Strona · s. 7strona oryginału ↗
SPOWIEDŹ DZIECKA WOJNY
Слово Просвіти, №25 за 2008 рік
Luiza CZUMAK, m. Konotop
Tato w pracy, mama w domu, siostra chodzi do szkoły, a mnie prowadzą do żłobka. W żłobku mnie nie przebierali, bo mama ubierała „ładnie”, a inne dzieci przebierano w krótkie, puszyste, szare spodenki z białymi kółeczkami, w bzowe koszulki. Lecz oto przenoszą mnie do przedszkola, które u nas nazywano „placówka-nowa budowa”, bo jestem już „duża”. Pamiętam szeroką werandę, my, dzieci, siedzimy przy stolikach, jemy. Jaka smaczna była kasza manna z dżemem porzeczkowym! A potem był nowy rok — 1941. Mama uszyła mi i pomalowała na zielono i niebiesko sukienkę, bo jestem chabrem. Wesoło bawiliśmy się przy choince. Kiedy ktoś z wychowawców wspomniał: „A gdzież dziadek Mróz?”, biegliśmy do drzwi go wołać. Dowołaliśmy się w końcu. Idzie schodami dziadek Mróz z ogromną marchewką na ramieniu, za nim — Śnieżynka, zajączki. Odcięli wierzchołek marchewki, a stamtąd potoczyły się śnieżki. To prezenty dla dzieci. Trzeba je położyć w ciepłe miejsce, „śnieg” stopnieje i… można jeść prezent. W domu nie spuszczałam oczu ze starszych, którzy położyli na zimnej płycie „śnieżkę”. Ale przechytrzyli mnie: w pewnej chwili na płycie leżał pakiecik z cukierkami i mandarynką. A potem była wojna. Przestali mnie prowadzić do przedszkola, nie stało taty, ludzie kopali okopy, niektórzy wyjeżdżali. Wyły syreny alarmu lotniczego. Początkowo podczas alarmu chowaliśmy się pod łóżko, a potem, kiedy w sąsiedni dom trafiła bomba, wchodziliśmy do piwnicy, co też było niebezpieczne, bo innych sąsiadów zasypało. Wtedy zaczęliśmy chować się w dużej piwnicy u sąsiadów przez drogę. Mieliśmy krowę, cały zaułek ją karmił i krowa nie dała dzieciom zginąć. W ogrodzie rosła wielka morwa. Całe lato dzieciaki „pasły się” pod nią. Do Konotopu wkroczyli z walkami faszyści. My z mamą i siostrą siedzimy w kuchni na podłodze, zasłoniwszy okno moim kocem. Słyszymy — pukają. Nie otwieramy. Coś piszą na drzwiach. Kiedy ucichło, mama otworzyła drzwi, a tam napisane, że na kwaterunek przydzielono nam 16 żołnierzy. Zaczęliśmy żyć w kuchni. Mama z siostrą spały na piecu, a ja — na ławie. A wojna trwała. Jakoś sąsiadka prowadziła swoją ślepą teściową do schronu, trafiła w nich bomba. Ich szczątki rozniosło wszędzie, aż do naszego podwórka. Tak się przestraszyłam, że zaczęłam się jąkać. Zaczęły się łapanki. Mama natarła naftą i proszkiem z czerwonej cegły kolano siostrze, pokazała oficerowi i odprowadziła ją na obrzeża miasta do ciotki, gdzie ukrywała się aż do wyzwolenia Konotopu. Dzieci zaczęły chorować na błonicę, wiele zmarło. Kobiety plotły wieńce z jodły, na ręcznikach niosły małe trumny na cmentarz. A jedna wielodzietna rodzina zakopywała swoje dzieci po prostu w ogrodzie przy domu. Nadszedł wrzesień 1943 roku. Naszą Wysoką ulicą jechały zamaskowane gałęziami niemieckie ciężarówki, a sąsiednią Romeńską nacierały wojska radzieckie. Z samolotów bombardowali jednych i drugich. Ludzie rozbierali mąkę z zakładów zbożowych. Mama nie chodziła i nas nie puszczała: „Będzie u ludzi, będzie i u nas”. A mnie bardzo chciało się chleba. Do dziś nie zostawiam niedojedzonych kawałków i gości swoich proszę, by nie zostawiali ogryzków chleba. Siostra wstąpiła do szkoły medycznej. Mama uszyła jej płaszcz z niemieckiego szynela, z worka — sukienkę ze swastyką na plecach, pofarbowała ją w bzie. Teczka była jeszcze przedwojenna, konspekty pisaliśmy między drukowanymi wierszami swoich szkolnych podręczników. A za rok i mnie iść do szkoły. Mama coś połatała, pofarbowała i przerobiła dla mnie odzież. Torbę z maski przeciwgazowej wyposażyła jak teczkę. Z wyciętych stron tytułowych książek uszyła zeszyty, rozkreśliwszy je. W szkołach były szpitale, uczyliśmy się w przystosowanych pomieszczeniach. W westybulu mojej szkoły na trzech taboretach stał korpus pianina, na którym otrzymywaliśmy pierwsze lekcje muzyki. Do szkoły chodziliśmy z metalowymi kwartami — dawali nam zupę i bochenek czarnego, zakalastego chleba na klasę. To były produkty z amerykańskich prezentów. Moja koleżanka z klasy chodziła do szkoły boso, bez spodenek, w spódnicy i lichej kurteczce. Opowiedziałam o niej mamie, mama powiedziała, żebym przyprowadziła ją do nas do domu. Na strychu mama znalazła starą odzież i uszyła dziewczynce spodenki, koszulkę i buciki. Zjadały nas wszy. U niektórych dzieci — nie głowa, a jeden wielki strup. Wodzili nas do łaźni, wyparzali odzież, strzygli głowy. Wyczerpani, często chorowaliśmy. Zapadłam na ciężką formę gruźlicy, której wtedy nie leczono. Wywieźli mnie do Kijowa. Tam leczyłam się przez dziewięć miesięcy i wyzdrowiałam. Kiedy mnie wypisali, lekarze w Konotopie przychodzili patrzeć na mnie. Szkołę skończyłam ze srebrnym medalem, wstąpiłam na wydział pediatryczny Kijowskiego Instytutu Medycznego. Pracowałam na Winniczyźnie. Z czasem wróciłam do domu, do starych już rodziców. Od 1966 r. pracuję w szkole medycznej, mam dobre relacje z uczniami. To felczerzy, położne, pielęgniarki, lekarze, profesorowie — zasłużeni działacze nauki, kierownicy placówek leczniczych. Wszyscy oni zostali rodzicami. I moja nauka pediatria im się przydała. Jestem Ukrainką, jedną z fundatorek konotopskiej „Proświty”, czytelniczką i współpracowniczką „Słowa Proświty”. Mam 72 lata, pracuję, przekazuję doświadczenie. Uczniom jestem wdzięczna za zrozumienie, wsparcie, szacunek, a oni mi — za wiedzę.
W Konotopie niedawno były uroczystości z okazji dnia Zwycięstwa. Wręczono mi zaproszenie na święto w domu kultury „Zorianyj”. Koło wejścia do sali dawali kwiaty, albumiki oraz świąteczne wydanie gazety „Konotopśkyj kraj”. W gazecie wydrukowano powitania dla weteranów, uczestników, inwalidów wojny, mieszkańców miasta, ale nigdzie nie było wzmianki o dzieciach wojny. Dalej podano wysokości wypłat pieniężnych dla wspomnianych kategorii — od 65 do 500 hrywien. I znowuż bez dzieci wojny. Ani 5 kopiejek na owego czerwonego kogucika na patyku, które pojawiły się na bazarze po wyzwoleniu Konotopu, i moja babcia kupiła go dla mnie, ani glinianego kogucika-gwizdka. Prawda, prowadząca uroczystości wspomniała te dwa straszne, niekompatybilne słowa: „dzieci wojny”. A mnie przypomniało się...
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
