Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Na zawsze…

Слово Просвіти, №25 за 2008 рік

…tu zauważyłem u Montaigne'a te liryczne dygresje i zacząłem się zastanawiać: a może on pierwszy w literaturze dał taki przykład”. I zacytował ulubiony fragment: “Ile piękna w tych rwących odbiegnięciach, w tej różnorodności. Mój styl i dowcip wałęsają się w jednym kroku. Trzeba pozwolić sobie na trochę szaleństwa, kto nie chce wpaść w tyle i więcej głupoty, świadczą o tym i przepisy mistrzów, a jeszcze bardziej ich przykłady. Tysiące poetów plątają się i kulawią prozaiczną stopą, a najlepsza proza starożytnych wydań wszędzie jaśnieje jakąś mocą i odwagą. Stara teologia — to cała poezja. I pierwsza filozofia. To pierwotny język bogów”. Ja zaś klaskałam tłumaczeniu, słowom, które kwieciście niosły każde swój aromat, wywoływały uśmiech, nostalgię, delikatny smutek. Rozmawiając z Anatolem Perepadią w przekazie na żywo, zauważyłam, że nasza przestrzeń językowa, dziś siłą wypełniona niskiej jakości tekstami dziennikarskimi i częściowo literackimi, wydaje mi się jakaś bagnista, galaretowata, a język jego przekładów uzupełnia te ozonowe straty. Czytając Marcela Prousta „W poszukiwaniu straconego czasu”, zanurzyłam się w innym słownictwie, poczułam, że ono mnie leczy, odbierając ten język jak eliksir. Anatol Perepadia odpowiedział na to tak: “Nasz ojczysty język ma wiele rejestrów i może brzmieć na wiele sposobów. Moim nauczycielem jest Mykoła Łukasz. Już przy mojej pierwszej pracy, którą wykonałem w wydawnictwie „Wesełka”, a było to tylko redagowanie przekładu z francuskiego, wywiązał się konflikt z moim kierownictwem. Podczas omawiania tej pracy nagle pojawił się Mykoła Łukasz. I do niego, jak do arbitra, kierowano wszystkie zwroty, a on pozytywnie ocenił moją pracę, a to, co poprawiał mój szef, nazwał stwierdzeniem, że tak nie wypada. Potem był moim redaktorem przekładu jednego włoskiego utworu „Biała flaga nad Kefalonią”. Mykoła Łukasz na wielu stronach postawił wykrzykniki, dokonał znakomitych poprawek, to mnie najbardziej podbudowało, bo dotąd nie wierzyłem we własne siły. A po jego redakcji powieści zobaczyłem, że trzeba poważnie zabrać się do pracy. Jest mi przykro, że ukraińska mowa potoczna w wielu brzmi jak surżyk, a język pisany dziś burzliwie się rozwija. Dawniej byli cenzorzy językowi. Kiedy pracowałem w wydawnictwie, przysyłano listy zakazanych słów. Trafiały tam słowa, które nie miały odpowiednika w sąsiednim języku. Chodziło o to, by nasz język i przekłady nie przewyższały różnorodnością słownictwa”. “Ci sara per sempre…” — włoska piosenka zabrzmiała w jednej z naszych radiowych rozmów z Anatolem Perepadią, poświęconej wydaniu długo oczekiwanego „Kanconiere” Petrarki. Zaczął tłumaczyć sonety cztery lata temu, i nagle na Pomarańczowym Majdanie pisarza odnalazł telefonicznie dyrektor Włoskiego Instytutu Kultury na Ukrainie, profesor, akademik Nicola Franco Ballone. Na jego pomysł przetłumaczenia arcydzieła światowej liryki Anatol Perepadia odpowiedział radośnie: “Więc już tłumaczę!” Każdy sonet uzupełnił autorską uwagą, ten zabieg zauważono u jednego francuskiego tłumacza XVII wieku. I czytam na przykład L. kanconę „Wszyscy, którzy pracują i cierpią, odpoczywają; poeta — nigdy”, albo balladę „Przeciw fatum swojej donny”, a także: “Poeta zazdrości wiatrowi i falom tej krainy, w której żyje jego donna”. “Przed Petrarką istniała poezja dworska — poeta występował w towarzystwie muzyki, miał słuchaczy i odbywał się dialog, a u Petrarki — dyskurs subiektywny, jego poezja zrywa z wymiarem społecznym, jest samotna, odizolowana, nie szuka dialogu z czytelnikiem, zamyka się we wzajemnych relacjach między „ja” a obiektem swojego pragnienia. Wymiar społeczny zastąpiono wymiarem wewnętrznym. Wystarczy, że ta panna się uśmiechnie, Ukazując nam nieopisane piękno, Jak sycylijczyk porzuca całą swoją pracę I nie będzie już więcej dmuchał w żar. Grzmiący w kołczan zbierze starannie Grzmiących piorunów żar. I wstanie Feb, doczekawszy czasu, I z nim Juno, znów wonna. Zefir porusza tylko lekką falę, Żeglarzom mniej trzeba stać przy sterze. Pola usłały zioła i kwiaty. Pobladły złe gwiazdy od Jej oblicza I uciekają z nieba. To na pewno Ona, Ta, za którą tylko łzy wylewać. Anatol Perepadia sam odczuwał tęsknotę za krajami, w których żyli bohaterowie dzieł, które dzięki niemu przemówiły po ukraińsku. Był człowiekiem o skali planetarnej. Z zapałem opowiadał o tym, że objeździł Rzym na rowerze, taką samą podróż odbył do Francji. A sam już planował dalsze wędrówki po literaturze światowej i myśli filozoficznej. „To Blaise Pascal, urodził się w 1623 roku, zmarł w 1662, wielki francuski filozof, matematyk, fizyk i pisarz. Zbiór notatek, które miały stać się częścią wielkiego traktatu «O prawdziwości chrześcijaństwa i religii». Pełne wydanie”. O sobie pisarz mówił, że pozostaje optymistą i wierzy, że nasza rzeczywistość i literatura będą takie, jak w rozwiniętych krajach europejskich. Mam kilka podarowanych przez niego książek: Montaigne’a, Prousta, Petrarki. Drugi tom „W poszukiwaniu straconego czasu” podpisał tak: „Walentynie Dawydenko, pamiętając jeszcze o jednym twoim talencie — talencie do czytania. Wesołych Świąt Bożego Narodzenia! Od kolegi Anatola. 25 grudnia 2007 roku”. …„Per sempre” w tej włoskiej piosence o rozstaniu znaczy „na zawsze”. Ale w kontekście to słowo niesie nadzieję, bo refrenem powtarza się „se ritorni tu poi” — jeśli ty potem wrócisz. Muzyka Twojego Słowa przywraca nam Ciebie, Koleżanko. Na zawsze…

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn