Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

„KRYMSKA WIOSNA” PRZEMÓWIŁA PO UKRAIŃSKU

Слово Просвіти, №25 за 2004 рік

Niedawno w Jałcie odbyła się Siódma międzynarodowa wystawa-targi książki „Krymska wiosna-2004”. 78 wydawnictw z Ukrainy i Rosji zaprezentowało ponad 8000 książek literatury pięknej, krajoznawczej, dziecięcej, popularnonaukowej, informacyjnej i innej. Celem organizatorów — komitetu ds. informacji Autonomicznej Republiki Krymu oraz OAO „Krymkniga” — było zapoznanie krymczan i gości półwyspu ze współczesnymi wzorcami produkcji książkowej. w sierpniu-październiku — w Kijowie, Lwowie i Chersoniu. Wkrótce rozpoczniemy jeszcze jeden projekt — „Twórcy książki dziecięcej Ukrainy” z informacjami o autorach tekstów, ilustratorach i wydawcach. Wyniki konkursu na najlepszą książkę „Krymska wiosna-2004” podsumowano podczas wielkiego teatralizowanego święta. Jałtańska bandurzystka, kompozytorka i wykonawczyni Łarysa Iwaszczenko wykonywała pieśni do wierszy Dmytra Biłousa i Wasyla Wasylaszka. A autorytatywne jury wyłaniało najlepszych z najlepszych w pięciu kategoriach konkursowych. W najbardziej prestiżowej — „Utwór roku” rywalizowało około trzydziestu książek spośród siedmiu dziesiątek kandydatów. Zwycięzcą została powieść-baśń o dzieciństwie T. H. Szewczenki „Tarasowe pióro”, stworzona przez zespół wydawnictwa „Proświta”. Po raz pierwszy w ciągu siedmiu lat trwania „Krymskiej wiosny” najwyższą nagrodę zdobyła książka w języku ukraińskim. Można mieć nadzieję, że to dopiero początek. Trudno powiedzieć, które z wydarzeń głównej części wystawy, Dnia książki ukraińskiej, było najgłośniejsze. Może ekspozycja „Nowe książki Stowarzyszenia Pisarzy Ukraińskich”? Niewielka objętościowo, zaledwie pięćdziesiąt wydawnictw, przyciągnęła do siebie niemałą uwagę. A może zwiedzającym bardziej zapadły w pamięć spotkania z prezesem SPU, laureatem Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Ihorem Rymarukiem oraz autorem głośnych ukraińskich kryminałów Wasylem Szklarem? Młodym zwiedzającym spodobała się wystawa laureatów Pierwszego ogólnoukraińskiego konkursu książek stworzonych przez dzieci „Tarasowymi ścieżkami”. Gdzie indziej zobaczy się tyle własnoręcznie wykonanych arcydzieł? Patrząc na utwory rówieśników z różnych zakątków Ukrainy, krymczanie sami zastanawiali się, jak lepiej wykonać własne książki. Znany prozaik Andrij Kurkow opowiedział o specyfice pracy pisarskiej oraz o tym, ile zna języków: — Oto teraz rozmawiamy z państwem po ukraińsku. I to nikogo nie dziwi. Bo każdy człowiek powinien znać język swojego państwa. Osobiście mówię w siedmiu językach. Moja nauka języków obcych zaczęła się w dzieciństwie od… hodowania kaktusów. Zebrałem ich ponad półtora tysiąca. A ponieważ każdy z nich miał własną nazwę po łacinie, nauczyłem się mnóstwa nieznanych słów. Teraz jeżdżę po świecie i znajomość języków obcych bardzo mi pomaga. Od kogo zależy przyszłość literatury ukraińskiej? Zależy ona od czytelników. Nie będzie czytelników, nie będzie wydawców i pisarzy, nie będzie kultury. Więc czytajcie więcej i uczcie się języków. Laureat konkursu „Tarasowymi ścieżkami” Artemij Janczar wręcza własne rysunki Andrijowi Kurkowowi. Uczestnicy nazwali tę wystawę ukraińską. I nie tylko dlatego, że wśród organizatorów jest Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. I nie tylko dlatego, że odbywała się ona w centrum kultury przy ulicy Rudanśkiego, całkiem blisko grobu poety i muzeum Łesi Ukrainki. Po raz pierwszy na „Krymskiej wiośnie” przeprowadzono serię działań na rzecz propagowania książki ukraińskiej. Po słowach powitania skierowanych do uczestników wystawy przez przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy Iwana Czyża, dyrektor centrum badań rankingowych „Elit-Profi” Hałyna Rodina zaprosiła na otwarcie wystawy „Najlepsze książki Ukrainy — zwycięzcy konkursu „Książka roku”. Jaskrawe stoiska z wysokiej jakości produktami — podsumowanie wytrwałej pracy krajowych wydawców — zademonstrowały wysoki poziom kunsztu poligraficznego twórców ukraińskiej książki. Pani Hałyna opowiedziała o najbliższych planach: — Jednym z problematycznych zagadnień współczesnej literatury ukraińskiej jest brak wystarczającej informacji o pisarzach i ich osiągnięciach twórczych. Kilka lat temu redaktor naczelny czasopisma „Knyżnyk-rewju” Kostiantyn Rodyk zaczął przygotowywać wystawę fotoportretów czołowych literatów Ukrainy. Obecnie ta wystawa istnieje i działa. W sierpniu planujemy przeprowadzić prezentację broszury „Sucukrlit” z portretami i danymi bibliograficznymi o naszych twórcach książki na festiwalu książki ukraińskiej w Teodozji, we wrześniu trwa akcja „Książka ukraińska dla bibliotek Krymu”. Pięcioklasista z Jałty Artemko Janczar — laureat konkursu „Szlakami Tarasa” — podarował pisarzowi portret Szewczenki, który sam namalował, i przeczytał swoje opowiadanie „Rysuję Szewczenkę”. A przy ekspozycji Stowarzyszenia Pisarzy Ukraińskich kłębił się studencki tłum — na wystawę przyszli przyszli filolodzy, którzy studiują w jałtańskim instytucie humanistycznym. Czytali na głos wiersze z książek „Poeta w powietrzu” Wasyla Herasymjuka oraz „Dziewica Obyda” Ihora Rymaruka i „Krew nietoperza” Wasyla Szklara. Czytali i pytali: „Ile kosztuje?”. A ja wzruszałem ramionami, bo to przecież jedyny egzemplarz wystawowy. Książki ze stoisk SPU można by sprzedać w mgnieniu oka… Deficyt ukraińskiej książki na Krymie jest odczuwalny dotkliwie. Na półkach jałtańskiego „Domu Książki” jest ponad pięć tysięcy tytułów książek. Ukraińskich — tylko 139. Z nich: literatura piękna — 24, dziecięca — 68, specjalistyczna — 47. Sprzedawcy „Domu Książki” przyznali, że czasami kupujący pytają o utwory współczesnych ukraińskich autorów, których nazwisk nigdy nawet nie słyszeli. I tak wychodzi paradoks: ukraińskiej książki nie kupują, dlatego że jej nie ma, a ukraińskiej książki na Krymie nie ma, dlatego jej nie kupują. Czy warto przeprowadzać dni ukraińskiej książki na „rosyjskojęzycznym” Krymie? Dla mnie odpowiedź jest jednoznaczna: „Warto!”. Zbierając na wypoczynek daleką i bliską zagranicę, Krym może odgrywać swoistą rolę akumulatora naszych osiągnięć kulturowych. Unikalne położenie geograficzne półwyspu trzeba aktywniej wykorzystywać do popularyzacji ukraińskiej kultury i ukraińskiej książki jako jednego z jej ważnych nośników. O tym i nie tylko mówiono przy „okrągłym stole” „Współczesna ukraińska książka: czego oczekiwać?”. Specjalnie na to wydarzenie dyrektor Narodowej Izby Książki Ukrainy Mykoła Senczenko przekazał dane statystyczne o stanie współczesnego krajowego wydawnictwa książek. Dane, szczerze mówiąc, niepocieszające. Na przykład w minionym 2003 roku na Ukrainie wydrukowano książek i broszur w łącznym nakładzie 39 413 tysięcy egzemplarzy. Dla porównania: w 2002 roku — 47 863 tysiące egzemplarzy. Czyli mniej niż jedna książka na każdego z nas. A co będzie jutro? Młode państwo ukraińskie potrzebuje nie tylko uczciwych, trzeźwych polityków i urzędników-państwowców. Ukraina potrzebuje troski o swoją przyszłość, która zaczyna się od kultury narodowej i krajowej książki. Żaden Harry Potter nie uczyni naszych chłopców obrońcami Ojczyzny, a Barbie nie wychowają z naszych dziewczynek strażniczek ogniska domowego. Słowo wstępne „Książka i państwo. Spojrzenie w przyszłość” przygotował przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan. Przy „okrągłym stole” występowali pisarze, pedagodzy, wydawcy, dziennikarze, dystrybutorzy książek, pracownicy bibliotek i placówek kultury. Oto fragmenty niektórych wystąpień. Wasyl Szklar, pisarz, redaktor naczelny wydawnictwa „Dnipro”: — Będzie normalne państwo — będzie ukraińska książka. Na przykładzie naszego wydawnictwa można mówić o stosunku państwa do ukraińskiej książki. Wydawnictwo „Dnipro” swego czasu było jednym z najpotężniejszych w Europie. Co roku wydawano do 250 książek. Dzisiaj — 10. Przez nacisk podatkowy pracować jest niemożliwe. Przez pierwsze półrocze tego roku komercyjne wydawnictwa praktycznie zaprzestały wydawania ukraińskich książek. Jednym z problemów jest niski poziom sprzedaży książek w języku państwowym, zwłaszcza na wschodzie, w niewielkich miastach i na wsiach. Nasz czytelnik tradycyjnie kupuje utwory napisane po rosyjsku, co z kolei prowadzi wydawców do niekonwencjonalnych rozwiązań. Ja w ostatnim czasie napisałem trzy powieści: „Klucz”, „Elemental” i „Krew nietoperza”. Ich, zgodnie z umową, zabroniono tłumaczyć na język rosyjski. Nakłady stopniowo są wykupywane. Czyli nie trzeba wpadać w przygnębienie. Ihor Rymaruk, poeta, laureat Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki: — Na dzisiaj nasze wydawnictwo książek znajduje się w niepocieszającym położeniu. Zamrożono plany wydawnictw, zmniejszają się nakłady. Wydawcy zmuszeni są w poszukiwaniu czytelnika iść na ryzykowne projekty. Jeden z takich opracowało wydawnictwo „Dnipro” i jego redaktor naczelny Wasyl Szklar. Wymyślił on zaadaptowany dla uczniów wariant ukraińskiej klasyki. Już zrobiono tłumaczenie „Tarasa Bulby” i innych utworów. Switłana Koczerha, założycielka muzeum Łesi Ukrainki w Jałcie: — W ostatnim czasie poeci stają się czytelnikami swoich poezji. Wydaje się, że prawdziwego zainteresowania książką my dzisiaj wychować nie możemy, bo proces to skomplikowany. Studenci czytają literaturę ukraińską, bo od tego zależy otrzymanie dyplomu. A czy będą oni czytać jutro? Moda na książkę minęła. Czytać po prostu nie jest prestiżowo w porównaniu, powiedzmy, z umiejętnością kierowania autem czy pracy na komputerze. Uważam, że dzisiaj, kiedy państwu jest obojętne, czy będzie na Ukrainie książka czy nie, inteligencja powinna szukać różnych niestandardowych sposobów na odnowienie zainteresowania książką. Te kilka konkursów literackich, które są przeprowadzane na Ukrainie, — to dobrze. Ale dla poszukiwania talentów literackich powinno ich być więcej. Do tego procesu trzeba angażować jak najwięcej intelektualnych rezerw. Konkursowiczami powinni być nie tylko profesjonalni literaci. Tutaj na wystawie jest stoisko utworów laureatów Ogólnoukraińskiego konkursu książek stworzonych przez dzieci „Szlakami Tarasa”. Jakie ciekawe rozwiązania! Jaka fantazja u maluchów! To — nasza rezerwa. Niech oni nie zostaną pisarzami. Niech te dzieci jutro będą po prostu czytelnikami, — ale czytelnikami świadomymi. Teresa Wolan, bibliotekarka, deputowana rady miejskiej Jałty: — Jakoś spróbowałam przeanalizować, co z literatury ukraińskiej czytają więcej. W ciągu ostatnich dwóch-trzech lat czytelnicy zwrócili się ku ukraińskiej książce. Inna sprawa, że jej brakuje. Czytają przeważnie klasykę, bo współczesnej książki pięknej po prostu nie ma. Brakuje książek dziecięcych. Oprócz Nestajki, nie ma czego zaproponować. Na szczęście pojawiła się książka „Sławne imiona Ukrainy” wydawniczego centrum „Proświta”. Ale jedyny jej egzemplarz trzymamy w czytelni. W naszej bibliotece jest tysiąc dwieście stałych czytelników, ale na rok przychodzi zaledwie 15 nowych książek po rosyjsku i ukraińsku. Aby wpajać dzisiaj miłość do literatury ukraińskiej, książek musi być w wystarczającej ilości. Pytanie uzupełnienia księgozbioru bibliotecznego trzeba rozpatrywać na szczeblu państwowym. To, że próbujemy finansować zakup książek z budżetu lokalnego, problemu nie rozwiąże. Będzie godna ukraińska książka — będzie przyszłość u państwa. Żanna Szczurowa, dyrektor OAO „Krymkniga”: — Ukraińskiej książki w sklepach jest bardzo mało. Ale nie dlatego, że nie chcemy jej sprzedawać. Popyt na nią jest niewielki, ale jest. Problem w tym, że wydawcy, oferując nam swój produkt, wymagają albo przedpłaty, albo rozliczeń w bardzo krótkich terminach. Krym — to nie Kijów i nie Lwów. Dajcie w komis — będziemy współpracować. A gdzie wydawcy literatury pięknej i dziecięcej? Ich na wystawie jest zaledwie kilku. Ukraińska książka na Krymie będzie wtedy, kiedy wydawcy spojrzą w naszą stronę. Dzień ukraińskiej książki w Jałcie — to jeden z impulsów, które sprzyjają ustanowieniu języka państwowego na południu. Czy będzie kontynuacja? A propos. Rozmowę o problemach współczesnej ukraińskiej książki postanowiono kontynuować w sierpniu na festiwalu ukraińskiej książki „Teodozja-2004”, a materiały z „okrągłych stołów” wydać w osobnej publikacji w WC „Proświta”. Podczas „okrągłego stołu” mówiono także o stanie spraw w bibliotekach szkolnych, podsumowano akcję charytatywną „Ukraińska książka — bibliotekom Krymu”. Słowa wdzięczności zostały skierowane do Wasyla Kliczaka, dyrektora wydawniczego centrum „Proświta”, który przekazał piętnastu krymskim bibliotekom komplety „Kobzarzy”, książki dziecięce „Sławne imiona Ukrainy” i „Pióro Tarasa”. Prezydent SPU Ihor Rymaruk zaproponował zorganizowanie objazdowej wystawy książek. A redakcja gazety „Deń” podarowała krymczanom książki „Dwie Rusi” i „Ukraina Incognita”. Mówiono też o działaniach licznych „rosyjskich” partii, bloków i ruchów, które metodycznie robią swoje. Brakuje podręczników historii w szkołach? — Otrzymujcie nasze, uczcie się historii Rosji. Nie ma nowych książek w bibliotekach? — Macie za darmo od północnej sąsiadki. I zapytałem obecnych: „A gdzież lobbowanie ukraińskich interesów na ukraińskim Krymie?”. Ale milczeli moi współmyśliciele. Wydaje się, że cała Ukraina na początku czerwca śledziła przesłuchania parlamentarne w sprawie budżetu-2005. Może posłucha rząd apeli deputowanego Pawła Mowczana o osobnej pozycji w budżecie na rozwój języka państwowego i ukraińskiej książki? Można ile się chce mówić o problemach języka ukraińskiego i krajowej książki, bez końca wyliczać niepowodzenia związane z urządzaniem ukraińskojęzycznego środowiska na Ukrainie — i wszystko pozostanie bez zmian. A można po prostu zrobić dla wspólnej idei swoją, choć niewielką, sprawę. „Krymska wiosna” przemówiła po ukraińsku… My to zrobiliśmy! Jewhen BIŁOUSOW, koordynator projektu “Krymska wiosna-2004”, Jałta—Kijów. Od lewej do prawej: Ihor Rymaruk, Wasyl Szklar, Andrij Kurkow, Jewhen Biłousow

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn