Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZESWAŁAJ PRZYJACIELA Z MAŁŻONKĄ

Слово Просвіти, №25 за 2004 рік

Dualistyczne (dwujedyne) postrzeganie świata jest charakterystyczne dla większości mitologii, niezależnie od tego, co jest uznawane: jedność czy mnogość bóstw. Jedność z reguły jest pierwotną podstawą, źródłem narodzin wszechświata. A para — niezbędnym warunkiem wstępnym jego uporządkowania i wyjścia z chaosu. Obrazowe określenie pary w wątkach mitycznych i mitopoetycznych (folklorystycznych) jest niezwykle różnorodne. Przejmuje ono mnóstwo form rozwoju świata od początku aż po realia dnia dzisiejszego. Tak więc, zgodnie z mitycznym przekazem jednego z plemion południowoamerykańskich, zamieszkujących terytorium współczesnej Brazylii, świat stworzyła boska para: ojciec Karu i syn Rairu. Inne plemię indiańskie, Hopi, zamieszkujące już południe USA, opowiada, że świat stworzyła para bogiń o imieniu Guruing-Wuti: jedna z nich przebywała na wschodzie pierwotnego oceanu, a druga — na zachodzie. Prawdopodobnie uosabiały one jutrzenkę i gwiazdę wieczorną. Według mitu greckiego, początek i rozwój wszechświata warunkuje również boska para: Gaja i Uran, z których miłości rodzą się tytani. Pierwsi ludzie, według wielu podań, również pojawili się dzięki boskiej parze. Jako para, a nie stado czy grupa osób, występują w podaniach także pierwsi ludzie. Ukraińska legenda apokryficzna opowiada, że pierwszego mężczyznę Bóg stworzył z pszennego ciasta (przypomnijmy także bajkę „Kołobok”) i postawił go pod słońcem, żeby wysechł. A pies podkradł się i zjadł pierwszego człowieka. Wtedy Stwórca ulepił mężczyznę z gliny. A żeby glina nie rozmiękała, dał mu rogową skórę. Pierwszą kobietę dla Adama Stwórca początkowo stworzył z róży (malwy niepełnej). Ale nie spodobała się ona mężczyźnie. I wtedy Bóg stworzył mu kobietę z żebra. A tę, która została stworzona z malwy, odesłał do nieba na miejsce Bogurodzicy. Według innego podania, pierwszego mężczyznę stworzono z gliny, a kobietę — z ciasta. A kiedy pies zjadł wzorzec z ciasta, to za drugą próbą kobietę zrobiono z żebra. Boska para, przez którą powstaje świat lub nowy rozwój jego bytu, często objawia się nie w postaci człowieka, a w formie jakiejś alegorii. Tak, według mitycznych wyobrażeń plemienia Muskogów, świat zapoczątkowała boska para w postaci gołębi. One, latając nad wodą, zobaczyły źdźbło trawy i stworzyły ziemię. Dwa gołębie zapoczątkowują świat także w jednej z ukraińskich kolęd: Kiedyś to było z początku świata, Wtedy nie było nieba, ani ziemi, Nieba, ani ziemi, ani sinego morza, A pośrodku morza te dwa dęby. Usiadły-upadły dwa gołąbki, Dwa gołąbki na dwa dęby, W dawnym mitologicznym światopoglądzie przodków, a także w folklorze i tradycji obyczajowej Ukraińców ważne miejsce zajmuje para. Wyłania się ona jako zasadnicza zasada jedynego medalu wszechświata — dwubiegunowości — i jako warunek harmonijności jego dalszego rozwoju. Pierwotnie — w formie trójjedni: ojciec, matka, dziecko. Tradycyjnie, do wypiekania korowaja dla młodych wołają tylko te kobiety, które dobrze żyją w parze małżeńskiej. Zaczęły sobie radę radzić, Radę radzić i gruchać: — Jak mamy świat założyć? Para zakochanych również zapoczątkowuje swój świat. Dlatego przytoczony motyw rozbrzmiewa w pieśniach o miłości: My tacy sparowani, my tacy sparowani, Jak gołębie malowane! Dość często boska para, która tworzy świat, występuje także w obrazach ciał niebieskich: Szedł-przeszedł Księżyc po niebie; Za nim gwiazdeczka, jego siostrzyczka… I znów ten sam motyw przenosi się na grunt ludzkiego życia: Oj ty, Księżycu, ja gwiazdeczka jasna; Oj ty młodzieńcze, ja dziewczyna piękna, Ja ci konia pasłam… Kiedy para szczęśliwie łączy się w małżeństwie, to młodzieniec-księżyc staje się panem-gospodarzem, a daleka gwiazda-siostrzyczka — piękną żoną, i teraz już przejmuje obraz najbliższej gwiazdy — Słońca: Jasny księżyc — pan-gospodarz, Piękne Słońce — żona jego, Drobne gwiazdy — ich dzieci. Boska para widziana jest także jako Słońce i gwiazda (poranna), która w mitopoetyckim wyobrażeniu występuje jako dziewczyna-piękność. Samo pojęcie „para” w ludzie rozumiane jest nie po prostu jako dwoje, a jako wzorzec harmonijnego połączenia dwóch początków. „Najlepszy związek, — mówi ludowe przysłowie, — mąż i żona”. To przykład doskonałości i pełności pierwowzoru rodziny. Bo my tacy sparowani, Jak garnuszki malowane. Uważa się, że para, jako szczęśliwe połączenie dwojga, jest zamysłem Bożym. W ideale takie połączenie to zjawisko wyjątkowe. I dlatego rozstanie pary jest niedobrą, złą sprawą — ciężkim grzechem. A dla rozłączonych — niepowetowaną stratą. Szeroko znana w wielu wariantach ukraińska pieśń ludowa o parze gołębi opowiada o tym, jak zły strzelec zabił gołębia, a gołębicę złapał i przyniósł do domu. Gołębica nie je i nie pije. A na propozycję gospodarza, by wybrać dowolnego z siedmiuset gołębi, które ma u siebie, odpowiada: Oj ja latałam, ja wybierałam, nie znalazłam takiego, jak utraciłam. Toteż sprawcy i przyczyny rozstania w pieśniach i legendach poddawane są nie tylko osądowi, ale i przekleństwu: Oby te szare gęsi z piórkami przepadły, Co nas rozłączyły z pięknej pary! Albo: Żeby te trawy powysychały, co wcześnie zakwitły, Żeby ci ludzie szczęścia nie znali, co nas rozłączyli. Przyczyna stosunku ludu do rozłączających, jak do ciemnych, złych sił, wynika z samej natury bytu. Wszak rujnacja zakochanej pary, z reguły, obraca się rujnacją świata, zapoczątkowanego przez nią, uniemożliwieniem jego dalszego rozwoju. A samych rozłączonych odrzuca na niższy stopień rozwoju rodowego życia człowieka. A nawet, w ogóle, wyrzuca poza granice istniejącego bytu. Dlatego tak ciężko tęskni i cierpi dusza, która doznała straty: Nie sam ja płaczę, płaczą kare oczy, Że nie ma spokoju ani w dzień, ani w nocy. Ciekawe, że człowiek, który nie ma pary, uważany jest za wolnego. Ale jednocześnie człowiek, który stracił parę, czuje się tak, jakby popadł w niewolę: Oj co teraz ja w wielkim smutku, Co teraz moja główka w niewoli… Oj sam ja, sam nie wiem, Co robić sobie mam, A że przy sobie żony nie mam! Oczywiste jest, że takie odczucie nie jest ani dowolne, ani przypadkowe. Wszak dobrze wiadomo, że nie wszystkie zwierzęta są zdolne rodzić w niewoli. Oprócz tego, całe domowe (zniewolone) bydło i ptactwo, w odróżnieniu od dzikiego, już nie paruje się. Ono niewolniczo przechodzi w formę stadnego współżycia. To znaczy — na niższy stopień rozwoju. Charakterystyczne, że w dzikim (wolnym) życiu nawet pszczoły parują się. A dopiero potem zakładają rodzinę (rój). Bociany, którym nie udało się wyprowadzić potomstwa, w następnym roku często gnieżdżą się w nowym miejscu, ale nie rozstają się. Interpretując powiedziane na dzień dzisiejszy ludzkiego życia, myślę sobie, że zjawisko rujnacji rodzin (szczęśliwych par), które stało się niemal epidemią, — to nie tylko wielkie zło, a jednocześnie i oznaka moralnego zubożenia oraz degradacji człowieka, oznaka jej duchowego zniewolenia. To — ciemny ług ludzkiego bytu. A ród i rodzina — jedno z największych kulturowych osiągnięć ludzkości przez wszystkie jego wieki, fundamentalna podstawa społeczeństwa. Nie na darmo ludowa mądrość mówi: Wyrównaj góry z doliną, Zeswaj przyjaciela z małżonką, A kozaczka z dziewczyną! I na koniec: nie można zbudować Ukrainy, rujnując rodzinę. Mykoła TKACZ Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, Kijów, 01001. Tel./faks 228-01-30. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://www.prosvita.com.ua Indeks prenumeraty 30617. Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie «Presa Ukrajiny». Zam. nr 3301225. Nakład 14 000. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redakcja prowadzi korespondencję z czytelnikami tylko na łamach gazety i nie zwraca nadesłanych rękopisów oraz fotografii. Zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn