Sawycza swój gniewny, skierowany przeciwko polityce ucisku rządu carskiego poemat „Kaukaz”. I przesłanie Mickiewiczowi właśnie tego dzieła jest szczególnie znamienne. Związek poezji politycznych Szewczenki, przy całej ich genialności, oryginalności i swoistości, z poezjami politycznymi Mickiewicza nie podlega wątpliwości”. Maksym Tadejowycz zatrzymuje się przy miejscach związanych z życiem i twórczością Mickiewicza. Przytacza ciekawy epizod zażartego sporu z wysokim rangą Białorusinem, który bezalternatywnie zapewniał, że jezioro Świteź, opiewane w balladach Mickiewicza, znajduje się w jego kraju. Rylski zaprzecza: „Świteź to bez wątpienia jezioro Mickiewicza... Ale znajduje się ono na Ukrainie, na Wołyniu. Spójrzcie do naszych encyklopedii”. W odpowiedzi usłyszał: „Mówicie nonsensy”. Rozmówców w końcu pogodzono w Warszawie. Pewien Polak powiedział: „Nie kłóćcie się, są dwa jeziora Świteź — jedno na Ukrainie, a drugie jednak na Białorusi, pod Mińskiem”. „On wiedział to, czego ja nie wiedziałem” — podsumowuje Rylski. Prelegent zaznacza, że nie tylko ukraińscy, ale i białoruscy poeci doskonale znają i z miłością tłumaczą utwory Mickiewicza. Wspomina taki przykład: „Wcale nie dla aparatury muszę wam opowiedzieć interesującą rzecz. „Pana Tadeusza” przetłumaczył pewien człowiek z Zachodniej Białorusi, który był represjonowany. Przesłał swoje dzieło białoruskim pisarzom. Piękny przekład, był odzew, w szczególności Maksym Tank mi mówił. „No my nie znajem, czto s nim diełat”, - zauważyli białoruscy koledzy. Rylski poradził: „A wy zastosujcie podwójne znaczenie rosyjskiego słowa „wypuścić”. Wypuśćcie tłumacza i wypuśćcie książkę”. (Nawiasem mówiąc, zdaje się, że oni tę sprawę tak właśnie rozwiązali)” (śmiech, oklaski na sali). Nasuwa się myśl, że z potocznej opowieści M. Rylskiego czerpie się przyjemność. Cicha, gardłowa, jakby zadumana wymowa budzi zaufanie i niewymuszoną uwagę. „Polscy uczeni pokazali mi Warszawę, „stare miasto”. Byłem oto w Polsce trzeci raz po wojnie i po prostu poraziło mnie, jak cudownie wyrosła z ruin i przyozdobiła się Warszawa”. „Warto zaznaczyć, że Warszawa odbudowywała się w tym stylu, w miarę możliwości dokładnie tak, jak wyglądała przed wojną. Wykorzystują do tego dawne plany i rysunki. Polacy są po prostu zakochani w przeszłości Warszawy, uważają, że powinni ją widzieć taką, jaką była przed zniszczeniem”. „Żadnej ulicy nie przemianowano. Zachowują wszystko, co możliwe” — konstatuje prelegent i jako przykład opowiada o wizycie w kawiarni pod nazwą „U kata”. Okazuje się, że w dawnych czasach pracował tu kat, dokonywał przesłuchań, tutaj była jego pracownia. Albo przytacza inny przykład — dom, którego ścianę pomalowano napisem na temat „Tu bił się pan Zagłoba”. Uśmiecha się: to przecież tylko wymyślony bohater literacki i epizod z powieści Sienkiewicza. „Ja mówię: my nie odstajemy, u nas był kołchoz imienia Tarasa Bulby” (hałas i śmiech na sali). Nie zważając na żarty, kategorycznie zauważa: „Ja uczciwie przyznałem się Polakom, że nie mogę uważać za wielkiego pisarza Sienkiewicza, który z zapałem oczerniał naród ukraiński. W odpowiedzi: „A językiem jakim pisał!”. Mówię: językiem pisał wspaniałym”. Maksym Tadejowycz szczegółowo zatrzymuje się na referatach i komunikatach sesji akademickiej, która trwała od 17 do 20 kwietnia w Warszawskim Pałacu Kultury i Nauki. Z jego opowieści wynika, że wystąpienia czytano po francusku, większość — po polsku. „Ja wystąpiłem z referatem „Adam Mickiewicz i literatura ukraińska”. Mogłem i ja przeczytać po polsku, moich znajomości języka na to ledwo wystarczyło, ale postanowiłem czytać po ukraińsku. Zrobiłem taką przedmowę: „Towarzysze, będę za waszym pozwoleniem mówił w tym języku, który znał i kochał Adam Mickiewicz. Językiem tego narodu, którego twórczość wysoko cenił Adam Mickiewicz”, — co zostało bardzo dobrze przyjęte. Ciekawe, że po Rylskim przedstawiciel Białorusi poeta Petro Hlebka też wystąpił w ojczystym języku białoruskim” (ożywienie na sali). „Przyjmowali nas bardzo ciepło, z miłością. To była demonstracja wielkiej przyjaźni naukowców dwóch krajów… Wiele było przyjaznych rozmów, które obracały się wokół kultury i więzi kulturalnych”. Maksym Tadejowycz z przyjemnością wspomina liczne spotkania i rozmowy z polskimi i innymi zagranicznymi kolegami, wymienia ich nazwiska. Uważnie śledząc uwagę i reakcję sali, od czasu do czasu jakby odchodzi od głównego tematu, podrzucając ciekawostki audytorium: „Szeroko rozwinięta jest w Polsce praca słownikowa. Kiedyś bardzo obraził się na Kornijczuka Leonid Arsenowycz Bułachowski, bo Kornijczuk jakoś zauważył, że odstajemy od Polski w pracy nad słownikami. „Cóż, — powiedział mi Leonid Arsenowycz, — u nas w Instytucie w dziale słownikowym pracuje siedem czy osiem osób, a w Polsce — sto”. Tak ja zapytałem Polaków, czy u nich rzeczywiście”
Tłumaczenie maszynowe
Margarita DOWHAŃ. Około dwudziestu lat temu japoński młodzieniec Yoshinari Harada zainteresował się narodami słowiańskimi – ich kulturami, językami. Zaczął zajmować się slawistyką na swoim uniwersytecie. Minął czas – wysłano go na praktykę do Sankt Petersburga. Tam w jednym studenckim młodzieżowym towarzystwie nagle usłyszał rozmowę w języku dla niego nieznanym, ale najwyraźniej również słowiańskim. Ten język zdziwił i oczarował Yoshinariego swoim szczególnie melodyjnym brzmieniem. Zainteresował się, w jakim to języku chłopcy rozmawiają?.. Młodzieńcy byli Ukraińcami i między sobą komunikowali się w ojczystym… Yoshinari wkrótce po tym spotkaniu jedzie do Kijowa, wstępuje do Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. W ciągu dwóch lat doskonale opanowuje język ukraiński, kulturę, historię. Pamiętam, wtedy w naszym czasopiśmie „Wseswit” pojawiła się jego ciekawa opowieść o kulturowych i historycznych ukraińsko-japońskich związkach. Pewnego razu Yoshinari przyszedł do kijowskiej artystycznej chaty Dowhaniów (poznaliśmy się podczas jego występu w radiu „Kultura”) na młodzieżowe wieczornice „Parnas na Wydubyczach” – tak nazywały się tutejsze niemal comiesięczne święta poezji, muzyki ludowej i klasycznej, sztuk pięknych. I stał się Yoshinari u Dowhaniów swoim. Słuchał tutaj utworów Skoworody, Szewczenki, Franki, Łesi Ukrainki, Liny Kostenko, Stusa, neoklasyków, poezji światowej w przekładach Kocura i Łukasza, słuchał naszych starszych i młodych kobziarzy ze szkoły w Stritiwce. Wszystkiego nie da się wyliczyć. Zaprzyjaźniliśmy się. Kiedy Yoshinari wrócił do Japonii, przez jakiś czas korespondowaliśmy. Przesyłał dla młodych parnasowców paczuszki na tradycyjne po części koncertowej herbatki – japońskie słodycze, gdzie obowiązkowo były czarujące papierowe białe żurawie… które latały po naszej chacie. Minęło 15 lat. I znów odezwał się uczony slawista, historyk z dalekiej Japonii Yoshinari Harada. Przesłał wydaną przez siebie w Tokio we współautorstwie z M. Hattorim książkę o historii Ukrainy. To obszerne, treściwe wydanie składa się z 65 rozdziałów. Wśród nich, dla przykładu, takie: „Czym jest „Ukraina”: pochodzenie i interpretacja nazwy kraju”, „Symbolika niebieskiego i żółtego: flaga, herb i hymn Ukrainy”, „Kijów i Dniepr: jak narodziła się matka miast ruskich”, „Tradycja i kultura kozactwa”, „Upadek imperium i walka o niepodległość”, „Narodowy poeta Taras Szewczenko: dusza ukraiń-
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło Słaboszpycki kończy czwarty tom prozy wspomnieniowej „Zmierzchłe zwierciadło”, która ujrzy światło dzienne, tak jak wszystkie poprzednie, w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”. Jej prezentacja planowana jest na początek września. Proponujemy fragment książki. Mychajło SŁABOSZPYCKI Syn z wyrzutem powiedział mi: „A dlaczego nie napisałeś o Dimarowie? Przecież zjedliśmy z tobą u niego tyle barszczów!..” Wyjaśniałem: przyjrzyj się, przecież u mnie we wszystkich książkach tyle razy pojawia się Dimarow (indeks nazwisk od razu potwierdzi jego obecność we wspomnieniach), ale Światosław nalegał: „Napisz o nim osobno, opisz tam jego los i opowiedz o jego wyprawach po kamienie...” Przemyśliwałem jego długie życie ze wszystkimi tymi perypetiami, o których wiem, i zrozumiałem, że on ze wszystkimi ku temu podstawami mógłby powtórzyć słowa bohatera Andrieja Płatonowa: „Bez mnie historia mojego narodu będzie niepełna!” Niemało epizodów ze swojego życia opowiedział w swoich utworach, oddając je bohaterom. Są to w większości dramatyczne wydarzenia. A komicznych okazało się tyle, że wystarczyłoby ich na legion humorystów. Przeważająca większość tych historii stała się już literackim folklorem – częściowo przekazują je ludzie mojego pokolenia, nie wiedząc, kto tam jest i kto był autorem tych mistyfikacji oraz wesołych legend. To już – jak twórczość ludowa. Komiczne wydarzenie poszło w masy, obrosło tam nowymi i nowymi szczegółami, których w rzeczywistości mogło wcale nie być, i przekazywane jest z ust do ust. Oto jedna z nich. Już wspominałem o tym, że w Irpieńskim Domu Pracy Twórczej był potulny i (jak przekonywały mnie dzieci pisarzy) uczony konik o imieniu Sierioga. Dzieci prowadzały go tam po całym terenie, jeździły na nim, kąpały w wtedy jeszcze nie tak zanieczyszczonej rzece Irpień. Jednym słowem, poczciwy konik białej maści, jakby przyprószony szarym pyłkiem, był niezmiennym uczestnikiem wesołych dziecięcych zabaw. Czasami, obserwując je, łapałem się na myśli, że konikowi to wszystko również bardzo się podoba. Kiedy do Irpienia przyjechał przez wszystkich lubiany, wyjątkowo życzliwy Ostap Wysznia, to to wydarzenie świętowano w przyjaznym gronie kolegów. Ale Pawło Mychajłowycz (takie było jego imię w świecie) bardzo przecenił swoje siły, równając do młodych kolegów, którzy potrafili wypić okowity tyle, że trudno uwierzyć. Kilka kieliszków dla Pawła Mychajłowycza było za dużo – one właśnie zwaliły go z nóg. Współbiesiadnicy ostrożnie wzięli chudego klasyka na ręce i zanieśli go do tej twórczej celi, która została wyznaczona Pawłowi Mychajłowyczowi w jego skierowaniu. Położyli satyryka do łóżka – i on od razu znalazł się w objęciach Morfeusza. A do szczytu łóżka Dimarow przywiązał konia, który przyzwyczaił się nie dziwić tutaj żadnym kaprysom, bo przecież, najwyraźniej, zrozumiał, że u ludzi twórczych inaczej nie bywa. Nie wiadomo, ile humorysta spędził w sennym zapomnieniu, wiadomo tylko, że kiedy ciężko otworzył oczy, to odskoczył od tego, co zobaczył: nad nim zwisała końska głowa. Jakby w jakimś majaczeniu to było. Zerwał się na nogi Pawło Mychajłowycz i wyskoczył z pokoju na ulicę, gdzie zmieszany czy wręcz przerażony zaczął opowiadać towarzyszom o tym dziwadle, które ukazało mu się po niełatwym przebudzeniu. Tutaj muszę wyjaśnić, że pokój Wyszni miał dwa wejścia. Jedno z korytarza, a drugie z ulicy. Dzięki temu konia niezauważenie wyprowadzono z celi. I kiedy zdumiony humorysta zaczął mówić o białym koniu, arcy-poważny Dimarow rzekomo ostrożnie zaczął mniej więcej taką melodię: „E-e, Pawle Mychajłowyczu, mówicie, biały koń? Nie, to nie biały koń. To już, niestety, biała gorączka...” Wysznia obraził się i powiedział: powiedzmy, chodźmy do mnie – sami go zobaczycie! Weszli – żadnego konia nie ma. Dimarow pouczająco wyrzeka: no widzicie, co wam się przywidziało – to bywa od chronicznego przepicia! I nagle Wysznia z ulgą wykrzykuje (tak, jakby tonący brzytwy się chwycił): „A skąd tutaj końskie łajno?!” I uroczyście zademonstrował kupkę odpowiedniego charakteru.
Dimarow próbował i temu zaprzeczyć, wykrzykując, że i to Pawłowi Mychajłowyczowi przywidziało się przez to, że oczy jego pijane. Ale Wysznia, już opanowawszy się, poradził mu powąchać tę kupkę, żeby upewnić się w realności przebywania konia Sieriioży w jego pokoju. To, jak mawiał sam Anatolij Andrijowycz, był jeden z niewielu scenariuszy, gdzie w finale wszystko się zawaliło. Tutaj, jak to mówią, reżyseria zawiodła. A były i bezbłędnie zagrane przedstawienia. Opowiadał takie. W wydawnictwie „Radianśkyj pysmennyk”, gdzie podczas urlopu dyrektora obowiązki kierownika przyszło pełnić głównemu redaktorowi Dimarowowi, była redaktorka Olha Mużyćka. Przyszła ona do Dimarowa: prosi się o urlop. A ten stawia jej warunek: jeśli wasz ojciec zapewni mi z zespołem polowanie w lasach obwodu — natychmiast idziecie na urlop, a jeśli nie, to odpoczywać wam zimą. Ojciec Mużyćkiej był sekretarzem Połtawskiego komitetu obwodowego partii, a córka, według słów Anatolija Andrijowycza, bardzo wykwalifikowana redaktorka i inteligentna kobieta, zupełnie nie miała poczucia humoru. U Dimarowa zaś, jak już mówiono, było go nadmiernie, co nie raz wprawiało w zakłopotanie arcypoważnych ludzi podczas kontaktów z nim. Mużyćka nie wiedziała, że główny redaktor już podpisał jej wniosek o urlop, i natychmiast przekazała ojcu ultimatum Dimarowa o natychmiastowym polowaniu. Zameldowała następnego dnia: powiedzcie, kiedy pojedziecie – tam wszystko będzie gotowe. Oczywiście, było to tak. Sekretarz komitetu obwodowego dzwoni do komitetu rejonowego i mówi mniej więcej tak: przyjadą z Kijowa wysokiej rangi towarzysze, którym musicie zapewnić dobrze zorganizowane polowanie. Legitymacją partyjną odpowiadacie, jeśli będzie coś nie tak. Zapewniono go, że wszystko będzie „właśnie tak”. I zaczęli przygotowywać się do przyjęcia stołecznych gości. Przygotowali się i w Kijowie. Ponieważ Dimarow, jak mawiał, był wtedy rolnikiem bez zaprzęgu (nie miał samochodu), to zagitował chętnego do takich wypadów Jurija Muszetyka, który, twórczo znacznie aktywniejszy od Dimarowa, już dorobił się własnej „Wołgi”. Wzięli ze sobą kierownika kadr wydawnictwa i ruszyli w podróż. Na granicy z obwodem połtawskim zobaczyli grupę dziewcząt w wiankach i w wyszywankach. Dwie z nich trzymały na ręczniku bochenek chleba (i, jak się okazało, i solniczkę; zatem chlebem i solą gości). Kto to będzie przyjmował? Oczywiście, nie Muszetyk, bo on tutaj w roli kierowcy. I nie kadrowiec-emeryt we frenczu, ale bez pagonów. Witający od razu określili: najważniejszy ptak w samochodzie – Dimarow. On i na szefowskim miejscu (wtedy obok kierowcy zasiadał pasażer najwyższej rangi) siedzi, i w okularach oraz kapeluszu. Od razu widać: to nie jakiś tam szeregowy urzędnik. Dimarow wszedł w rolę. Poważnie przyjął chleb i sól. I pyta rejonowe kierownictwo, które wystąpiło naprzeciw zza dziewczęcej gromadki: „No, jak tutaj u was? Czym żyje teraz rejon? Jakie problemy? Jakie niepokoje?” Oni jeden po drugim zraportowali coś o udojach, hektarach, centnarach. Szare rejonowe wróble dobrze znały służbę. Umiały zahipnotyzować kontrolujących cyfrową żargonem, którym oni hojnie zasypywali słuchacza, jak noworoczni kolędnicy ziarnem tego, do kogo z śmiałą nadzieją na poczęstunek przekroczyli próg. Dimarow, jak dyrygent, władczo machnął ręką: „Wiem, wiem! Brawo! Tak trzymać!” Gospodarze rejonu z ulgą odetchnęli i poprowadzili gości (przede wszystkim Dimarowa oraz obu jego towarzyszy) na przekąskę w domku myśliwskim, który wyjrzał spomiędzy bujnych gałęzi drzew. A w domku już i stół nakryty dla ważnych gości. I tam jeść-pić na całą armię głodnych. I jadło wybieraj – jakie chcesz. Oczywiście, barszcz z pampuszkami i kluski, kurczak z różnymi dodatkami, karasie w śmietanie i wołowina pieczona, galareta z kurczaka i puszyste serniki, pierogi ze wszystkim, co można wymyślić, i wszelkie owoce (Dimarow, opowiadając o tym ucztowaniu, nie mógł przypomnieć sobie wszystkich potraw). I toasty, toasty, toasty. Za drogiego gościa, który okazał taki zaszczyt ich rejonowi. Teraz dzięki temu tutaj i słońce jaśniej będzie świecić, i woda będzie bardziej mokra, i cukier słodszy, i wódka mocniejsza, i piwo bardziej pachnące, i jabłka, gruszki, śliwki oraz morele bardziej hojnie będą nabrzmiewać, i dobrobyt pracowników będzie wzrastał, i komunizm szybciej będzie zbudowany... Mawiał Anatolij Andrijowycz, że jedyny raz w życiu miał taki wystawny stół. „Patrzyłem ja na wszystko to, – opowiadał z uśmiechem, – i chciało mi się uszczypnąć siebie: może, ja już nie na grzesznej ziemi, a w raju!” Na co żona jego Jewdokija Niestoriwna, która już, pewnie, setny raz słyszała tę historię, – Dimarow bardzo lubił ją opowiadać – surowo wystrzeliwała frazą: „Pić mniej trzeba było, to i raj nie przywidziałby się!” Na co Anatolij Andrijowycz odpowiadał niezmiennie: „Przecież nalewali, a ja nie mogłem komunistom odmówić!..” Jewdokija Niestoriwna (od razu widać, że ona pedagog!) patrzyła wzrokiem surowego dyrektora na kłamliwego ucznia: „Tolu, nie pleć takiego, w którym prawdy nie ma. I nie przesadzaj, bo ty, wiem, bez tego nie możesz!” I surowo kręciła głową. I oto pośród tej hulanki Dimarow zobaczył, że za stołem nie ma Muszetyka. – A gdzież?.. – chciał zapytać o niego i od razu usłyszał: – Woditiel? Wsio normalno s nim. Jego kormiat na kuchnie! Gołodnym nie ostanitsia! Potem, kiedy ja wypytywałem o tę historię Muszetyka, on opowiedział to, co było „poza kadrem”. Kiedy gości poprowadzono do domku, jego wzięła pod rękę, oczywiście, gospodyni i przyjaźnie powiedziała: – Towarzyszu woditiel, i was nie zostawimy głodnym. Wszystko wam będzie na kuchni. Dopóki kłopotali się tym, co jego ze szefowskiego stołu schwycić, inna kobieta – już niemłoda i, jak Jurij Mychajłowycz, ta, która wszystko już widziała i wszystko wie, – wcisnęła mu dużego pierożka: – Póki co, synku, spróbuj, co nasi panowie jedzą... Jurij Mychajłowycz, według jego słów, nie wiedział, śmiać mu się czy gniewać. Określić się w pragnieniach bardzo przeszkadzało wrzód żołądka, który zaostrzył się i nieznośnie dawał o sobie znać. Oczywiście, gospodarzy interesowało: kogo to oni przyjmują? Ponieważ była surowa komenda z komitetu obwodowego, to można sądzić: przyjezdni – to albo z KC partii, albo z ministerstwa. Ostrożnie wypytywali Dimarowa (kadrowiec upił się okowitą i prosto za stołem zasnął): „Wy, zapewne, z ministerstwa?” Dimarowowi nie zostawało nic innego – tylko zgadzać się. – Aha, z ministerstwa... – A my od razu zrozumieliśmy, że wy – minister, – nie bardzo pewnie. – Minister, – zadowolony powiedział gość, nie wypadając z roli wysokiej rangi działacza. – Rolnictwa? To wydało się Anatolijowi Andrijowyczowi zbyt przyziemnym. Niech mierzą wyżej. – Nie, ja – od emerytur! – A-a-a... Zabezpieczenia społecznego? – Zabezpieczenia społecznego, – aż nadął się od wyobrażonej wielkości gość. I tutaj wszyscy gospodarze jeden przez drugiego rzucili się wypraszać sobie u niego emerytury, które nie dla prostych śmiertelników, a te, gdzie napisano „...znaczenia!” Już na zapas, bo przecież niektórym z nich do emerytury było – jak do Kijowa z tego domku. Gość nadął policzki i wyjaśnił: – Mogę zrobić dwie o znaczeniu ogólnozwiązkowym i trzy republikańskim. Więcej nie widać – takie okoliczności. Na tym i postanowili. A następnego dnia było to fantastyczne polowanie. Dimarowa pod opieką gajowych posadzili do łodzi i włożyli mu w ręce dobrą strzelbę. Anatolij Andrijowycz opowiadał, jak głębokie było jego zdziwienie, kiedy on wystrzelił w kaczkę nad rzeką – i ona w mgnieniu oka spadła do jego nóg w łodzi. Według słów skrajnie krótkowzrocznego Dimarowa, on z dziesięciu kroków nie trafiłby w krowę. A tutaj – taka niespodzianka. Trafił palcem w niebo. Od razu sam sobie nie uwierzył. A gajowy krzyczy: „Strzelajcie”! „Strzeliłem – jeszcze jedna kaczka spadła do łodzi. Wkrótce tam było ich z dziesięć. Dopiero potem okazało się: w trzcinach zasiedli
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
doświadczeni myśliwi. I jak tylko “minister” podnosił strzelbę do nieba, oni strzelali, a zabite kaczki w większości wpadały mu pod nogi. Wychodziło na to, że to niby on tak snajpersko trafiał. Jeszcze przed polowaniem Dimarow zobaczył wykrzywioną z bólu twarz (wrzód dawał o sobie znać!) Muszetyka, który patrzył na niego z ukosa. Anatolij Andrijowycz i tutaj okrutnie zażartował: “Mój kierowca jest trochę nieadekwatny. Boję się, że jeśli będzie miał w rękach strzelbę, to jeszcze nas postrzela! Trzeba coś wymyślić...”. “Wszystko zrobimy”, – powiedzieli partyjniacy. I zrobili: Muszetyka posadzili do dziurawej łodzi i odepchnęli od brzegu. I kiedy Dimarow wstrząsał śrutem z dubeltówki niebiosa, Jurij Mychajłowycz nie miał możliwości choćby głowy podnieść do góry – wylewał i wylewał wodę z dziurawej łodzi. Czy strzelił choć raz? Kilkakrotnie słyszałem tę historię od Anatolija Andrijowycza. Charakterystyczne: za każdym razem pojawiały się w niej nowe i nowe komiczne szczegóły. Dopytałem o nią Muszetyka. Tok fabuły historii w jego opowieści się nie zmienił, ale szczegółowość się nie zgadzała. Oto co znaczy indywidualna pamięć i ogólne postrzeganie wydarzeń przez dwóch prozaików. Jak w noweli Akutagawy Ryunosuke “W gąszczu”. Za Dimarowem było tak wiele podobnych historii, że nawet nie zdołał wszystkich opowiedzieć w swoich książkach. Jak powiedział Anatolij Andrijowycz w jednym z wywiadów, kolekcjonował losy, z których wyplatał fabuły, gdzie znajdowało się miejsce dla wszystkich tych komicznych wydarzeń. Sporo takiego śmiesznego materiału jest w jego autobiograficznym dwuksiągu “Przeżyć i opowiedzieć”, gdzie opowiadając nawet bardzo niewesołe wydarzenia ze swojego życia, nie może odmówić sobie pragnienia zażartowania lub wstawienia tam komicznej anegdoty. Pisząc te książki, powiedział mi: “Wreszcie odkryję swoją tajemnicę. Od siódmego roku życia do dzisiaj przeżyłem nie pod swoim nazwiskiem. Bo mnie zakonspirowali jak rezydenta jakiegoś wywiadu”. Wszystko to składało się tak. Rodzinę bogatego gospodarza Andronika Harasiuty zaplanowano rozkułaczyć. Przychylny mu przewodniczący rady wiejskiej ostrzegł go: jutro będą was wywozić ze wsi na Sybir. Gospodarz potajemnie wysłał z chutoru do krewnych w innym rejonie żonę z dwoma synami. Tam żona oświadczyła, że przez pożar spłonęły ich dokumenty i poprosiła o wypisanie nowych. Dobrze, że im się poszczęściło. Otrzymali do rąk nowe metryki. Harasiutowie stali się Dimarowami. “Dimarowa” – to panieńskie nazwisko matki pisarza. A po ojcu synowie byli już nie Andronikowyczami, a Anatolijowyczami. To pomogło im ukryć wszystkie ślady – nie dotknęli ich. Bo przecież wywozili wtedy rozkułaczonych całymi rodzinami. I dopiero po rozpadzie ZSRR Dimarow opowiedział, jak powinien się nazywać: Harasiuta Anatolij Andronikowycz. O ojcu wtedy powiedzieli coś niewyraźnego, co słuchacz odebrał tak: chłopak jest nieślubny. To mogłoby być fabułą dla ciekawego romansu. Ale o tej historii opowiedział w pamiętnikach. Już pisałem, że dobrze znałem nazwisko Dimarowa jeszcze z lat szkolnych. Gdzieś w tym czasie wszyscy zaczytywali się powieścią “Jego rodzina”, która zyskała nadzwyczajną popularność. Wtedy właśnie rozpoczęła się chruszczowowska “odwilż”. Książki nie do końca zideologizowane dopiero powstawały, a na Ukrainie “Jego rodzina” stała się jedną z pierwszych. Dimarow spróbował bez nudnych moralno-etycznych schematów i tradycyjnej dydaktyki opowiedzieć o problemach współżycia ludzi w rodzinie. Ponieważ wielu dogmatycznie wyszkolonych krytyków rzuciło się na książkę, znacznie to zaktywizowało zainteresowanie nią. Wtedy była to najlepsza reklama. Wiem, że w naszej biednej bibliotece szkolnej nauczyciele stali w kolejce, by przeczytać “Jego rodzinę”. Kiedy zacząłem pracować w dziale krytyki “Literackiej Ukrainy” i ledwo zdążyłem opublikować w niej tuzin recenzji, jak nagle komitet partyjny Kijowskiej organizacji,
kierowany przez kompartyjnego inkwizytora Bohdana Chałego, słucha pracy działu krytyki, do którego zewsząd (tak twierdzi Chały) nadciąga dziewiąta fala niezadowolenia całego naszego narodu. I oto stoję na tym „miejscu straceń”. Wyjaśniam, że na dział krytyki idą ataki ze wszystkich stron. Tony skarg napisano do KC KPU. W takich warunkach pracować nie sposób. I normalna, bezstronna krytyka w gazecie jest niemożliwa. Chały ostro przerywa mi, oskarżając o to, że się tłumaczę, choć tłumaczeń dla mnie nie ma — nie zdołałem zorganizować pracy działu. Nakazuje usiąść i słuchać tych, którym powierzono „przygotowanie kwestii”. Jest ich troje. Pierwsza dwójka, jak to mówią, zrobiła ze mnie farsz. Mianowicie, że nie wiem, kto jest honorem i dumą ukraińskiej literatury radzieckiej. Bo w przeglądzie prozy „zamachnąłem się na świętość” — zjadliwie skrytykowałem powieści weteranów wojny Petra Hurinenki, Ołeksandra Syzonenki i Mychajła Kaniuki. Pozostawiać bez należytej reakcji takie rzeczy nie można. Jednym słowem, było to bicie bez żadnych zasad. Znaleźli ofiarę i upuszczali krew. Trzecim występował Anatolij Dimarow. On nagle jadowicie wyśmiał obu mówców i wziął mnie w obronę. Mianowicie, że otwarcie powiedziałem o twórczych porażkach znanych pisarzy, a mnie za pryncypialność zamierzają urządzić harakiri. Partyjniacy — niektórzy — zaczęli zakłopotani wymieniać spojrzenia. Bo przecież faktycznie: sytuacja groteskowo kuriozalna — zamiast dać krytykom trochę tlenu, im go odcinają. I to wszystko demagogiczne trajkotanie o podniesieniu ideowo-twórczego poziomu „ruchomej estetyki” na łamach pisarskiej gazety, imitacja bezkompromisowej pryncypialności — prawdziwy teatr absurdu. Mianowicie, my cię wzywamy do tego, czego kategorycznie zabraniamy robić; powinieneś zapewnić dla gazety ostrokrytyczne artykuły, ale tylko spróbuj to zrobić! Jednym słowem, Dimarow połamał partyjniakowi, a dokładniej Chałemu, wszystkie „plany”. Bo w mojej obronie i przeciwko dwuznaczności tej sytuacji wystąpili Natalija Kaszczuk, Borys Olijnyk, Petro Osadczuk. Tak starannie przygotowywane posiedzenie komitetu partyjnego zakończyło się praktycznie niczym. Jak skomentował wszystko po tym Dimarow: „Gadała — paplała, potem usiadła i zapłakała!”. Od tego dnia z Dimarowem się zaprzyjaźniliśmy. Odkryłem dla siebie wyjątkowo szlachetnego i życzliwego człowieka, który odmawiał „grania według zasad” narzuconych przez organy kierownicze. Swoją drogą, kiedy Zahrebelny został przewodniczącym Związku i postanowił odnowić sekretariat, wprowadzając tam swoich ludzi (jak to robili i robią wszyscy, zasiadłszy na kierowniczym stanowisku), jego oddany szpadnik i doradca Borys Komar od razu mu poradził: „Weź Dimarowa — ten nie będzie intrygował i nie zdradzi!”. Rozmowa ta odbywała się w Irpieniu i byłem tam obecny. Zahrebelny odpowiedział: „Borysie, nie ucz mnie kochać Dimarowa — ja naprawdę go kocham i szanuję. Ale do pracy aparaturowej on się nie nadaje — bardzo niezależny i nieustępliwy. Potrzebuję kogoś bardziej dyplomatycznego”. Jak dla mnie, jego słowa o Dimarowie są naprawdę symptomatyczne. Choćby nie wiem jak mógł sam tego chcieć Anatolij Andrijowycz, ale on nijak nie wpisywał się w system. Nie mieścił się w jego prokrustowym łożu. Jego poszukiwanie prawdy i prawdomówność bardzo uwierały urzędnikom państwowym. Oczywiście, sporo pisałem o Dimarowie. W poprzednich książkach wspomnień wszystko to szczegółowo opowiedziałem. Tutaj tylko w ogólnych zarysach przypomnę osobliwości jego biografii twórczej. On, jak i przeważająca większość neofitów literackich, zaczął od pisania wierszy. Wtedy wsparli go klasycy. Rylski nawet dał rekomendację do Związku. A już później Dimarow niszcząco wypowiadał się o swoim wierszopisarstwie. Zresztą i o swoich wczesnych opusach prozatorskich. Poznałem go wtedy, kiedy był na twórczym wzniesieniu i nie miał żadnej ochoty oglądać się w swoją literacką przeszłość, uważając, że nie ma tam nic ciekawego. I wydaje się, że w tym się nie mylił. Bo najciekawsze i najbardziej rezonansowe spośród wszystkich jego książek są te, które napisał późny Dimarow. Żeby się nie powtarzać, powiem o tym tylko punktowo. Lubił dosadne słowo. W swojej prozie stale orientował się na codzienną mowę. U niego w opowieściach niemało „słonawych” słówek, ale nigdzie — wulgarności czy obscenizmów. Łatwo obywał się bez tego, chociaż nastrojem od opisywanego (to łatwo odgadnąć!) był o krok od niego. Bo romantyczne wydźwięki i emocjonalne przewrażliwienia, na które permanentnie cierpiała ukraińska proza, były mu obce. Ironiczne, nierzadko sceptyczne spojrzenie na świat — to Dimarow. To jego tonacja i słownik: „Budynki stały, podobne jeden do drugiego, jak ubikacje. Ceglane pięciopiętrowe potwory („Socjalizm, kuziakinamać!”) z jednakowymi wejściami, drzwiami, balkonami, oknami, z jednakowymi dachami i cokołami, one wywoływały taką bezbrzeżną nudę, że przypadkowy przechodzień mimo woli próbował jak najszybciej wydostać się z tego bezliczego skupiska. Wydawało się, że i ludzie tutaj żyją tacy sami bezlicy i podobni jeden do drugiego, skazani do końca swoich dni gubić się w tej szarej masie, którą zwą tłumem. Że, zakopawszy się w jedną z tych norek-mieszkań, oni żują jeden i ten sam pokarm, patrzą w jedno i to samo oczko telewizora tego nienasyconego Molocha dwudziestego wieku, wypowiadają jedne i te same bezbarwne myśli, i ich można zmieniać miejscami, jak pionki na szachownicy, — nic się nie zmieni...”. Oto taki on, późny Dimarow. W nim rozpoznać wczesnego można chyba tylko dobrze się przyglądając. Wydaje się, że „Jego rodzinę” i „Idola” napisał zupełnie inny autor. Tamten Dimarow szczerze wierzył w to, że ludzie kierują się w życiu zasadami etycznymi, że w walce dobra i zła prędzej czy później zwycięża dobro. Miał podział postaci na pozytywne i negatywne. Jednym słowem, wszystko to, co wtedy kultywowano w ukraińskiej literaturze radzieckiej z jej czarno-białym widzeniem i przedstawianiem świata ludzi. To było charakterystyczne dla całego ówczesnego nurtu prozy. Literatura nasza wiele robiła dla tego, żeby nie być pełnowartościową literaturą — ona pełniła rolę służebnicy ideologii. Dimarow swoimi „historiami” oderwał się od siły inercji poprzedniej praktyki twórczej i wystąpił w nowej hipostazie. Oczywiście, właśnie „historie” — najlepsze ze wszystkiego, co napisał. A pośród wszystkich „historii” wywyższa się jego „Sąd własny”. Zresztą, o tym wszystkim już niemało pisałem. W ostatnich latach Anatolij Andrijowycz poczuł potrzebę wyspowiadania się we wspomnieniach. Wtedy właśnie narodziło się jego gorzkie i wesołe (inaczej nie mógł) dwuksiążę „Przeżyte opowiedzieć”. Pisałem przedmowy do obu tomów i, żeby nie powtarzać tutaj tego, co powiedziane, odsyłam czytelnika do nich. Dodam tylko szczegóły tego, jak te książki mogły pojawić się na świecie wtedy, kiedy przeżywaliśmy niemal całkowity, wydawniczy kolaps. To było w czasie hiperinflacji lat dziewięćdziesiątych. Powszechnie było tylko słychać: nie ma środków, nie ma papieru. Pisarze poczuli się zupełnie niepotrzebni na Ukrainie. Skończyła się pora nie tylko bezproblemowych stosunków z wydawnictwami — ich przyuczano — i przyuczono nie tylko zapomnieć o honorariach, bo teraz dla upublicznienia swoich dzieł musieli żebrać gdzie tylko można. A jeśli jakimś dziwnym sprytem książkę udawało się wydać, to biedny autor nie wiedział, gdzie ją podziać, ponieważ okazywało się, że ona nikomu nie jest potrzebna. Pamiętam, jak Dimarow przy jakiejś okazji chwalił się publicznie: „Mam za sponsora swoją Dusię (żonę Jewdokiję Nestorowną), jej mizernej emerytury nie wystarcza na leki dla nas obojga. Moja zaś emerytura — jeszcze mniejsza, bo Dusia profesorowała, a ja byłem tylko pisarzem, czyli według dzisiejszych miar — nikim... Dlatego te wspomnienia mogę wydrukować chyba tylko w gazetce ściennej...”. Ale świat nie jest bez dobrych ludzi.
Wcale nie milionerka, a osoba skromnego stanu, Lesia Tkacz (z Australii), umożliwiła wydanie drukiem obu książek dzięki swojej pomocy finansowej. Lesia Dmytriwna (córka Nytczenki) — znana w literaturze pod pseudonimem Bohusławiec — odegrała dobrą rolę nie w jednej twórczej biografii. Pomagała wydawać książki Wasylowi Zacharczence, Mykole Kaharlyckiemu, Wasylowi Prostoptczukowi. I to tylko ci, o których wiem. Pani Lesia nie ma zwyczaju chwalić się, dlatego nie są mi znane nazwiska tych, którym również poszczęściło się doświadczyć jej konkretnej uwagi i pomocy (a tacy są). Dobrze pamiętam prezentację obu książek „Przeżyć i opowiedzieć”. Śmieszne historie od Dimarowa. Licznie zgromadzona sala Domu Nauczyciela, gdzie zebrali się ci, którzy go kochają. Czy trzeba dodawać, jak szczęśliwe czuło się małżeństwo Dimarowów? Nawiasem mówiąc, rzadko spotykałem w swoim życiu tak szczęśliwe małżeństwa. Dimarowowie to niemal wyjątek. Dla Jewdokii Niestoriwny jej mąż był nie tylko najlepszym człowiekiem na świecie, ale i (jestem o tym przekonany!) największym pisarzem wszystkich czasów i narodów. Prawdopodobnie pod wpływem męża Niestoriwna w już podeszłym wieku nagle również zaczęła pisać. Zarówno wspomnienia, jak i powieści. Aby wydać jej książki, Anatolij Andrijowycz sprzedał niemało cennych kamieni ze swojej kolekcji (pasja jego życia — poszukiwania i kolekcjonowanie kamieni wymaga osobnej opowieści). A kiedy środków nie wystarczyło, Dimarow „zastawił” także złoty pierścionek, który był jego swoistym talizmanem. „Dla Dusi niczego mi nie żal” — skomentował lakonicznie. Niejednokrotnie byłem u niego w Mochnaczu. Głośno nazywa się to „daczę”. Ale żadnych cech daczy u Dimarowów tam nie było. Na zagubionym chutorze w niemal rajskiej okolicy (którą kiedyś Dimarow upodobał sobie, będąc tu na polowaniu) kupił ruinę. Opowiadał obrazowo, jak przyzwyczajał się do Mochnacza. Podejrzewam, że trochę wyolbrzymiał sytuację. Mówił, że zamieszkali w tej chacie, która dawno już ledwo dychała. Jewdokia Niestoriwna wierciła mężowi dziurę w brzuchu: „Tu żyć nie można, bo ta chałupa w pewnym momencie (może silniejszy wiatr zawieje) zawali się i stanie się naszym grobowcem. Że mnie nie stanie, to czy ktoś zauważy, bo jestem zwykłą docentką, a ty… Osierocieje ukraińska literatura bez Dimarowa!”. Ale on i na to nie zważał. Umiał zachwycać się i znajdował, czym się zachwycać. Chodził po Mochnaczu i słuchał, zapamiętując sobie anegdoty o tutejszych historiach (z czasem ożyły one w jego „Wiejskich historiach”). Lecz pewnego ranka cała chata aż podskoczyła ze strachu od przerażającego krzyku żony. Okazuje się, że tylko zabrała się do przygotowania śniadania w piecu, jak z pieca na nią groźnie wyjrzała straszliwa żmija (prawda, potem okazało się, że to był spokojny zaskroniec). Jak opisał to Dimarow, żona niczym na skrzydłach wyleciała z chaty i gdyby nie chwycił jej w żelazne objęcia, ona ze strachu znalazłaby się już na gruszy. Ultimatywnie wykrzyczała mu: „Jeśli zmuszasz mnie żyć w tej chałupie, która aż roi się od żmijowych gniazd, to ja lepiej utopię się w Sule”. Tutaj już niewzruszony Dimarow zaniepokoił się i postanowił coś zrobić dla poprawy komfortu ich bytowania w Mochnaczu. Kupił fiński domek, wynajął majstrów, którzy obłożyli go cegłą — i to już nie była szpetna chałupa, jak mówiła Niestoriwna, zdatna tylko do zamieszkania przez Babę Jagę ze żmijami. Odpoczywając tam z synem Swiatosławem, który zawsze z otwartymi ustami słuchał Anatolija Andrijowycza (który był opowiadaczem niedoścignionym), doznawał duchowej uciechy. Każda historia w ustnym wykonaniu Dimarowa obficie obrastała masą komicznych szczegółów i on sam już nie od razu określiłby, co tam było naprawdę, a co wyczarowała jego nieokiełznana wyobraźnia. Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dał: “Daj Boże, żeby wszystko obeszło się bez wielkich ofiar…” Na forum poeci często występowali przed kijowskimi miłośnikami poezji. Wśród występujących byli towarzysze broni Sokulskiego, byli więźniowie polityczni: wybitni poeci Mykoła Rudenko, Ihor Kałyneć, Stepan Sapelak, Mykoła Samijłenko, inni wspaniali poeci-dysydenci… Na jednym z wieczorów poetyckich przepełniona ludźmi sala z napięciem wsłuchiwała się w cichy głos Iwana — występował on po Mykole Rudence. Przeżywałem, wydawało mi się, że słuchacze nie przyjmą tego, co przeczytał Sokulski, ponieważ swoje poezje Rudenko wygłosił znacznie bardziej artystycznie i głośniej. Moje obawy okazały się płonne — po zakończeniu czytania oczarowana lakoniczną i niezwykle wyrazistą poezją cała sala długo biła brawo… Torturowany trzynastoletnim uwięzieniem, po przejściu dwóch zawałów, po dwóch latach Iwan Sokulski zmarł na trzeci, nie doczekawszy się wydania zbioru swoich utworów. Dzięki wysiłkom żony poety Orysii Sokulskiej oraz towarzyszy-dysydentów wydano dwie książki jego poezji — “Władca kamienia” oraz “Określenie wolności”. Przypominam sobie — było to chyba podczas przygotowań do druku zbioru “Władca kamienia” — przypadkowo spotkałem Orysię w foyer siczysławskiego “Domu prasy”, gdzie mieściły się wydawnictwo “Sicz” oraz obwodowa organizacja Narodowego Związku Pisarzy. Zauważyłem, że jest czymś przygnębiona. Przywitaliśmy się, zapytałem, dlaczego jest smutna. W odpowiedzi Orysia niespodziewanie zapytała, jak oceniam twórczość Iwana… Odpowiedziałem, że jego poezje są unikalne i zasługują na najwyższą ocenę. Twarz Orysii pojaśniała, podziękowała i wyjaśniła: kilka minut temu pewna osoba powiedziała, że Iwana Sokulskiego warto cenić nie za poezję, a tylko za działalność dysydencką. Orysia nie wymieniła nazwiska “eksperta”, lecz sądzę, że był to ktoś z pisarzy. Znając niektórych zarozumiałych członków Związku Pisarzy, którzy do tego są jeszcze zazdrośnikami, nie zacząłem zaostrzać tematu wyjaśnianiem nazwiska.
Tłumaczenie maszynowe
Witalij STARCZENKO, laureat nagród im. I. Sokulskiego oraz im. P. Tyczyny Subtelny Iwan Sokulski nie bardzo przypominał krzepkiego kozaka Mamaja. A jednak przypomina ulubioną postać z obrazów, którą w wiejskich chatach XIX wieku na poziom świętych obrazów w pokuciu wynosiły skrzydła wyszywanych ręczników. Przypomina, bo tak jak Mamaj, Sokulski jest duchowym obrońcą Ojczyzny, pieśniarzem Wolności, poetą Ukraińskiego Stepu. Takim zobaczył go artysta-nonkonformista z Galicji, również więzień polityczny — Opanas Załywacha, jeszcze w latach siedemdziesiątych, kiedy malował portret swojego obozowego towarzysza. Właśnie ten portret, który miałem szczęście widzieć w domu Sokulskich na przedmieściach Siczysława, przekonał mnie o duchowym podobieństwie Iwana Hryhorowycza do kozaka Mamaja. Z Iwanem Sokulskim zapoznał mnie pisarz Ołeś Zawhorodnij. Było to w roku zwolnienia Iwana Hryhorowycza z więzienia, jesienią 1988 roku — na zebraniu siczysławskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Jawornyckiego, które odbywało się w Pałacu Kultury Kolejarzy. Przed poznaniem, oczywiście, słyszałem o Iwanie Sokulskim – przede wszystkim jako o dysydencie, więźniu sumienia, lecz nigdy nie czytałem jego poezji. Pierwsze utwory Sokulskiego, w tym jego słynny wiersz “Woły”, przeczytałem, gdy przygotowywano do wydania kolejny numer gazetki ściennej “Słowo” Towarzystwa Języka Ukraińskiego, którą wywieszano w witrynie tak zwanego “Domu prasy” na głównym prospekcie Siczysława (teraz ten prospekt nazwano imieniem Dmytra Jawornyckiego). Zraziły mnie śmiałość, wyraźny lakonizm poetyckiego myślenia oraz wykuta symbolika obrazu. Zatem w osobie Sokulskiego widziałem już wtedy nie tylko znanego dysydenta, ale i hojnie obdarzonego talentem poetę. Chciałem poczytać jego poezje w większym zakresie, porozmawiać na tematy literackie, lecz zapewne w tamtym czasie nie mógł jeszcze zaufać człowiekowi, którego poznał niedawno. Dystans w naszych relacjach skrócił przykry incydent. 20 maja 1990 roku, w tak zwany “dzień miasta”, grupa podjudzonych przez kagiebistów byłych żołnierzy-“afgańczyków” na chodniku głównego prospektu, obok wspomnianej wyżej gazetki ściennej “Słowo”, brutalnie pobiła kilku członków Ruchu, w tym Iwana Sokulskiego i kierownika obwodowej organizacji Ludowego Ruchu Ukrainy Iwana Szułyka. Dostało się i mnie. Została wszczęta sprawa karna, prowadzone było śledztwo, podczas którego zaczęliśmy spotykać się częściej. Jako człowiek, który miał doświadczenie w sprawach sądowych, Sokulski skierował poszkodowanych na to, aby wybaczyli napastnikom, ale pod warunkiem, że ci przyznają się, kto był zleceniodawcą i organizatorem pobicia. Podczas śledztwa Iwan dał mi poczytać jeden z numerów maszynopisu czasopisma “Porohy”, które założył w Siczysławie. Tam, między innymi, wydrukowano wybór jego poezji. Jesienią 1990 roku nas obu zaproszono do Kijowa – na Światowe forum poezji ukraińskiej “Złoty Gomin”. Przyjezdnych poetów zakwaterowano w hotelu “Moskwa” (obecnie hotel “Ukraina”), przy czym Sokulskiemu przypadło mieszkać w jednym pokoju z “bubabistą” Jurijem Andruchowyczem. Do Jurija przychodziło dwóch innych “bubabistów” – Wiktor Neborak i Ołeksandr Irwaneć. Młodzi galicyjscy “batiarzy” wieczory spędzali wesoło: pomieszczenie pokoju hotelowego tonęło w koktajlu tytoniowo-wódczanych dymów-wyziewów. Po drugiej nocy Iwan między innymi powiedział mi, że źle znosi te imprezy, że od tego wszystkiego boli go serce (podczas wspomnianego pobicia przez “afgańczyków” przeszedł drugi zawał). Zapytałem, czy nie pozwoli mi poprosić “bubabistów”, aby ci, zważając na jego stan, nie palili w pokoju, lecz Iwan stanowczo odmówił: nie miał zwyczaju w swoich interesach korygować zachowania innych. Do tego inni byli bardzo utalentowanymi młodymi poetami… Zamiast tego zaproponował mi spacery przed snem po Chreszczatyku i Instytuckiej. Spacerując, rozmawialiśmy głównie o poezji i o historii Ukrainy, o przyszłości, która obu jawiła się bez “przyjacielskich uścisków” Moskwy. Iwan nie chciał wspominać niedalekiej przeszłości, prowokacji KGB i jego donosicieli, sądów, obozów… Ja zaś, czując to, nie uciekałem się do zbędnych pytań. Sokulski był przekonany, że Ukraina — to najbardziej poetycki, najbardziej malowniczy kraj na świecie, a do rozkwitu brakuje mu tylko jednego — wolności. Powiedziawszy to, dodał mniej więcej tyle: “Mnie zwolnili, ale z jakiegoś powodu wciąż czuję się uwięziony… My wszyscy, deklarując Akt o państwowej niepodległości Ukrainy, znaleźliśmy się tylko na progu wolności. Ale drzwi do wolności na razie są zamknięte. Aby je otworzyć, trzeba dołożyć jeszcze niemało wysiłku”. Zamyślił się, i po pauzie do- Poezja Iwana Sokulskiego — to język stepu, pieśń Mamaja. Przekonuję się za każdym razem, gdy czytam jego książki. W jego szczególnym głosie — dzwonienie bandury i świst rzuconej włóczni. Ten głos wzywa do kultu pamięci historycznej, do odrodzenia kozackiego honoru, do wiary w ukraińskiego Boga i boską Ukrainę. Wierzę, że przyjdą czasy, kiedy poezja Iwana Sokulskiego będzie godnie oceniona na całej Ukrainie. To ziści się wtedy, gdy Ukraina wreszcie stanie się ukraińską — o czym namiętnie marzył Iwan. Co roku 22 czerwca (zmarł Iwan Hryhorowycz w dniu letniego przesilenia…) do grobu Iwana Sokulskiego na cmentarzu w Czaplach (przy okazji przypomnę, że w tej wsi, która obecnie wchodzi w granice Siczysława, urodził się Wałerjan Pidmohylnyj) przychodzą ludzie: krewni Iwana, towarzysze broni w walce o wolność Ukrainy, starsi, którym udało się go poznać, i młodsi, którzy nie mogli go widzieć. Przychodzą do nagrobka z monumentalnym kozackim krzyżem, wyciosanym z kamiennej bryły. Na krzyżu — napis: “Błogosławieni prześladowani dla sprawiedliwości, albowiem do nich należy Królestwo Niebieskie”. Przychodzą wspominać tego, kto był jednym z wcieleń nieśmiertelnego Kozaka Mamaja… ną głębokiej wewnętrznej kultury. Dbał on również o kulturalny wypoczynek prośwician. W celu poznawania rodzinnego kraju organizował wycieczki w wybitne miejsca Ukrainy, wyjścia na koncerty, do muzeów, teatru. Z inicjatywy przewodniczącego miejskiego zjednoczenia “Proświta” profesora Wasyla Bojki wydano 2 tomy książki “Proświta” Iwano-Frankiwska — przeszłość i teraźniejszość”, w której naświetlono historię i działalność oddziału “Proświty” w Stanisławowie (1877—1944) oraz Iwano-Frankiwskiego miejskiego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego towarzystwa “Proświta” im. T. Szewczenki. Nagrodzony wieloma państwowymi i regionalnymi nagrodami, wśród których szczególne znaczenie dla niego miała wyższa proświtańska nagroda — medal “Budowniczy Ukrainy”. Świetlana i wieczna pamięć! Królestwo Wam niebieskie panie Wasylu! Szczere kondolencje dla żony p. Nadiji, syna p. Rostysława i córki p. Switłany, krewnych, bliskich patrioty i obywatela Ukrainy! Z głębokim smutkiem: P. Mowczan, S. Wołkowecki, W. Bociurko, M. Siczka, N. Synycia, M. Hucuł, H. Doroszenko, O. Pućko, W. Szpilczak, A. Andrusiak, O. Wiwczarenko, L. Hawryliw, I. Hawryłowycz, D. Zacharuk, O. Iwasyk, M. Kardaszczuk, H. Łytwyn, Je. Romanyszyn, W. Sełśkyj, H. Terłećka, M. Turczyn, S. Sywaczuk, proświcianie Iwano-Frankiwska i obwodu
Tłumaczenie maszynowe
27 czerwca 2020 roku odszedł od nas Honorowy Proświcianin, przewodniczący Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (1992-2020), wybitny uczony, pedagog, akademik Ukraińskiej Akademii Nauk Górniczych, działacz społeczno-kulturalny i proświatowy, profesor Iwano-Frankiwskiego Narodowego Technicznego Uniwersytetu Nafty i Gazu, doktor nauk technicznych, członek Towarzystwa Naukowego im. Tarasa Szewczenki, Klubu Ukraińskiej Inteligencji im. Bohdana Łepkiego, Wasyl Stepanowycz Bojko (17.09.1942–27.06.2020). Urodził się 17.09.1942 r. we wsi Opory w rejonie drohobyckim obwodu lwowskiego w rodzinie robotniczej. Ukończył z wyróżnieniem Lwowski Instytut Politechniczny (1967 r.), uzyskując kwalifikacje inżyniera. Pracę kandydacką obronił w 1972 r., a doktorską — w 1974 r. Pracował jako profesor Iwano-Frankiwskiego Narodowego Technicznego Uniwersytetu Nafty i Gazu, wśród licznych prac naukowych, podręczników, monografii, informatorów, słowników znajdują się: „Rosyjsko-ukraiński słownik naftowo-gazowy”, 2-tomowy „Słownik wyjaśniająco-terminologiczny i informator z zakresu ropy i gazu”, 5-językowy (ukraińsko-rosyjsko-angielsko-francusko-niemiecki) oraz „Mała encyklopedia górnicza”, a także „Górniczy słownik encyklopedyczny” w 2 tomach. Do końca życia pracując na uniwersytecie, z powodzeniem kierował przez prawie 28 lat na zasadach społecznych miejskim oddziałem Towarzystwa „Proświta”. Był niezwykle pracowity, ludzie chętnie do niego lgnęli. Zostawszy przewodniczącym miejskiego oddziału Towarzystwa Języka Ukraińskiego (obecnie — Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”), uformował wokół siebie zarząd z ludzi o podobnych poglądach, który aktywnie rozpoczął pracę; w krótkim czasie zarejestrowano 86 komórek, w których nalicza się ponad 2000 członków. Wielostronny talent i poczucie obowiązku obywatelskiego — te dwie dźwignie w działalności oświatowej były właśnie właściwe profesorowi Wasylowi Stepanowyczowi Bojce. Razem z młodzieżą na wysokim poziomie w Domu Ludowym „Proświta” obchodzono święta religijne i państwowe oraz organizowano spotkania z deputowanymi wszystkich szczebli, przedstawicielami władz oraz wybitnymi twórcami Ukrainy. Przeprowadzono także wiele konferencji, wystąpień proświatowych, wykładów oraz spotkań-dysput w kwestiach rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego w mieście i na Ukrainie, na których przyjęto odpowiednie uchwały w celu realizacji. Wasyl Bojko zapoczątkował twórcze spotkania z rodzinami proświatowymi, których całe świadome życie związane jest z „Proświtą”. Ogólnoukraińska organizacja społeczna zawsze niosła i niesie swoją misję oświatową do ludu, pomaga nie zgasnąć wolnościowemu ogniu ludzkiego ducha, święcie zachowuje naszą kulturę, tradycje, nasz nieśmiertelny słowiczy język ukraiński, który nasi wrogowie chcieli i chcą zniszczyć także dzisiaj. Od tych tradycji nie odchodziła również miejska „Proświta” na czele z przewodniczącym prof. W. Bojką — ludzie-
Tłumaczenie maszynowe
Daria BOBRYK, specjalistka Centrum Współpracy Humanitarnej z ukraińską diasporą. Istnieje pogląd, jakoby nauka była domeną czysto męską. Jednak, jak pokazuje praktyka, jest to jedynie rudymentarny stereotyp. Maria Skłodowska-Curie, Rosalind Franklin, Emmy Noether, Hedy Lamarr, Simone de Beauvoir, Sofia Kowalewska, Tara Westover, Maryna Wiazowska — to kobiety naukowczynie, które udowodniły, że zdolności intelektualne w żaden sposób nie zależą od płci. O problemach genderowych mówiono w Niżyńskim Państwowym Uniwersytecie imienia Mykoły Hohola podczas Międzynarodowej konferencji naukowej „Kobieta w edukacji i nauce”, poświęconej 100-leciu rozpoczęcia edukacji kobiet w tej placówce. Zorganizował ją wydział historyczno-prawny wspólnie z wydziałem psychologii i pracy socjalnej. Przy okazji zaprezentowano podręcznik Jewhena Luniaka i Serhija Kyryłenki „Genderowe studia historyczne: doświadczenie światowe i krajowe” oraz książkę „Psychologia genderowa” Oksany Szczotki. Publikacje te opracowano w ramach projektu Erasmus+ „GeSt — Studia genderowe: Krok do demokracji i pokoju w krajach sąsiadujących z UE o różnych tradycjach”. W 1919 roku w Niżyńskim Instytucie Historyczno-Filologicznym po raz pierwszy w historii tej placówki pojawiła się studentka — Ołena Łewkowcewa. Miała ona jednak spore szanse, by nie zostać przyjętą, gdyż należało zdać egzamin z języka greckiego, którego Ołena wcześniej nie studiowała, ale pragnienie wiedzy wzięło górę: dziewczyna opanowała ten język w ciągu kilku miesięcy. Świeżo upieczona studentka pochodziła z rodziny urzędniczej. We wspomnieniach, które, nawiasem mówiąc, przechowywane są w Muzeum Historii Niżyńskiej Szkoły Wyższej, Ołena Ołeksandriwna pisze, że marzyła o karierze pedagogicznej. I mimo wszystkich trudności zrealizowała swój potencjał. Od sierpnia 1943 roku uczyła w 4. szkole w Niżynie. Łewkowcewa wykładała język niemiecki, a później rosyjski i ukraiński. Tą informacją podzielił się z uczestnikami konferencji jeden z jej organizatorów, doktor nauk historycznych, profesor Jewhen Luniak. Palące problemy poruszył w swoim wystąpieniu doktor nauk psychologicznych, kierownik katedry psychologii ogólnej i praktycznej uczelni Mykoła Papucza. Profesor zauważył, że chociaż kobiety mają prawo pracować w dziedzinie nauki, to jednak na razie ich osiągnięcia w porównaniu z męskimi są mniejsze. Taka sytuacja nie wynika z tego, że kobietom brakuje zdolności czy talentu. W tej sprawie decydujący jest czynnik socjokulturowy. Należy również uwzględnić czynniki osobiste i psychologiczne. Jak powiedział Charles Fourier: „Położenie społeczne kobiet jest miarą postępu społecznego”. „Czy ktoś badał kwestię realizacji zawodowej kobiety-matki?” — stawia przemilczany problem Mykoła Wasylowycz. Trzeba nazywać rzeczy po imieniu. Konstytucyjnie nasze państwo gwarantuje równe prawa mężczyzn i kobiet. Jednak jaki jest realny obraz świata? Społeczeństwo otwarte to takie, w którym każdy człowiek może stać się tym, kim zapragnie. Czy można nazwać takim nasz socjum? Propagowanie utopii związanej z zaliczaniem kategorii „gospodyni domowa” niemal do rangi zawodów nie rozwiąże problemu dyskryminacji ze względu na płeć. To jeszcze bardziej oddala kobietę od realizacji osobistej i zawodowej, cofa nas do purytańskich tradycji. Swego czasu Mychajło Hruszewski, analizując relacje w tradycyjnym społeczeństwie ukraińskim, zauważał, że pierwszym aktem nierówności wewnątrz rodu-plemienia jest zniewolenie kobiety, która bardzo często jest i pierwszym niewolnikiem, i pierwszym inwentarzem domowym, wykorzystywanym w gospodarstwie jako siła fizyczna. Uważał, że patriarchalna konstrukcja rodu jest dla kobiety zasadniczo mniej korzystna. A Iwan Franko w poddańczym położeniu kobiety dostrzegał pierwiastki ekonomiczne. Pisarz twierdził, że duża część jej niewoli leży w zależności finansowej od mężczyzny. Obecnie dokonuje się transplantacji organów, „hoduje” skórę, a kobieta odnosząca sukcesy zawodowe, czy co więcej kobieta-matka, dla niektórych wciąż pozostaje fantasmagorią. Czy istnienie takich zjawisk w jednym chronosie nie wywołuje dysonansu? Czasy niewolnictwa domowego z piecem, praniem na rzece, codziennymi pracami rolnymi i opieką nad dużym pogłowiem inwentarza już minęły. W związku z tym ówczesny ustrój patriarchalnej wsi z hierarchiczną stratyfikacją płciową w żaden sposób nie odpowiada dzisiejszym realiom. Za jedną z prekursorek ukraińskiego feminizmu uważa się założycielkę ukraińskiej edukacji przedszkolnej, oświatowczynię, wybitną działaczkę społeczną i państwową Sofię Rusową. Ta kobieta uosabia drogę krzyżową do niepodległej Ukrainy. Wraz z siostrą Marią otworzyły 1 września 1871 roku pierwszą w Kijowie placówkę przedszkolną. Właśnie na narodowo-patriotycznych zasadach Sofii Rusowej wychowuje się dzieci w przedszkolu nr 13 w mieście Niżyn. O tym była prelekcja kierowniczki tej placówki Natalii Prymuszko. Podczas konferencji wspominano o tendencji znacznej feminizacji edukacji na Ukrainie. W ten sposób nadal istnieje zrodzona z determinowanego płciowo ładu tradycja, według której uważa się, że wychowanie dzieci to czysto kobieca sprawa. Aby zburzyć ten stereotyp, należy angażować do procesu nauczania i wychowania mężczyzn. Obecnie w branży edukacyjnej, niestety, zajmują oni głównie tylko stanowiska kierownicze. Jak zaznacza w podręczniku „Edukacja i gender” Ołeksandr Żeliba, obecnie obserwuje się nierównowagę płci na różnych poziomach edukacji i relacji edukacyjnych. Pouczające było wystąpienie doktora nauk pedagogicznych, docenta, profesora katedry pedagogiki społecznej i pracy socjalnej Niżyńskiego Państwowego Uniwersytetu imienia Mykoły Hohola Ołeha Lisowcia „Rola E. Jebb w kształtowaniu międzynarodowego ruchu ochrony dzieci”. Eglantyne Jebb uważa się za matkę praw dziecka, to właśnie ona opracowała „Deklarację praw dziecka”, którą przyjęło w 1924 roku Piąte Zgromadzenie Ligi Narodów w Genewie. Jebb twierdziła, że jedynym międzynarodowym językiem jest płacz dziecka. Wraz z siostrą Dorothy Buxton założyły międzynarodową organizację pozarządową „Save the Children”, która udziela pomocy i wspiera dzieci w krajach rozwijających się, funkcjonuje ona do dziś. W Niżyńskiej Szkole Wyższej, która zaczęła funkcjonować w 1820 roku, było i jest niemało wykładowczyń, które zasługują na uwagę i szacunek, do nich należy Łesia Kociuba. Kandydatka nauk pedagogicznych, docentka, która przez 50 lat wykładała w naszej uczelni, Tamara Pinczuk w zbiorze „Gwiazdy zostawiają ślad” tak charakteryzowała Łesię Josypiwnę: „Katedra literatury ukraińskiej naszego instytutu otrzymała wykwalifikowaną wykładowczynię. Była emocjonalną osobą, elokwentną i szczerą, swoim literackim słowem porywała studentów”. W 41—42 numerze gazety „Ukraiński dom” można znaleźć gruntowny artykuł Nadiji Onyszczenko „Wszystkich obroniła swoim sercem” o Łesi Kociubie. Kandydat nauk pedagogicznych, docent Ołeksandr Zabarnyj, który był studentem pani Łesi, podczas konferencji z wdzięcznością wspominał nietuzinkową mentorkę. Jej literacki smak i talent pedagoga zmieniały zwykły wykład w dzieło sztuki. Spełniała na tej ziemi bez przesady misję oświatową zarówno w audytorium studenckim, jak i poza nim. Ryzykując własny dobrobyt, a nawet życie, ta kobieta dołożyła niemało starań do skutecznego przekazania pracy Iwana Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja” za granicę. Fizycznych represji Łesia Kociuba nie doznała, ale z czasem, gdy do emerytury zostawały 2—3 lata, pozbawiono ją prawa do wykładania. Popadła w trudną sytuację materialną, żyła pod czujnym nadzorem KGB. Ta historia zainspirowała Ołeksandra Zabarnego do stworzenia dramatu „Łesia”. Stoicyzm, wierność idei narodowej, profesjonalizm Łesi Josypiwny są cechami, które posiada daleko nie każdy człowiek. Jej patriotyzm inspiruje i skłania do działania. Jest to kolejnym potwierdzeniem tego, że płeć nie jest czynnikiem decydującym, gdy mowa o intelekcie i postawie obywatelskiej. Niedocenianie i pomniejszanie roli kobiet występuje w nauce i innych dziedzinach. Wiele jest przemilczanych, zapomnianych, nieznanych nam nazwisk. Ale oprócz tego, jak twierdzi Marta Bohaczewska-Chomiak w pracy „Białym na białym. Kobiety w życiu publicznym Ukrainy. 1884—1939”, nie można badać historii kobiet jako takiej, trzeba brać pod uwagę sytuację, która wytworzyła się w środowisku. Najwyraźniej takie położenie uwarunkowane jest tym, że wcześniej stosunek socjum do osób płci żeńskiej, w szczególności do ich potrzeby rozwoju osobistego i realizacji zawodowej, był uprzedzony, a w niektórych przypadkach nawet kategorycznie negatywny i wrogi. Starano się je na wszelkie sposoby ograniczać, trzymano w sferze prywatnej, kobiety miały niemal utylitarne przeznaczenie, były izolowane od życia publicznego. Jaskrawym potwierdzeniem tego jest fakt, że dopiero w 1918 roku w Imperium Rosyjskim (część Ukrainy w tamtym czasie była pod jego panowaniem) pojawił się dekret, który zrównał mężczyzn i kobiety w prawie do zdobycia wyższego wykształcenia.
Jednakże podejmowano próby sabotażu takiej ustawy. A prawo do swobodnej pracy kobiety mają dopiero od 1917 roku. Jednak dopiero 21 grudnia 2017 roku Rada Najwyższa Ukrainy zniosła wykaz ponad 450 zawodów zabronionych dla osób płci żeńskiej. Jak widzimy, kobiety przez tyle lat były zaciśnięte w kleszczach dyskryminacyjnych praw, stereotypów, przesądów, co miało negatywne skutki i prowadziło do stopniowego paraliżu woli, wewnętrznej inercji oraz odosobnienia. Oprócz wszystkiego propagowano kult ofiarności „kobiety-strażniczki”, miała ona zaniedbywać swoje potrzeby na rzecz męża i dzieci. Społeczeństwo tłumiło rozwój takich cech u kobiet, jak zdecydowanie, ambitność, krytycyzm. Kobiecie, aby osiągnąć sukces, trzeba było działać wbrew społeczeństwu, w którym panowały purytańskie, rudymentarne dogmaty. Wspomnijmy choćby historie Marii Zańkowieckiej, Olhy Kobylańskiej, Łesi Ukrainki, Natalii Kobryńskiej, Kateryny Biłokur. Jednocześnie dla mężczyzn stworzono wszelkie warunki do pełnowartościowego rozwoju i realizacji, co postrzegano jako rzecz oczywistą. Kandydatka nauk psychologicznych Oksana Szczotka zaznacza, że trwały potencjał kobiet do przywództwa można uformować, jeśli pomoże się im uświadomić znaczenie dla nich kariery; rozwinąć poczucie „Ja — liderka” poprzez identyfikację ze wzorcami kobiecego przywództwa; sprzyjać krytycznej ocenie stereotypów płciowych i uprzedzeń. Życie wspomnianych kobiet nie minęło na marne. Zrealizowały swój intelektualny i twórczy potencjał, nie poświęciły całego swojego życia na wykonywanie wyłącznie pracy domowej, którą do dziś narzucają nam stereotypy płciowe. I bez wątpienia pracowały dla wspólnego dobra, zmieniając świat na lepsze. Minęło sto lat, odkąd w naszej uczelni pojawiła się pierwsza studentka, ale problem nierówności płci i dziś pozostaje nierozwiązany. Wymaga on dalszych badań naukowych i praktycznej realizacji w nowych warunkach społecznych. Olena Łewkowcewa — pierwsza studentka Nieżyńskiego Instytutu Historyczno-Filologicznego
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
z czasem znajdziemy środki na tę sprawę, aby stał się taki, jak w czasach, gdy był pańską posiadłością. — Także odnowiliśmy bibliotekę. — U nas w ostatnich latach zmieniła się nie tylko biblioteka, ale i szkoły, stadion, szpital, park miejski, strefy wypoczynku. Przejmując bibliotekę od rady rejonowej, rozumieliśmy, że nie może to być już klasyczna biblioteka. Dziś nikogo nie interesuje biblioteka, która pracuje od 8 do 17 godziny, w dni wolne jest zamknięta, a wpisy w karcie robi się długopisem. Zobaczyliśmy, jak działają takie placówki za granicą, w szczególności w Polsce. Spróbowaliśmy coś podobnego zrealizować także w Trościańcu. Nam się to udało. Od 3 do 4 razy zwiększyła się liczba odwiedzających. To już nie po prostu biblioteka, a przestrzeń publiczna. Tutaj prowadzone są wykłady, treningi, seminaria. Ludzie po prostu przychodzą porozmawiać przy filiżance kawy. Działa kawiarnia społeczna, gdzie kawa kosztuje 3 hrywny, a herbata 1 hrywnę 50 kopiejek. Rozumiemy, że to wszystko zmienia filozofię i podejście do tego obiektu. Teraz podobne rzeczy robimy w mikrorejonach miasta. W szczególności – w cukrowniczym. — Zdarzało się słyszeć o wykopaliskach we wsi Zariczne w pobliżu Trościańca. — Opracowujemy strategię rozwoju już nie miasta, a wspólnoty terytorialnej. Zobaczyliśmy mocną stronę jednego z naszych terytoriów. To wieś Zariczne, w której praktycznie nie ma potencjału przemysłowego, ale jest potężne dziedzictwo historyczne. To scytyjskie kurhany, grodzisko z czasów Rusi Kijowskiej. Ale nie ma tam nic dla turystów, nawet elementarnych drogowskazów. Opracowaliśmy koncepcję stworzenia tam kompleksu muzealno-historycznego z czasów Rusi Kijowskiej i czasów scytyjskich. Po to, aby zrozumieć minione epoki, kto żył na tych terytoriach, jaką mieli kulturę, życie codzienne, jak walczyli. Ze specjalistami z Instytutu Archeologii prowadzimy gruntowne badania. Wykopaliska rozpoczęliśmy w zeszłym roku. A w tym – prowadzimy je bardziej gruntownie na pewnych odcinkach, aby mieć całościową koncepcję. Nie wszystkim wiadomo, że w 1399 roku odbyła się największa w czasach średniowiecza bitwa nad Worsklą. Tutaj wojska sojusznicze pod dowództwem Witolda z udziałem Rusi Kijowskiej, Polski, Niemiec, Litwy walczyły przeciwko tatarskiej ordzie. Te wydarzenia miały miejsce obok nas. Możliwe, że na naszym terytorium stacjonowała jakaś część wojsk na granicy w twierdzy, która była nad rzeką Worsklą. Prowadzimy te badania, aby więcej dowiedzieć się o tamtych wydarzeniach. Możliwe, że znajdziemy jakieś historyczne potwierdzenia, historyczne artefakty itp. Co roku otwiera się przed nami coś nowego. Jednak jeszcze za wcześnie mówić o pełnym zbadaniu tego terytorium, trzeba je prowadzić jeszcze nie jeden rok. We wsi jest klub jeszcze z epoki radzieckiej, w połowie zrujnowany. Chcemy przekształcić go w ośrodek muzealny, w którym zostanie umieszczone centrum kultury staroruskiej, będziemy pokazywać, jakim było nasze terytorium w dobie średniowiecza. Praca już się rozpoczęła. Teraz remontujemy dach, wstawimy okna. A w przyszłym roku przeprowadzimy prace wewnątrz budynku. Mamy nadzieję mieć na tamten czas już więcej eksponatów. Na realizację wszystkich tych planów potrzebne są duże środki i znaczny przedział czasu. Przecież trzeba zajmować się i restauracjami, i festiwalami, i nowymi projektami. Wszystko to bardzo wielka warstwa pracy… Rozmawiał Eduard OWCHARENKO
Tłumaczenie maszynowe
— Jak pojawił się pomysł przeprowadzania w mieście festiwali? — Powstał on w czasie, gdy pracowaliśmy nad stworzeniem strategii rozwoju gospodarczego oraz społeczno-kulturalnego miasta. W naszym mieście znajduje się wiele zabytków historii, dendropark, miejsca turystyczne. Naszym zadaniem było włączenie ich do tej strategii. Pojawił się pomysł, aby na terenie zabytku architektury XVIII wieku — Okrągłego Dworu — organizować różne festiwale. Początkowo była to „Stara Twierdza”, potem dołączył „Wschód-Rock”, zmienił swój format „Czajkowski-Fest”. Przeprowadzaliśmy te festiwale co roku. Jest to strategiczna praca na rzecz wzmocnienia lokalnego potencjału istniejących w mieście zabytków historii i architektury. — Jaka była pierwsza „Stara Twierdza”? — To był nawet nie festiwal, a prezentacja. Przyjechali moi znajomi spod Kijowa i na Dzień Miasta przygotowali przedstawienie teatralne z czasów Witolda i Rusi Kijowskiej. Pokazali ten spektakl w Okrągłym Dworze. Na drugi dzień zrobiliśmy mini-turniej w parku Czajkowskiego. Mówiliśmy o tym, że ciekawie byłoby robić podobne rzeczy w kolejnych latach, ale już w innym formacie. Z taką propozycją przyjechali do nas także przyjaciele z Sumskiego Uniwersytetu Państwowego. Połączyliśmy nasze wysiłki i nasze pomysły. A w 2008 roku odbył się już pierwszy festiwal „Stara Twierdza”. Z każdym rokiem nabierał on coraz to nowych kształtów. Stawialiśmy przed sobą bardziej jasne i ambitne zadania. Pracą organizacyjną oraz wsparciem medialnym zaczynaliśmy zajmować się na pół roku przed przeprowadzeniem festiwalu. Dało to możliwość prowadzenia go na bardziej jakościowym poziomie, przyciągania tysięcy turystów. W ostatnich latach stał się on jednym z najpotężniejszych festiwali rekonstrukcji historycznej na Ukrainie. Nawet w tym roku dzwonili i pytali, czy festiwal się odbędzie. I w warunkach koronawirusa ludzie z innych miejscowości interesują się festiwalem, chcą przyjeżdżać do Trostiańca. Każdy festiwal jest na swój sposób unikalny i niepowtarzalny. W dniach ich trwania zmienia się wizerunek miasta, tysiące turystów spacerują po Trostiańcu, parkach, odpoczywają. Działa wielki jarmark. I pomimo szalonego obciążenia, które spada na wszystkich organizatorów, każdy festiwal ładuje nas energią i zmusza do przygotowań do kolejnych wydarzeń. W wielu miastach próbowano zapoczątkować podobne festiwale, ale po roku lub dwóch upadały. Bardzo trudno jest przez wiele lat rozwijać i udoskonalać jakikolwiek festiwal. A to przy założeniu, że nie przynoszą one wielkich zysków, a czasem – nawet straty. Trzeba szukać możliwości, aby wszystkie te wydatki zrekompensować. — Dlaczego na festiwal muzyczny wybrali Państwo właśnie rock? — W czasie gdy we Lwowie, Tarnopolu, innych miastach Zachodniej Ukrainy odbywało się wiele takich festiwali, na wschodzie prawie ich nie było. Rozumieliśmy, że większość naszych rodaków nie pojedzie na festiwale rockowe do Kijowa czy miast zachodnich, dlatego pomyśleliśmy, że możemy zaproponować młodzieży takie festiwale tutaj. Rozumieliśmy, że nie zbierzemy 100 tysięcy widzów, ale zebrać 4—5 tysięcy — jest całkowicie realne. W festiwalu „Wschód-Rock” brało udział wiele znanych ukraińskich („Wopli Widopliassowa”, „Druha Rika”, „Bez Obmeżeń”, „The Hardkiss” i in.) oraz zagranicznych („Lapis Trubieckoj” i in.) grup rockowych. Przyjeżdżały też rosyjskie zespoły, które adekwatnie odnoszą się do Ukrainy, goście z USA, krajów Europy Zachodniej. Także „Wschód-Rock” stał się platformą startową dla wielu wykonawców z Trostiańca i Sum. A sumski zespół „Dekadens”, który u nas debiutował na wielkiej scenie, obecnie jest już dość znany. Festiwal co roku rósł. Ale kryzys gospodarczy uderza w kieszeń młodzieży, zwłaszcza studentów, a publiczność festiwalowa to w większości młodzi ludzie. Dlatego nie ma co liczyć na ogromną liczbę widzów. I przeprowadzenie festiwalu jest trudne finansowo. Ale nie załamujemy rąk i przed nami jeszcze wiele takich festiwali. — Po rocku zwrócili się Państwo ku klasyce. Mam na myśli festiwal „Czajkowski Fest”. — W rzeczywistości ten festiwal pojawił się wcześniej niż „Wschód-Rock”. Po prostu zmienił się format. Wcześniej odbywał się jeszcze w jednym z naszych zabytków architektury – Pałacu Golicyna (posiadłości Koeniga) i był znany jako „Dni Czajkowskiego w Trostiańcu”. Był to bardziej kameralny festiwal, który odbywał się w maju. Zaczynał się w parku miejskim, gdzie grała orkiestra. Ta tradycja ma już ponad dziesięć lat. Kiedy zobaczyliśmy, że Pałac Golicyna nie mieści wszystkich chętnych, spróbowaliśmy zmienić format. Postanowiliśmy przenieść festiwal z powrotem do Okrągłego Dworu z jego unikalną akustyką. Tutaj grały już potężne orkiestry z Charkowa i ze Lwowa. Charkowski Teatr Opery i Baletu w naszym mieście po raz pierwszy w swojej historii występował na otwartym powietrzu. Charkowianie pokazali operę „Mazepa” i balet „Dziadek do orzechów” mieszkańcom Trostiańca i gościom miasta. Miło, że w ciągu dwóch dni festiwal odwiedza około tysiąca osób. I tutaj nie ma darmowego wstępu, tylko bilety. A w Pałacu Golicyna pozostała część konkursowa. Zrobiliśmy zawody młodych muzyków, którzy wykonują utwory Czajkowskiego. Ten konkurs również z każdym rokiem rósł, a liczba chętnych do wzięcia w nim udziału przekroczyła setkę. Grand Prix laureaci otrzymują na wielkim placu i grają przed dużą publicznością w Okrągłym Dworze. Przez dwa lata festiwal wspaniale przebiegał w nowym formacie. Czekaliśmy na gości także w 2020 roku, ale koronawirus wprowadził korekty w te plany. Mamy nadzieję na przyszłość. — W Państwa mieście przebywał Piotr Czajkowski. — Być może nie stałby się wielkim kompozytorem, gdyby nie Trostianiec. Właśnie tutaj Piotr Iljicz napisał swój pierwszy utwór symfoniczny. Kiedy mówimy jakiemukolwiek muzykowi, że ma możliwość wystąpić tam, gdzie w swoim czasie tworzył Czajkowski, odwiedzić ten dom, to wielu z nich zgadza się przyjechać i dać koncert za symboliczną opłatą. Także w ciągu roku przeprowadzamy koncerty muzyki klasycznej. I ludzie rozumieją, jak bardzo jest to ważne.
— Zapewne przygotowanie festiwali to praca zespołowa. — Zawsze jest to wielu ludzi. To wydział kultury i turystyki, muzealno-wystawiennicze centrum „Trostianećke” i cała rada miejska. Miło, że do tej sprawy włączają się także działacze społeczni. Wśród nich jest mój syn Rusłan Bowa, który pomaga na zasadach wolontariatu. Prowadzi on strony tych festiwali w mediach społecznościowych, zajmuje się reklamą, kontaktami z zespołami. Zaangażowane są dziesiątki ludzi, którzy pracują, począwszy od koncepcji, a kończąc na spotkaniach artystów, turystów, kwestiach parkingów dla samochodów, rozstawieniu handlu itp. Wszystko ma znaczenie. Turysta, który do nas przyjedzie, nie powinien odczuwać dyskomfortu. — Na czym polega unikalność wspomnianego już Okrągłego Dworu? — Jest zbudowany jako amfiteatr. Dźwięk prawie z niego nie wydostaje się na zewnątrz. Człowiek czuje, że znajduje się wewnątrz samego dźwięku. To unikalna atmosfera, która zmusza do nieco innego nastrojenia wszystkich instrumentów muzycznych. Z Dniepru przyjeżdża do nas bardzo profesjonalna grupa operatorów. Pomagają oni wysokiej jakościowo nastroić aparaturę wszystkim zespołom muzycznym. Dzięki akustyce niepowtarzalnie brzmią wszystkie utwory muzyczne. — Na początku nowego tysiąclecia odbyła się rekonstrukcja Okrągłego Dworu. — Ten zabytek architektury niszczał, miał nieatrakcyjny wygląd. Nie dało się tu przeprowadzać żadnych wydarzeń, bo wewnątrz wszystko było zrujnowane. Dzięki temu, że udało nam się wyjaśnić znaczenie tej sprawy przedsiębiorcom, zespołom, zaangażować społeczność, w ciągu lat 2006–2007 przeprowadzono tam wiele czynów społecznych. Trzeba było oczyścić zabytek z brudu i drzew, które rosły wewnątrz niego. Była duża aktywność społeczna. Udało się za niewielkie środki wyremontować Okrągły Dwór. Teraz już przygotowujemy się do pełnoskalowej rekonstrukcji tej budowli wraz z wewnętrznymi obiektami – muzeami, restauracyjkami, kawiarniami. Ale to już będzie następna epoka odnowy. Ta budowla znajduje się w herbie miasta. A nocne podświetlenie ścian Okrągłego Dworu tworzy niepowtarzalną aurę. — W wielu miastach nawet miejscowi mieszkańcy nie wiedzą, że mają muzea krajoznawcze. A do Muzealno-wystawienniczego centrum „Trostianećke” przyjeżdżają goście także z innych obwodów Ukrainy. — Ta kwestia również wchodzi w zakres rozwoju strategicznego obszaru naszego miasta. Fabryce czekolady „Mondelez Ukraina”, która znajduje się w Trościańcu, nie zależy na tworzeniu muzeum w swoim przedsiębiorstwie. Pojawił się pomysł stworzenia muzeum czekolady – wcieliliśmy go w życie. Dzisiaj przyjeżdża tu wielu gości. Muzeum krajoznawczym zajmujemy się dopiero dwa lata, wcześniej było w podporządkowaniu rejonowej administracji państwowej. Jeszcze nie dotarliśmy do jego przebudowy. Ale już są pomysły, jak uczynić tę ekspozycję bardziej interesującą. Mamy także galerię obrazów. Jej zadaniem jest pokazanie piękna naszego kraju. Zrozumiałe, że można to zrobić za pomocą plenerów. Przeprowadzaliśmy je praktycznie co roku jesienią, wiosną lub latem. Przyjeżdżało do nas po 10–20 artystów, którzy malowali krajobrazy i zostawiali po dwie swoje prace w naszej galerii. Teraz jest tu ponad 100 płócien. Tworzymy artystom warunki – transport, zakwaterowanie, wyżywienie. — Muzealno-wystawiennicze centrum również znajduje się w historycznym budynku. — To dworska posiadłość Leopolda Königa. Tutaj tworzył Piotr Czajkowski. Na drugim piętrze znajdują się pokoje muzealne Czajkowskiego i cukrownika Königa. Również w budynku znajdują się wspomniane już muzeum czekolady, ekspozycja krajoznawcza i galeria obrazów. W 2006 roku w tym budynku były wybite okna, nie był ogrzewany, przeciekał dach. Przeprowadziliśmy remont, daliśmy budynkowi nowe życie. W zeszłym roku muzea i festiwale odwiedziło 30 tysięcy turystów. Odbywają się tu ceremonie ślubne. Czyli pałac zaczął żyć własnym życiem. W tym roku przygotowano projekt pełnej renowacji pałacu. Mamy nadzieję, że w najbliższym czasie. Trościaniec to niewielkie miasteczko na południu obwodu sumskiego. Ale tej liczbie wydarzeń kulturalno-artystycznych, które się tu odbywają, mogłyby pozazdrościć nawet niektóre ośrodki obwodowe. O tym, jak udało się to osiągnąć – nasza rozmowa z przewodniczącym Trościaneckiej Zjednoczonej Wspólnoty Terytorialnej Jurijem Bową.
Tłumaczenie maszynowe
Przyszła artystka urodziła się w mieście Fergana (Uzbekistan). Pracuje w nurcie malarstwa abstrakcyjnego i instalacji. Obrazy L. Litwinowej znajdują się w prywatnych kolekcjach na Ukrainie, w Belgii, Luksemburgu, Niemczech, Chinach, USA, ZEA i innych krajach. W 2014 roku jej znaczącą serię „Deszcz” wykupiło do swoich zbiorów znane europejskie muzeum Mauermuseum (Berlin). Oprócz własnej działalności artystycznej jest skutecznym kuratorem ponad 80 ukraińskich i międzynarodowych projektów. W tym samym 2014 roku wraz z historyczką sztuki Leonorą Janko założyła przestrzeń artystyczną Lera Litvinova Gallery, prezentując młodych autorów i znanych artystów na ukraińskiej i międzynarodowej arenie sztuki. Artystka jest uczestniczką i organizatorką projektów społecznych, bierze udział w realizacji zasady dyplomacji kulturalnej. W ubiegłym roku znalazła się w rankingu „Top 100 odnoszących sukcesy Ukrainek” według wydania Ukrainian People. Projekty wystawowe z udziałem prac Lery Litwinowej odbywały się w MAUERMUSEUM – MUSEUM HAUS AM CHECKPOINT CHARLIE, Muzeum Miasta Kijowa, Narodowym Muzeum „Kijowska Galeria Obrazów”, Muzeum „Złote Wrota”, Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego. Rdzeniem wystawy jest ekspozycja w dużej sali muzeum, która odsłania centralną ideę projektu – identyfikację człowieka, uświadomienie sobie siebie jako części i jednocześnie całości w bezmiarze i wieczności bytu. „Wieczność topnieje” – to nazwa wystawy i abstrakcyjnego pejzażu artystki z cyklu prac „VIRGO”, które uosabiają koncepcję metaforycznego dialogu z osobowością i bezgranicznym wszechświatem. Temat wieczności intryguje, gdyż wieczność jest kategorią stałą, podczas gdy człowiek istnieje w rzeczywistości przemijającego czasu. Jednak to właśnie człowiek bada determinizm i nieograniczoność czasu i przestrzeni, pojmuje wieczność jako pojęcie. Druga część wystawy uformowana jest w szczególności z serii nowych abstrakcyjnych pejzaży „Droga do domu”, które skłaniają widza do emocjonalnego zagłębienia się i zmysłowego odbioru. Ta seria prac powstawała jako malarskie wspomnienia po podróżach po Ukrainie, szczególnie wspominając rodzinny Krym. Prace odzwierciedlają określone stany emocjonalne i transmitują koncepcję – droga do domu jako droga do siebie. – Wystawę mieliśmy otwierać jeszcze w marcu, ale z wiadomych wszystkim przyczyn musieliśmy przełożyć jej otwarcie na lato – opowiada Lera Litwinowa. – Żyliśmy w procesie oczekiwania, kiedy będzie można się otworzyć, aby było bezpiecznie i ludzie czuli się bardziej komfortowo. Wystawa jest już trochę inna, niż planowałam ją na początku. Żyjemy w epoce zmian. Najpierw był Majdan. Potem – okupacja Krymu, szok. Kwarantanna – znowu szok. I za każdym razem następuje pewna przewartościowanie. I wszystko to przechodzi przez pryzmat samookreślenia i poznawania siebie. Myślę, że dotyczy to każdego, a nie tylko ludzi twórczych. Uzupełniłam wystawę niektórymi pracami, które początkowo nie miały wchodzić w skład ekspozycji. Wśród nich – instalacja „Błękitna krew”. Moja twórczość jest bardziej poświęcona poznawaniu samej siebie. Uważam ten temat za wieczny. Wszyscy ciągle grzebiemy w sobie, próbujemy znaleźć idealny przepis – jak robić to, co nam się podoba, kochać to, co robimy. Mam na myśli nie tylko sferę zawodową, ale i możliwość czerpania przyjemności w każdej minucie, w każdej sekundzie. Dzisiaj teorie Freuda nie są zbyt popularne, ale zgadzam się z nim w jednym – ludzka natura skłonna jest do wahań. Niemożliwe jest ciągłe przebywanie w stanie euforii. Czasami potrzebny jest stres, żeby poruszać się dalej. Moje prace są abstrakcyjne i jednocześnie wszystkie one są pejzażami. Lekkie zarysy dają możliwość każdemu domalowania w wyobraźni obrazu. Nad serią „VIRGO” zaczęłam pracować w 2016 roku. Te ciemnoniebieskie płótna przypominają wodę – bezgraniczny koktajl, z którego wszyscy powstaliśmy. Pierwsza praca cyklu pojawiła się wtedy, gdy przyjechałam do rodziców, którzy do dziś mieszkają na Krymie. Kiedy przyjeżdżasz do domu, otwierasz okno – tam jest ciemny pejzaż i tylko ty wiesz, co znajduje się za tym oknem. Z jednej strony czujesz, że za plecami są ludzie, jest życie. A z drugiej – ciemna noc, która zmusza do pozostania sam na sam ze sobą. Wydawałoby się, że to temat samotności. Jak wiadomo: „Sami przychodzimy na ten świat i sami z niego odchodzimy”. I kiedy zostajesz sam na sam ze sobą, wyjaśnia się wiele momentów. Chciałam stworzyć „okna w przestrzeń”, aby każdy gość wystawy mógł zanurzyć się w poczuciu jedności ze sobą. Doradziłabym każdemu, kto odwiedzi wystawę, aby na jakiś czas wyłączył telefon komórkowy, usiadł na krześle, nacieszył się ciszą i spokojem nocy. Nie narzucam żadnych konkretnych obrazów. W każdej pracy będziecie mogli znaleźć coś unikalnego. Obrazy na pierwszy rzut oka mogą wydawać się podobne, ale mają inny stan, inne odczucie przyrody. Na wystawie w Dnieprze widz zobaczył na jednym z obrazów pewne oblicze, zarys oczu. Choć w rzeczywistości od początku tego nie było. Ale ja specjalnie nie daję interpretacji, co jest przedstawione na obrazach – morze, góry itp. Kuratorem mojej wystawy jest galerzystka z ponad dziesięcioletnim stażem Leonora Janko. Dzięki niej oraz dyrektorowi Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego Ołeksandrowi Juninowi odbyła się ta wystawa. Kameralna przestrzeń muzeum pomaga uformować właściwe postrzeganie moich obrazów. A dla artysty bardzo ważne jest, jak widz zobaczy jego prace. Obecnie pracuję nad performansem i instalacją. To skomplikowany proces. Trzeba przetworzyć dużo informacji. Aktualna jest seria prac, którą zaczęłam w galerii Domu Amerykańskiego, jest ona poświęcona tematowi stereotypów w społeczeństwie. Na mojej następnej wystawie widz na pewno zobaczy coś nowego, być może będą też niespodzianki. studenci uczelni artystycznych. Przyjmowane są prace wykonane w ciągu ostatnich trzech lat. Materiał o wystawie czytajcie w kolejnych numerach „SP”. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO. Zauważalnym wydarzeniem w kulturalnym życiu artystycznym stolicy stała się wystawa indywidualna artystki Lery Litwinowej w Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego.
Tłumaczenie maszynowe
Od 24 lipca do 9 sierpnia 2020 roku w salach wystawowych Centralnego Domu Artysty Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy (m. Kijów, ul. Sicowych Striltsiw, 15) Narodowy Związek Artystów Plastyków Ukrainy (NZAPU), Kijowska organizacja Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy (KO NZAPU), z inicjatywy przewodniczącego sekcji sztuki dekoracyjno-użytkowej KO NZAPU Wołodymyra Balyberdina organizują Trzecią Ogólnoukraińską Wystawę „Współczesna sztuka ognia Ukrainy (ceramika, szkło, metal)”.
Główne kierunki wystawy to: plastyka przestrzenno-objętościowa, panna, kompozycje sztalugowo-dekoracyjne, naczynia dekoracyjne, obiekty artystyczne do zdobienia przestrzeni architektonicznej w materiałach ceramiki, szkła, metalu. Eksperymentalne poszukiwania środkami wyrazu artystycznego współczesnej „sztuki ognia” w różnorodnych autorskich stylach i technikach ceramiki formowanej i garncarskiej, szkła gięcia, witrażu, kowalstwa, sztuki jubilerskiej, emalierstwa itp. Kryteria doboru prac: obrazowo-plastyczna innowacyjność, oryginalność ręcznie wykonanych prac, autorskie profesjonalne wykonanie. W wystawie mogą brać udział profesjonalni artyści i
Tłumaczenie maszynowe
W kijowskiej galerii Ornament Art Space trwa wystawa indywidualna członka Narodowej Spilki Chudożnyków Ukrainy (NSChU) Wołodymyra Kolesnykowa. Oryginalny styl i jasna paleta artysty niezmiennie przyciągają uwagę miłośników sztuk plastycznych na Ukrainie i za granicą.
Przyszły artysta urodził się w Połtawie w twórczej rodzinie. Jego rodzice – narodowy artysta Ukrainy Wołodymyr Kolesnykow i mistrzyni sztuki tkackiej Tetiana Wołoszko, brat – artysta Dmytro Kolesnykow. Wołodymyr studiował w Charkowskiej Państwowej Szkole Sztuk Plastycznych (wydział malarstwa), Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk (malarstwo monumentalne) i Kijowskiej Narodowej Akademii Sztuki i Architektury (wydział malarstwa, pracownia Mykoły Storożenki).
Przez ostatnie 18 lat wykładał w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie Technologii i Designu. Uczestnik wystaw indywidualnych w Kijowie, Połtawie, Preszowie (Słowacja) i Lipanach (Słowacja). Główne dziedziny twórczości – malarstwo sztalugowe i monumentalne. Artysta tworzy pejzaże, portrety, martwe natury w stylu realistycznym, malowidła ścienne, witraże, mozaiki. Jego prace znajdują się w wielu kolekcjach zarówno na Ukrainie, jak i daleko poza jej granicami. Prace Wołodymyra Kolesni-
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen HOLYBARD ze względu na faktycznie wykonywane funkcje sztab zarządzania medycyną w Ukrainie należałoby nazywać nie MOZ, a MOH — Ministerstwo Ochrony Chorób. Ponieważ schemat pracy tego systemu „ochrony” zorientowany jest nie na walkę z przyczynami chorób, a na skutki — na obsługę chorych. W historii medycyny przytacza się przykład chińskiego cesarza szóstej dynastii, który płacił swojemu lekarzowi tylko za te dni, w których bywał zdrowy. A u nas — państwowe (publiczne, nasze z wami) pieniądze idą za pacjentami, czyli za chorymi i za ich chorobami, w istocie stymulując choroby, a nie ich ograniczanie. Urzędnicy medyczni kierują główną masę środków nie na wsparcie i zachęcanie tych, którzy prowadzą zdrowy tryb życia i pracują nad sobą, a na tych, którzy marnują zdrowie, w szczególności poprzez szkodliwe nawyki. Dzięki tej absurdalnej zasadzie, położonej u podstaw działalności branży medycznej, wygranymi okazują się amatorzy tytoniu i alkoholu. Dlaczego sztab nie stymuluje zwiększenia liczby zdrowych, dlaczego nie stymuluje tych lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, na których rewirach zmniejszono liczbę chorych? Specjaliści medycyny papierowej opracowali nawet dokumenty, które nazwali branżowymi standardami w sferze ochrony zdrowia. Jednak w rzeczywistości w tych dokumentach mowa nie o ochronie zdrowych i ich zdrowia, a o opiece nad chorymi: — standardy pomocy medycznej określają normy, zasady i wskaźniki jakości pomocy chorym; — protokoły kliniczne określają wymagania wobec metod udzielania pomocy medycznej chorym na wszystkich etapach, od diagnostyki do rehabilitacji; — tabele wyposażenia materiałowo-technicznego placówek medycznych dla pomocy chorym; — formularze lekarskie, czyli wykazy środków leczniczych, rekomendowanych dla pomocy chorym. Zatem w Ukrainie istnieją jednocześnie dwie „prawdy”: a) pisana na papierze, o tym, że MOZ „zapewnia kształtowanie polityki państwowej w sferze ochrony zdrowia”, czyli ma pomagać zdrowym, chroniąc ich przed chorobami; b) realna praktyka całej branży medycznej, skierowana wyłącznie na pomoc chorym. Jak widzimy, zważywszy na działalność MOZ, chory człowiek — to norma, a zdrowy — anomalia, która wykracza poza granice „kształtowania polityki państwowej”. Błędna zasada i absurdalna pozycja MOH kolejny raz ujawniły się na tle pandemii koronawirusa — cała uwaga społeczeństwa skierowana jest na chorobę, na chorych, na poszukiwanie szczepionki i kwarantannę, a nie na zdrowych ludzi. Dlaczego MOH do tej pory nie zainteresował się zdrowymi? Są protokoły dla chorych, ale do tej pory nie ma protokołu dla zdrowych. Przecież wirus nie infekuje wszystkich jak leci. Jakie charakterystyki medyczne i parametry mają ludzie, których wirus nie bierze? Na czym polega sekret ich odporności? Co nam — każdemu z nas — robić, aby wzmocnić swoją odporność? Jakie są moje wskaźniki medyczne i jak powinienem podciągnąć je do normy odporności, a nie biernie czekać nie wiadomo na co i jak długo? Z przytoczonego rozumowania wynikają trzy logiczne wnioski: 1. Przy kształtowaniu polityki państwowej w sferze ochrony zdrowia, w centrum uwagi musi być nie chory, a zdrowy człowiek. Głównym wskaźnikiem działalności MOZ powinno być coroczne zmniejszenie liczby chorych i aborcji, i od tego zmniejszenia powinno zależeć zwiększenie wynagrodzenia pracowników medycznych — od podstawowego szczebla do sztabu. 2. Odpowiednie placówki MOZ powinny opracować wzorce wskaźników zdrowego człowieka dla wszystkich kategorii wiekowych, z uwzględnieniem płci, rodzaju działalności itp. 3. Wiodącym oddziałem MOZ, który będzie wyznaczał główny kierunek działalności całej branży, powinien być Departament Zdrowia i Niedopuszczania Chorób. A obecną absurdalną zasadę, położoną u podstaw działalności branży medycznej, należy przemyśleć na nowo. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 0 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olha ŻMUDOWSKA
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe