Strona · s. 3strona oryginału ↗
DROGA DO WIELKIEJ WOJNY OJCZYŹNIANEJ WIODŁA PRZEZ DRUGĄ WOJNĘ ŚWIATOWĄ (Według badań Johna Kolaskiego, autora książki „Partnerzy w tyranii”)
Слово Просвіти, №25 за 2008 рік
Rozpoczynamy publikację fragmentów książki Johna Kolaskiego „Partnerzy w tyranii” w przekładzie Feliksa Redźki, który posiada niemal 30-letni staż wojskowy, zgłębiał historię radzieckiej dyplomacji w Moskiewskiej akademii. Przygotował on książkę, która go poruszyła, do nowego życia — ukraińskojęzycznego, i wydał nakładem 110 egzemplarzy. Zatem dla najszerszego kręgu czytelników ta publikacja będzie pierwszym zapoznaniem się z chronologią kluczowych wydarzeń w stosunkach rosyjsko-niemieckich. Niewyraźne zarysy II wojny światowej zaczęły się pojawiać, być może, już 16 kwietnia 1922 r., kiedy podczas Międzysojuszniczej konferencji gospodarczej w Genui delegaci dwóch państw nieoczekiwanie opuścili ją, udali się do Rapallo i podpisali pierwszy niemiecko-radziecki traktat handlowy z małymi niedomówieniami i wielkimi konsekwencjami, nie zważając na rozjuszonych gospodarzy obozu sojuszników. Dwa pokonane państwa zobowiązały się do prowadzenia fundamentalnej współpracy wojskowo-technicznej. Łączyły je krytycznie ważne interesy osobiste: polityczne, gospodarcze i wojskowe. Niemcy jako pokonany agresor, Rosja jako bolszewicka paria — przez natrętną ideę rozpowszechniania w skali międzynarodowej rewolucji proletariackiej, niszczenia własności prywatnej, konfiskaty mienia, które do niej nie należało, oraz podstępny separatystyczny pokój w I wojnie światowej. W nie mniejszym stopniu współpracy między nimi sprzyjało też to, że Rosja miała surowce, których rozpaczliwie potrzebowały Niemcy, a Niemcy — środki produkcji. Lecz najważniejsze, że Rosja potrzebowała rekonstrukcji gospodarki wojennej i wspierania industrializacji. Niemiecki przemysł, choć miał perspektywy na Zachodzie, ożywić niemiecką gospodarkę mógł tylko dzięki stosunkom handlowym z Rosją. Były też inne czynniki: oba kraje pozostawały w opozycji do traktatu wersalskiego i miały swoje, przede wszystkim terytorialne, pretensje wobec Polski, awangardy zachodnich sojuszników w Europie. Tak zawiązywały się mocniejsze węzły między dwoma potężnymi państwami wojskowymi. Siłą napędową osiągnięcia porozumień w Rapallo stał się założyciel i naczelny dowódca Reichswehry (marzec 1920 — październik 1926) Hans von Seeckt. Ogłosił on, że „tylko w ścisłej kooperacji z wielką Rosją Niemcy mają szansę wykorzystać następny konflikt międzynarodowy i odzyskać dawne pozycje w świecie”. 1 sierpnia 1922 r. w Moskwie między sztabami generalnymi dwóch armii w warunkach głębokiej konspiracji podpisano umowę, która zawierała szczegóły planów niemieckich ćwiczeń wojskowych, zbliżonych do bojowych, na terytorium rosyjskim. Jednocześnie Reichswehra położyła nacisk na wspieranie praktyki stosowania zakazanych rodzajów uzbrojenia. Były trzy żądania wobec Armii Czerwonej: dotyczące korzystania z baz wojskowych do szkolenia lotnictwa, oddziałów zmotoryzowanych i chemicznych sposobów prowadzenia wojny, swobody działań w zarządzaniu próbami broni oraz wymiany wyników pracy w sferze wojskowej. Od 1922 roku niemieckich oficerów wysyłano do Rosji, a rosyjskich — do Niemiec na specjalne kursy. Na mocy umowy, podpisanej jeszcze 15 marca 1922 r., firma „Junkers” otrzymała kontrakt na budowę fabryk silników i kadłubów samolotów w Filiach, pod Moskwą. Niemieccy oficerowie natychmiast przybyli do Filii i rozpoczęli pracę. Roczne moce produkcyjne zakładu wynosiły 600 samolotów. Sponsorowanymi przedsiębiorstwami były również: fabryka produkcji gazów trujących w Tocku, niedaleko Samary, oraz wyposażenie fabryczne firm Kruppa, Daimlera i Rheinmetall do produkcji czołgów w Kazaniu. Zawarto kontrakty, na mocy których Niemcy miały udzielić pomocy technicznej rosyjskim zakładom — producentom amunicji w Złatouście, Tule, Piotrogrodzie (w dawnych zakładach Putiłowskich oraz w Szlisselburgu). Na mocy umowy wojskowej, podpisanej w Berlinie w sierpniu 1923 r., dla armii niemieckiej wyprodukowano i potajemnie wysłano do Niemiec w 1926 r. 300 tys. łusek pocisków — z naruszeniem traktatu wersalskiego. Już w 1924 r. w Rosji utworzono trzy poligony wojskowe: lotniczy — w Lipiecku, czołgowy — w Kazaniu i chemiczny — w Saratowie. Do 1925 r. rosyjsko-niemiecka współpraca wojskowa ograniczała się do sfery wojskowej. W ramach rekompensaty za bazy oficerom Armii Czerwonej oraz jej WWS, członkom Sztabu Generalnego pozwalano brać udział w tajnych programach szkoleniowych zakazanych kursów Sztabu Generalnego Niemiec. Pułkownik von Blomberg, który za Hitlera został szefem wojskowego ministerstwa Rzeszy, był tutaj jednym z instruktorów. Niemieccy oficerowie armii, aby ukryć przynależność wojskową, przybywali na manewry w cywilnych ubraniach i przedstawiali się jako „Niemiecka komunistyczna delegacja robotnicza”. Wśród rosyjskich generałów zaangażowanych w kursy byli marszałkowie Tuchaczewski i pod wieloma względami kontrowersyjny Żukow. Na kursach opanowywano dyrektywy, które regulowały taktykę działań bojowych i sztukę operacyjną, a nawet metody poboru do armii, mobilizacji, planowania i organizacji nielegalnego zbrojenia. W ciągu lat 30. ambicje polityczne obu państw skłoniły Komunistyczną Partię Niemiec (KPD) i Narodowosocjalistyczną Niemiecką Partię Robotników (NSDAP) Adolfa Hitlera do zajmowania skrajnie antagonistycznych stanowisk. Do 1933 r. Socjaldemokratyczna Partia Niemiec (SPD) tworzyła rząd. Komuniści głosowali razem z NSDAP za obaleniem socjaldemokratów. W styczniu 1933 r., na mniej niż dwa tygodnie przed tym, jak Hitler został kanclerzem, attaché rosyjskiej ambasady w Berlinie Winogradow odpowiedział na pytanie dotyczące orientacji politycznej komunistów: „Moskwa jest przekonana: droga do radzieckich Niemiec wiedzie przez Hitlera”. Moskwa trzymała się oficjalnej opinii, że Hitler u władzy będzie krótko. Kiedy stało się jasne, że Hitler skonsolidował swoje siły i rozpoczęły się morderstwa tysięcy członków Komunistycznej Partii, w rosyjskich kręgach pojawiła się obawa przed atakiem Niemiec na Rosję. W końcu Rosjanie pomagali zbroić Niemcy, szkolić ich siły zbrojne przez dekadę i dobrze znali ich potencjał wojskowy. 4 marca 1933 r. „Prawda” pocieszyła czytelników, że ZSRR był najważniejszym spośród krajów, które nie są wrogo nastawione do Niemiec, i dodała, że „tylko głupcy na tronie” chcieliby zatruć stosunki radziecko-niemieckie i całkowicie izolować Niemcy. Hitler nie zwlekał z reweransem i 23 marca wyraził chęć utrzymywania przyjaznych stosunków z Rosją. Dodał, że walka przeciwko bolszewizmowi w Niemczech nie powinna odbić się na ich ustalonych stosunkach. 28 kwietnia Göring, a potem Hitler przyjęli rosyjskiego ambasadora w Berlinie. A w maju 1933 r. wysoką rangą niemiecką delegację wojskową witał w Moskwie komisarz obrony Woroszyłow. Potwierdzono nienaruszalne więzi łączące Reichswehrę i Armię Czerwoną. Jednak latem i jesienią 1933 r., na rozkaz Hitlera, cała radziecko-niemiecka współpraca wojskowa została przerwana. Stało się to z powodu polityki zalecania się Rosji, która kultywowała każdy możliwy kontakt z nazistami, do państw Zachodu, gdzie tworzono sojusz przeciwko Niemcom. Jednak w 1933 r. urzędnik partyjny Lew Lebiediew odwiedził Niemcy z tajną misją partyjną, a już w latach 1933—1934 do Niemiec skierowano agentów NKWD, aby studiowali pracę gestapo. Stosowano podwójną zew-
O autorze. John Kolasky urodził się w 1915 r. w północnym Ontario w rodzinie, która w przededniu I wojny światowej wyemigrowała do Kanady z będącej w tamtych czasach pod panowaniem austro-węgierskim Bukowiny. Wielki kryzys lat 1929–1932 zmusił piętnastoletniego Johna do opuszczenia domu rodzinnego w poszukiwaniu pracy. Jak inni, stał się radykałem i przyłączył do Kompartii. Pracował w przemyśle budowlanym i jednocześnie studiował na Uniwersytecie Saskatchewan. Z zawodu historyk. Kształcił się dalej na uniwersytetach w Toronto i Manitobie. Wykładał na uniwersytetach w Manitobie i Ontario. W 1963 r. J. Kolasky został wybrany do składu kierownictwa ukraińskiego prokomunistycznego ruchu w Kanadzie. W tym samym roku wyjechał do Kijowa do Wyższej Szkoły Partyjnej przy KC KP Ukrainy. Delegacja trwała prawie dwa lata. Radziecka rzeczywistość rozwiała jego iluzje. Dowiedziawszy się o ruchu dysydenckim, Kolasky przyłącza się do jego szeregów. W 1965 r. zostaje aresztowany przez agentów KGB i po przesłuchaniach wydalony poza granice ZSRR. W 1968 r. ukazuje się drukiem jego pierwsza książka „Edukacja w Radzieckiej Ukrainie: doświadczenie w dyskryminacji i rusyfikacji”. Oparta na radzieckich dokumentach, które autor zebrał w ZSRR, książka stała się bestsellerem. John Kolasky specjalizował się w dziedzinie problemów narodowych i europejskich ZSRR. politykę zagraniczną. 16 listopada 1933 r. ZSRR nawiązał stosunki dyplomatyczne z USA; 18 września 1934 r. stał się członkiem Ligi Narodów, a 2 maja 1935 r. Francja i Rosja podpisały traktat o wzajemnej pomocy. Z jednej strony Litwinow, szef ministerstwa spraw zagranicznych, otwarcie wzywał do zbiorowego bezpieczeństwa przeciwko nazistowskiej ekspansji, z drugiej — Stalin niepostrzeżenie, lecz natarczywie przyspieszał odnowienie stosunków rosyjsko-niemieckich. 17 sierpnia 1933 r. Aweł Jenukidze, agent do zadań specjalnych Stalina, powiedział Dirksenowi, niemieckiemu ambasadorowi w Moskwie (prawdopodobnie zgodnie z instrukcją „z góry”), że „odrodzenie narodowych socjalistów mogłoby mieć korzystne skutki dla stosunków niemiecko-radzieckich i pełnego zrozumienia rozwoju Niemiec”. Wskazał na wspólne cechy rozwoju i analogie między niemieckim narodowym socjalizmem a radzieckim komunizmem. Ciąg dalszy nastąpi. Przełożył Feliks REDKO Stalin i Mołotow uśmiechają się, ponieważ Ribbentrop podpisuje Pakt. Na lewo od Ribbentropa Skworcow, rosyjski ambasador w Niemczech, oraz Hilger. Między nimi (w drugim planie) generał Szaposznikow
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
