Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

NA ROZMOWĘ DO TARASA Delegacja żytomierskiej „Proświty” odwiedziła Szewczenkowski Narodowy Rezerwat w Kaniowie

Слово Просвіти, №25 за 2004 рік

Do tej podróży zbieraliśmy się jeszcze od zimy: zbyt mocno pragnęli nasi proświcianie odwiedzić kraj Szewczenki — Kaniów, Górę Czerniecza, Dniepr-Sławutycz, pokłonić się miejscu, które przyjęło na wieczny spoczynek ciało Wielkiego Ukraińca, buntownika, proroka, od którego w naszym ludzie utrwaliły się nazwy — Ukraińcy, Ukraina. Nie „chochoły-małorosjanie”, jak nazywał nas z wyższością i pogardą rosyjski imperialny kolonializm; nie „rusini”, „małopolacy”, jak nazywali nas polscy szowiniści. Jak, wreszcie, Austria, w skład której wchodziły ponad sto lat Galicja, Bukowina i Zakarpacie, — nie uznawała za tamtejszymi Ukraińcami prawa do samostanowienia. Nazwa „Ukraina”, która wybrzmiała sto-dwustukrotnie w szewczenkowskim wolnym słowie ze stron „Kobziarza”, — stała się symboliczna, jednocząca dla wszystkich naszych ziem, gdzie mieszkali ci, którzy rozmawiali w języku ukraińskim. Mogę śmiało twierdzić: właśnie od Tarasa poczuliśmy, uświadomiliśmy sobie, że jesteśmy odrębnym narodem ze sławną historią, oryginalną kulturą, przebogatymi, sięgającymi tysiącleci zwyczajami i tradycjami. Właśnie od Tarasa zaczyna się szerzenie wśród Ukraińców świadomości narodowej, dumy narodowej, tożsamości narodowej oraz państwowotwórczego myślenia setek i tysięcy patriotów, co wreszcie doprowadziło do jedynej słusznej myśli: my, jak i inne narody świata, mamy prawo do swojej ziemi, do jej bogactw, musimy stworzyć tutaj swoje państwo narodowe. Dlatego też zachciało się pobyć w kraju, gdzie urodził się Taras, pochodzić po ziemi, „którą schodził Taras małymi bosymi nogami”, „którą skropił Taras gorzkimi rosami-łzami”, jak później napisze nasz sławny rodak, poeta Maksym Rylski. I oto nowy piękny autobus lwowskiej produkcji na 45 miejsc wyruszył w niedaleką drogę. Jednoczymy się we wspólną wspólnotę. Część środków wyłożyło obwodowe przedstawicielstwo bloku „Nasza Ukraina”, reszta — składka. Blok reprezentował w podróży Wasyl Markiw, kierownik jego miejskiej filii. Ledwie wzeszło ciepłe majowe słoneczko, a my — w drodze, naprzeciw niemu, na wschód, na Kijów i dalej — do Dniepru. Jakaż ty piękna, miła, rodzinna ukraińska ziemio, zwłaszcza w maju! Za oknami widać bujnie ulistnione lasy, jaskrawozielone pola, łąki, łęgi. Wszystko wokół rozpaczliwie zielone, młode, radosne, wesołe... Przyroda buja, płodzi się, sprawia odwieczną baśń życia i wieczności. Mijamy Kijów, Obuchów, Kaharłyk, Myroniwkę. Tutaj ostro skręcamy na wschód, do Dniepru-Sławutycza. Już gdzieś niedaleko on, praojciec ukraińskich rzek, bo powiało wilgocią i zakrzyczały w powietrzu mewy. działo się na brzegach twoich. Zasłoniła wszechwładna zasłona czasu. A ty płyniesz Ukrainą, taki sam krzepki, pełnowodny, piękny, kąpiesz się w pięknie i sile, nasz nieśmiertelny, nasz wieczny Dnieprze, nasza słwo i dumo! Oto i przystań na rzece dla statków wycieczkowych — białych, dużych, lekkich, jak mewy. Zdaje się, wzbiją się i polecą razem z tymi wodnymi szybkimi ptakami… A oto jeszcze jedna przystań — dla autobusów. I masa ludzi wokół: idą z miasta świątecznie ubrani mężczyźni i kobiety, chłopcy i dziewczęta. Niemało tutaj i dzieciarni. Wielu w wyszywanych koszulach. Trzepoczą na wietrze flagi. Przybyli ludzie z różnych zakątków Ukrainy, przyjechali pokłonić się duchowemu Ojcu narodu, skłonić w znak szacunku głowę przed mogiłą Tarasa, stanąć do szczerej rozmowy z Wielkim Synem Ukrainy. I cały ten barwny tłum zmierza do wysokiej, zdaje się, aż do chmur, urwiska na prawym brzegu rzeki i nieskończonym wężem wije się-wznosi w górę do świętego miejsca — do mogiły-pomnika Tarasa Szewczenki. Bo właśnie tutaj, na Górze Czerniecza w Kaniowie, „pośród stepu szerokiego na Ukrainie miłej” znalazł swój wieczny przytułek Wielki Ukrainiec. Takim był jego testament. Przypomnę, że zmarł poeta w marcu 1861 roku w Petersburgu i został tam pochowany. Ale, wypełniając jego wolę, przyjaciele i krewni przewieźli ciało Tarasa na Ukrainę: z Petersburga do Moskwy pociągiem, stamtąd do Kijowa końmi — w sumie w dziesięć dni. W Kijowie smutny pochód spotkała patriotyczna młodzież studencka i, zaprzęgnąwszy się w karetę, wiozła trumnę T. Szewczenki przez całe miasto do cerkwi, gdzie odprawiali panichidę. Z Kijowa do Kaniowa dostarczali trumnę parowcem „Kremenczuk”, gdzie i pochowali na wysokim urwisku nad Dnieprem 22 maja 1861 roku. Tutaj wymurowali mu ceglaną kryptę, usypali wysoką mogiłę z drewnianym krzyżem. W 1884 roku przyjaciele i krewni na nowo urządzili mogiłę: podwyższyli pagórek, ustawili metalowe ogrodzenie, żeliwny krzyż z płaskorzeźbą poety. Tak było do września 1923 roku, kiedy bolszewicka okupacyjna władza postanowiła po swojemu: krzyż zrzucono w przepaść, gdzie on i rozbił się. „Religia — opium dla ludu!” — darli się komuniści-moskale i ich podszczuwacze chochoły-małorosjanie, wspólnie niszcząc Ukraińskie państwo w 1917—20-tych latach. Państwo, o którym marzył Taras, za które i wzywał lud swój „do siekiery”; którym żył i marzył, i które stało się głównym sensem jego życia, jego pasją, jego wszechpochłaniającą i płomienną miłością. Jedyną na całe życie. Taką płonącą, że zapaliła miliony Ukraińców. Swoją Ukrainę kochajcie… Kochajcie ją… W czasie srogim. I, wreszcie, w 1991 roku został otwarty muzeum na Górze Czerniecza. Pomnik T. Szewczenki, przetrwawszy ciężkie czasy i rzeź niemiecko-faszystowskich i moskiewsko-stalinowskich okupantów, wznosi się na urwisku. 22 maja stało się w USRR (aż do 1991 roku) zakazaną datą: w tym dniu nie wolno było iść do Szewczenki, składać kwiatów. Bo, widzicie, tak robią „ukraińscy burżuazyjni nacjonaliści” w Ameryce i Kanadzie. Przypominam sobie koniec lat 60. — początek lat 70. w Kijowie, gdzie studiowałem na Uniwersytecie Szewczenkowskim. W dniu 22 maja, jeszcze rano, milicja otoczyła pomnik Szewczenki, który znajduje się naprzeciwko czerwonego korpusu KDU, i nie przepuszczała tam studentów. Nas, narodowo świadomych chłopaków i dziewcząt, zebrało się kilkuset. Grupowaliśmy się, przebijaliśmy przez gęsty pierścień straży. Zaczynała się przepychanka, starcia z policjantami i kagiebistami po cywilnemu. Kogoś aresztowano, bito. Inni w tym zamieszaniu, wśród nich i ja, złożyli jednak pod pomnikiem niewielki wieniec, owinięty drutem kolczastym z napisem: „Walczcie — a zwyciężcie! T. Szewczenko”. To było superrewolucyjne! Jak wybuch bomby. Komuniści całej stolicy na zebraniach w kolektywach straszyli wiernopoddańczych sowietów nami, studentami, „ukraińskimi burżuazyjnymi nacjonalistami”. Wielu usunięto z uczelni. Do tej liczby trafiłem i ja. Lecz wróćmy na Górę Mnisią. Kręte schody zygzakiem — w górę. Naliczyłem ich 340. Do samego pomnika trzeba jeszcze pokonać 43 stopnie; w sumie — 383. Dużo. Jednak ludzie idą i zdaje się, że nie czują zmęczenia, nie zważając nawet na poważny wiek wielu z nich… I oto naszym oczom ukazuje się wspaniała panorama: z prawej strony, daleko w dole, — błękitna wstęga Dniepru, z lewej — cienisty gaj, budynek muzeum, a w centrum — znany z czytanek pomnik Wielkiego Kobziarza. Idziemy ze sporym bukietem kwiatów, które przywieźliśmy ze sobą, i składamy je u podnóża postumentu. Stoimy w milczeniu, każdy w myślach rozmawia z Kobziarzem. Każdy sprawdza według niego swoje myśli i czyny. A Taras nieruchomo patrzy na Dniepr, na nas wszystkich, którzy zebrali się na Górze Mnisiej (tutaj właśnie wrzał liczny wiec zwolenników bloku „Nasza Ukraina”), na powiew flag i zdaje się mówić: Kaci znęcają się nad nami. A prawda nasza pijana śpi. Walczcie — a zwyciężcie! Bóg wam pomaga! Za wami prawda, za wami sława I wola święta! Kilkutysięczna grupa słucha uważnie wystąpienia lidera bloku „Nasza Ukraina” Wiktora Juszczenki, deputowanych Rady Najwyższej, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawła Mowczana, Jewhena Hirnyka. To właśnie jego ojciec, Ołeksij Hirnyk, — w dalekim już 1978 roku, 21 stycznia, dokonał aktu samospalenia tutaj, przy pomniku Tarasa Szewczenki, na znak protestu przeciwko polityce rusyfikacji, ucisku Ukrainy, okrutnego tłumienia przez komunistyczną Moskwę wszelkich przejawów ukraińskiego ducha narodowego. Człowiek rozrzucił przed tym tysiąc ulotek, które napisał odręcznie. Ofiarnie złożył życie za wolność Ukrainy. Oficjalna władza to wydarzenie przemilczała. Tutaj, na Górę Tarasową, należałoby wozić dzieci, młodzież, opowiadać całą prawdę i o samym Tarasie, i o moskiewskich okupantach, i o swoich chochołach-janczarach, ówczesnych i obecnych. Góra Mnisia powinna stać się swoistą Mekką Ukrainy: pobyt tam powinien uważać za zaszczyt każdy z nas. Ale „bracia milczą sobie, wybałuszywszy oczy”. Bracia urzędniczy, władczy. Przecież do tej pory nie uporządkowano dróg do Kaniowa; nie ma w wielu miejscach choćby drogowskazów kierunku ruchu do narodowo-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn