Fotoreportaż ze zjazdu proświtian Ksenii Hładyszewej
Tłumaczenie maszynowe
Witam was z okazji rozpoczęcia obrad VIII zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki — najbardziej patriotycznej organizacji, która wniosła znaczący wkład w rozwój kultury ukraińskiej i uzyskanie przez Ukrainę niepodległości. Od czasu założenia w 1868 roku «Proświta» w warunkach bezpaństwowości stała się w istocie duchowym rządem Ukrainy. U jej początków stali wybitni działacze, którym udało się przekształcić ruch proświtiański w ruch masowy. Siłą rodzimego słowa oni przebudzili naród ukraiński do nowego narodowo-kulturalnego życia. Dziś Towarzystwo «Proświta» kontynuuje pracę na rzecz podstawowych interesów narodu. Wzywam was wszystkich, byście również w przyszłości aktywnie wspierali odrodzenie kultury i duchowości ukraińskiej, odbudowę naszej historycznej pamięci, ugruntowanie języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy. Tylko pod warunkiem skutecznej kontroli społecznej można osiągnąć ten cel. Życzę wam dalszych sukcesów w waszej szlachetnej działalności. Sława Ukrainie!
Wiktor JUSZCZENKO
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...tarnego bloku w szkole średniej i wyższej, usunięcie z Ukrainy pomników reżimu totalitarnego, zmiana nazw ulic, o potrzebie szczególnej uwagi wobec południa i wschodu Ukrainy, gdzie lokalne władze wszelkimi sposobami starają się uniknąć dekomunizacji i derusyfikacji. Z najwyższym szacunkiem delegaci zjazdu wysłuchali błogosławieństwa i przemówienia metropolity Perejasławsko-Chmielnickiej eparchii Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego Dmytra (Rudiuka). Pracę Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki delegaci zjazdu zaaprobowali, tak samo jak Sprawozdanie Kontrolno-rewizyjnej inspekcji, przedstawione przez przewodniczącego Ihora Hołobuckiego. Przewodniczącym Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki ponownie wybrano Pawła Michajłowicza Mowczana („za” — 144, „przeciw” — 7, „wstrzymało się” — 2). Zjazd wybrał Radę Główną, Zarząd Centralny i Kontrolno-rewizyjną inspekcję Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki. Delegaci zjazdu wprowadzili zmiany i uzupełnienia do Statutu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», przyjęli szereg uchwał. W szczególności jednomyślnie sformułowali cel obecnej działalności Towarzystwa: „utwierdzenie państwowości ukraińskiej na podstawie idei narodowej”. Zjazd rozpoczynał i kończył swoje obrady Hymnem Ukrainy, a wiersz „duszę i ciało złożymy za naszą wolność” dzisiejsi prosvitianie śpiewali z nie mniejszą szczerością niż ich poprzednicy: właściwie to on wyraża oddanie każdego z nas sprawie ukraińskiej.
Tłumaczenie maszynowe
19 czerwca 2009 roku w Kijowie odbył się VIII zjazd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki. Na zjazd delegowano 166 prośwician ze wszystkich obwodów Ukrainy oraz Sewastopola; przybyło i wzięło udział w pracach zjazdu 153 delegatów. Towarzystwa «Proświta» z Argentyny i Paragwaju, Towarzystwo Języka Ukraińskiego z Ameryki, Towarzystwa Kultury Ukraińskiej z Białorusi, Chorwacji, Serbii, Ukraińskie Centrum Kultury w Moskwie, Tiumeni, Tobolsku, Jużnosachalińsku przesłały VIII zjazdowi OTW «Proświta» im. T. Szewczenki swoje pozdrowienia. W pracach forum proświciańskiego wzięli udział przedstawiciele ministerstw kultury, oświaty, ds. rodziny i młodzieży, znani działacze nauki i kultury, szefowie organizacji społecznych. Z pozdrowieniami od Prezydenta Ukrainy W. A. Juszczenki oraz przemówieniem wystąpił akademik M. H. Żułynski, przewodniczący Narodowej Rady ds. Kultury i Duchowości przy Prezydencie Ukrainy. W szczególności akademik Żułynski podkreślił, że koncepcja państwowej polityki językowej oraz ogólnopaństwowy program rozwoju języka zostały opracowane przy aktywnym udziale prośwician. Obecnie w Radzie Najwyższej bez ruchu leżą cztery projekty ustaw o języku. Ale ani rząd, ani Rada Najwyższa nie spieszą się z rozwiązywaniem kwestii językowych, pogrążeni w międzypartyjnej i politycznej walce o władzę w kraju. Pozdrowienia od Przewodniczącego Rady Najwyższej Wołodymyra Łytwyna odczytał poseł wielu kadencji, przewodniczący Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia «Proświty» Mykoła Kulczynski. Zastępczyni ministra kultury i turystyki Olha Bencz zajmuje się problemami języka państwowego i nie ze słyszenia wie, jak są one palące i pilne, dlatego ściśle współpracuje z przewodniczącym OTW «Proświta», posłem Pawłem Mowczanem, w szczególności w opracowywaniu i zatwierdzaniu ogólnopaństwowego programu językowego. W sektorze polityki językowej Ministerstwa pracuje tylko troje ludzi, więc potrzebna jest pomoc prośwician ze wszystkich obwodów Ukrainy. Bohater Ukrainy, poeta Iwan Dracz, w swoim pozdrowieniu dla zjazdu przypomniał obecnym, że «Proświta» zawsze ściśle współpracowała z Ludowym Ruchem Ukrainy, którego dwudziestolecie obchodzimy w 2009 roku, i prosił o włączenie się w obchody tej daty, zbieranie dokumentów i wspomnień, materiałów fotograficznych itp. Do zjazdu zwrócił się minister ekologii i ochrony środowiska naturalnego, członek Zarządu Centralnego «Proświty» Heorhij Filipczuk, nakreślając nowe kierunki pracy, w szczególności edukacji ekologicznej. Przewodniczący zarządu towarzystwa «Znannia», doktor nauk filozoficznych, profesor Wasyl Kuszeret mówił o wspólnych działaniach towarzystwa «Znannia» i «Proświty» w tworzeniu sieci kursów języka ukraińskiego, uniwersytetów ludowych, upowszechnianiu ukrainoznawstwa, pracy w szkołach i jednostkach wojskowych. SPRAWOZDANIE PRZEWODNICZĄCEGO OTW «PROŚWITA» imienia Tarasa SZEWCZENKI PAWŁA MOWCZANA NA ZJEŹDZIE Przewielebny władyko, wysokopostawieni przedstawiciele władz ukraińskich, szanowni delegaci i goście VIII zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki! Zaledwie pół roku dzieli obecne wydarzenie w życiu naszego Towarzystwa od historycznej daty, którą Ukraina obchodziła jako narodową — 140-lecia utworzenia «Proświty», która była, jak się przekonaliśmy, powołana do zmobilizowania narodu do obrony własnej ukraińskiej przestrzeni językowo-kulturowej, którą odbierali, odrywali skrawek po skrawku, ziemię po ziemi zaborcy, narzucając nam swoje porządki i swoje języki… Te sześć miesięcy, które przeżywaliśmy w swoich codziennych staraniach i kłopotach, były jednymi z najbardziej niepokojących w ostatnich latach najnowszej historii Ukrainy, kiedy mogliśmy stracić państwo ukraińskie w wyniku spisku dwóch ugrupowań politycznych, spisku obliczonego na zniszczenie wszystkich narodowych zasad konstytucyjnych, aby ponownie dzieląc Ukrainę, przywrócić ją do stanu, w którym znajdowała się 140 lat temu. Nie wyolbrzymiam skali tej narodowej katastrofy, która mogłaby nastąpić w wyniku zmian konstytucyjnych dokonanych przez te grupy finansowe, dla których Ukraina jest jedynie terytorium ich interesów biznesowych, grupy, które dla rozszerzenia własnego pola konsolidacji mogłyby wkrótce na podstawie porozumień z Siewierodoniecka czy Koziatyna przyłączyć Ukrainę do istniejącego Imperium Rosyjskiego… Dzięki Bogu, dzięki Wam za modlitwy — nie stało się! I jakoś przypomniały mi się strony wspomnień młodego trockisty Wasilija Grossmana, rosyjskiego pisarza, który utrwalił pożegnanie wodza z myślącymi podobnie na Dworcu Kazańskim w Moskwie. Cytuję: «Podchodził do każdego z wyrozumiałym uśmiechem, ściskał rękę i mówił: nie stało się, towarzyszu… Wybaczcie… Nie stało się…» I myślisz, zestawiając dwie historie: nie stało się, chwała Bogu, ale żeby nie stało się nigdy, my, proświcianie, którzy nigdy nie byliśmy obserwatorami, a pomocnikami Najwyższego, musimy uczynić proces budowania państwa nieodwracalnym. Nasz cel tworzenia Ukrainy nie był deklarowany w oświadczeniach, programach, apelach, a powoli realizowany, i robiliśmy wszystko, aby Ukraina stała się nie tylko pod względem atrybutów strukturalnie uformowana, ale i odpowiednio narodowo treściwa… I wszystko, co robiliśmy w ciągu okresu sprawozdawczego dzień w dzień bez kampanijności, dopingowanych okresów wyborczych, podczas których robi się pieniądze, wszystko, co będziemy robić jutro i pojutrze, jest rzeczywistym budowaniem państwa. Bronimy ojczystego słowa i w szkołach wyższych, i w średnich, i w różnych sferach bytu społecznego, i na Krymie, i w zrusyfikowanej Odessie, w Charkowie, na Donbasie i Zakarpaciu, w Czernihowie i Mikołajowie… Wtedy, kiedy wydajemy książki, tworzymy programy telewizyjne, prowadzimy programy radiowe, kiedy czytamy wykłady, gromadzimy się w zespoły chóralne, spotykamy się z uczniami i studentami, wtedy, kiedy upowszechniamy ojczyste słowo poprzez druk czasopism, takich jak «Słowo Proświty», «Szczedryk», «Promiń Proświty», «Siwerszczyna», «Krymska switłycia», «Hałyćka Proświta», «Arkasinśka wułycia», «Chrystyjans'ka Ukrajina», «Narodnyj likar Ukrajiny», «Łastiwka», «Bachmutśkyj szlach», «Osnowa», «Dzwin Sewastopolja»… Organ Zarządu Centralnego OTW «Proświta» — «Słowo Proświty», któremu przewodniczy laureatka Narodowej Nagrody im. Szewczenki Lubow Hołota, stał się najbardziej treściwym tygodnikiem kulturoznawczym na Ukrainie. W okresie sprawozdawczym ukazało się kilka
Przewodnicząca Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej „Ukraińska rodzina” Halyna Łemec swój występ poświęciła cerkwi Tarasa — szczegółowo relacjonowała wykorzystanie środków, prezentowała projekt cerkwi nadbramnej Kobziarza w pobliżu Góry Mnisiiej w Kaniowie, wykonany przez architekta Antoniuka („Ukrdżerżrestawracija”). Sprawozdanie Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki z pracy „Proświty” za okres od kwietnia 2005 roku do czerwca 2009 roku wybrzmiało z ust przewodniczącego OTW „Proświta” Pawła Mowczana (drukowane w tym numerze tygodnika). W swoich wystąpieniach przewodniczący oddziałów obwodowych Jarosław Pitko (Lwów), Wołodymyr Semystiaha (Ługańsk), Marija Olijnyk (Donieck), Serhij Dowhal (Dniepr), Wołodymyr Pipasz (Zakarpacie), Wasyl Kliczaka (obwód kijowski), Ołena Feszczenko (Czerkasy), proświcianin i dyplomata Stepan Wołkowecki, przewodniczący Związku Oficerów Wiaczesław Biłous, założyciel systemowego upowszechniania ukrainoznawstwa akademik Petro Kononenko, zastępca przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Serhij Rudyk poruszyli problemy o znaczeniu wykraczającym poza lokalne: mowa była o drogach przezwyciężenia kryzysu duchowego, co jest możliwe tylko przy zaangażowaniu szerokiej opinii publicznej, przy aktywnym przeciwstawianiu się rusyfikacji społeczeństwa, odzyskaniu rodzimej przestrzeni informacyjnej, demaskowaniu regionalnego separatyzmu, wzmocnieniu humanitarnych dziesiątek książek, wydanych przez Centrum Wydawnicze „Proświta” na czele z Wasylem Kliczakiem, które otrzymały nie tylko pochlebne oceny czytelników, ale także odpowiednie wyróżnienia na forach książkowych. Mam na myśli rozprawę Rostysława Radyszewskiego i Wołodymyra Swerbyhuza „Iwan Mazepa w sarmacko-roksołańskim wymiarze wysokiego baroku” oraz „Dekameron” Boccaccia w niedoścignionym przekładzie Mykoły Łukasza. Tekst przekładu odnalazł w archiwach i przygotował do druku poeta, literaturoznawca, tłumacz, laureat nagrody im. Szewczenki Łeonid Czerewatenko. Kontynuowano wydawanie słowników w serii „Słowniki Ukrainy”, a mianowicie „Słownik wyjaśniający języka ukraińskiego”, „Słownik rosyjsko-ukraiński terminologii” Natalki (Nadiji) Szyło, słownik-informator „Ukraina w słowach”, przygotowano do druku „Słownik akademicki języka ukraińskiego”, wy- Kor. „SP” dano utwory prozatorskie i poetyckie współczesnych pisarzy ukraińskich: Iwana Dracza, Mykoły Stebliny, Wasyla Folwarocznego. Autorzy Centrum Wydawniczego „Proświta” zdobyli najwyższe nagrody państwowe — Narodowe Nagrody im. Tarasa Szewczenki w dziedzinie literatury: to nieśmiertelny Anatolij Pohribny za książki „Po zaczarowanym kole wieków”, „Zew silnego czynu” (2006), a także wybitny współczesny poeta Mykoła Worobjow za tomik poezji „Sługa piwonii”, wydany również przez Centrum Wydawnicze „Proświta”. Laureatem nagrody literackiej im. Łesi Ukrainki za książkę dla dzieci „Pióro Tarasa” (2006) został nasz autor, pisarz Jewhen Biłousow. Nauczycielom języka i literatury, historykom i szerokiemu ogółowi adresowana jest książka artykułów Mykoły Żułynskiego „Wiedział, »jak wiele waży słowo«”, poświęcona I. Frankowi, Wadyma Pepy „Ukraina w zwierciadle tysiącleci”, Lubow Hołoty „Stworzenie”, monografia Olhy Maluty „Proświta i ukraińska państwowość”, monografia rodziny Demianczuków: „Ukraińskie krajoznawstwo: strony historii”, monografia Tarasa Łepechy „Ukrainoznawstwo”, monografia Wołodymyra Sklara „Skład etniczny ludności Ukrainy (1959—1989): etnojęzykowe skutki rusyfikacji”, książka o różnorodnym narodowym świecie roślinnym Andrija Kondratiuka „Z wiśniowego sadu”, poezje autora z Ługańszczyzny Wasyla Staruna… A utwory Juszczuka? Ponomariwa? Łarysy Masenko, Iwana Dziuby! Listę można kontynuować. Kontynuujemy realizację wielkiego projektu narodowego „Kobziarz” T. H. Szewczenki — do każdego domu”. Jego łączny nakład to ponad 500 tysięcy egzemplarzy. Wymienię jeszcze jeden wielki projekt — „Muzyka etniczna Ukrainy”, niezwykle aktualny, ponieważ kultura masowa może ostatecznie zwyciężyć kulturę ukraińską — wydano już 28 płyt kompaktowych. Zrealizowano wielki projekt „Kolekcja dziecięca” — wspólnie z firmą „Atlantic”, którą kieruje ta-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
każdy członek Zarządu Centralnego Jurij Handziuk. Są to płyty dla dzieci w wieku młodszym i starszym szkolnym, poznawczo-oświatowe gry komputerowe w języku ukraińskim. Mamy nadzieję, że państwo zainteresuje się projektami i będzie je produkować na zamówienie Ministerstwa Kultury i Turystyki, a także Ministerstwa Oświaty i Nauki. Bo, między innymi, na tych płytach jest historia Ukrainy i świata, wybitni kompozytorzy, malarze, tradycje naszego narodu, świat roślin i zwierząt, lekcje języków obcych i wiele innych. Młodzieżowa subkultura z nieodłącznym składnikiem przemocy i zabójstw rozprzestrzenia się z niewiarygodną prędkością. Kultura nie dzieli się ani według zasady płci, ani wiekowej. Nie może być tworzona za każdym razem od nowa, a może jedynie wzbogacać się z pokoleniami. Czym, właściwie, zajmują się proświecianie — czy to w Odessie, czy w Czernihowie, czy w Winnicy. Rozdźwięk kultury między pokoleniami — to nie po prostu zguba, to anihilacja całego poprzedniego doświadczenia narodu, zdziczenie młodych, na czym, właściwie, koncentrują uwagę producenci tego trującego napoju. Ukraińców poniżają konsekwentnie, codziennie. I my już nie zauważamy tego, że Schustera odbieramy jako rzecz oczywistą, z jego obcym słowem i wrogą postawą wobec narodu ukraińskiego — rozdzielać, przeciwstawiać i zderzać. Poniżenia nie można znosić w nieskończoność. Nowi gospodarze, którzy wylądowali na rozdrożu samowoli i procesów prywatyzacyjnych, są przekonani, że tylko dolar wszystko zapewnia, wszystko rozstrzyga w gospodarce i polityce, świadomości. SZANOWNE TOWARZYSTWO! Szczerze witam was z okazji otwarcia VIII zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” — najstarszej organizacji społecznej, której działalność zawsze była skierowana na utwierdzenie ukraińskiej idei narodowej, rozwój kultury narodowej, kształtowanie świadomości narodowej oraz podniesienie duchowości narodu ukraińskiego. U źródeł „Proświty” stali tacy wybitni światli mężowie ukraińskiej kultury, jak Borys Hrinczenko, Łesia Ukrainka, Mykoła Łysenko, Ołena Pcziłka, Mychajło Starycki. Oni położyli fundamenty duchowego odrodzenia narodu, jego kultury, języka. Dzisiaj, w czasie utwierdzania państwa ukraińskiego, problemy kulturalno-oświatowe są jak nigdy aktualne. Jestem przekonany, że władza i „Proświta” powinny połączyć swoje wysiłki po to, aby polityka humanitarna na Ukrainie odpowiadała ukraińskim interesom narodowym i europejskim tradycjom. Szczerze życzę wszystkim zaangażowanym w organizację i udział w zjeździe owocnej pracy, twórczego natchnienia, nowych osiągnięć i sukcesów! Minister ochrony środowiska naturalnego Ukrainy Heorhij FILIPCZUK Dlatego też pojawiają się w świadomości niszczycielskie stereotypy, obce słowo, aby zniszczyć kod duchowy narodu. Żebyśmy wkrótce nie byli w stanie przeczytać nawet „Testamentu” Szewczenki. I to nie dlatego, że „zaawansowana” młodzież tak poszła do przodu, a dlatego, że nie jest w stanie pojąć tego, o jakiej Ukrainie pisał Taras Hryhorowycz, po co on to robił daleko od rodzinnej ziemi. Dywersje duchowe i klonowanie rozprzestrzeniają się. I niektórym wydaje się, że cel został osiągnięty: ukraińskość już nie istnieje w politycznym getcie telewizji. Za wcześnie, panowie! My jesteśmy, „Proświta” istnieje i jest świadoma tego, że organizacja powinna nabierać mocy kosztem własnych zasobów. Kiedyś usłyszałem, jak jeden z uczestników show „Swoboda” z jakimś dziwnym nieukraińskim nazwiskiem powiedział, że „w gospodarce sumienia nie ma”. Możliwe, że dla nich nie ma. Ale we wszystkim musi być sumienie. I nosicielem tego narodowego sumienia była i jest „Proświta”. Zadania nasze nie są proste. Nie będę teraz robił pełnej listy tych zadań: opracujemy na obecnym VIII zjeździe program działalności „Proświty” na następne lata. Już dzisiaj, zebrawszy wszystkie nasze zasoby, naszą wolę, zrobimy nowy krok w jutrzejszy dzień. Przecież ten dzień już różni się od tego, co mieliśmy w tym okresie sprawozdawczym. Informacja panuje nad światem, bardzo szybko się rozprzestrzenia. Ale my nie powinniśmy tylko konserwować tego, co było, przecież możemy tak się odizolować. Zdajemy sobie sprawę, że nie będziemy w stanie w najbliższym czasie przejąć władzy pełnowymiarowo w swoje ręce — mam na myśli siłę ukraińską. Rozumiemy, że przed nami jeszcze czekają trudne próby obrony tego, co narodowe, przecież robić to jest niezwykle ciężko. Przed nami stoją inne wyzwania, które towarzyszą, do tego, światowemu kryzysowi. Ale przyczyna kryzysu politycznego i gospodarczego jest uwarunkowana jednym — kryzysem duchowym, niwelacją kultury, niszczeniem duchowego rdzenia ludzkiego życia. Każdy dzień — to nowe wyzwania. I my musimy być zmobilizowani, gotowi do działania i ofiarni. W tym właśnie zawiera się sens działalności proświecian. Praca partii, choćby jak patriotycznie by się nazywały, jest okresowa. Nasza zaś praca jest codzienna. Po 11-odcinkowym oświatowym filmie fabularnym „Testament”, poświęconym życiu i twórczości Szewczenki, wyprodukowaliśmy czteroodcinkowy film telewizyjny „Berezowski” z cyklu „Sława Ukrainy”, poświęconego wielkim synom naszego narodu. Tutaj trzeba podziękować ofiarnym artystom — Łeonidowi Mużukowi, członkowi Zarządu Centralnego Towarzystwa, a także Wałentynowi Mysływemu. Obecnie trwa praca nad drugim filmem, poświęconym geniuszowi ukraińskiej muzyki Bortniańskiemu. Wielki sukces „Proświty” — wypuszczenie na ekrany 26-odcinkowego filmu animowanego „Lis Mykyta” według poematu pod tym samym tytułem Iwana Franki. Film stworzony przez zespół pod kierownictwem członka Zarządu Centralnego Wołodymyra Kmetyka. Jest to pierwszy taki serial animowany za czasów niepodległości Ukrainy. W kolejce podobne seriale „Taras Bulba”, „Bajki wielkiego miasta”. Szczególnie chcę podkreślić, że nasza współpraca z Ukraińskim Kościołem Kijowskiego Patriarchatu oraz Kościołem Greckokatolickim jest teraz nie mniej ważna, niż w czasach, kiedy zakładano „Proświtę”. Ludzie ufają cerkwi, ludzie wierzą „Proświcie”, i musimy wypracować specjalne programy naszych wspólnych działań, które wsparłyby ukraińskiego ducha, duszę narodową, które powiedziałyby narodowi: „Ducha nie gaście!”. I tutaj jak najszybciej potrzebna jest cerkiew Tarasowa. Dzisiaj w składzie OUK „Proświta”: stowarzyszeń miejskich — 23, rejonowych — 242, miejsko-rejonowych — 121, ogniw pierwotnych — 5343, członków zbiorowych — 131. Ogólna liczba członków „Proświty” — 285 637 (z nich przeszło przerejestrowanie 87%). W okresie sprawozdawczym utworzono nowe: ogniwa pierwotne — 182; stowarzyszenia rejonowe — 15; wciągnięto w szeregi „Proświty” 18 075 nowych członków. Większość ogniw utworzono w placówkach oświatowych, placówkach kultury, jednostkach wojskowych. Główna agitacja — rozpowszechnianie produkcji wydawniczej „Proświty”. Najliczniejsze stowarzyszenia obwodowe: Tarnopolskie — około 12 tysięcy członków; Iwano-Frankiwskie — około 16 tys.; Lwowskie — około 15,5 tys.; Czerkaskie — 8,5 tys.; Czerniowieckie — około 7 tys.;
Mikołajowskie — około 6 tys. W tych stowarzyszeniach przeszło przerejestrowanie od 80 do 90 % członków „Proświty”. Udało się ustabilizować pracę Dniepropetrowskiego, Wołyńskiego, Zakarpackiego obwodowych stowarzyszeń. Dobrze postawiona jest praca w Czerkaskim, Chmielnickim, Sumskim, Ługańskim, Kirowohradzkim, Donieckim, Czernihowskim obwodowych stowarzyszeniach. Tamtejsi proświcianie biorą najaktywniejszy udział w przeprowadzaniu ogólnoukraińskich przedsięwzięć zgodnie z planem działalności Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, w szczególności w dziecięcych konkursach „Dziwo kalinowe” im. D. Biłousa oraz „Paleta ukraińskiego słowa” (konkurs plakatu i rysunku), przeprowadzają ogólnoukraińskie festiwale „Źródło talentów” (Donieck), „Kolada” (Równe) i inne. W tych obwodach także lepiej przebiega przerejestrowanie członków „Proświty”. Najlepiej postawiona jest praca ze studentami i młodzieżą szkolną w Mikołajowskim, Chmielnickim, Czerkaskim, Ługańskim, Donieckim obwodach. W Iwano-Frankowskim obwodzie lepiej udaje się tworzyć wiejskie ogniwa podstawowe, ich doświadczenie warto zapożyczać. A teraz — o naszych duchowych fundamentach. Dlaczego poświęcamy znaczną uwagę historii naszego narodu — i tej dawno minionej, i najnowszej? Dlatego, że tendencja do rozpatrywania rodzimej historii jedynie jako historii błędów, nieporozumień i krwawych wzajemnych walk, jako historii porażek w porównaniu z innymi narodami jest niedopuszczalna. To utrwala kompleks niższości, narzuca defekt normalności: spójrzcie, jak niezauważalnie formuje się myśl o tym, że trzeba zrezygnować z własnej tożsamości, przestać być Ukraińcem, którego wciska się w szarawary i wyszywanki, aby walczyć w reklamach ze stonką ziemniaczaną. Od nas wymagają, abyśmy zmienili swój cywilizacyjny kod, żebyśmy nie stali się skutecznym narodem. Jak zapewniają socjopsycholodzy, pozytywne spojrzenie na siebie i grupę, do której się należysz, jest naturalne i dodające sił, w tym samym czasie gdy samoponiżenie i niska ocena swoich grup — to oznaka głębokiego psychicznego niepowodzenia, które osłabia zbiorową wolę i dezintegruje wielkie ludzkie masy. Oto dlaczego my, proświcianie, popularyzujemy pozytywne strony naszej historii, takie jak bitwa pod Żółtymi Wodami, bitwa pod Konotopem, najnowszy Majdan, nie dodając smutków do rozczarowań, które rzeczywiście były. Ale wspomnijmy słowa jednego z filozofów, który zauważył, że kiedy odchodzi zwierzchnictwo, wszyscy zaczynają oczekiwać nowego, zapominając, że najwyższym zwierzchnikiem jest Chrystus. Czyż potrzebny nam jest nadzorca, poganiacz, cenzor, kierujący, wskazujący, reglamentujący?.. Właśnie dlatego nasza akcentowana patriotyczność, jak niektórzy interpretują naszą proświciańską pozycję, oznacza fundamentalną ogólnoludzką potrzebę szacunku do samego siebie oraz szacunku do własnego rodu i naszej unikalnej historii. Dlatego formuła „My — silni”, do której zaczęli uciekać się pretendenci „na prezydenta”, jest przekonująca, bo my rzeczywiście jesteśmy silni bez mitologizacji swojej przeszłości — i dalekiej, i bliskiej. My z wami budowaliśmy, tworzyliśmy swoje najnowsze państwo, będąc w mniejszości, ale wzmocniliśmy moralne zdrowie swojego narodu. Musimy zrobić wszystko, co możliwe, aby przygnębiające kompleksy i nastroje niższości, które systemowo nam narzucają, zostały zniwelowane wysokością naszego ducha i mocą wiary. A nasza historia jest najskuteczniejszą! Przecież po wiekach zniewolenia odrodziliśmy państwo ukraińskie. Nie damy się oszukać — czy w przyszłym roku, czy zapewniając siebie, że nasze miejsce w Europie jest zarezerwowane setki lat temu. Przecież my jesteśmy samowystarczalnym narodem, a Zachód w żadnym razie nie jest ani ideałem ludzkiego rozwoju, ani modelem do naśladowania. My jesteśmy Ukraińcami. I to jest bardziej znacząca kategoria niż Europejczycy… Bo za naszymi plecami — tysiącletnia historia tworzenia swojej kultury, języka, mentalności przez ludzi z głębokimi uczuciami, wiarą w Boga, wiarą w samych siebie. W najbliższej globalizacyjnej perspektywie Ukraina znajduje się w nie najgorszej pozycji, pomimo kryzysu demograficznego: mimo wszystko my, Ukraińcy, należący do białej rasy, zachowujemy absolutną większość Ukraińców: nasi ludzie, jak pokazało ostatnie dziesięciolecie, są bardzo adaptacyjni, zdolni do przetrwania w najcięższych warunkach, do czego nie jest zdolny żaden europejski socjum, przecież, nauczywszy się, a dokładniej, przystosowawszy się (po raz kolejny!) żyć na ruinach, nie tracimy wiary w siebie, w swoją perspektywę, w swoją Ukrainę. Wola życia, wola dobrobytu daje nam nadzieję na jutrzejszą Ukrainę. Nasz dewiza jest aktualna, jak i 140 lat temu: pracować na odrodzenie Ukrainy należy stale i wszędzie, nie odnosząc swojej działalności do politycznych realiów czy politycznych liderów, których wystawiła polityczna krótkotrwała koniunktura… Nienależyta uwaga obecnej władzy do ruchu oświatowego ma tę samą naturę, co i nieuwaga do twórczej ukraińskiej inteligencji, której myśl jest ignorowana lub zawalana, zagracana Mont Blancami aktualnych polittechnologicznych „strategem”… I zasada, według której działamy, według której działali nasi poprzednicy, sformułowana na długo przed nami, zdążyła stać się dewizą Klubu Rzymskiego i nie traci aktualności: myśleć globalnie, działać lokalnie. Nasze zaś narodowo-demokratyczne partie chcą i myśleć, i działać globalnie, usuwając się od codziennej, czasem niewdzięcznej żmudnej pracy. Zakończenie na str. 4
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Dokończenie. Początek na str. 2 nad małoformatowymi sprawami, które dzień po dniu realizują J. Pitko, P. Arsenycz, P. Szymkiw, L. Fiłonow, O. Ołeksiuk, W. Semystiaha, S. Sawczenko, M. Olijnyk, W. Czepurnyj, O. Stepanczenko, O. Szewczenko i inni. Dzięki „Proświcie” powstały Dni Bohaterów Krut, Dzień Piśmiennictwa i Języka, program „Małe miasta Ukrainy”. To właśnie proświcianie jako pierwsi zaczęli mówić o ludobójstwie lat 1932–1933, Bohaterach UPA, Strzelcach Siczowych, tragicznych losach ofiar operacji „Wisła” itd. (Książka Arkadija Sydoruka). Kręgosłupem „Proświty” są nauczyciele, wykładowcy wyższych uczelni, lekarze, pracownicy bibliotek i muzeów, ekonomiści, literaci, aktorzy, dziennikarze, którzy zdobywając swój kawałek chleba w codziennej pracy, znajdują czas i energię na dobre proświciańskie sprawy… To w ich rękach znajduje się ukraiński duchowy miecz, życiodajne słowo — cześć im i chwała! Każdy świadomy siebie Ukrainiec jest proświcianinem. Proświcianie to prawdziwa ukraińska inteligencja, a nie nowy społeczny rejestr brokerów, menedżerów, pośredników w obrocie nieruchomościami, ochroniarzy, którzy mają pewien majątek i są odgrodzeni od ukraińskiej przestrzeni duchowej obojętnością i sytością. I wy nie walczycie o podział własności, kompleksów majątkowych, gruntów rolnych, nie toniecie w codziennych kłótniach o kawałek „zgniłego”, lecz jesteście świadomymi działaczami (od słowa „działać”) ukraińskiego świata… Po licznych politologach, którzy pracują na zlecenie, zostaną tylko kalkulatory i raporty archiwalne, po was zostanie ozonowa ukraińska przestrzeń, w której nie uduszą się następne pokolenia. Wszyscy nauczyliśmy się rozróżniać kłamstwo od prawdy i nie skuszą nas lata maniłowszczyzny, jak to się stało niedawno, w okresie gorących, hazardowych batalii politycznych… Tylko prawdziwie ukraińska sprawa, ukraińska perspektywa, ukraiński przełom, ukraińskie priorytety z państwowym językiem ukraińskim, z ukraińską kulturą, z ukraińską pełnowartościową Ukrainą… Ukraińskie ucho znudziło się słuchaniem kłamstw, pustych obietnic i dla niego słowa „sprawiedliwość”, „prawda”, „Ukraina”, które przez naród stawiane są wyżej niż prawa, nie są tylko słowami, lecz wielkimi treściami, kategoriami moralnymi, które są zestawione z realnymi czynami… Nas już na plewach nie oszukacie… Polityczne narodowe mamrotanie, niewyraźność stanowiska w ukraińskiej sprawie świadczą o całkowitych przeciągach w mózgach tych polityków, którzy chcieliby bratać się z katami i czekać na wykonanie wyroku… Musimy wreszcie dowiedzieć się od nich, jaką Ukrainę budujemy — czyżby tylko taką, w której obiecują do 2012 roku pokonać biedę, co przypomina chruszczowowskie obietnice życia w komunizmie już w 1980 roku, czy z wielką cywilizacyjną przyszłością, gdzie niczego ukraińskiego już nie będzie. Wychodzi na to, co mówił Jewhen Dudar: „Będziemy żyć w wielkim czasie, a myśleć o kałużach i wybojach na drogach”… Niewyraźność ideologii narodowej, która panowała do niedawna, właśnie przyczyniła się do podziału Ukrainy na Wschodnią i Zachodnią, do duchowej próżni w sferze kultury, którą widać gołym okiem: rozbieżności między deklaracjami poszczególnych liderów o duchowym wzniesieniu a dalekimi od moralności priorytetami tej bulwarowo-telewizyjnej imprezy, która klonuje się po całej Ukrainie, po wszystkich kasetach, imprezy, która bezczelnie wdziera się w ludzkie dusze, imprezy, którą natarczywie stawia się w centrum uwagi społecznej, aby wyjaśnić: czy ukradziony, czy nieukradziony przez Firtasza gaz. I co jest lepsze: puste lady sklepowe czy puste portfele?! Wszystko, co narodowe, rdzennie ukraińskie, jest wykreślane. Jadowicie, złośliwie, po wolterowsku wyśmiewa się wszystko, co ważne, święte, nad naszą przeszłością dokonują rozprawy milczeniem… Otwarci agenci FSB prowadzą otwartą antyukraińską propagandę, zastraszając, naciskając na młodzież w imię odnowienia „wielkiej ojczyzny”. Polityka nastawiona na zysk i rankingi ignoruje ukraiński składnik w sferze kultury i informacji, traktując konsekwentne działania Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki w tej sferze jako pewne dziwactwa słobodzkiego marzyciela. Informacyjno-imprezowa „wolność” bez granic zagraża rozmyciem trwałego duchowego jądra ukraińskiego narodu, jeśli nie będziemy wszystkimi możliwymi sposobami temu przeciwdziałać. Jutro Ukrainy nas nie tylko interesuje, ono nas boli, nas, nosicieli ojczystego słowa, ukraińskich tradycji, ukraińskiej mentalności, którzy są przejęci odpowiedzialnością za to, jaka powinna być Ukraina XXI wieku… I dychotomia jej rozwoju nie jest dla nas problemem, jak ją budować: z Bogiem czy bez Boga. Rzecz jasna — z Bogiem i z Ukraińskim Kościołem Kijowskiego Patriarchatu oraz Greckokatolickim… „Z Bogiem” — to najważniejszy postulat… I żyć z Bogiem i według Boga jest niewiarygodnie trudniej niż bez niego, kiedy wszystko jest dozwolone, kiedy lekceważy się wszystko, co święte, ród, język, ludzkie nakazy. Kiedy nie trzeba zważać ani na historię twojego rodu, ani na zło — wielkie i małe… I dla nas, prośwician, nie istnieje alternatywa w tej dziedzinie. Dla parafian cerkwi Patriarchatu Moskiewskiego zacytuję otwartą ukrainofobiczną sentencję, wygłoszoną przez znanego teologa, diakona Andrieja Kurajewa w przeddzień wyboru Patriarchy całej Rusi-Moskwii: „Może nawet wydawać się, że wybór Ukraińca na moskiewski tron zbliży nasze narody, usunie zagrożenie ostatecznego oderwania prawosławnej Ukrainy od Rosji. Uważam, że to iluzja. Po pierwsze, dla ideologów nie są ważne zmiany w obozie wroga. Wróg postąpił mądrze? Znaczy, stał się bardziej przebiegły i niebezpieczniejszy, i tym prędzej trzeba go dobić. Po drugie, nacjonalistyczni ukraińscy ideolodzy rozumieją, że ukraiński patriarcha w Moskwie to zjawisko tymczasowe. Minie jeszcze 10–15 lat. Czy zamknie się w tym czasie rozgrzebywany przez nich temat wielowiekowej walki Ukraińców z moskiewskim uciskiem? Nie”. (Nr 2, 27 stycznia 2009 r.). Oto dlaczego musimy wspierać
wspierać swojego Patriarchę i swoją Cerkiew Lokalną, sprzyjając jej wszędzie w jej samostanowieniu, współpracując z nią przy wielu programach, które uzgodnimy w najbliższym czasie. Nie mogę pominąć milczeniem nie mniej ważnego problemu piątej kolumny, która szczególnie wyraźnie pozycjonowała się po amnestii separatystycznych prób Siewierodoniecka w 2004 roku. Jej tubą stał się niedawny premier Ukrainy Dmytro Tabacznyk, który warzy nie tylko „zupy kacze po ukraińsku”, ale i przygotowuje według dawnych receptur Szulgina—Struwego trujący wywar dla Ukraińców, których biologicznie nie znosi tylko za to, że my na swojej ziemi — już tyle tysiącleci! — przeciwdziałamy różnym kaganatom: od Chazarskiego do Achmetowsko-Hubskiego… Przy okazji chcę podziękować członkowi Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Jurijowi Hnatkewyczowi za jego swoisty „antydühring” — książkę-odpowiedź „Antytabacznyk”… Przecież piąta kolumna jest dwuskładnikowa: jedna prorosyjsko-imperialna (pod Putina), a druga — kosmopolityczna, która nie chce nas widzieć i wyobrażać sobie ukraińskości jako całościowego etnosu, mającego takie same prawa, jak, powiedzmy, Żydzi: w swoim państwie nazywać się narodem tytularnym. Możemy (według Tabacznyka) istnieć tylko jako twór polityczny, jak to do niedawna było — radziecką wspólnotą… „Proświta” przez cały okres swojego istnienia sprzyjała identyfikacji człowieka na wszystkich poziomach: fizycznym, psychicznym i metafizycznym, wytwarzając łącznie idee światopoglądowe, zasady, punkty odniesienia dla tych zagubionych, zabłąkanych w oceanie asymilacji ludzi, którzy prędzej czy później pytają siebie lub innych „A kim ja jestem?”. „Proświta” powołana jest do dawania odpowiedzi i wczoraj, i dziś, a zwłaszcza jutro, na współczesnym cywilizacyjnym poziomie samoidentyfikacji. Odpowiedź na to pytanie „jestem Ukraińcem” — z wielką przeszłością, z własną historią, z wielką kulturą i rozwiniętym językiem, wyznaczamy sobą nie tylko własną narodową ukraińską przestrzeń, którą tysiącleciami bronili nasi przodkowie, ale i zaznaczamy swoją obecnością przestrzeń światową, wytworzywszy w wyniku różnych przyczyn i okoliczności takie zjawisko, jak „światowa ukraińskość”. Wielkie napięcia polityczne, kulturowe trwają tam, gdzie nas, Ukraińców, nie chcą znać jako odrębności, a wszyscy nadal pragną upodobnić do siebie lub też podporządkować sobie. Dlatego walka o siebie — to nie akcyjność, to walka w wielkim i małym, w codzienności, kiedy z godnością bronimy prawa do własnego państwa, a nie państwa oligarchów, przybłędów i konformistów… Państwa z ukraińskim językiem państwowym, a nie językiem Zatulina i Tabacznyka, z własną wysoką kulturą Marii Stefiuk, Myrosława Skoryka i Jewhena Stankowycza, a nie Ałły Pugaczowej, której podarowano radio na Ukrainie przez premiera. My natomiast bronimy prawa do wielkiej przestrzeni informacyjnej z własnymi ukraińskimi kanałami telewizyjnymi i prezenterami, a nie oddelegowanymi do nas ideologami obcego państwa. Dlatego „Proświta” zobowiązana jest nie tylko apelować oświadczeniami, odezwami do wszystkich szczebli władzy, ale sama wchodzić, ingerować w informacyjne przestrzenie regionalne, jak to robi Łeonid Fiłonow w Winnicy czy Jarosław Pitko we Lwowie, Wołodymyr Semystiaha na Ługańszczyźnie czy Mykoła Kulczynski na Połtawszczyźnie. Bierzcie inicjatywę w swoje ręce. Skupiajcie wokół siebie ludzi o podobnych poglądach, wpływajcie, odzyskujcie swoje wszędzie. Kto u nas bada problemy wpływu informacji, ingerencji w nasze życie narodowe? Kto wytwarza i dla kogo rekomendacje, aby zapobiec katastrofalnym procesom niwelacji ukraińskiej ludności? Jeśli Rosja niedwuznacznie pragnie utrzymać Ukrainę w strefie swoich wpływów, w tym językowych, informacyjnych, politycznych, a w konsekwencji i ekonomicznych, a Europa gotowa jest wyrzec się nas, co zademonstrowała niedawno, to jest tylko jedno przeciwdziałanie temu procesowi — to przeciwdziałanie świadomej ukraińskości, której wyrazicielami jesteście wy. I cała najnowsza historia Ukrainy — od uzyskania niepodległości do formowania ideologicznych zasad naszej wycierpianej państwowości — to praca świadomej ukraińskości. Tak, wszyscy zdajemy sobie sprawę, że epoka wieców minęła… Nastała epoka małych lokalnych spraw: to wtedy, gdy idziemy do audytoriów do studentów, gdy rozpowszechniamy ukraińską książkę, ukraiński film telewizyjny, ukraińskie gry komputerowe dla dzieci… Dlaczego pozostawiliśmy na pastwę losu tysiące bibliotek i nie aktywizujemy w nich życia kulturalnego?! A zaniedbane wiejskie kluby, które nie stały się „domami ludowymi”? Nie polegajcie na urzędnikach, róbcie to sami. Prowadźcie wieczory, akcje artystyczne, nieście ojczyste słowo, skupiajcie się w chóry, zespoły śpiewacze… Na co lub na kogo czekamy? Że „szirka” podaruje nam i język, i kulturę, i miejsca pracy, wzmocni tradycyjną instytucję rodziny, zrekultywuje zaniedbane ziemie, odbuduje utracone gałęzie przemysłu i podniesie poziom edukacji w państwie z odtworzonym lub rozszerzonym zestawem motywacji do nauki, wiedzy, do wysokiego świata kultury? To sprawa dla nas. Głównym naszym zasobem jest prawie 70% świadomej ukraińskości. Nasze zasoby pracownicze, intelektualne, nawet finansowe są wystarczające do tego, aby tygodnik „Słowo Proświty” wychodził w kilkusettysięcznym nakładzie, a nie ograniczał się do kilku tysięcy. Jesteśmy zobowiązani stworzyć własny holding medialny, aby rozproszone niskonakładowe wydawnictwa przekształcić w treściwe, wysokoprofesjonalne źródło informacji. Jesteśmy zobowiązani tworzyć własne strony internetowe, aby w internetową pajęczynę łowić innych, a nie wpadać samemu. Przestrzeń informacyjną należy odzyskiwać. Jeśli twierdzimy, że głównym ideologiem Ukrainy jest Taras Szewczenko, to dlaczego akcja „Kobziarz do każdej rodziny” jest sprawą tylko Zarządu Głównego i Centrum Wydawniczego?! Dlaczego do tej pory nie nawiązaliśmy międzyobwodowej wymiany wydawnictw książkowych, aby książki wydane, na przykład, w Mariupolu, gdzie aktywnie pracuje Anatolij Moroz, który wydał 10 książek, trafiły do Lwowa, Sum, Charkowa, Czernihowa? Rozpowszechnianie książek zakłada także odzyskiwanie księgarni od lokalnych organów władzy. My, koordynując swoją działalność, powinniśmy stworzyć jednolitą niedrogą serię biblioteczki „Proświta”, jednoformatową, jednolitym typem, formując odpowiednio autorytatywną redakcję… Proświcianie — to najbardziej autorytatywne osoby w społeczeństwie i dlatego konieczne jest odradzanie lektoriów, organizowanie wieczorów tematycznych, festiwali literackich, imprez teatralnych. Zarząd Główny „Proświty” wspólnie z wydawnictwem „Dnipro” wydał serię portretów działaczy starej „Proświty”. Pora rozpocząć wydawanie szkiców, portretów „Prośwician nowej ery”, do której należy kohorta ukraińskich działaczy, wśród których chciałbym wyróżnić przede wszystkim Iwana Juszczuka, Anatolija Pohribnego, Ołeksandra Ponomariwa, Romana Iwanyczuka, Borysa Pastucha, Pawła Czuczkę, Wasyla Czepurnoho, Wołodymyra Semystiahę, Dmytra Pawłyczkę, Jarosława Pitkę, Petra Arsenycza, Wasyla Hłaholiuka, Stepana Wołkoweckiego i wielu innych, dołączając do treściwych szkiców ich wystąpienia, rozważania, eseje… Następuje zmiana pokoleń, dlatego współpraca z „Młodą Proświtą” jako z naszym rezerwem, z na-
Organizatorom, uczestnikom i gościom VIII zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Szczerze witam reprezentatywne zgromadzenie z okazji rozpoczęcia prac zjazdu, powołanego, by zademonstrować ukraińskiemu społeczeństwu dorobek swoich państwowotwórczych i narodowotwórczych wysiłków oraz zaproponować konsolidujące idee, oparte na kreatywnym gruncie obywatelskości i patriotyzmu. Dzisiaj, wczytując się w założenia programowe działalności „Proświty”, taką, jaką widzieli ją założyciele towarzystwa, ze szczególnym znaczeniowym podtekstem i zaostrzoną aktualnością czasową odbierane są słowa idei, w której koncentrowała się istota przyszłego poświęcenia: „Każdy naród, który chce osiągnąć samodzielność, musi przede wszystkim dbać o to, aby niższe warstwy społeczeństwa, masy ludowe podniosły się do tego stopnia oświaty, by ta masa ludowa poczuła się członkiem narodowego organizmu, odczuła swoją obywatelską i narodową godność oraz uznała potrzebę istnienia narodu jako odrębnej narodowej indywidualności; bo nikt inny, a masa narodu jest podstawą wszystkiego”. Poważna historyczna droga, przebyta przez „Proświtę”, przekonująco świadczy o magistralnym kierunku, wybranym od pierwszego dnia istnienia organizacji, który polegał na prawdziwej duchowej opiece nad narodem, wytrwałym wychowywaniu jego samoświadomości, troskliwym zachowaniu ojczystego języka i piśmiennictwa, pomnażaniu narodowych tradycji, konsekwentnym utwierdzaniu kulturowej odrębności, mimo wszelkich ucisków, prześladowań, przemocy, przestrzeganym zawsze i w każdych okolicznościach, nawet w warunkach istnienia w diasporze. Nowe możliwości, jednocześnie z nowymi wyzwaniami i zapotrzebowaniami czasu, stanęły przed Towarzystwem po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy, sprawie, której, w wielkim rozrachunku, poświęcona była cała społeczna służba „Proświty”. Jej najaktywniejszy udział we wszystkich ogólnopolitycznych przedsięwzięciach, wielostronna praktyczna działalność były kierowane na rozwiązywanie najbardziej palących problemów młodego państwa, na rozszerzanie i wzmacnianie pozycji ukraińskości na Ukrainie. Z perspektywy czasu obecnie dobrze widać skalę i znaczenie tego, co zrobili działacze „Proświty”. Niezbywalność tych bezcennych aktywów tłumaczy się prosto — na ołtarz świętej sprawy złożyli oni wszystko: ducha, siłę, wolę, życie. Przez lata i próby zapewniali narodowi prawdziwą życiową zdolność, formowali na jego podstawowych wartościach człowieka-bojownika, człowieka-patriotę. Realia teraźniejszości z całą oczywistością wyznaczają w tym sensie przed „Proświtą” najnowsze zadania o szczególnej ważności i odpowiedzialności: Ogólnoukraińskie Towarzystwo musi stać się prawdziwie ogólnoukraińskim dzięki codziennym konkretnym sprawom w tworzeniu potęgi państwa i narodu, konsekwentnym i nieugiętym wyznawaniu w swojej pracy zasady — „masa narodu jest podstawą wszystkiego”. Życzę wszystkim proświtanom dobra, wiary, pomyślności, niewyczerpanej twórczej inspiracji, wcielenia w życie wszystkich planów i zamierzeń, a zjazdowi — owocnej i udanej pracy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
jeszcze nie do końca oswojonym zasobem, wymaga nowych podejść i nowych programów. Nawiasem mówiąc, my, rozpoczynając przed dwoma laty akcję „Uczcijmy grób niewinnie zabitego w czasach Hołodomoru Krzyżem”, liczymy na działalność poszukiwawczą właśnie „Młodej Proświty”, tak samo, jak i we wspólnych z administracjami obwodowymi akcjach „Dniepr — rzeka jedności”, do której chcemy już w okresie wakacyjnym włączyć studentów, którzy od północnych wód Dniepru aż do jego ujścia na kilku różnej wielkości statkach przeprowadziliby spotkania z ludnością obu brzegów Dniepru, nieśli ideę, że jesteśmy wielkim narodem, napojonym tysiącletnimi, krzepiącymi wodami Sławutycza, na obu brzegach którego tworzył się jedyny dla wszystkich Ukraińców język i kultura. Dlatego całkowicie logiczne są nasze projekty „Stodoła”: tworzenie wędrownych trup teatralnych i szopek, które przeszłyby nie tylko przez całe terytorium Ukrainy, ale i przez sąsiednie ziemie w sąsiednich państwach, gdzie Ukraińcy są autochtonami i w czasach niepodległości szczególnie cierpią z powodu przyspieszonej asymilacji. Dotyczy to przede wszystkim Ukraińców w Rosji, Rumunii, Słowacji. Dlatego nasze dążenie do integracji z Europą jest naturalne, aby nie przekształcać się w strefę buforową, w migracyjne wysypisko… Dlatego nasz apel do wszystkich gałęzi władzy o udzielenie temu projektowi wsparcia organizacyjnego i częściowo finansowego („Europa — nasz dom”) pozostaje aktualny. Nie będę sporządzał pełnej listy tych działań i wymagań, które składają się na program naszej działalności na następny okres, ponieważ zapoznacie się z nią w uchwale, którą będziemy przyjmować na zjeździe. Jednak nie mogę nie zatrzymać się osobno na naszych inicjatywach ustawodawczych, w szczególności na dwóch projektach ustaw — „Ustawa o językach na Ukrainie” oraz „Ustawa o statusie języka ukraińskiego jako państwowego”, a także na projekcie ustawy „O zasadach polityki językowej na Ukrainie”, które były szeroko omawiane na łamach „Słowa Proświty” i przeleżały na stołach przewodniczących komisji i frakcji ponad rok. Niech wam teraz stanie się zrozumiałe, dlaczego nie może istnieć trwała koalicja narodowo-demokratycznych sił w Radzie Najwyższej Ukrainy, dlaczego nie realizowano programu rozwoju humanitarnego Ukrainy i kto, podstępnie manewrując, odciągał parlamentarną większość od zatwierdzenia wszystkich trzech ustaw, aby ostatecznie postawić kropkę w rosyjskim problemie językowym na Ukrainie. Przyjęcia tych ustaw nie chcieli ci, którzy zakamuflowali się pod patriotów Ukrainy, zarówno w środowisku BJuT, jak i NU-NS. O Partii Regionów nie będę mówił, tak jak nie będę zatrzymywał się na temacie, kto i dlaczego wypowiedział wojnę Prezydentowi Ukrainy. Ale od nas, prośwician, świadomych Ukraińców, zależy los Ukrainy. Dlatego jeszcze raz wspomnę słowa apostoła: jeśli z nami Bóg, to któż przeciwko nam? Pomimo tego, że pojawiły się nowe, bardzo efektywne sposoby kontroli cudzego terytorium, takie jak sieciowe korporacje sprzedaży towarów i usług, sieci telekomunikacji, banki — swoiste informacyjne parasole, które dają możliwość wpływania na świadomość Ukraińców bez ekspansji militarnej, a poprzez infrastrukturę, ekspansję kulturowo-cywilizacyjną. Kultury narodowe mogą się kurczyć, zwijać w sprężyny, aby zdetonować w jednym momencie, jak to było, na przykład, w Czeczenii czy w Kosowie… Rzeczywiście, świat zmienił się z punktu widzenia intensywności kontaktów kultur i cywilizacji, świat się unifikuje, ale przy wszystkich rozmywających, odosobniających, unifikujących falach, które zalewają świat, to, co narodowe, uwydatnia się i zagęszcza — zarówno wśród małych grup mniejszościowych, jak i wśród wielkich etnosów, do których należą Ukraińcy. I wszystkie opłacone prognozy o naszym szybkim zniknięciu są po prostu nonsensem. Jesteśmy wielkim narodem, a proświcianie są jego solą. Tak, to my jesteśmy nosicielami nowego światopoglądu, w którym nie ma miejsca na służalczość, płaszczenie się przed nowoczesnymi lichwiarzami i karczmarzami, nie ma miejsca na kompleks niższości, rozpacz i zwątpienie. Tak, my naprawdę jesteśmy silni na własnej ojczystej ziemi, bo z nami Bóg i przez Pana darowane Słowo, które jesteśmy powołani pielęgnować, bronić, strzec i duchowo krzepić. Sława Ukrainie! Sława Wam, proświcianie! PROTOKÓŁ NR 2 posiedzenia komisji mandatowej VIII zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki 19 czerwca 2009 r. m. Kijów Zgodnie z Uchwałą sesji Rady Głównej OUT „Proświta” im. T. Szewczenki z 15 kwietnia 2009 r., na konferencjach obwodowych wybrano 166 delegatów. Przybyło na zjazd i zarejestrowało się 153 delegatów. Uznano za ważne 153 mandaty. Na zjazd zaproszono przedstawicieli instytucji państwowych i organizacji społecznych, partii politycznych, związków twórczych. Zaproszono przedstawicieli mediów. Delegaci według wykształcenia: wyższe — 142; średnie specjalne — 7; śre- RAPORT INSPEKCJI KONTROLNO-REWIZYJNEJ VIII zjazdowi Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Na poprzednim zjeździe OUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, który odbywał się 22 kwietnia 2005 roku, wybrano inspekcję rewizyjną w składzie I. Hołobucki, M. Ocun oraz O. Czerniachiwski. Jak wiadomo, „Proświta” środki na realizację swoich działań oświatowych otrzymuje z budżetu państwa zgodnie z wcześniej sporządzonym planem pracy. Wykorzystanie przyznanych środków odbywa się pod kontrolą państwowych organów kontrolnych. W okresie sprawozdawczym środki napływały z budżetu w wysokości około 3 mln hrywien rocznie. Ale nie można powiedzieć, że regularnie i w terminie oraz w pełnej wysokości. Głównym zadaniem naszej inspekcji rewizyjnej było śledzenie działalności oddziałów obwodowych „Proświty” w zakresie przestrzegania przez nie norm Statutu. Dążyliśmy do operacyjnego reagowania na fakty naruszeń wymogów statutowych, różnego rodzaju komplikacji, które pojawiały się w pracy poszczególnych zjednoczeń krajowych. Wyjeżdżaliśmy do obwodów, reagując na skargi, sygnały, które napływały z terenu do Zarządu Centralnego, sekretariatu, przewodniczącego OUT „Proświta”. Tak, na początku 2007 roku przeprowadziliśmy kontrolę Odeskiego zjednoczenia krajowego, skąd napływały sygnały o osłabieniu kierownictwa, naruszeniu norm postanowień statutowych przez niektórych członków „Proświty”, co istotnie wpływało na pełnowartościową działalność zjednoczenia. W rezultacie spotkań i negocjacji z przedstawicielami skonfliktowanych stron znaleziono kompromisowe rozwiązanie problemu. Obecnie Odeską „Proświtą” z powodzeniem kieruje młody i energiczny przewodniczący — dziennikarz Ołeksandr Stepanczenko. W lutym 2006 roku przedstawiciele Inspekcji na prośbę przewodniczącego Zaporoskiej „Proświty” wyjeżdżali do TELEGRAM
Wielce Szanowne Towarzystwo! Witam na kolejnym zjeździe Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Życzę owocnej i natchnionej pracy. „Proświta”, jak żadna inna organizacja społeczna, nieustępliwie podąża drogą budowy samowystarczalnego Państwa Ukraińskiego. Niech nam wszystkim wystarczy siły Ducha, światła Wiary i śmiałości Działania w utwierdzaniu naszych wysokich celów. Bądźmy silni, jak nasi wielcy poprzednicy-proświcianie. Z poważaniem członek Rady Politycznej WS „Swoboda”, deputowany Lwowskiej Rady Obwodowej Iryna FARION średnie — 2; nieukończone wyższe — 1. Wśród nich: doktorów nauk, profesorów — 13; akademików — 3; kandydatów nauk, docentów — 16, Bohaterów Ukrainy — 1; odznaczonych innymi odznaczeniami państwowymi — 31; pisarzy, dziennikarzy — 14; przedstawicieli związków twórczych — 2. Według wieku: do 20 lat — 1 (0,6 %); od 20 do 30 — 8 (5,3 %); od 30 do 40 — 7 (4,6 %); od 40 do 50 — 31 (20,4 %); od 50 do 60 — 51 (33,6 %); od 60 do 70 — 48 (31,6 %); od 70 do 80 — 6 (3,9 %). Średni wiek delegatów — 50—60 lat. Członkostwo w partiach: UNP — 9; „Nasza Ukraina” — 9; „Swoboda” — 3; KUN — 8; NRU — 3; BJuT — 4, NP — 2, WS „Batkiwszczyna” — 4. Przewodnicząca komisji mandatowej Tetiana FEDIŁENKO m. Zaporoże, gdzie zaistniała sytuacja konfliktowa z powodu nieprawomocnych działań niektórych członków zarządu. Zapoznawszy się z sytuacją na miejscu w obecności członków zarządu i omówiwszy istotę problemu, inspekcja rewizyjna zaleciła aktywizować pracę kadr kierowniczych, wzmocnić dyscyplinę statutową, zakończyć przerejestrowanie członków „Proświty” itp. Wiele uwagi poświęcono uporządkowaniu działalności zjednoczenia obwodowego w Dnieprze. W listopadzie 2006 roku przedstawiciele KRI, odpowiadając na niepokojące sygnały z Dniepru, odbyli podróż, aby zapoznać się z zaistniałą sytuacją. Wykryto, że przewodniczący zjednoczenia obwodowego z powodu choroby nie może w pełni kierować „Proświtą”. Stracił on operacyjno-organizacyjny kontakt z komórkami. Doprowadziło to do rozłamu zjednoczenia obwodowego. Znalazło się ono pod groźbą rozpadu na oddzielne, skonfliktowane strony. Przez długi czas szukano dróg do porozumienia. W listopadzie 2008 roku aktyw Dniepropetrowskiej „Proświty” zwołał konferencję sprawozdawczo-wyborczą prośwician Dniepropetrowszczyzny. Przeważającą większością głosów na przewodniczącego zarządu wybrano Serhija Dowhala. Obecność na konferencji przewodniczącego KRI potwierdziła legitymność wyboru przewodniczącego oraz organów kierowniczych, co zostało zatwierdzone przez Radę Główną i Zarząd Centralny WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. Niestety, grupa członków „Proświty” z m. Krzywy Róg w lokalnych środkach masowego przekazu kontynuuje rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji o rzekomej nielegitymności wyboru kierownictwa zjednoczenia obwodowego. Jak poinformował Serhij Dowhal, grupa krzyworoskich rozłamowców i dezinformatorów została przez zarząd zjednoczenia obwodowego za rażące naruszenie Statutu większością głosów wykluczona z szeregów „Proświty”. Nieprzyjemna sytuacja zaistniała w zeszłym roku w Charkowskiej „Prośvicie”. Od dawna nie mając normalnego letniego wypoczynku, z powodu pogorszenia stanu zdrowia przewodniczący Charkowskiego zjednoczenia obwodowego Anatolij Kindratenko na czas leczenia i wypoczynku zwrócił się do zarządu o wyznaczenie tymczasowo pełniącego obowiązki przewodniczącego swojego zastępcę. Jednak, korzystając z nieobecności A. Kindratenki, grupa członków zarządu nielegalnie wykluczyła go z „Proświty” z zamiarem przejęcia kierownictwa zjednoczeniem obwodowym, przekształcając pomieszczenia w ośrodek narkologiczny (na drzwiach wymieniono zamki). Od A. Kindratenki żądano oddania pieczątki i dokumentacji. Przewodniczący musiał natychmiast wracać z urlopu i wycofać swoje wcześniejsze oświadczenie. Przed rajdowym przejęciem „Proświtę” uratowała sotnia strzelecka „Patrioci Ukrainy Okręgu Słobożańskiego Ukraińskiego Kozactwa”, którzy są aktywnymi członkami Charkowskiego zjednoczenia obwodowego WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. DO PREZYDIUM ZJAZDU Ukraińcy Baszkortostanu (Federacja Rosyjska) szczerze witają delegatów i uczestników VIII zjazdu WUT „Proświta” im. T. Szewczenki i życzą Państwu owocnej pracy. W bardzo trudnym czasie dla Ukrainy i całego ukraiństwa odbywa się Państwa forum. Tym bardziej odpowiedzialnie musicie podejść do określenia pierwszoplanowych zadań „Proświty” już dziś, bo jutro może być za późno. Nie widzimy bardziej masowej i narodowo świadomej siły na Ukrainie, która może i jest zobowiązana podnieść naród Ukrainy do aktywnej walki o realnie państwowy język ukraiński, Ukraińską Cerkiew, ukraińską kulturę, gospodarkę państwową, Państwo Ukraińskie, o godność i godne życie każdego obywatela Ukrainy oraz stworzyć koalicję partii, ruchów i organizacji o podobnych poglądach. Prezydentowi i całemu ukraiństwu wypowiedziano szaloną wojnę na wszystkich kierunkach — na Ukrainie i na zewnątrz. Deputowanych Rady Najwyższej i rad lokalnych, pracowników państwowych, pracowników służb specjalnych, środki masowego przekazu poprzez ogólnonarodowy nacisk, korzystając z Konstytucji Ukrainy i obowiązującego ustawodawstwa, zmusić do pracy na rzecz Ukrainy i posługiwania się językiem państwowym i nie czekać na trzeci Siewierodonieck. Ukraińska diaspora jest z Państwem, czeka od Państwa na aktywne działania, życzy sukcesów. Przewodniczący RNKCU „Kobzar” Wołodymyr DOROSZENKO Inspekcja rewizyjna, udawszy się do Charkowa, w obecności członków zarządu zjednoczenia obwodowego, dość operatywnie wyjaśniła sytuację. Wskazano na rażące naruszenia postanowień statutowych, których dopuścili się członkowie zarządu Charkowskiego zjednoczenia obwodowego. W rezultacie doszło do zmiany kadr kierowniczych w zjednoczeniu obwodowym, w szczególności zastępcy przewodniczącego. Zamiast potępienia podobnych działań w „Prośvicie”, struktury władzy Charkowa oskarżyły Anatolija Kindratenkę i jego zwolenników o to, że bierze pod opiekę młodych patriotów, którym przypisuje się przejawy ksenofobii i neonazizmu tylko za to, że w zrusyfikowanym Charkowie rozmawiają po ukraińsku, opiekują się ochroną ukraińskich świętości przed wandalami, urządzają wieczory pieśni ukraińskiej i strzeleckiej, propagują ukraińską kulturę wśród młodzieży. Szczególnie szokuje i oburza charkowskich obrońców praw człowieka — „współczesnych pacyfistów” — to, że młodzi ludzie, założywszy mundur kamuflażowy, przeprowadzają ćwiczenia wojskowe podobnie do dawnych siczo-wików. Jak widzimy, siły antyukraińskie i podległe im media podejmują różne prowokacyjne działania w celu podważenia autorytetu „Proświty”, próbują wprowadzić rozłam w jej oddziały, osłabić skuteczność pracy. Potwierdzeniem tego mogą służyć również wydarzenia w Odessie — zabójstwo młodego ukraińskiego patrioty Maksyma Czajki, stawianie pomników katom narodu ukraińskiego, ciągłe ataki na aktywnych Ukraińców, państwo i ideę narodową. Proświcianie koniecznie muszą wzmocnić zasady organizacyjne „Proświty”. Podczas przerejestrowania trzeba uważniej odnosić się do wymagań i obowiązków prośwician zgodnie ze Statutem. Wszyscy rzeczywiści członkowie „Proświty” obowiązkowo muszą znajdować się w ewidencji organizacji podstawowych i opłacać składki członkowskie, prenumerować naszą periodykę i agitować za prenumeratą innych.
Tłumaczenie maszynowe
STAN JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO NA UKRAINIE MIĘDZY VII A VIII ZJAZDEM OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» IM. TARASA SZEWCZENKI
Ołeksandr PONOMARIW, doktor nauk filologicznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki
Kilka lat temu opublikowałem w «Słowie Proświty» artykuł «Paradoksy niepodległej Ukrainy». W okresie sprawozdawczym tych paradoksów stało się jeszcze więcej, zwłaszcza na polu językowym. Najbardziej przykrym paradoksem jest ogromna różnica między zaszczytnym miejscem, jakie zajmuje język ukraiński wśród języków świata, a rolą, jaką wciąż wyznacza mu się na jego odwiecznej ziemi. Jeśli spośród 2500 (według innych definicji 5000) języków Ziemi język ukraiński pod względem liczby użytkowników znajduje się w pierwszej trzydziestce, jeśli pod względem właściwości wyrazowych i eufonicznych jest jednym z najbogatszych i najbardziej melodyjnych języków świata, to u siebie w domu, nawet będąc teoretycznie chronionym przez artykuł 10 Konstytucji Ukrainy, w praktyce wciąż doznaje dyskryminacji w różnych sferach — w drukowanych i elektronicznych środkach masowego przekazu, w wydawnictwach, w nauczaniu i wychowaniu. W milicji, w wojsku, w biznesie, w sporcie wciąż przeważa język rosyjski. Słowem, rusyfikacja Ukraińców w prawnie niepodległej Ukrainie nie tylko nie ustaje, ale nabiera jeszcze szybszego tempa i jeszcze brutalniejszych form. W Ukraińskiej SRR, przed wprowadzeniem bezsensownego zezwolenia na zwalnianie dzieci z nauki języka ukraińskiego na życzenie rodziców, język ukraiński nauczany był na całym terytorium republiki, niezależnie od reżimu językowego szkoły. Uczniowie byli zaopatrzeni w podręczniki i pomoce do języka ukraińskiego oraz wykwalifikowanych nauczycieli, których kształciły niemal wszystkie wyższe uczelnie o profilu humanistycznym. W czasach zastoju wiele szkół w obwodach południowo-zachodnich przeniesiono na reżim rosyjskojęzyczny, uczniów odsuwano od aktywnego używania języka ukraińskiego. Ale nawet wtedy każdy obwód miał przynajmniej dwie gazety ukraińskojęzyczne, rejonową i lokalną, w szczególności prasa wielonakładowa była niemal całkowicie ukraińska. I choć granice używania języka ukraińskiego coraz bardziej się zawężały, publicznie nikt z urzędników nie odważał się występować przeciwko językowi rdzennego narodu republiki. Wraz z przyjęciem ustawy o państwowości języka ukraińskiego w październiku 1989 roku cała Rada Najwyższa Ukraińskiej SRR zaczęła mówić po ukraińsku, dając przykład radom lokalnym. Po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości wszyscy jej świadomi (i nie bardzo) obywatele liczyli na odrodzenie zaniedbanych w czasach carskich i bolszewickich, w Imperium Moskiewskim, obszarów naszej duchowości, zwłaszcza na przywrócenie praw języka ukraińskiego.
Co mamy w 18. roku wymarzonej niepodległości? W wymiarze ogólnoukraińskim pewne przesunięcia są. Jednak do urzeczywistnienia ideałów wielu pokoleń jeszcze oj jak daleko! Przestrzeń informacyjna znajduje się niemal całkowicie w rękach antyukraińskich sił, zawęża się sieć radiofonii przewodowej, rosyjskojęzyczna produkcja drukowana wielokrotnie przewyższa ukraińskojęzyczną, niektóre obwody nie mają ukraińskich gazet. Pozwolę sobie przytoczyć fragment artykułu Anatolija Nazarenki, wydrukowanego w „Słowie Proświty” (2006, 1–7 czerwca): „Jakieś piętnaście-dwadzieścia lat temu na Ługańszczyźnie ukraińskiego ducha i języka ukraińskiego było dziesiątki razy więcej niż dzisiaj. Ukazywały się obwodowe ukraińskojęzyczne gazety „Prapor peremohy” i „Mołodohwardijec”, brzmiały w radiu i telewizji ukraińskojęzyczne programy. Prawdziwa twórcza i kulturalna elita centrum obwodowego i kraju chętnie posługiwała się niepaństwowym wówczas językiem ukraińskim. Prawdziwymi patriotami Ukrainy byli nawet etniczni Rosjanie. Rdzenni zaś donbascy Ukraińcy Wołodymyr Sosiura, Mykoła Rudenko, Iwan Switłyczny, Ilja Owczarenko, Iwan Czumak, Wasyl Hołoborodko rozsławili ukraińskim językiem i duchem kulturę naszego kraju na cały świat!”. Język ukraiński podupadał i odradzał się wraz z odpowiednimi procesami w społeczeństwie. Najwyższe uniesienie nastąpiło w czasach Majdanu 2004 roku. Majdan był wielojęzyczny, ale wszyscy jednoczyli się wokół języka ukraińskiego. I gdyby obietnice, które brzmiały z trybuny Majdanu, zostały spełnione, wielu problemów językowych już byśmy nie mieli. Jednak zaraz po dojściu do władzy pomarańczowej ekipy zaczęły się rozczarowania. Na kierowników administracji obwodowych Charkowszczyzny, Doniecczyzny, Ługańszczyzny, Mikołajowszczyzny, Odesszczyzny mianowano ludzi, którzy nie władali językiem ukraińskim lub nie chcieli się nim posługiwać. Władze różnych szczebli, które przyjeżdżały i przyjeżdżają do południowych i wschodnich obwodów Ukrainy, dla komunikacji z miejscowymi mieszkańcami przechodzą na język byłej metropolii. A Ukraińcy nadal pozostają poza uwagą stołecznej władzy. Demokracja na Ukrainie przekracza wszelkie granice. W telewizyjnych dyskusjach górę biorą różni eksperci i doradcy z Rosji, w opinii których jedyną drogą dalszego rozwoju Ukrainy jest powrót w kolonialne jarzmo Imperium Moskiewskiego. Miejscowi konowaluki, bohosłowskie, szufrycze i inni kolisniczenki oraz tabaczniki nie tylko wtórują tym doradcom, ale często przewyższają ich w nienawiści do Ukrainy. Stało się modne, zwłaszcza w przededniu wyborów, ignorowanie języka ukraińskiego w wystąpieniach publicznych nawet wtedy, gdy pretendenci do najwyższych stanowisk władają nim. Francuski filozof Charles Bernard zaznaczał: „Kiedy nie mówisz językiem tego kraju, w którym żyjesz, jesteś albo zdobywcą, albo gościem, albo nie masz rozumu”. Ciekawe, do którego z tych rodzajów ludzi zaliczają siebie deputowani różnych frakcji w Radzie Najwyższej oraz poszczególni ministrowie lub ci, którzy pragną nimi zostać? Ukraina pozwala wszystkim, komu tylko się chce, ingerować w swoje sprawy wewnętrzne. Przedstawiciele różnych organizacji międzynarodowych bardzo troszczą się o język największej mniejszości narodowej Ukrainy, ale z jakiegoś powodu nikt z tych przedstawicieli nie zainteresuje się stanem państwowego języka ukraińskiego. Ukraina pozwoliła postawić na swoim terytorium pomnik „odnalezienia ojczyzny” Węgrom właśnie w tym miejscu, gdzie wojska węgierskie kiedyś rozgromiły obrońców Karpato-Ukrainy. Wielu działaczy zakarpackiej władzy wspiera polityczne rusnactwo. W Odessie i Symferopolu ustawiono (a w Ługańsku zamierzają to zrobić) pomniki Katarzyny II (zapewne za to, że zniszczyła Sicz Zaporoską, wprowadziła na Ukrainie pańszczyznę oraz za inne „zasługi”). Ile już było uchwał o usunięciu z ukraińskich miast i wsi symboli bolszewizmu, jednak ich nie tylko nie niszczą, a wręcz przeciwnie. W jednej ze wsi Kirowohradszczyzny miejscowa władza uchwaliła zamiast tryzuba ustawić na tarczy sierp i młot (uchwałę natychmiast wykonano). Na Bukowinie i Zakarpaciu w niektórych wsiach powiewają rumuńskie i węgierskie flagi. Listę tych niegodziwości, za które nikt nikogo nie karze, można prowadzić dalej. Rosyjscy politycy i eksperci pozwalają sobie na naszym terytorium wysuwać wobec Ukrainy roszczenia terytorialne. A kiedy poszczególnych z nich ogłaszają personami non grata, to w Rosji podnoszą hałas o rusofobii na Ukrainie. Kiedyś prezydent Francji Charles de Gaulle, występując w Montrealu, zakończył swoje przemówienie słowami: „Niech żyje wolny Quebec!”. W ciągu następnych 24 godzin wydalono go z Kanady i on nigdy więcej się tam nie pojawiał. Nikt nawet nie zająknął się o frankofobii w Kanadzie. Wobec Kanady czy jakiegokolwiek innego kraju świata nikt sobie na to nie pozwala, a Ukrainę może pouczać każdy, bo ona milcząco przyjmuje wszystko. Jednym z naszych wielkich zadań jest przywrócenie językowo zdenarodowionych Ukraińców do języka ukraińskiego. Tutaj trzeba brać pod uwagę opinie wybitnych Ukraińców, którzy w swoim czasie zrobili ten krok. Na przykład urodzony w Petersburgu akademik Wołodymyr Wernadski, przyrodnik, założyciel geochemii i biogeochemii, pierwszy prezydent Akademii Nauk Ukrainy, założonej w 1919 roku, mówił: „Różnię się od swoich politycznych współmyślicieli tym, że uważam odrodzenie języka ukraińskiego za bardzo wielkie pozytywne zjawisko. Nie mogę zgodzić się z tymi, którzy pozostając Ukraińcami, przyjmują język rosyjski i kulturę rosyjską jako ojczystą”. Wybitny uczony ma kogo posłuchać. Wszak dwie trzecie tak zwanej rosyjskojęzycznej ludności to zdenarodowieni Ukraińcy. Odradzać język ukraiński na zrusyfikowanych terenach musi państwo ukraińskie, a nie tylko studenci z Ługańszczyzny czy uczniowie z Doniecczyzny. Jednak państwo ukraińskie nie tylko nie zatrzymuje procesu rusyfikacji, ale swoją niezdecydowaniem nawet zachęca antyukraińską orientację rozwoju kraju. Ukraina była, jest i będzie jedna. Dzielą ją na użytek własnych interesów nieudolni politycy, niezdolni nauczyć się języka ukraińskiego. Trzeba wreszcie wykonywać artykuł 10 Konstytucji oraz Uchwałę Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 14 grudnia 1999 roku. Za łamanie praw należy karać, jak to robiono w krajach nadbałtyckich po odzyskaniu niepodległości. Zapewniwszy ojczystym językom należne miejsce na swojej odwiecznej ziemi, kraje te dawno już znajdują się w kręgu narodów europejskich. My jesteśmy Europejczykami, a w naturze każdego Europejczyka leży zasada – wszędzie trzymać się swojego języka i narodowej orientacji. W cywilizowanych krajach, zwłaszcza niewielkich pod względem terytorium i liczby ludności, prawie nie spotkasz człowieka, który nie władałby przynajmniej jednym z obcych języków. Ale nigdy nie spotkasz dwóch Czechów, dwóch Portugalczyków czy dwóch Duńczyków, którzy rozmawialiby między sobą nie po czesku, nie po portugalsku czy nie po duńsku. Ucząc się i ucząc cudzego, nie należy zapominać swojego. I jeszcze jeden wielki problem językowy, czysto ukraiński. Współczesny ukraiński język literacki ma wykrystalizowane normy na wszystkich poziomach. Ale ostatnio w środkach masowego przekazu, w mowie publicznej są one raz po raz łamane. Czy to w radiu i telewizji, w redakcjach gazet i czasopism nie ma redaktorów, czy nikt ich nie słucha, ale obserwujemy liczne odstępstwa od norm leksykalnych, akcentuacyjnych i innych. Politycy najwyższej rangi, którzy muszą rozmawiać wybornym językiem ukraińskim, pozwalają sobie komunikować się ze społeczeństwem językiem swojej wsi czy miasteczka. Z licznych negatywnych przykładów podam trzy. Z mowy publicznej prawie zniknęło słowo „wyniatok” (wyjątek), wszędzie zastępują je słowem „wykluczennia”, bo jest bliższe rosyjskiemu „iskliuczenije”. Uczyć po naszemu trzeba czegoś, a nie czemuś: uczyć języka, muzyki, dobra, a nie językowi, muzyce, dobru. Jeździć trzeba nie po obwodach (po obłastiam), a po obwodach (po obłastiach). Dbajmy o język ukraiński i jego kulturę razem. Wszak naród i jego język mają jedno życie i jedną śmierć.
Iwan JUSZCZUK, profesor Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu. Szanowne Towarzystwo, panowie proświcianie! Dzisiaj toczy się ostra walka o to, czyim państwem ma być Ukraina — państwem narodu ukraińskiego czy państwem byłych kolonizatorów i ich potomków, tych, którzy ignorują jedyny język państwowy, znieważają naszą kulturę, nie uznają Hołodomoru, zaciekle nienawidzą bohaterów Ukrainy — bojowników o jej niepodległość. W rękach byłych i obecnych kolonizatorów znajdują się prawie wszystkie środki masowego przekazu, w szczególności telewizja, prasa, poprzez które codziennie zombują świadomość przeciętnych obywateli, narzucają Ukraińcom obcego ducha, obcą kulturę, obcy, a raczej — niewolniczy sposób myślenia. A co możemy my, proświcianie, przeciwstawić ich rozpropagowanym antyukraińskim kłamstwom? Czy mamy co? Tak, mamy — to kulturologiczny tygodnik „Słowo Proświty”. Kiedy czytam „Słowo Proświty”, czuję dumę, że jestem Ukraińcem: jak wielkie i wspaniałe jest nasze dziedzictwo kulturowe, jakich wspaniałych twórców mamy, jak heroiczna jest nasza historia, jak niepowtarzalnie piękna jest ojczysta ziemia z jej ludźmi! Tymczasem jednorazowy nakład „Słowa Proświty” wynosi zaledwie 6 tysięcy. 300 tysięcy członków „Proświty” — i tylko 6 tysięcy prenumeratorów. Czyż jesteśmy aż tak słabi, że nie możemy podnieść jednorazowego nakładu „Słowa Proświty” przynajmniej do 50 tysięcy? O ile zwiększyłaby się liczba narodowo świadomych Ukraińców! Mam na myśli to, że „Słowo Proświty” czytałby nie tylko sam prenumerator, ale także krewni, sąsiedzi, znajomi. Trwa powszechne znieważanie naszego języka nie tylko na poziomie potocznym, ale także na poziomie władz i zawodowym — zwłaszcza na wschodzie i południu Ukrainy. Oburzamy się, protestujemy, a „kot Waszka słuszajet da jest”. I co najstraszniejsze: wielu Ukraińców wierzy w te moskiewskie bajki i sami lekceważąco odnoszą się do języka przodków. W szczególności także ci, którzy w taki czy inny sposób są związani ze strukturami władzy i wychowaniem młodzieży. Dlatego właśnie opracowałem broszurkę „Jeśli jesteś Ukraińcem…”, którą, już w pełni sformatowaną — na płytach, rozdano obwodowym oddziałom „Proświty” po to, aby w jakiś sposób zadbały o jej rozpowszechnienie wśród Ukraińców — urzędników państwowych, wykładowców, nauczycieli. Nie potrzeba na to aż tak wielkich środków, można ją powielać także na komputerach. Jednak, o ile mi wiadomo, zrobiły to tylko dwa oddziały obwodowe — chersoński i zaporoski. Reszta — czyżby zapomniała. Może kogoś nie zadowala sam tekst — można go poprawić, uzupełnić, przerobić. Ale podnoszenie prestiżu ojczystego języka w oczach Ukraińców — to nasz obowiązek, bez tego nie będziemy mieli państwa ukraińskiego. Musimy pomyśleć, kto nas zastąpi. Dzisiaj przyszłość kształtuje się nie tyle w szkole średniej, co w wyższych uczelniach. Ich absolwenci — to przyszli działacze polityczni, urzędnicy państwowi, kierownicy instytucji i przedsiębiorstw, wykładowcy, nauczyciele. Tymczasem odnosi się wrażenie, jakby nasze Ministerstwo Oświaty i Nauki miało zamiar przygotowywać jedynie specjalistów bez określonych zasad moralnych, bez punktów odniesienia w światopoglądzie, bez ideału narodowego — dyscypliny humanistyczne w wyższych uczelniach są stale ograniczane. Do tej pory większość wykładowców prowadzi wykłady, zajęcia w języku niepaństwowym, a zatem i myślą nie po państwowemu. Takich faktów nie trzeba daleko szukać — wystarczy zajrzeć do Kijowskiego Uniwersytetu Politechnicznego. I nie jest on jedyny nawet w Kijowie, nie mówiąc już o wschodzie i południu. Dlatego zwracałem się do jednego, do drugiego ministra oświaty z propozycją, aby we wszystkich wyższych uczelniach wykładano jako obowiązkowe cztery przedmioty ukrainoznawcze: praktyczny kurs języka ukraińskiego w ciągu pierwszego roku, najnowszą literaturę ukraińską w ciągu drugiego roku, historię państwowości ukraińskiej w ciągu trzeciego roku oraz kulturę i zwyczaje ukraińskie na czwartym roku (łącznie 6 procent czasu audytoryjnego), i powinno się to zakończyć zintegrowanym państwowym egzaminem licencjackim. Moje apele zostały przekazane ministrom, wydrukowane w gazecie „Ukraina Mołoda”, w tygodniku „Słowo Proświty”. Miałem nadzieję, że wesprą mnie proświcianie, w szczególności pracownicy wyższych uczelni. Ale to się, niestety, nie stało. Bez wychowania w Ukraińcach świadomości narodowej nie będzie państwa ukraińskiego. Świadomość narodowa i szacunek do samego siebie jako narodu — to nasza najpotężniejsza broń w walce o własne państwo. Dobrze rozumie to piąta kolumna i dlatego tak nienawidzi naszego obecnego Prezydenta — za nic więcej, tylko za to, że jest Ukraińcem i budzi w Ukraińcach świadomość narodową, ducha ukraińskiego, próbuje zjednoczyć Ukraińców wokół wartości narodowych.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Jarosław PITKO, przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia. Głównym kierunkiem działalności „Proświty” jest kształtowanie opinii publicznej. Było to niezwykle ważne nie tylko w czasach bezpaństwowości, kiedy trzeba było ukierunkować ukraińskie społeczeństwo na zdobycie państwowości, na odnowienie procesów narodowowyzwoleńczej walki, która miała w różnych czasach różne formy: walczono słowem i bronią, kiedy było to potrzebne. Dzisiaj, w czasie niepodległości, też trzeba kształtować świadomość ludzi, aby wypełniać nasze sprawy ukraińską treścią. To jest główne, tylko formy są różne. Nie możemy żyć starymi formami i metodami pracy. Kiedy „Proświta” pracowała w warunkach bezpaństwowości, pełniła funkcję samoorganizacji Ukraińców. Teraz, w niepodległym państwie ukraińskim, istnieje potrzeba czegoś innego — przypominania Ukraińcom o mało znanych kartach naszej historii, tych trudnych drogach, które trzeba było pokonywać przez wiele stuleci ciężkiej walki o prawo do bycia wolnym na własnej ziemi. I kwestia umocnienia państwowości języka ukraińskiego jest jedną z najważniejszych. Lwowska „Proświta” przyjęła to za podstawę. Nalegamy na potrzebę zmian w ustawodawstwie dotyczącym języka. Przecież „Ustawa o języku”, uchwalona jeszcze w 1989 roku, zestarzała się, choć były uzupełnienia w 1995 roku. Zawiera ona niespójności z innymi aktami prawnymi i normatywnymi, które regulują problemy językowe, są sprzeczności i brak jasno określonego stanowiska wobec języka ukraińskiego jako państwowego. Brak również mechanizmów zapewnienia tej deklaracji, która znajduje się w artykule 10 Konstytucji Ukrainy. Następny kierunek to stała propaganda ukraińskiego słowa i narodowego kina w środkach masowego przekazu, na prezentacjach, spotkaniach. A mamy też niemałe osiągnięcia w zakresie rozpowszechniania ukraińskiej książki. Stworzyliśmy, być może, jedyną na Ukrainie sieć księgarni „proświtańskich” tylko z ukraińską książką. Mamy trzy takie księgarnie we Lwowie. Jedna z nich — „Centrum Ukraińskiej Książki” — pracuje w trybie sprzedaży detalicznej i hurtowej. Obecnie tworzymy sieć księgarni w rejonach: w pięciu z nich jesteśmy na progu otwarcia. Te księgarnie propagują ukraińską książkę, pieśń, kino, ponieważ zapoczątkowaliśmy akcję „Czytaj, oglądaj i słuchaj po ukraińsku”. Tą nazwą powiedziano wszystko: to wyjazdy do rejonów działaczy „Proświty”, artystów, autorów książek. W programie takich wydarzeń jest wystawa-sprzedaż ukraińskich książek, prezentacje nowych wydań, sesje autografów. To demonstrowanie ukraińskiego kina, wykonywanie pieśni, program młodzieżowy. Takie wydarzenia są bardzo efektywne, nie tylko propagują sztukę, ale i pomnażają szeregi członków „Proświty”. W tym roku zapoczątkowaliśmy społeczno-polityczny program telewizyjny „Podstawa”. Bo język to kategoria nie tylko duchowa, ale i polityczna, musimy bronić go stale. Oczywiście nie zapominamy o uzupełnianiu naszych szeregów, zwłaszcza młodzieżą. Mamy teraz 20 tysięcy członków. Lwów to miasto wielu setek wybitnych twórczych osobistości. Jest tu niemało wydawnictw. „Proświta” wspiera poszczególne najważniejsze projekty, na przykład wydanie „Historii Lwowa” (wydrukowano dwa tomy). To projekt „Proświty”, jest on wartościowy. Nad nim pracuje ponad stu naukowców i literatów. W kolejce są jeszcze cztery tomy. Wydajemy materiały konferencji „Ukraiński rodowód”. Na przykład wspieraliśmy wydanie dzieła literackiego Bohatera Ukrainy, członka „Proświty” Romana Iwanyczuka o UPA. Dzisiaj problemem jest: jak młodzież i dzieci przyciągnąć do czytania. Wydaje mi się, że to o wiele ważniejsze dla „Proświty”, aniżeli wydać ten czy inny utwór. A oto problem zachęcania dzieci do czytania, aby obok Internetu była książka, to jedno z naszych bezpośrednich zadań. MŁODZIEŻ POWINNA WIEDZIEĆ O RYCERZACH UKRAINY. Petro ARSENYCZ, przewodniczący Iwanofrankiwskiego Obwodowego Zjednoczenia. Wdrażamy w życie te formy, które wcześniej przyjęły się w naszym regionie. Przede wszystkim staramy się budzić poczucie godności narodowej, świadomości, a do tego stale organizujemy obchody świąt państwowych, jubileuszy wybitnych działaczy „Proświty”. W pierwszym półroczu tego roku zorganizowałem 22 wystawy z okazji znaczących dat. W mojej kolekcji są starodawne pocztówki o różnej tematyce, w szczególności historycznej. Jeśli przeprowadzamy prezentację książek o Kozaczyźnie Zaporoskiej, mam duży zestaw pocztówek na ten temat. Robię wystawę. Pawło Mowczan z działaczami „Proświty” obwodu lwowskiego
Rok 2009 był Rokiem Bandery, wydano książkę o rodzinie Banderów i jej roli w walce narodowowyzwoleńczej. Zorganizowałem wystawę: dokumentalne fotografie, podziemne ulotki, w szczególności z podpisem Stepana Bandery. Część materiałów przekazałem do muzeum Stepana Bandery w Uhrynowie w rejonie kałuskim. Teraz wydano książkę o Hucułach w szeregach Strzelców Siczowych. Wydrukowano wspomnienia działacza Proświty Mychajła Horbowego, który był w towarzystwie „Płast”, represjonowanego w 1939 roku. Jego wspomnienia opublikowaliśmy dzięki Romanowi Kowalowi. Marzę o stworzeniu muzeum „Proświty” — na razie udało się wykonać osiem witryn, w których eksponowane są rzadkie wydawnictwa proświtańskie od połowy XIX wieku do 1939 roku. Są to kalendarze „Proświty”, fotografie jej najwybitniejszych działaczy. Robimy wystawy na Dzień Książki i inne znaczące daty. Staramy się, aby każda komórka prowadziła własną kronikę — i to nie tylko historii „Proświty”, ale każdego miasta, wsi. Musimy pamiętać także o grobach wybitnych działaczy przeszłości, dbać o nie. O wybitnych działaczach-proświtańcach drukujemy artykuły w gazecie „Hałyćka Proświta”. Wasyl Rawluk — nauczyciel i zarządca szkoły na Śniatyńszczyźnie, jednocześnie kierował śniatyńską i zabłotowską „Proświtą”. I nie było przypadku, żeby opuścił choć jedno zebranie. To starszy człowiek, chodził pieszo na te posiedzenia z laską. Wielki entuzjasta, przyjaciel Wasyla Stefanyka, Marka Czeremszyny, Lesia Martowycza. I takich działaczy było bardzo wielu. Przygotowuję książkę o historii „Proświty” na Iwano-Frankowszczyźnie, gdzie przedstawię krótkie biografie najwybitniejszych proświtańców. Na obecnym etapie musimy nie tylko orientować się na starą „Proświtę”, ale także wykorzystywać nowoczesne formy pracy z komponentem ekonomicznym, techniką komputerową, wsparciem finansowym. Musimy być potrzebni ludziom, bo z życia wypierany jest nie tylko język ukraiński, kultura, duchowość, ale także ukraiński biznes, wszystko, co ma ukraińską treść. I „Proświta”, która wcześniej była matką wszystkich ukraińskich towarzystw, powinna skupiać wokół siebie wszystkie siły demokratyczne, które mają wesprzeć naszego Prezydenta Wiktora Juszczenkę. Musimy zajmować się konkretnymi sprawami, czcić tych wybitnych ludzi, którzy żyli na naszej ziemi. Udało mi się przechować rękopisy Tarasa Melnyczuka, wybitnego poety, więźnia politycznego, a mój siostrzeniec poeta Iwan Małkowycz wydał zbiór Tarasa Melnyczuka „Kniaź rosy”. Trzeba pamiętać tych ludzi, którzy oddali życie za lepszy los Ukrainy. Mamy dziś niemało problemów, niepowodzeń. I „Proświta” powinna dołączyć do zwalczania pijaństwa, propagować zdrowy styl życia: „Bojownicy o wolność nie piją alkoholu”; „Swój do swego po swoje”. Zdrowy styl życia jest teraz bardzo trudno wdrażać, dlatego trzeba pamiętać te przykazania. Bardzo chciałbym wydać książkę o tym, jak kiedyś młodzież spędzała święta pod hasłem „Świętujemy bez alkoholu”. Swoją drogą, mam pocztówki o takiej tematyce. W święta wielkanocne objechałem wsie Iwano-Frankowszczyzny. Przykro, że nawet tutaj rzadko zobaczysz człowieka w wyszywanej koszuli. U nas miejska „Proświta” z pomocą władz cztery lata temu zapoczątkowała inicjatywę: wszyscy proświtańcy w Dzień Niepodległości powinni być w wyszywanych koszulach. I na końcu podsumowujemy konkurs: kto miał najpiękniejszą wyszywankę. Umawiamy się z władzami, że w transporcie miejskim tego dnia wszyscy proświtańcy w wyszywankach jadą bezpłatnie. I władze poszły nam na rękę. Myślę, że inne obwody mogłyby naśladować nasz przykład. Najważniejsze — angażować do współpracy z „Proświtą” księży, inteligencję, nawet struktury biznesowe, aby byli mecenasami, jak kiedyś. Zapoczątkowałem serię wydawniczą „Sławne galicyjskie rodziny”. Udało się już wydać pięć książek, w szczególności o rodzinach Banderów, Szuchewyczów. Chciałoby się, aby taką serię wsparło państwo, wszak młodzież powinna wiedzieć o rycerzach Ukrainy, narodowej elicie. Ostap SAWCZUK, przewodniczący Czerniowieckiego Zjednoczenia Obwodowego Bukowina to cząstka Ukrainy, która uosabia całe piękno i wielkość kraju, gdzie są różne narodowości, różne wyznania, różne kierunki pracy. I możemy być dumni, że Bukowina to niepowtarzalny kraj artystyczny, który zrodził wielkich śpiewaków, muzyków, malarzy, pisarzy. I to, że „Proświta” zaczęła się od Jurija Fedkowycza, Olhy Kobylańskiej i Sydora Worobkewycza, na Bukowinie jest zawsze odczuwalne. Ten duch wielkich ludzi, którzy tu żyli i walczyli, przekazywał się z pokolenia na pokolenie. I ten promień światła, którym jest nasza „Proświta”, pozostał w naszych duszach i musi być przekazywany dzieciom. Na Czerniowieckim Uniwersytecie Narodowym studiuje 16 tysięcy studentów. Ta uczelnia skończyła 135 lat. I tyle samo lat ma komórka „Proświty”, której obecnie przewodzi rektor uniwersytetu profesor Stepan Melnyczuk. Komórka proświtańska uniwersytetu jest jedną z najbardziej wpływowych, ma wielkie znaczenie w życiu młodzieży, która jutro będzie nieść tę wiedzę do szkół, do ludzi na wsi. Chcę zaznaczyć: bardzo nam miło, że Prezydent wydał apel do wszystkich urzędników państwowych, aby język ukraiński zajął godne miejsce podczas przygotowywania dokumentów roboczych, w komunikacji. I tym samym Prezydent wsparł „Proświtę”, nasze osiągnięcia, wszak chcemy, aby idea rozwoju języka ukraińskiego, jego państwowości, wsparcia kultury narodowej, zachowania i odrodzenia obrzędów i zwyczajów ludowych stały się realiami życia. To nasze główne zadanie. Musimy zrobić wszystko, aby pracę oświatową uważano za państwowotwórczą, aby wszędzie wspierały ją organy państwowe, wszak robimy wspólną sprawę. Kiedy idę do obwodowej administracji państwowej, czuję tu wsparcie we wszystkich kwestiach, gdyż u nas kierownicy sprzyjają rozwojowi ruchu proświtańskiego. Dbamy o to, aby w każdej bibliotece, szkole obwodu był kącik „Proświty”, gdzie na półkach znajduje się tygodnik „Słowo Proświty”, książki, inne wydawnictwa, które opowiadają nie tylko o współczesnym życiu państwa i świata, ale także o naszej historii, walce poprzednich pokoleń o niepodległość Ukrainy. Nad czym pracujemy teraz? Pragniemy rozbudowywać nasze zjednoczenie obwodowe. Dziś mamy 11 komórek rejonowych. Tylko w jednym rejonie, gdzie przeważa ludność narodowości rumuńskiej, jeszcze nie ma komórki. Wzorcowa jest komórka rejonowa w Wyżnicy, kieruje nią zastępca przewodniczącego rejonowej administracji państwowej Dmytro Nykyforak. Pracował jako dyrektor szkoły, zna potrzeby młodzieży szkolnej, wie, co trzeba zrobić dla rozwoju ruchu proświtańskiego. I planujemy w najbliższym czasie przeprowadzić na bazie komórki w Wyżnicy seminarium wszystkich kierowników zjednoczeń rejonowych, aby przejąć to doświadczenie. Wielką uwagę przywiązujemy do zabezpieczenia informacyjnego naszych działań, prenumeraty. Zjednoczenie rejonowe w Wyżnicy zamówiło prenumeratę ponad 50 egzemplarzy „Słowa Proświty”. A jeszcze szczycimy się tym, że nasza „Ukraińska jaskółka” w zeszłym roku została zwyciężczynią konkursu czasopism Ukrainy. To ulubiony kwartalnik bukowińskiej młodzieży, na łamach którego można znaleźć nie tylko badania historyczne o przeszłości kraju, ale także dorobek twórczy młodych autorów. Ciąg dalszy na str. 8
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Ciąg dalszy. Początek na str. 7. ŚCIEŻKAMI ZŁOTEGO PODOLA. Petro SZYMKIW, przewodniczący Tarnopolskiego Obwodowego Zjednoczenia. Tarnopolska „Proświta”, podobnie jak inne zjednoczenia obwodowe, do zjazdu podeszła z pewnymi osiągnięciami. Ożywiliśmy pracę w komórkach, zaczęła działać „Młoda Proświta”. Na jej czele stoi Swiatosław Abramiuk. Pracuje już drugi rok i nie potrzebuje ojcowskiej opieki „dorosłej” „Proświty”. Wspólnie organizujemy Dzień Młodzieży, zapraszamy twórców ludowych, organizujemy warsztaty z haftowania, wyplatania z wikliny, tańców. Na ogólnomiejskie obchody Dnia Młodzieży zaprosiliśmy troistych muzykantów, aby wnieść wkład „Proświty” i „Młodej Proświty”. Wspólnie z innymi organizacjami społecznymi włączyliśmy się w obchody 20-lecia Ludowego Ruchu Ukrainy. Jednym z pierwszych przedsięwzięć była konferencja naukowo-praktyczna, przeprowadzona w filharmonii obwodowej, kilka referatów wygłosili tam również proświcianie. Tradycyjnie organizujemy festyny. Chcę wyróżnić Terebowelskie Zjednoczenie Rejonowe: latem zjeżdżają się z rejonu komórki, a zespoły artystyczne przeprowadzają w Kniażym Mieście festyny. Musimy wspierać pisanie i wydawanie historii miast i wsi, szkiców krajoznawczych. Postawiliśmy sobie za zadanie, aby każda wieś naszego obwodu miała osobno wydany szkic własnej historii, a w nim – także szkic historii „Proświty”. W latach 30. w każdej wsi była „Proświta”. Wraz z przyjściem Sowietów nastąpiły represje. Musimy wiedzieć, jak wysoką cenę zapłaciliśmy za niepodległość Ukrainy, ilu ludzi za nią zginęło. Liczebność zjednoczenia obwodowego to około 20 tysięcy, z nich połowa to „Młoda Proświta”. To wielki oddział świadomych Ukraińców, zdolnych rozwiązywać wiele ważnych zadań. Jednym z nich jest wydawnictwo książkowe. Wiele przyszłych książek leży w rękopisach. Stale szukamy sponsorów. Ale przecież to sprawa ogólnonarodowa i tutaj potrzebna jest pomoc państwa. Czy kierownik sfery humanitarnej państwa zastanawia się, że badania i publikacja historii wsi to nie projekt lokalny, a sprawa wagi państwowej? Ale nam ciągle mówią, że nie ma środków. Mimo wszystko książki powstają, choć wydawać je trudno… Planujemy wydać folklor Złotego Podola. To wielotomowe wydanie, zbieramy zapisy, rozszyfrowujemy je. Póki co, są to rękopisy. Jest już książka „Ścieżkami Złotego Podola”. Złotego, bo na Podolu przeważają pszeniczne łany, a jeszcze – ludzie, dobrzy, odważni, utalentowani. Chciałoby się mieć własny Dom Ludowy. „Proświta” posiadała trzy budynki, które zniszczono podczas wojny. Zostały same fundamenty. Odbudowało je państwo radzieckie i teraz nie mamy do nich prawa. Mówimy: „Dajcie nam choć dwa-trzy pokoje w tych budynkach”. Nie ma… Ale mimo wszystko będziemy mieli Dom Ludowy. KRĘTE SCHODKI WZROSTU. Wasyl CZEPURNYJ, przewodniczący Czernihowskiego Obwodowego Zjednoczenia. Myślę, że nasza „Proświta” jest unikalna, gdyż daleko nie każde zjednoczenie obwodowe jest założycielem i wydawcą dwóch gazet, ogólnoukraińskiego czasopisma historyczno-krajoznawczego „Siwerskyj litopys”, gdzie publikują badania liczni akademicy, profesorowie, pisarze. Mamy galerię sztuki „Krute schody”, księgarnię „Dobra knyha”. Ma cztery lata, teraz robimy remont, rozszerzamy się. Na wyzwania, które stoją przed Ukrainą obecnie, trzeba reagować nie płaczem, nie skomleniem (czym, niestety, odznacza się nasza ukraińska inteligencja), a realnymi czynami, czyli ciągnąć pług, widzieć perspektywę. Wielką uwagę przywiązujemy do działalności wydawniczej nie tylko w Czernihowie, ale i w Nieżynie, Pryłukach. Na przykład w Pryłukach wychodzi wspaniałe ilustrowane czasopismo „Pryłuky. Fortecja”. Jego założycielem jest mecenas z Moskwy, Ukrainiec Jurij Koptiew. Nie tylko wydaje własnym kosztem kulturologiczne czasopismo prośwician, ale i sfinansował budowę pomnika Tarasa Szewczenki oraz pomnika aktora Mykoły Jakowczenki, który pochodzi z Pryłuk. Tutaj odbywa się „Mykołyn jarmarok” i wiele innych wydarzeń, które stały się wizytówką miasta. O Baturynie i Krutach wiedzą wszyscy. Ale, niestety, często zapominają, że to właśnie proświcianie i ruchowcy rozpoczynali odrodzenie Krut. To my jako pierwsi stawialiśmy w Krutach brzozowy krzyż, to my w Baturynie odprawialiśmy pierwszą panichidę za hetmana Mazepę (arcybiskup Roman). To właśnie bachmaccy proświcianie ustanowili pierwszą na Ukrainie tablicę pamiątkową hetmanowi Mazepie, która do dziś jest centrum Honczariwki (podmiejskiej rezydencji hetmana). W Nowogrodzie Siewierskim to „Proświta” wraz z tamtejszą władzą ustanawiała pierwszy znak pamiątkowy na prawdopodobnym grobie pułkownika Iwana Bohuna, rozstrzelanego przez Polaków. Czyli prawie w całym obwodzie „Proświta” zostawiła dobry ślad. Ale teraz najważniejsze – nie wspominać przeszłości i swoich zasług, a nadać „Prośvicie” nowe tchnienie. „Proświtę” trzeba reformować. Ma być społecznym kontrolerem władzy, występować jako inicjator i organizator wielkich ukraińskich projektów. Na przykład ogólnoukraińska „Proświta” obecnie powinna stworzyć sieć ukraińskich księgarni. Jeśli my w Czernihowie zdołaliśmy otworzyć taką księgarnię, w Pryłukach realizujemy ukraińskie książki, wkrótce otwarcie w Menie i Nieżynie, to można to zrobić w Winnicy, Żytomierzu, Chmielnickim – we wszystkich zakątkach Ukrainy. Najważniejsze – pracować nie składając rąk. Wtedy i wyniki będą. Zapisała Nina HNATIUK. 10 000 UKRAIŃSKICH KSIĄŻEK DLA ŁUGAŃSKA. Wołodymyr SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia.
Uważam, że pracę „Proświty” należy ocenić jako zadowalającą, choć są niedociągnięcia. Boli mnie to, co dzieje się w Donbasie, w szczególności na Ługańszczyźnie. Donbas jest dzisiaj chory, upodlony i wcale nie przypadkowo. Narodowo świadoma inteligencja została wyniszczona w czasach stalinizmu. Obecnie tylko wokół Ługańska znajduje się 22 kolonie karne. Ludzie, odbywszy karę, wychodzą, popełniają nowe przestępstwa, a Ługańszczyzna zajmuje pierwsze miejsce w Ukrainie pod względem przestępczości, liczby chorych na gruźlicę, syfilis, AIDS itp. To region, gdzie urzędnicy ignorują język państwowy, gdzie wzywają nauczycieli, aby występowali za „drugim rosyjskim językiem państwowym”. Niedawna decyzja Ługańskiej Rady Obwodowej faktycznie zawiera antypaństwowy program i kończy się słowami przewodniczącego rady obwodowej: „trzeba zniszczyć wszystko, co dzieje się w Ukrainie”. Na Ługańszczyźnie z udziałem przedstawicieli urzędnictwa Federacji Rosyjskiej odbywają się różne „międzynarodowe konferencje” dotyczące problemów języka, historii, duchowości. W pociągu Ługańsk—Kijów nie usłyszycie ani jednego ukraińskiego słowa. Na Ługańszczyźnie propagują ideę, że ukraiński nacjonalizm może być tylko nazistowski, a rosyjski — państwowotwórczy. Rozbrzmiewa propozycja zwrócenia się do Ministerstwa Oświaty i Nauki o wprowadzenie do nauczania w Południowo-Wschodniej Ukrainie przedmiotu „Historia Rosji” w języku rosyjskim. I to wtedy, gdy minister oświaty i nauki propaguje usunięcie z programów uczelni wyższych historii Ukrainy, zastępując ją historią kultury, która jest jej częścią składową. Generuje takie idee (w szczególności postawienie pomnika Katarzynie II i „ofiarom OUN-UPA i innych banderowskich łotrostw”, jak to nazywają) Ługański Państwowy Instytut Kultury i Sztuki, rektor W. Filipow, prorektor pani I. Zajcewa. Z placówek oświaty i kultury pracowników wypycha się tylko za znajomość języka ukraińskiego. W środkach masowego przekazu — ciągłe nieprzyzwoite ataki na Prezydenta. W sytuacji językowej dochodzi do tego, że walczymy już nie o ukraińskie zdanie czy słowo, a jedynie o jedną literę. Z trudem wywalczyliśmy, że napis „stadion” zmieniono na „stadion” (ukr. стадіон), ale nie możemy zmienić „Ukrainu” na „Ukrainę” (ukr. Україну). Przedstawicielskie organy władzy prześladują za przynależność narodową. Kilka dni temu musieliśmy wyjść do Prokuratury Generalnej, żeby „miejscowym” Łemkom pozwolono grać w piłkę nożną na zawodach obwodowych. Pokonali wszystkich i zajęli pierwsze miejsce. Przeciwko Łemkom wystąpiły mniejszości narodowe, które znajdują się u władzy w składzie Partii Regionów: kaukascy, Grecy itp. Wśród naszych osiągnięć jest to, że nawiązaliśmy współpracę z radiem obwodowym. Tylko w tym roku przeprowadziliśmy ponad dwieście proświtańskich audycji radiowych. Postanowiliśmy współpracować z radiem przewodowym, wychodzimy na FM, ukraińską, a nawet rosyjską telewizję. Zaczęliśmy pisać do zagranicznych mediów, do wydań elektronicznych. Ja osobiście przygotowałem dwie duże audycje poświęcone Iwanowi Mazepie. Wysłuchałem przekleństw od nauczycieli historii — emerytów lub osób w wieku przedemerytalnym, bo są wychowani na mitach historii rosyjsko-radzieckiej. Regularnie prowadzimy audycje telewizyjne „Kwitnąca Ukraina” i „Rodzima Ukraina”. Stworzyliśmy własną bibliotekę proświtańską, gdzie przechowywanych jest ponad 10 000 tomów najnowszej literatury. To pierwszy raz po 1918 roku, kiedy zniszczono bibliotekę proświtańską na Ługańszczyźnie. Prowadzimy konferencje poświęcone wydarzeniom historycznym i postaciom: Mazepie, Ohijence, Banderze, Petlurze, Szuchewyczowi, Hruszewskiemu, Nadiji i Iwanowi Switłycznym, Mykole Rudence i innym. Prowadzimy konferencje poświęcone problemom językowym itp. Wśród nas znajduje się przewodniczący Antracytowskiego zjednoczenia rejonowego Iwan Zacharczenko, który własnym kosztem wydał 60 gazet dla swojej wsi i dwa czasopisma naukowe, które rozpowszechniono po całej Ukrainie, są one w wiodących bibliotekach. Proponuję wznowić wydawanie plakatów z symboliką państwową, powinny być w każdej placówce oświatowej i urzędzie państwowym, oraz wprowadzić egzamin państwowy z historii Ukrainy. Wydawnictwa „Proświty” są aktualne i niezwykle cenne. Chciałbym, żeby u nas stale odbywały się spotkania, w pierwszej kolejności z ministrem oświaty i nauki, ministrem kultury i turystyki. Potrzeba, aby ministrowie wpływali na władze lokalne. Przygotowywać obcokrajowców do wstępu na uczelnie wyższe trzeba w języku ukraińskim, a nie rosyjskim. Twórzmy atmosferę ciągłego nacisku na władzę w celu aktywizacji ukraińskiego państwowotwórstwa. Potrzeba zapisać ideę narodową w Konstytucji. Wtedy rzeczywiście powstanie silne, wolne, niepodległe Państwo Ukraińskie. Zaproponowaliśmy program wychowania obywateli obwodu na przykładzie życia i działalności Tarasa Szewczenki. Jest on aktywnie wcielany w życie przez „Proświtę” wspólnie z władzą państwową. Zapoczątkowaliśmy na naszych terenach kilka lat temu Dzień Matki. To święto u nas przebiega niezwykle jasno. „Proświta” zapoczątkowała w Ługańsku także Dzień Europy. Dołączyła do nas władza. Przeciwko świętu nie wystąpili nawet regionaliści i komuniści. Umówiliśmy się, że w przyszłym roku będziemy obchodzić Dzień Europy w europejskich strojach narodowych, każdy może wybrać jakiś etnos, opowiedzieć o nim. Po raz pierwszy w Ługańsku przeprowadziliśmy wysłuchania publiczne w sprawie nazw miejskich skwerów i parków. Proponowaliśmy nazwy, które już przyjęły się w narodzie. Na przykład, władza proponowała na dawnym cmentarzu urządzić „Park przyjaźni narodów ZSRR”. Nasza propozycja to „Skwer pamięci”, bo tutaj ustawiono pomniki ofiar Hołodomoru, represji politycznych, Afgańczyków, żołnierzy byłej armii radzieckiej. Zaproponowaliśmy ustawienie tutaj pomnika nie carycy Katarzynie, nie miastom partnerskim, jak chce władza, a ofiarom nazistowskich łotrostw. Ludzie nas wspierają. Do nas do „Proświty” zaczęli wracać inteligenci, którzy kiedyś odeszli od ruchu ukraińskiego. Zobaczyli, że organizacja wzmocniła się, że przyszła państwowotwórcza młodzież. SŁOWO PISARSKIE Nina SZMURIKOWA, przewodnicząca Chmielnickiego obwodowego zjednoczenia
W pracy oddziału obwodowego wykorzystujemy zarówno to, co wypracowano przed nami, jak i nowe metody. Czyż można zrezygnować ze wspaniałych konkursów, wydarzeń poświęconych językowi ojczystemu, z okazji Dnia Języka Ukraińskiego i Piśmiennictwa, świąt szewczenkowskich? To nasze tradycje. Właśnie na Chmielniczyźnie zapoczątkowano czytania imienia Bułajenki i Achmatowej, obchody bitwy pod Pilawcami. Są też nowe osiągnięcia, więcej pracujemy z młodzieżą: organizujemy spotkania z pisarzami i innymi wybitnymi ludźmi regionu. Pomagamy tworzyć muzea szkolne. Na przykład w Zespole Szkół nr 28 utworzono cztery muzea: Hołodomoru, Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, UPA oraz „Ukraińska chata”. Dyrektor szkoły — radna obwodowa Hałyna Melnyk — jest aktywną działaczką Proświty. Niedawno w tej placówce oświatowej odbyło się otwarcie sali literackiej. Przedstawiono w niej duże portrety pisarzy rodzinnego regionu, na ładnych półkach znajdują się materiały o nich oraz zbiory książek. W foyer ustawiono ławeczki, gdzie dzieci mogą usiąść i zapoznać się z twórczością mistrzów pióra. W otwarciu sali wzięło udział wielu pisarzy z regionu. Dzieci przygotowały występy. Uważam, że właśnie tak należy pracować z dziećmi. Więcej uwagi poświęcamy ścisłej współpracy z rejonami. Niedawno członkowie zarządu wraz z oddziałem rejonowym w Dunajowcach, w miejscowości Maków, przeprowadzili posiedzenie klubu „Słowesnyk”. Jeśli wychodzić do młodzieży i dzieci, opowiadać o naszym celu — rozumieją to i reagują. Obecnie jest mało organizacji jednoczących. A dzieci pragną żarliwego słowa. Wśród nich jest wielu patriotów. Z przyjemnością biorą udział w wydarzeniach, w konkursach proświtańskich, na przykład „Dywo kałynowe”. Przesyłamy prace twórcze, zdobywamy nagrody. W szkole nr 28 są pracownie komputerowe, wykorzystujemy Internet i wszystkie nowoczesne środki. A sama „Proświta”, niestety, nie posiada własnego lokalu. Nina Szmurykowa i Ołeksandr Peczoora w przerwie zjazdu
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Z chęcią przyjmuje nas członek zarządu obwodowej „Proświty” Wasyl Horbatiuk, dyrektor muzeum literackiego. Ściśle współpracujemy z Towarzystwem Języka Ukraińskiego, pomaga Zoja Didenko, zawsze gotowa podzielić się swoją salą. Znajdujemy jakieś wyjście. Ale chciałoby się finansowego wsparcia władz. Pewne praktyczne wsparcie istnieje: czasami udostępniają autobus, salę. Pomagają sponsorzy. Szczególnie chcę podziękować przedsiębiorcy Petrowi Koncewyczowi-Nosikowi. NARODOWE PAŃSTWO — GŁÓWNE Z NASZYCH ZADAŃ Switłana NIKOLINA, przewodnicząca Rówieńskiego obwodowego zjednoczenia Wybrano mnie na przewodniczącą zjednoczenia obwodowego zaledwie dwa miesiące temu, trwa proces zapoznawania się i adaptacji, najważniejsze w tym — zachować wszystko, co cenne, wypracowane przez poprzednich kierowników obwodowej „Proświty”, i wnieść coś, co mogłoby zostać zapamiętane. Ponieważ „Proświta” to nie młoda organizacja, wyrobiły się w niej już tradycyjne metody pracy, które będą działać nadal. Kiedy występuje chór ludowy, odbywa się ciekawy wieczór literacki, święto folklorystyczne czy artystyczne — to bardzo dobrze. Potrzebna jest też odnowa. Należy wykorzystywać najnowsze środki łączności — wydania internetowe o tematyce proświtańskiej, młodzież nie jest wobec nas obojętna, „Proświta” jest dla niej interesująca. W Ukrainie latem odbywa się kilka etnofestiwali, gdzie zbierają się dziesiątki tysięcy młodych ludzi. To znak, że dla młodych bliska jest ukraińska historia, ukraińskie tradycje, muzyka, kultura. „Proświta” jak na razie jest bardzo słabo zintegrowana z tym młodzieżowym ruchem festiwalowym. Chciałoby się, aby w naszym obwodzie i w całej Ukrainie „Proświta” aktywniej brała udział jako współorganizator, jeden z ideologów i inspiratorów takich festiwali. W szczególności w obwodzie rówieńskim odbywa się festiwal rockowy „Taras Bulba” i już o tym rozmawialiśmy na konferencji, będziemy rozmawiać z Dubieńskim zjednoczeniem rejonowym, z władzami lokalnymi. To ukraiński festiwal rockowy, ale chciałoby się widzieć bardziej wyraziste jego ukraińskie wypełnienie ideologiczne. Organizacje społeczne jednoczą ludzi nieobojętnych. Ale w sytuacji, gdy trwa wojna informacyjna ze strony sąsiedniego państwa, gdy mamy dość rozmytą tożsamość na wschodzie, w centrum, na południu Ukrainy, chciałoby się, aby państwo uświadamiało sobie ważność takich organizacji społecznych, a wsparcie ich działalności było znaczące i istotne. Jeśli nie zmienimy polityki kulturalnej, to bardzo trudno będzie mówić o zachowaniu ukraińskiego etnosu, narodu. Do tego brakuje 226 Ukraińców w Radzie Najwyższej, którzy przyjęliby niezbędną bazę legislacyjną i zapewnili jej przestrzeganie oraz wykonanie. Potrzebny jest wpływ, nacisk na wszystkie organy władzy państwowej dla wyraźniejszej orientacji na ukraińską ideę narodową, a nie jakieś rozmyte społeczeństwo obywatelskie — oto jedno z głównych zadań „Proświty”. „Proświta” musi kierować się słowami Franki: „Ty, bracie, kochasz Ruś, Jak chleb i kawałek słoniny, Ja zaś szczekam raz po raz, Żeby ona nie spała”. Naszą funkcją jest także bycie psem stróżującym idei narodowej. Po to, aby władza swoją ukraińskość nie tylko deklarowała, ale i wprowadzała w życie konkretnymi czynami, w szczególności wsparciem finansowym. Jeśli mówić o ukraińskim wydawnictwie książkowym, ukraińskich wieczorach, festiwalach, konkursach, koncertach, uroczystościach jubileuszowych — to bardzo słabo wspiera państwo, czasami nie wspiera wcale. I bez istotnej zmiany polityki państwowej nic nie będzie. Możemy włożyć w banki miliardy hrywien, jednak nie otrzymamy państwa narodowego. A możemy pójść drogą europejską i wychować naród, który zbuduje to państwo bez pomocy obcych. Jeśli człowiek ma w duszy ideę narodową, będzie pracował dla tego kraju, jeśli nie ma — będzie pracował dla siebie. Nasi mężowie stanu wszystkich szczebli od rady wiejskiej do Prezydenta, Gabinetu Ministrów — muszą rozumieć, że pieniądze włożone w rozwój kulturalny kraju to najlepsze inwestycje. Przekazanie tej myśli władzy, pukanie do wszystkich drzwi jest także jednym z naszych zadań. Rozesłaliśmy do wszystkich zjednoczeń rejonowych „Proświty” list i cztery projekty decyzji dla sesji rad rejonowych, które proponujemy im przyjąć. Po tym, jak zobaczymy reakcję na decyzje, będziemy mogli mówić, na ile nasza władza jest gotowa współpracować z „Proświtą”. Proponujemy przeprowadzać obozowanie dla uczniów dziesiątych klas w planie przygotowania wojskowego w każdym rejonie, w miejscach związanych z działalnością UPA. Takie obozowanie prowadzą w jednym z rejonów obwodu już ponad dziesięć lat. Wypracowano doświadczenie, pozostało je rozpowszechnić. Drugi projekt — chcemy doprowadzić do wykonania dekretu Prezydenta o demontażu i wymianie symboli reżimu totalitarnego, które są w Ukrainie. Niestety, nawet w naszym obwodzie w poszczególnych radach wiejskich i miejskich pozostają nazwy ulic i znaki pamięci niezwiązane z ukraińskim losem narodowym. Trzeci — proponujemy władzy interweniować w sytuację z propagandą pijaństwa podczas obchodów świąt państwowych, narodowych i religijnych, zakazać sprzedaży napojów alkoholowych podczas takich uroczystości. Czwarte — wsparcie finansowe przez rady rejonowe przedsięwzięć proświtańskich. FORMAT WIDEOREALIÓW Anatolij TEKLIUK, przewodniczący Winnickiego obwodowego zjednoczenia
Nasze stowarzyszenie kontynuuje tradycje, które uformowały się jeszcze w XIX wieku: organizuje wieczory literackie, czytania, uroczystości ku czci poetów, pisarzy, wybitnych postaci historii i kultury Ukrainy w tradycyjnych formatach uroczystych zgromadzeń. Od niedawna zaproponowaliśmy nową formę — intelektualne wieczory gier. Może to być „Co? Gdzie? Kiedy?”, „brain-ring” lub tak zwany format wideo-realiów. Przygotowujemy zadania w formie gier na podstawie biografii pisarza, jego twórczości itp. Przeprowadzaliśmy takie turnieje z okazji 150. rocznicy urodzin Iwana Franki, 70. rocznicy urodzin Ołeha Czornohuza, intelektualny maraton poświęcony Dniu Ukraińskiego Kozactwa, Ogólnoukraiński turniej, na którym byli przedstawiciele siedmiu obwodów Ukrainy. Od trzech lat tradycyjnie odbywa się festiwal gier z okazji Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka „Wszechświat ukraińskiego słowa”. W 2008 roku na tym festiwalu zaprezentowało się 40 drużyn z dziesięciu regionów — od Lwowa po Ługańsk. Poprzez gry intelektualne wychowujemy młodzież, przekazujemy ważne informacje. Działa „Klub towarzystwa intelektualnego”, który prowadzi cotygodniowe gry, na które zbiera się 15—20 drużyn, na bazie poszczególnych uczelni wyższych lub ogólnomiejskie. Trudności mamy przede wszystkim finansowe. Brakuje środków na prowadzenie działań. Nie mamy własnego pomieszczenia, wynajmujemy sale dzięki osobistym kontaktom — na uniwersytetach, w instytucie doskonalenia nauczycieli itp. Istnieje problem rozpowszechniania ukraińskich wydawnictw. Od niedawna wydajemy mniej literatury z powodu braku środków. Współpracujemy z obwodową administracją państwową. Już nie pierwszy rok bierzemy udział w konkursie programów zarządu polityki wewnętrznej, tam nas wspierają. Wygrywamy nagrody. Obwodowy zarząd polityki wewnętrznej przekazuje niewielkie środki, za nie kręcimy filmy o tematyce patriotycznej, prowadzimy festiwale. Stowarzyszenie nakręciło kilka filmów: o Danyle Zabołotnym, urodzonym na ziemi winnickiej; Mykole Łeontowyczu, którego 130. rocznicę urodzin obchodzono; o Symonie Petlurze, w szczególności o okresie jego życia związanym z Winnicczyzną, kiedy przebywała tu Centralna Rada; Hryhoriju Kocurze, wybitnym tłumaczu, na jego 100. rocznicę urodzin. Na 2009 rok zaplanowaliśmy nakręcenie filmu o znanym działaczu społecznym, pisarzu Petrze Markowyczu. Był on jednym z fundatorów ruchu proświtańskiego na Winnicczyźnie, pierwszym popularyzatorem kinematografu, działaczem spółdzielczym. Z okazji Dnia Języka Ojczystego 21 lutego odsłoniliśmy mu tablicę pamiątkową. Jakieś pięć lat temu mieliśmy większe wsparcie mecenasów, a teraz, kiedy wydawałoby się, że przyszła proukraińska władza, mecenasi wspierają słabo. To paradoks.
TRZYMAĆ SIĘ SWOICH KORZENI
Mykoła KUCZEREPA, przewodniczący Wołyńskiego obwodowego stowarzyszenia, m. Łuck
Wołyńskie obwodowe stowarzyszenie istnieje od dawna, więc są pewne osiągnięcia. Wybrano mnie na przewodniczącego w kwietniu tego roku. Widzę zarówno pozytywy w działalności, jak i to, z czego należy zrezygnować. Przede wszystkim trzeba przeprowadzić przerejestrowanie członków „Proświty”. W niektórych rejonach praca wygasła, w niektórych pracują tylko starymi tradycyjnymi metodami, których młodzież nie zawsze przyjmuje. Kilka razy zbieraliśmy się na posiedzenia zarządu, wnieśliśmy propozycje, więc będziemy je wdrażać. Musimy być taką organizacją, która zmuszałaby władzę do pracy. Trzeba tak działać, aby władza nie mogła obejść się bez „Proświty”. Działania powinny być interesujące zarówno dla małego dziecka, jak i młodzieńca, i osoby w podeszłym wieku. Wielka praca czeka nas w walce o czystość języka ukraińskiego. Wpływ Polski i Rosji odbił się na naszej sytuacji językowej. Należy nieuchronnie przestrzegać podstawowych postanowień konstytucyjnych, w szczególności Ustawy o językach. Wszystkie kadencje Rady Najwyższej niepodległej Ukrainy jak dotąd niczego nowego nie wniosły. Dlatego „Proświta” musi wywierać nacisk na deputowanych, aby rozumieli, że język to podstawowy komponent narodu. Ktoś chce nas zrobić „populacją”. My tego nie chcemy. Niech Rosjanie przestrzegają własnych tradycji, a ja jestem Ukraińcem i chcę trzymać się swoich korzeni. Proszę wszystkich Ukraińców, abyśmy byli w tym jedni. Wiele wysiłku trzeba wkładać także w propagandę historii Ukrainy, której jeszcze wielu nie zna. Komuniści krzyczą: „Nie powinniście przepisywać historii”. My jej nie przepisujemy, ona jeszcze nie jest napisana obiektywnie. Należy traktować historię uczciwie, jakkolwiek gorzka by ona nie była. Niektóre rozdziały z historii Ukrainy warto wydać w formacie kieszonkowym w masowym nakładzie, aby człowiek, jadąc w transporcie, mógł przeczytać i zapamiętać. Na wykład nie zawsze można zebrać ludzi. Trzeba szukać różnych form, metod, aby kształtować ukraińską świadomość narodową. Niedawno w Łucku przeprowadziliśmy wieczór literacko-artystyczny pamięci Stepana Bandery tak interesująco, że dla wielu ta postać jako myśliciela, ukraińskiego patrioty była odkryciem. Potrzeba, aby „Proświta” wpływała poprzez struktury władzy na reklamę. Znaczna część reklamy jest po prostu niegramotna. To nie jest język rosyjski, nie ukraiński, a surżyk. Chyba najbardziej, co mnie obecnie niepokoi, to zaangażowanie młodzieży w pracę proświtańską. Nawet tutaj, na zjeździe „Proświty” występują ludzie w dojrzałym wieku. Mają ogromne doświadczenie w pracy, przynoszą wielkie korzyści. Ale chciałoby się usłyszeć opinie dwudziestolatków, trzydziestolatków. Trzeba doświadczenie połączyć z ruchami młodzieżowymi, przyciągnąć w nasze szeregi jak najwięcej młodych. Wśród nich jest wielu energicznych, patriotycznych. Trzeba ich właściwie ukierunkować — a będą przenosić góry. Należy szczególną uwagę zwrócić na nasze Siły Zbrojne, na wychowanie ich w ukraińskim duchu narodowym. Oficerowie i młodzieńcy, którzy służą kontraktowo, to w większości pracownicy zarobkowi, nie Ukraińcy z ducha. Wojak powinien być ukraiński. Trzeba uporządkować pracę organizacyjną, pracę ogniw pierwotnych. Należy dobrać entuzjastów, dla których praca społeczna stałaby się sprawą życia. Nasze stowarzyszenie obwodowe ma problemy z pomieszczeniem. Mer Łucka obiecał pomóc w rozwiązaniu tej kwestii. Jeszcze nie rozwinęliśmy współpracy z mecenasami, ale planujemy przyciągać narodowo nastawionych biznesmenów, którzy mogliby finansowo wesprzeć „Proświtę”.
Zanotowała Nadija KYRIAN
W NASZYCH SZEREGACH — 30 DEPUTOWANYCH RÓŻNYCH SZCZEBLI
Serhij DOWHAL, przewodniczący Dniepropetrowskiego obwodowego stowarzyszenia
Obwód dniepropetrowski jest jednym z największych pod względem liczby ludności. Towarzystwo Języka Ukraińskiego powstało tutaj w 1988 roku. Obecną sytuację w regionie w odniesieniu do języka ukraińskiego uważamy za niezłą. Stał się on językiem urzędowania, kandydaci na studia wyższe zdają egzamin z języka ukraińskiego. Jednak nas, prośwician Dniepropetrowszczyzny, niepokoi to, jak utrwala się pojęcie ukraińskiej państwowości. My, Ukraińcy, we wschodniej Ukrainie wciąż pozostajemy w opozycji, z której nigdy nie wyszliśmy, pozostajemy w mniejszości. Aktywne oddziały „Proświty” istnieją w centrum obwodowym, Pawłohradzie, Krzywym Rogu, Wierchniednieprowsku, Marhańcu. Wielką wagę przywiązujemy do odkrywania zapomnianych nazwisk. Odsłonięto tablicę pamiątkową pisarza Wasyla Czapłenki, zorganizowano uroczystości upamiętniające go w rejonie nowomoskowskim oraz we wsi Jurjiwka, gdzie pracował. Ustanowiono tablicę pamiątkową i wydano książkę wspomnień nauczyciela-proświcianina Mychajła Łojana. Czcimy pamięć Wasyla Makucha, który spalił się w Kijowie na znak protestu. Odwiedzamy jego wdowę, porządkujemy grób. W szeregach prośwician jest prawie 30 deputowanych różnych szczebli. Dobre są stosunki „Proświty” z władzami miejskimi Dniepru, w szczególności z merem Iwanem Kuliczenką. Zarząd polityki wewnętrznej rady miejskiej udostępnił nam do pracy pomieszczenie w użytkowanie (nie w wynajem) w centrum miasta. Na rocznicę Hołodomoru na zlecenie zarządu polityki wewnętrznej stworzyliśmy 40-minutowy film wideo „Hołodomor-33. Aspekt dniepropetrowski”, którego tematem jest głód w mieście. W Wierchniednieprowsku nasz oddział doprowadził do tego, że kwestia funkcjonowania języka ukraińskiego została poruszona na posiedzeniu kolegium Wierchniednieprowskiej rejonowej administracji państwowej. Na kolegium zaproszono prośwician i pod egidą władz rejonowych utworzono komisję ds. kontroli wykonania Ustawy o językach, w skład której wchodzą proświcianie. Jednak nie możemy znaleźć wspólnego języka z Dniepropetrowską obwodową administracją państwową. Wielką uwagę przywiązujemy obecnie do strukturalnej rozbudowy oddziału obwodowego. Do niedawna były problemy we wszystkich komórkach, gdzie pracowała jedna lub dwie osoby, przewodniczący przedstawiał się jako kierownik, choć w rzeczywistości organizacji nie było. Dlatego kontrolujemy członkostwo w „Proświcie”, stworzyliśmy komputerową bazę danych. Zaprowadziliśmy porządek w oddziałach krzyworoskim, wierchniednieprowskim, pawłohradzkim. W oddziale nikopolskim wciąż są problemy, choć z Wydawniczego Centrum „Proświta” z Kijowa przywieźliśmy lite- Kontynuacja na str. 10
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Ciąg dalszy. Początek na str. 7
literaturę, płyty kompaktowe, zebraliśmy dyrektorów 21 szkół Nikopola i zaprezentowaliśmy im naszą pracę, aby zachęcić pedagogów i uczniów do wstępowania do „Proświty”. Nasze zjednoczenie obwodowe uważa, że powinno kontrolować władzę, zmuszać ją do przestrzegania ustawodawstwa, w szczególności w kwestii języka. Przewodniczący zjednoczenia miejskiego w Krzywym Rogu Mykoła Kramarenko jest dziennikarzem, pracuje w gazecie rady miejskiej „Czerwony hirnyk”, więc stała się ona naszą trybuną. „Domasznia hazeta”, która ma nakład 50 tysięcy egzemplarzy, również drukuje nasze materiały w języku ukraińskim. Ściśle współpracujemy z Dniepropetrowską Obwodową Państwową Kompanią Telewizyjno-Radiową, która nadaje na cały obwód: informuje ona o wszystkich przedsięwzięciach proświtańskich, zaprasza działaczy Proświty na transmisje na żywo. Tak samo jest w Krzywym Rogu. W Pawłohradzie po raz pierwszy w historii regionu zaczęto wydawać ukraińskojęzyczne czasopismo literacko-artystyczne, z którym współpracuje większość Dniepropetrowskiej Obwodowej Organizacji Pisarzy na czele z Łesią Stepowyczką. Mamy własne studio, tworzymy produkcje wideo. Nawiązujemy więc kontakty, szukając wsparcia finansowego. Uważamy, że jesteśmy w stanie wpłynąć na świadomość zrusyfikowanych Ukraińców, przywrócić im pamięć narodową. Przecież Dniepropetrowszczyzna to ukraińska ziemia. REGION NASZ JEST SPECYFICZNY Wołodymyr PIPASZ, przewodniczący Zakarpackiego Zjednoczenia Obwodowego Nasze zjednoczenie obwodowe ma dawne tradycje: „Proświta” na Zakarpaciu została założona w 1920 roku. Po węgierskich i sowieckich zakazach Towarzystwo wznowiło działalność w 1989 roku. Kontynuujemy więc dzieło poprzedników. Istnieją biblioteki, kółka, chóry. Tradycyjnymi formami naszej pracy są coroczne Święto Języka Ojczystego, Dni Szewczenkowskie. Wśród naszych osiągnięć jest wzniesienie w Użhorodzie z inicjatywy działaczy Proświty pomnika Tarasa Szewczenki. Wtedy, 11 lat temu, środki na pomnik zbierano wspólnymi siłami, w tym także za granicą. Z nowszych form pracy – działalność „Młodej Proświty”. Redaguję gazetę proświtańską, która ukazuje się epizodycznie z powodu braku środków. Gazeta jest zarejestrowana jako tygodnik, wcześniej tak właśnie wychodziła. Teraz staramy się drukować choć raz na kwartał, gdy pozwala na to finansowanie. Ale przekazujemy materiały do innych wydawnictw regionalnych. Mam doświadczenie dziennikarskie, więc moje materiały chętnie publikują zakarpackie gazety „Sribna zemla-fest”, wydanie rady obwodowej „Nowyny Zakarpattia”. Moje publikacje dotyczą przełęczy Wereckiej, Karpackiej Ukrainy nie tylko z punktu widzenia politycznego, ale i historycznego, ponieważ zajmuję się tą tematyką w Instytucie Naukowo-Badawczym Ukrainistyki Użhorodzkiego Uniwersytetu Narodowego, gdzie pracuję. Moje zdanie jest takie: należy regularnie wydawać własne pismo, które będzie budować zaufanie czytelników zarówno do niego, jak i do organizacji, która je wspiera. Własne siły zjednoczenia obwodowego są do tego zbyt małe, liczymy na wsparcie Zarządu Centralnego. Tym bardziej, że nasz region jest specyficzny, palącą kwestią jest rusynizm, który przeradza się w problem separatyzmu. Aktualnym problemem jest węgierska i rosyjska agresja informacyjna. Po pomarańczowej rewolucji pracowałem jako naczelnik wydziału ds. polityki wewnętrznej obwodowej administracji państwowej, ale utrzymałem się tylko rok, do momentu zmiany kursu. Wśród deputowanych rady obwodowej nas, zorientowanych narodowo, jest dwoje: ja i zastępca przewodniczącego KUN W. Hurzan. Inni, choć wyznają idee narodowe, są zniewoleni. Są albo urzędnikami, albo po prostu zaangażowani. W naszej radzie, jak w każdej, istnieją różne frakcje i partie, ale Zakarpacka Rada Obwodowa jest jedyną, gdzie deputowani z „Naszej Ukrainy” zawarli umowę koalicyjną z Partią Regionów i dwiema partiami węgierskimi. Choć Węgrów w naszym kraju nie ma wielu, są dość agresywni informacyjnie. Niestety, Ukraina na szczeblu państwowym nie daje odporu ich ekspansji informacyjnej, w tym także w sprawie przełęczy Wereckiej. „Proświta” istnieje w celu ochrony ukraińskich interesów narodowych, naszym celem jest zjednoczenie narodowe. Dlatego na terenie Zakarpacia zjednoczyliśmy zorientowane narodowo partie i organizacje, tworząc „Ukraińskie Zjednoczenie Narodowe”. Podniosło to nasz autorytet w regionie. Formy i metody pracy „Proświty” powinny być nowoczesne, ale na wszystko potrzeba środków, których nie ma. Młodzież ma własne interesy. Starsi działacze Proświty, którzy pamiętają jeszcze czasy przedradzieckie, są przekonani, że trzeba koncentrować się na chórach i kółkach, podczas gdy młode pokolenie nastawione jest na najnowsze technologie informacyjne i radykalizm. Staramy się więc porozumieć, znaleźć punkty styczne, aby wszystkim razem przysłużyć się sprawie ukraińskiej. ABY NIE ZMALAŁO KOZACKIE MORZE Wołodymyr PROCENKO, przewodniczący Sewastopolskiego Zjednoczenia Miejskiego Nasze zjednoczenie dąży przede wszystkim do umocnienia się w przestrzeni informacyjnej Krymu. W języku ukraińskim wychodzą gazety „Флот України” („Flota Ukrainy”), „Дзвін Севастополя” („Dzwon Sewastopola”), nadaje kompania telewizyjno-radiowa „Bryz”. Jednak na Krymie działa 86 środków masowego przekazu, które nastawiają ludność przeciwko ukraińskości. Jeśli zaś wziąć pod uwagę, że w mieście mieszkają głównie przesiedleńcy z Rosji, nie mamy łatwo. Nawet państwowa kompania telewizyjno-radiowa nie wspiera „Proświty”, ponieważ jej przewodniczący to były pracownik gazety Floty Czarnomorskiej „Flag Rodiny”. Nakład gazety „Dzwon Sewastopola” wynosi 5 tysięcy egzemplarzy, wychodzi ona raz na kwartał. Ściśle współpracujemy z kompanią telewizyjno-radiową „Bryz”. Program „Łastiwiatko” prowadziła działaczka Proświty
Ołena Hrynnyk. „Bryz” naświetla wszystkie przedsięwzięcia Proświty. Niedawne wydarzenie, o którym dzięki mediom wie cały półwysep, to „Dywohraj”. Obecnie Proświta wraz z zarządem szkolnictwa zawodowo-technicznego przeprowadza festiwal z okazji dnia miasta, w najbliższych dniach będziemy podsumowywać jego wyniki. Takie festiwale przeprowadzamy trzy razy w roku, kolejny przygotowujemy na Dzień Marynarki Wojennej. Jest to ukraiński festiwal, na który zjeżdżają się uczestnicy ze wszystkich zakątków kraju — z Kijowa, Iwano-Frankiwska, Wołynia i innych. Z organami władzy staramy się konstruktywnie współpracować, ponieważ jest to znacznie efektywniejsze, pożyteczniejsze dla sprawy niż konflikty. Mamy dobre stosunki służbowe z zastępcą przewodniczącego miejskiej administracji państwowej Dmytrem Baziwem. Jest on członkiem Proświty. Nie dążymy do osiągnięcia wszystkiego od razu, za rozsądną celowość uważamy stopniową pracę; choć to długo, za to pewnie. Na przykład, kiedy członkowie Proświty wysunęli moją kandydaturę na przyznanie tytułu zasłużonego działacza sztuk Ukrainy, władza poparła ją jednogłośnie. Był okres, kiedy nie mogliśmy znaleźć z władzą wspólnego języka, wtedy odbierano nam pomieszczenia. Musieliśmy skierować sprawę do sądu. Ten sąd wygraliśmy i teraz płacimy za pomieszczenie, które należy do miejscowej struktury Funduszu Mienia Państwowego, symboliczną sumę. Proświta konfliktuje z prorosyjskimi organizacjami. Nawet nie tyle my z nimi, co oni z nami. Choć staramy się tolerancyjnie komunikować, z niektórymi organizacjami, na przykład „Ruskim blokiem”, nie udaje nam się to. W Sewastopolu działa również „Młoda Proświta”. Przy Proświcie utworzono Sewastopolsko-Czarnomorski Kisz Międzynarodowego Stowarzyszenia „Kozactwo”. Angażujemy młodzież szkolną, aby młodzi brali udział w wydarzeniach razem z dorosłymi, poznawali kozackie zwyczaje, zbliżali się do źródeł. W tym roku szkolnym obiecują otworzyć w Sewastopolu ukraińską szkołę-kolegium na 700 miejsc. Planują przenieść tam uczniów z niektórych szkół miejskich. Będzie to elitarna ukraińska szkoła, która zapewni dobrą edukację, wychowanie, będzie wzmacniać zdrowie dzieci. Proświta współpracuje z Sewastopolskim Instytutem Marynarki Wojennej imienia P. S. Nachimowa, przy którym otwarto liceum kształcące miczmanów. Nasza organizacja kozacka i Proświta objęły patronat nad liceum, formujemy tam komórkę kozacką i będziemy wychowywać młodzież w duchu świadomości narodowej. Uważamy to za priorytet dla siebie, bo ważne jest wychowanie godnej zmiany, aby nie zmalała kozacka rzeka. Zapisała Ołena Szułha. NA PULSIE ŻYCIA. Mykoła Kulczynski, przewodniczący Połtawskiego oddziału obwodowego. Bezsprzecznie zjazd Proświty stał się znaczącym wydarzeniem w ukraińskim życiu społecznym. Rzadko która organizacja przetrwała tyle lat, ile istnieje Proświta. Jest to świadectwo tego, że w Proświcie zawsze byli działający i patriotyczni ludzie, którzy składali na ołtarzu rozwoju kulturalnego narodu ukraińskiego swój czas, energię, a często i życie. Proświta niesie tradycję służenia narodowi i zjazd potwierdził to w wystąpieniach delegatów. Wspaniałe było wystąpienie przewodniczącego Proświty, który udzielał odpowiedzi na bolesne pytania teraźniejszości, wyzwania kulturalnego i duchowego życia ukraińskiego, podsumowywał je. To przemówienie jest świadectwem tego, że współczesna organizacja jest żywa. Trzyma rękę na pulsie życia, na pulsie procesów społecznych Ukrainy. Zjazd przebiegł zorganizowanie i jednogłośnie — jest to bodaj największa rzadkość obecnie wśród ukraińskich organizacji społecznych. Jest to świadectwo słuszności wybranej drogi i wysokiego patriotyzmu członków Proświty. Na członków Proświty czeka jeszcze wiele pracy, ponieważ nikt poza nami problemów postawionych przed nami samymi nie rozwiąże. PILNOWAĆ USTAWODAWSTWA JĘZYKOWEGO. Ołeksij Szewczenko, przewodniczący Sumskiego oddziału obwodowego. W okresie sprawozdawczym obwodowa Proświta została całkowicie odrodzona. Towarzystwo było faktycznie zniszczone, utracono pomieszczenia, zniknęła dokumentacja założycielska, listy, biblioteka, sprzęt komputerowy — wszystko to stało się po pomarańczowej rewolucji. Przeciwko nam wystąpiły prawie wszystkie siły polityczne: BJuT, regionaliści, komuniści i frakcja mera miasta „Nocny dozór”. Przedstawiciele pomarańczowej władzy zaczęli dzielić to, co zostało, a głównym stało się pytanie o pomieszczenie. Różnymi sposobami próbowali nas stamtąd wyżyć. Co prawda, kilka razy Proświtę wspierała obwodowa administracja państwowa. Ale w tym roku w końcu uzyskaliśmy ulgi na opłatę pomieszczenia i zakończyliśmy remont. Niedawno siłami entuzjastów utworzono duchowo-kulturalne centrum „Switłycia”. Tam stale eksponują wystawę ukrainiki, dzieła artystów, twórców ludowych, starożytności. Zbieramy ukraińskie książki, muzykę, filmy, zasoby internetowe, materiały z historii ruchu proświtańskiego na Sumszczyźnie. Ustaliliśmy system powiadamiania wśród mieszkańców Sumszczyzny — wszystkie informacje, jakie mamy, rozpowszechniamy przez naszych zwolenników, informujemy o różnych proukraińskich wydarzeniach w obwodzie. Opracowaliśmy i uzasadniliśmy koncepcję przemianowania ulic, do listy włączono ponad 100 nazw. Trzy lata z rzędu, dzięki owocnej współpracy z obwodowym zarządem edukacji i nauki oraz obwodową organizacją Narodowego Związku Pisarzy, Sumszczyzna zajmuje pierwsze miejsca w konkursie „Dywo kalynowe”. Udało nam się wydać dwa zbiory dzieł dziecięcych, czyli wsparliśmy i wydrukowaliśmy utwory ponad 150 dzieci. Udało się także odnowić oddziały rejonowe, porozumieć się z obwodowymi zarządami edukacji i kultury w sprawie listu rekomendacyjnego dotyczącego odrodzenia oddziałów Proświty w obwodzie. To bardzo pomaga. Wcześniej, kiedy przychodziliśmy do szkół, prawie wszyscy nam odmawiali. Obecnie oddziały Proświty działają w 11 rejonach. Chciałoby się wznowić pracę klubu „Ukraińska rodzina”, szkoły prawniczej. Planujemy stworzyć stronę internetową „Ukraińska Sumszczyzna” i wydawać gazetę o tej samej nazwie. Planów jest wiele. Trzeba aktywniej pracować w komisjach ds. przestrzegania ustawodawstwa językowego, bo za pomocą dźwigni państwowych wiele można osiągnąć. Stawiamy przed sobą zadanie doprowadzenia do tego, aby na język ukraiński we wszystkich instytucjach państwowych i społecznych odpowiadano po ukraińsku. SZEWCZENKO W PRZEDSZKOLU. Ołena Feszczenko, przewodnicząca Czerkaskiego oddziału obwodowego.
Zdecydowaną większość naszego stowarzyszenia stanowią pedagodzy i pragniemy poszerzyć to grono, angażując pracowników kultury. Chciałoby się, aby Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” ogłosiło otwarty dialog z ministrami edukacji, kultury, ochrony zdrowia i innymi. Myślę, że „Proświta” jest w stanie to zrobić. Proponujemy również zorganizowanie dialogu „Proświty” ze wszystkimi Ukraińcami, ze wszystkimi, którzy mieszkają na Ukrainie. Ten dialog dałby bardzo wiele dla umocnienia ukraińskości w naszym państwie. Wprowadzając nowe metody pracy, zwróciliśmy się do młodzieży. Ogłosiliśmy nowe konkursy i festiwale, takie jak „Z Szewczenką w sercu”, „Wasyl Symonenko i współczesność”, „Cud kalinowy”, „Podaruj kwiat ojczystej ziemi”. Idziemy do placówek oświatowych i prowadzimy agitację. Właśnie te konkretne działania stopniowo przyciągnęły do naszej pracy młodych prośwician. Książki i płyty wydawane przez „Proświtę” podniosły autorytet Towarzystwa, można je teraz znaleźć we wszystkich bibliotekach szkolnych i wiejskich. Obecnie bardzo potrzebne są plakaty z symbolami państwowymi, przyczyniłyby się one do narodowej samoidentyfikacji młodzieży, jej patriotycznego uniesienia, warto je wydać ponownie. Jednak idea komunistyczna u nas na Czerkaszczyźnie jest głęboko zakorzeniona. Choć byli wybitni Ukraińcy — Chmielnicki i Szewczenko, to ideologia byłego reżimu trzyma w niewoli dusze krajan. Staramy się godnie temu przeciwstawiać, przede wszystkim w dziedzinie edukacji. Jako naczelnik głównego zarządu edukacji i nauki obwodowej administracji państwowej zobaczyłam w ministrze edukacji i nauki człowieka zorientowanego narodowo. Podobnie jak Prezydent, rozumie on ukraińską kulturę i wprowadza ją w życie. Ale przecież w ciągu jednego roku bardzo trudno jest wszystko zmienić. Jeśli zaś Pawło Mychajłowycz zainicjuje otwarty dialog z ministrami, to zobaczy, na ile Ministerstwo Edukacji i Nauki jest otwarte na ideę narodową. Młodzież ujawnia talenty — daliśmy jej otwartą scenę w różnych zakątkach Czerkaszczyzny, w szczególności na Ta-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
rasowej górze. „Szewczenko w moim sercu” w tym sensie jest pokazowym przedsięwzięciem. Zaczynaliśmy od tego, że dzieci było niewielu, a w tym roku festiwal zyskał tysiące zwolenników w całej Ukrainie. Zrozumienie słowa Szewczenki jest ważne dla nas, Ukraińców, i w tym widzę wielki postęp. MUSIMY BYĆ JEDNI Taras SZEWCZENKO, przewodniczący Zaporoskiego Obwodowego Oddziału Co roku odbywają się u nas wieczory szewczenkowskie z okazji dnia urodzin Tarasa Hryhorowycza, odbywa się konkurs prac twórczych „Ja i Ukraina”, „Szewczenko i Ukraina”. W Zaporoskim Uniwersytecie Narodowym prowadzimy wydarzenia z okazji dni szewczenkowskich: są to konkursy prac twórczych, „okrągłe stoły”. Z okazji jubileuszu Iwana Franki co roku urządzamy Czytania Frankowskie. Staramy się, aby te wieczory odbyły się we wszystkich rejonowych oddziałach „Proświty”. Włączamy się także w działalność wydawniczą. Wydajemy książki przy wsparciu Chicagowskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego: niedawno wydaliśmy zbiór pieśni powstańczych i ludowych. Na 140-lecie „Proświty” zorganizowaliśmy wystawę prac zaporoskich artystów, członków Towarzystwa Języka Ukraińskiego — Stanisława Szynkarenki i Iwana Wasylenki, wydaliśmy broszury z ich utworami. Naszym stałym problemem jest brak finansowania. Utrzymujemy własną stronę internetową, ale nie ma ani jednej wolnej osoby, która mogłaby ją stale aktualizować. Chciałoby się życzyć, aby „Proświta” pracowała bardziej autonomicznie, aby praca prowadzona była zgodnie z wymogami prośwityjskimi, a nie partyjnymi preferencjami. My, jako organizacja, która została zapoczątkowana w czasach ukraińskiego odrodzenia, musimy być jedni, a partyjne upodobania trochę rozciągnęły „Proświtę”. Należy również podkreślić, że praca będzie skuteczna wtedy, gdy będziemy mieli za partnerów pewne struktury biznesowe. Powiedzmy, księgarnie „Proświty”, w których pracowaliby prośwityjczycy. Niedawno stworzyliśmy statut funduszu na rzecz uhonorowania wybitnych działaczy regionu zaporoskiego. Fundusz ma zapewnić możliwość stworzenia muzeum-izby czy ustawienia tablicy pamiątkowej, uczczenia pamięci działaczy prośwityjskich. Zapisał Serhij KLYMKO Zdjęcie na pamiątkę w przerwie zjazdu WALCZYĆ Z NIEKONSTYTUCYJNYMI „DECYZJAMI” Serhij SAWCHENKO, przewodniczący Ogólnokrymskiego Oddziału Uważam, że tradycyjną formą pracy „Proświty”, która musi pozostać w każdym razie, jest bez wątpienia organizacja lub współorganizacja konferencji naukowych. Okazją są daty związane z luminarzami naszego narodu: Tarasem Szewczenką, Iwanem Franką, Mychajłem Hruszewskim i innymi. Konferencji tematycznych na Krymie nie zawsze mogą zorganizować samodzielnie placówki oświatowe. Jeśli natomiast organizuje je taka organizacja społeczna jak „Proświta”, to uczelnie wyższe chętnie się włączają. Powiedzmy, w tym roku z okazji dni szewczenkowskich po raz pierwszy przeprowadzono wielką konferencję na bazie Krymskiego Uniwersytetu Pedagogicznego, gdzie uczy się wielu krymskotatarskich młodych ludzi, a któremu przewodniczy Bohater Ukrainy Fewzi Jakubow. Rektor przyszedł na otwarcie, był podczas pracy konferencji. Około trzech tygodni trwała tam również wystawa tematyczna. Taka forma pracy przyciąga wielu młodych ludzi do naukowego postrzegania literatury ukraińskiej, historii, filozofii i innych nauk. Niestety, Rada Najwyższa Krymu przyjmuje uchwały („decyzje”), skierowane na tak zwane „umocnienie” języka rosyjskiego (to tam, „gdzie jest go mało!”). Niedawno w gazecie „Krymska switłycia” dałem wyjaśnienie prawne tych „decyzji”. Wszystkie one w 90% są niekonstytucyjne! Ponadto, jeśli ludzie w terenie będą je wykonywać, to od razu wpadną pod działanie konkretnych artykułów, na przykład ustawy Ukrainy „O korupcji”. Ministerstwo Oświaty Krymu, nawiasem mówiąc, już to rozumie. Dlatego te „decyzje” wkłada się w kopertę i przesyła w teren, nie komentując. „Proświta” na Krymie wyjaśnia, że nie trzeba wykonywać decyzji, których nawet Ministerstwo Oświaty nie odważa się komentować, nie mówiąc już o wdrażaniu. Najważniejsze zadanie „Proświty” w relacjach z władzą polega na wyjaśnianiu, że decyzje, które wydają organy samorządu lokalnego, wykraczają poza granice ich uprawnień, Konstytucji i ustaw, wykonywać ich nie trzeba, co więcej, należy zaskarżać je do prokuratury. Deputowany Rady Najwyższej Krymu Leonid Piłunśkyj jest prośwityjczykiem, pomaga to realizować. Jako przewodniczący „Proświty” w tym roku byłem przynajmniej dwukrotnie w telewizji, pracowałem na żywo w jednej z komercyjnych stacji radiowych (program poświęcony Hołodomorowi). Ołeh Fomuszkin, przewodniczący Ukraińskiej Partii Ludowej Krymu i członek zarządu „Proświty”, tydzień temu występował w radiu w sprawach Floty Czarnomorskiej. Inni członkowie „Proświty” również stale występują w środkach masowego przekazu. Zatem nasze zdanie chcą słyszeć. Uważam za ważne, że kontynuowaliśmy na poziomie „Proświty” jednoczenie sił politycznych. Jeśli w poprzednim zarządzie mieliśmy dwóch przewodniczących sił politycznych — Ruchu i UPL, to w tej kadencji — czterech (Ruch, UPL, „Swoboda” i Partia Ukraińska). Po raz pierwszy na ostatniej sprawozdawczo-wyborczej konferencji Krymskiej „Proświty” pojawili się młodzi ludzie. Organizacje z Eupatorii i Bakczysaraju reprezentowała młodzież. I to budzi nadzieje. MŁODZIEŻ WSPIERA STARSZYCH Ołeh OLEKSIUK, przewodniczący Chersońskiego Obwodowego Oddziału Dla „Proświty” bardzo ważne jest zrozumienie, że nasze tradycyjne formy pracy, takie jak prowadzenie „okrągłych stołów”, wysłuchań społecznych, akcji protestacyjnych czy akcji wsparcia, nie będą miały rozwoju, jeśli nie będzie się do nich angażować młodzieży. A ona na takie wydarzenia idzie niechętnie. Aby zainteresować młodzieżową publiczność, trzeba w ramach akcji robić coś, co ją interesuje. Tak na przykład „Proświta” prowadzi „okrągły stół” z okazji dnia urodzin Stepana Bandery, a „Młoda Proświta” w tym samym czasie — konkurs utworów poświęconych Banderze, wieczór pieśni powstańczej we współczesnych aranżacjach, a potem obozowanie w lesie pod Ciurupynśkiem. To jest to, co interesuje i przyciąga młodzież. U nas „Młoda Proświta” nigdy nie spiera się z „Proświtą”. Przewodniczący „Młodej Proświty” jest członkiem zarządu obwodowego oddziału „Proświty”, a przewodniczący „Proświty” jest członkiem zarządu obwodowej „Młodej Proświty”. Takie połączenie pozwala unikać rozbieżności i łączyć propozycje młodzieży i starszych prośwityjczyków podczas prowadzenia wydarzeń. Starsi angażują środki masowego przekazu, naukowców, literatów, a młodzież przyprowadza przyjaciół, znajomych. Tak rozszerza się publiczność, wydarzenie ma większy rozgłos, zasilane są szeregi prośwityjczyków. Obecnie aktywnie tworzone są nowe komórki towarzystwa „Proświta” we wsiach, w centrach rejonowych. Jedziemy w teren, prowadzimy spotkania, konkursy, koncerty, poszukujemy uzdolnionej młodzieży. „Proświta” włącza się w wydarzenia na tematy ukraińskiego odrodzenia, które prowadzone są na poziomie rad miejskich, administracji rejonowych. Wspieraliśmy ustawienie pomników Tarasowi Szewczence w Nowej Kachowce, ofiarom operacji „Wisła” we wsi Zmijiwka w rejonie berysławskim, „Dzwon pamięci” — ostatniej przystani kozactwa w mieście Berysław. Podarowano popiersie Wielkiego Kobziarza szkole nr 52
m. Chersonia, która nosi jego imię, ustanowiono tablicę pamiątkową ku czci Bohatera Ukrainy Wiaczesława Czornowoła na portierni zakładu „Sokił” w m. Nowa Kachowka i inne. Wśród głównych kierunków pracy Chersońskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki najbardziej rozwinięte jest u nas wydawnictwo książkowe. W ubiegłym roku wydaliśmy 36 książek w nakładach od 500 do 5000 egzemplarzy. Rozpowszechnianiu sprzyja nasza strona internetowa „Biblioteczka „Proświty” Chersońszczyzny”. Te książki, które cieszą się największą popularnością, umieszczamy na stronie w całości. Największy popyt mają książki historyczne, wśród nich 10 wydań „Historii Berysławszczyzny”, dwa tomy „Historii „Proświty” Chersońszczyzny”, wydania dla dzieci. Ukazały się dwie audiobooki „A u nas był Taras” Ołeha Ołeksiuka oraz „Erotyczne poezje” Ołesi Mudrak. Wielką wadą jest to, że ludzie u władzy, choć propagują ukraińskie odrodzenie, w rzeczywistości niszczą ukraińskość. U nas już dawno działała komisja przy obwodowej administracji państwowej ds. przestrzegania ustawodawstwa językowego. W tym roku, wraz z przyjściem nowej naczelnik wydziału kultury Natalii Fedotowej, ta komisja przestała pracować. Miło, że przynajmniej w rejonach przy wsparciu naszych organizacji takie komisje nadal pracują. Również w tym roku „wolicjonalną decyzją” pani Fedotowej zniszczono konkurs recytatorów utworów Tarasa Szewczenki, który prowadziliśmy wspólnie z obwodowym centrum twórczości dziecięcej i Chersońską Szkołą Kultury. Zdecydowała ona, że ten konkurs „już nie jest aktualny”, do tego na trzy dni przed przeprowadzeniem etapu obwodowego. Wywołało to niezrozumienie w rejonach, gdyż tam już przeprowadzono tury eliminacyjne. A w turze ogólnoukraińskiej Chersońszczyzna jako jedyna nie była reprezentowana. Mer Berysławia jest członkiem „Proświty”, działa frakcja „Proświty” w radzie rejonowej, w każdej wsi proświcianie to dyrektorzy szkół i sołtysi. W ubiegłym roku w zagadkowych okolicznościach zginął Serhij Hejko, lider Berysławskiej „Proświty” — najbardziej wpływowej organizacji rejonowej w obwodzie. Teraz w rejonie ludzie piszą oświadczenia o wystąpieniu z naszej organizacji, gdyż boją się o swoje życie. To wydarzenie skłania do refleksji, że w obwodzie są siły, które niszczą najbardziej aktywnych prośwician nie tylko moralnie, ale i fizycznie. Czy bezpiecznie jest u nas aktywistom, którzy sumiennie podchodzą do swojej pracy i czy możliwe jest, aby „Proświta” walczyła o wielkie ideały, jeśli na poziomie państwa nie odczuwamy tej ochrony? Finansowanie od władzy mamy tylko dzięki aktywnej działalności „Młodej Proświty”, która wygrywa projekty w konkursach przeprowadzanych przez wydział ds. rodziny, młodzieży i sportu oraz wydział edukacji i nauki. Tej możliwości nie ma „Proświta”. To znaczy, jeśli „Proświta” pisze projekt do administracji, to otrzymuje odpowiedź, że nie jest to przewidziane w budżecie. Dlatego dzięki „Młodej Prośvicie”, w ścisłej współpracy z nią prowadzimy pracę proświatową, mamy na to środki. Na poziomie Zarządu Centralnego „Proświty” nasze projekty na razie nie są finansowane. Chciałoby się wierzyć, że ogólnoukraińskie przedsięwzięcie, które planujemy przeprowadzić już tego lata, a mianowicie festiwal humoru „Tawryjskie uśmiechy”, zauważą zarówno władze lokalne, jak i Ogólnoukraińska „Proświta”. OTWARTY „ŹRÓDŁO TALENTÓW” Maria OŁIJNYK, zastępca przewodniczącego Donieckiego Obwodowego Zjednoczenia Niestety, „Proświta” w przestrzeni informacyjnej Doniecczyzny jest reprezentowana bardzo słabo. Jedyna lokalna gazeta, która nas publikuje, to jedyna ukraińskojęzyczna „Doniecczyzna”, której redaktor naczelny Ihor Zoc jest członkiem zarządu obwodowej „Proświty”. Gazeta ukazuje się w niewielkim w porównaniu z rosyjskojęzycznymi wydaniami nakładzie, których nakłady sięgają 40 tysięcy egzemplarzy. Obecnie mamy państwo ukraińskie i urzędnicy powinni wcielać idee proświatowe w życie, a my jedynie im pomagać. Niestety, tego nie ma. Jest partia okupantów u władzy. Dlatego tylko czasami z bardzo wielkim trudem możemy zorganizować w Doniecku ukraińskie przedsięwzięcie. Tak, w tym roku przeprowadzono siódmy Ogólnoukraiński festiwal „Źródło talentów”, w ubiegłym roku we wrześniu — czwartą Ogólnoukraińską konferencję poświęconą życiu i twórczości Wasyla Stusa. 18 września tego roku przypada 80. rocznica urodzin Ałły Horskiej. Chcemy przeprowadzić pierwszą Ogólnoukraińską konferencję poświęconą tej wybitnej artystce. Ponadto organizacja obwodowa i każda organizacja rejonowa ma własny plan pracy i bardzo wiele przedsięwzięć przeprowadzamy z okazji tradycyjnych świąt ukraińskich. UCZYĆ „NA PROŚWICIANINA” Anatolij MARUSZCZAK, przewodniczący Wasylkowskiego Zjednoczenia Miejskiego, obwód kijowski W czasie ogłoszenia niepodległości Ukrainy i podczas pomarańczowej rewolucji naród ukraiński zdołał się zmobilizować i powiedzieć swoje ważne historyczne słowo. Te dwa wielkie wydarzenia zaświadczyły, że Ukraińcy mają wystarczający zasób cywilizacyjny, aby zająć godne miejsce wśród wielkich narodów świata. Jednak przez nierozsądek, a często przez samouwielbienie liderów aktywu narodowego, naród ukraiński znów nie zdołał stworzyć wymarzonego państwa i wyjść na drogę udanego rozwoju. Niestety, w tej sytuacji „Proświta” nie zdołała być jednoczącym bastionem sił narodowo-patriotycznych. Musimy w szczególności przyznać, że nasza niekompetencja ideologiczna i polityczna doprowadziła również do utraty godnej reprezentacji narodowo-demokratycznej w Radzie Najwyższej Ukrainy. Obecnie siły narodowo-patriotyczne mają Zakończenie na str. 12
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
występują na obwodowych i rejonowych konferencjach nauczycieli, biorą udział w licznych konkursach i festiwalach sztuki ludowej, wystawach poświęconych znaczącym wydarzeniom w życiu narodu i państwa: „Hołodomor-33”, „Odtajniona pamięć”, wielu innych przedsięwzięciach, które prowadzą władze lokalne z okazji ważnych wydarzeń, działalności wybitnych ludzi rodzinnego kraju. Są to święta literacko-artystyczne, związane z życiem i działalnością naszych wybitnych rodaków: Łesi Ukrainki, która urodziła się w Zwiahlu (Nowogradzie Wołyńskim), Maksyma Rylskiego (wieś Romanówka w rejonie popilniańskim), Iwana Ohijenki (metropolity Hilariona, osiedle Brusiłów), bohaterów Drugiego pochodu zimowego, który tragicznie zakończył się 21 listopada 1921 roku pod miasteczkiem Bazar (obecnie w rejonie narodyckim). To heroiczna walka o państwo ukraińskie w latach 1918—1923 odważnej rodziny ukraińskich braci-patriotów Sokołowskich oraz ich siostry ze wsi Horbulew w rejonie radomyskim, którzy wzniecili na północno-wschodniej Żytomierszczyźnie ogromne powstanie przeciwko czerwonym najeźdźcom. Szeregi powstańców liczyły ponad dziesięć tysięcy bagnetów. To wreszcie aktywny ruch hajdamacki w XVIII wieku przeciwko polskim okupantom, którym objęta była niemal cała obecna Żytomierszczyzna. Nawiasem mówiąc, tylko u nas zachowała się jedyna w całej Ukrainie braterska mogiła hajdamacka we wsi Kodnia w pobliżu Żytomierza, gdzie latem 1767 roku Polacy ukarali śmiercią ponad trzy tysiące powstańców-hajdamaków po tym, jak podstępem i zdradą rozbroiły ich pod Humaniem rosyjskie wojska pod pretekstem wspólnej walki przeciwko szlacheckiej Polsce. O tych heroicznych czynach przeszłości, o ofiarnej walce o odrodzenie państwa ukraińskiego UPA i OUN aktywiści „Proświty” często opowiadają rodakom przez radio i telewizję obwodową oraz prasę lokalną. Wyraźnie wyodrębniła się jeszcze jedna, naszym zdaniem, dość skuteczna metoda współpracy wykładowczo-naukowej elity uczelni wyższych centrum obwodowego z oświatowcami rejonów i miast. Z reguły, przed datami pamiętnymi, takimi jak Dzień Języka Ukraińskiego i Piśmiennictwa (9 listopada), Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego, Dzień Piśmiennictwa Słowiańskiego (świętych Cyryla i Metodego), zarząd „Proświty” organizuje wyjazd grupy wykładowców-prośwician z Państwowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki do jednego z rejonów obwodu, gdzie każdy z nich odwiedza jedną ze szkół wiejskich, bierze udział w przygotowanych przez pedagogów i uczniów przedsięwzięciach, opowiada o uniwersytecie, „Proświcie”, jej rozwoju i zadaniach, znaczeniu języka ojczystego dla narodu i każdego Ukraińca z osobna. Proświcianie propagują gazetę „Słowo Proświty”. Z reguły takie spotkanie kończą tworzeniem w szkołach komórek „Proświty”. W ten sposób proświcianie kontaktowali się z pedagogami rejonów berdyczowskiego, czerniachowskiego, czerwonoarmijskiego, lubarskiego, nowograd-wołyńskiego. W rezultacie w każdym z rejonów utworzono po 15—20 komórek „Proświty”. Najaktywniejsi proświcianie, którzy chętnie odwiedzają szkoły wiejskie, to profesorowie Wiktor Musijenko, Stanisław Pulter, Petro Biłous, wykładowcy Wałentyna Prus, Marija Masłowska, Ludmyła Bondarczuk, Hałyna Hrymaszewycz, Hennadij Machoryn, Sniżana Czerniuk, Wałentyn Chalin, Wałerij Baszmaniwski, Andrij Blyzniuk, Wołodymyr Biłobrowec, Wałerija Pidhirśka, Borys Markotun, Natalija Astrachan; aktywiści-proświcianie Wasyl Melnyczuk, Petro Kostiuk, Ołeksij Opanasiuk. W znacznym stopniu rozpowszechnianiu idei narodowej sprzyja produkcja poligraficzna Centrum Wydawniczego „Proświta”. Otrzymujemy ją w Kijowie: książki, kasety audio i wideo z filmami tematycznymi, nagraniami pieśni obrzędowych, ukraińskojęzyczne filmy animowane, plakaty, broszury itp. Niektóre prezentujemy przedstawicielom władz, resztę przekazujemy do szkół. Sprzyja to wzrostowi autorytetu „Proświty”. Nawiązujemy stosunki robocze z władzami obwodowymi i rejonowymi. Wyraźnie poprawiły się one wraz z mianowaniem na stanowisko przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Jurija Zabely. Prośwician zaczęto zapraszać do udziału w obchodach świąt państwowych, dat pamiętnych, uroczystych posiedzeniach. Proświcianie występują na zebraniach z okazji Dnia Niepodległości, Aktu Zjednoczenia ziem ukraińskich, pamięci Bohaterów Krut, dnia urodzin Łesi Ukrainki, Tarasa Szewczenki, Iwana Ohijenki. Poprzez kolegium społeczne przy obwodowej administracji państwowej, którego członkami jest kilku prośwician, udało się poruszyć kwestię „Językowi państwowemu — uwaga i wsparcie” w wykonaniu art. 10 Konstytucji Ukrainy. Opracowano konkretne środki dla skutecznego wprowadzenia w obwodzie języka państwowego we wszystkich sferach życia. Na ich podstawie przewodniczący obwodowej administracji państwowej wydał odrębne rozporządzenie, którym m.in. utworzono komitet polityki językowej, który opiekuje się używaniem języka państwowego. Wyszukiwane są możliwości otwarcia w Żytomierzu Domu Ukraińskiego jako centrum naukowego i społecznego rozwoju duchowości, języka ojczystego, ukraińskich zwyczajów i tradycji. Więc, przyjaciele, jednoczmy się w „Proświcie”! Zapisał Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe
Sawczenko Serhij Mychajłowycz, ARK, Symferopol; Tekluk Anatolij Iwanowycz, Winnica; Kuczerepa Mykoła Mychajłowycz, Łuck; Dowhal Serhij Mykołajowycz, Dniepropietrowsk; Szewczenko Wołodymyr Pawłowycz, Donieck; Wasylczuk Swiatosław Karpowycz, Żytomierz; Pipasz Wołodymyr Wasylowycz, Użhorod; Szewczenko Taras Hryhorowycz, Zaporoże; Arsenycz Petro Iwanowycz, Iwano-Frankiwsk; Kliczak Wasyl Josypowycz, obwód kijowski; Herasymenko Wasyl Mychajłowycz, Kijów; Orieł (Bondar) Switłana Wasyliwna, Kirowohrad; Semystiaha Wołodymyr Fedorowycz, Ługańsk; Pitko Jarosław Mychajłowycz, Lwów; Ohrenycz Nadija Mykołajiwna, Mikołajów; Stepanczenko Ołeksandr Jewhenowycz, Odessa; Kulczynśkyj Mykoła Heorhijowycz, Połtawa; Nikolina Switłana Wołodymyriwna, Równe; Procenko Wołodymyr Mykołajowycz, Sewastopol; Szewczenko Ołeksij Hryhorowycz, Sumy; Szymkiw Petro Mychajłowycz, Tarnopol; Kindratenko Anatolij Mykołajowycz, Charków; Ołeksiuk Ołeh Wasylowycz, Chersoń; Szmurikowa-Hawryluk Nina Mykołajiwna, Chmielnicki; Feszczenko Ołena Wasyliwna, Czerkasy; Sawczuk Ostap Wasylowycz, Czerniowce; Czepurnyj Wasyl Fedorowycz, Czernihów. Produkcja wideo i audio od “Proświty”. Słowo — bronią prośwician. Zdjęcie Olesia Dmytrenki; Hołota Lubow Wasyliwna, redaktor naczelna gazety “Słowo Proświty”; Horbaczuk Iwan Tychonowycz, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa; Hojan Jarema Petrowycz, dyrektor wydawnictwa “Weselka”; Dracz Iwan Fedorowycz, pisarz, Bohater Ukrainy; Żułynśkyj Mykoła Hryhorowycz, dyrektor Instytutu Literatury Narodowej Akademii Nauk Ukrainy; Zajeć Iwan Ołeksandrowycz, deputowany ludowy Ukrainy; Kaczan Anatolij Łeontijowycz, poeta, członek NSPU; Kmetyk Wołodymyr Iwanowycz, dyrektor studia “Fresky”; Kozaczenko Wałentyn Wasylowycz, artysta ludowy Ukrainy, kierownik artystyczny zespołu “Kałyna”; Kononenko Petro Petrowycz, akademik, dyrektor Instytutu Ukrainoznawstwa; Łemec Hałyna Wasyliwna, przewodnicząca zarządu Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej “Ukraińska Rodzina”; Łomaczuk Dmytro Fedorowycz, dyrektor studia “Proświta”; Łupij Ołeś Wasylowycz, pisarz, członek NSPU; Mandziuk Wasyl Mychajłowycz, redaktor wiadomości “Hołos Kyjewa”; Masenko Łarysa Terentijiwna, profesor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej; Mowczan Pawło Mychajłowycz, przewodniczący WUT “Proświta”; Mokrenko Anatolij Jurijowycz, profesor Akademii Muzycznej, artysta ludowy Ukrainy; Moroz Witalij Andrijowycz, przewodniczący “Mołodoje Proświty”; Mużuk Łeonid Petrowycz, reżyser filmowy, artysta ludowy Ukrainy; Nesterczuk Mykoła Trochymowycz, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy; Ponomariw Ołeksandr Danyłowycz, profesor, doktor nauk filologicznych; Rudyk Serhij Jarosławowycz, zastępca przewodniczącego KMDA; Filipczuk Heorhij Heorhijowycz, akademik Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy; Folwarocznyj Wasyl Iwanowycz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy; Szewczenko Wasyl Hryhorowycz, zastępca przewodniczącego Derżteleradio Ukrainy; Szokało Ołeksander Andrijowycz, pisarz, redaktor czasopisma “Ukraiński Świat”; Juszczuk Iwan Pyłypowycz, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego. Za — 152, przeciw — 0, wstrzym. — 0.
Tłumaczenie maszynowe
Dokończenie. Początek na str. 7 dość niewyraźny wygląd na polu politycznym Ukrainy. Dlatego kosmopolici i ukrainożercy czują się swobodnie w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej. Przegrywamy dlatego, że nie umiemy twórczo podchodzić do kwestii odrodzenia narodu i dlatego, że nie mamy budowniczych państwa na odpowiednim poziomie. Ta okoliczność wprost woła o potrzebę wniesienia istotnych zmian w działalność oświatową. Musimy niezwłocznie rozpatrywać kwestie, w szczególności dotyczące tworzenia elity narodowej i odrodzenia narodu ukraińskiego jako jednej rodziny. Jeśli tego nie zrobimy, to i ten zjazd okaże się daremny. Jesteśmy po prostu zobowiązani wykorzystać cały potężny potencjał oświatowy do szerokiego, żywego komunikowania się, zwłaszcza z dorastającym pokoleniem. Główne wysiłki należy skierować na powrót „chochołów” i „niedoukraińców” na łono ukraińskości. Szkoły, gimnazja, szkoły zawodowe, uniwersytety, jednostki wojskowe powinny stać się stałymi obiektami naszej troski. Ale wcześniej należy zadbać o przygotowanie ideologów-propagandystów, którzy nauczyliby młodzież być świadomymi budowniczymi państwa ukraińskiego, a nie płatnymi nosicielami oligarchicznych sztandarów. Z WŁADZĄ — RELACJE BIZNESOWE Swiatosław WASYLCZUK, przewodniczący Żytomierskiego Zjednoczenia Obwodowego Najlepsze idee niewiele znaczą, gdy nie ma komu ich rozpowszechniać. Jedynie rozgałęziona sieć kolporterów i komórek może wypełnić tak ważną misję. W pełnej mierze dotyczy to także działalności „Proświty”. Cel Towarzystwa — utwierdzenie państwowego języka ukraińskiego, rozwój kultury narodowej, odrodzenie pamięci historycznej, kształtowanie świadomości narodowej oraz podniesienie duchowości i dobrobytu narodu ukraińskiego — może zostać zrealizowany pod warunkiem, że wiedzieć o nim będą nie tylko w Kijowie i w centrach obwodowych, ale także w miastach, osiedlach, wsiach i na chutorach. Kiedy te odwieczne ukraińskie ideały, żywe ukraińskie słowo poniosą do obecnie żyjących Ukraińców, świadomych obywateli i tych, którzy są Ukraińcami tylko z pochodzenia, tysiące entuzjastów — dopiero wtedy można mówić o wpływie na masy. Zatem dla nas, prośwician, pojawia się potrzeba rozszerzania struktury organizacyjnej w miastach i wsiach, a przede wszystkim w placówkach oświatowych różnych szczebli i typów — od wiejskiej szkoły podstawowej po wiodące stołeczne uczelnie wyższe. Rozumiejąc to, zarząd naszej obwodowej „Proświty” opracował szereg działań na rzecz przyciągnięcia do Towarzystwa jak najszerszego kręgu inteligencji: wykładowców, nauczycieli, studentów, uczniów starszych klas. Przewidziano tworzenie w placówkach oświatowych komórek proświciańskich dla tych, którym nie jest obojętny los ojczystego słowa, ojczystej kultury. W tym celu kierownicy obwodowych i rejonowych zjednoczeń „Proświty”, aktywiści Towarzystwa co roku Biłous Wiaczesław Ołeksandrowycz, przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy; Buket Jewhen Wasylowycz, zastępca przewodniczącego Kijowskiego Zjednoczenia Obwodowego; Burawski Mykoła Ołeksandrowycz, artysta ludowy Ukrainy, dyrektor artystyczny ukraińskiego teatru folkloru „Berehynia”; Wasyłuszko Wasyl Fedorowycz, poeta, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy; Handziuk Jurij Mychajłowycz, profesor, dyrektor firmy „Atlantic”; Hłaholiuk Wasyl Petrowycz, dyrektor Kołomyjskiego Centrum Zatrudnienia, kandydat nauk historycznych; Hnatkewycz Jurij Wasylowycz, deputowany ludowy Ukrainy-
Tłumaczenie maszynowe
Hołobućkyj Ihor Wołodymyrowycz; Ocun Mykoła Petrowycz; Sopiwnyk Mychajło Pantelejmonowycz; Czerniachiwskyj Oleksij Iwanowycz; Szewczuk Iryna Mykołajiwna.
Za — 152, przeciw — 0, wstrzymało się — 0.
Tłumaczenie maszynowe
W okresie sprawozdawczym oddziały Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki nieustannie pracowały nad wzmocnieniem struktury organizacyjnej jako fundamentu działalności oświatowej naszej organizacji. Zgodnie ze Statutem, Zarząd Główny co miesiąc operacyjnie rozpatrywał i podejmował odpowiednie decyzje dotyczące działalności oddziałów „Proświty” na Ukrainie. Przeprowadzono 61 posiedzeń, na których rozpatrzono ponad 420 spraw, przede wszystkim dotyczących języka, kultury i budowania państwowości ukraińskiej. Aktywnie pracują członkowie Zarządu Głównego: profesorowie O. Ponomariw, I. Juszczak, M. Burawski, W. Herasymenko, W. Mandziuk, W. Kmentyk. To właśnie oni swoją działalnością za pośrednictwem mediów prowadzą wielką pracę oświatową na Ukrainie. Obecnie liczba członków „Proświty” wynosi około 300 tysięcy osób. Największe oddziały to: tarnopolski, lwowski, mikołajowski i ługański. Zjazd zaznacza, że Towarzystwo „Proświta” przez 140 lat służby narodowi ukraińskiemu przeszło trudną drogę utwierdzenia i uznania, zajmując godne i zaszczytne miejsce w historii Ukrainy. Członkowie „Proświty” byli w pierwszych szeregach bojowników o niepodległość Ukrainy i obecnie wcielają w życie testamenty wielkich światłych postaci ukraiństwa: Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, wnosząc nieoceniony wkład we wzmocnienie państwowości Ukrainy. Działania prowadzone przez Towarzystwo „Proświta” są ukierunkowane na realizację zadań statutowych, z których głównym jest utwierdzenie praw języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego, kultury ukraińskiej, przywracanie pamięci historycznej, rozpowszechnianie prawdy historycznej, w szczególności o Hołodomorze, heroicznej walce UPA i innych. Należytą pracę oświatową w tym kierunku prowadzą oddziały obwodowe „Proświty” w Ługańsku, Doniecku, Sumach, Charkowie, Czerniowcach, Czernihowie, Chersoniu i Kijowie. W okresie sprawozdawczym wydano szereg publikacji ukierunkowanych na realizację zadań statutowych Towarzystwa, doskonalenie nauki języka ukraińskiego, utwierdzanie duchowości ukraińskiej oraz pogłębianie wiedzy z historii Ukrainy. Na forach książkowych wyróżniono książkę R. Radyszewskiego i W. Swerbyhuza „Iwan Mazepa w wymiarze sarmacko-roksolańskim wysokiego baroku”, pochlebną ocenę otrzymała książka G. Boccaccia „Dekameron” w przekładzie Mykoły Łukasza. Z myślą o pomocy członkom „Proświty” wydano kilka słowników, a mianowicie: „Słownik wyjaśniający języka ukraińskiego”, „Słownik rosyjsko-ukraiński terminologii” N. Szyło, słownik-informator „Ukraina w słowach”, do druku przygotowywany jest akademicki Słownik języka ukraińskiego. Do nauczycieli polonistów, nauczycieli historii i wszystkich członków „Proświty” adresowane są książki: W. Pepy „Ukraina w zwierciadle tysiącleci”, Lubow Hołoty „Stworzenie” (wywiady z pisarzami), monografia Olhi Maluty „Proświta i ukraińska państwowość (druga połowa XIX — pierwsza połowa XX w.)”, monografia W. Sklara „Skład etniczny ludności Ukrainy (1959—1989): etnojęzykowe skutki rusyfikacji”, książka A. Kondratiuka „Z wiśniowego sadu” i inne. Niemal co roku wznawiany jest „Kobziarz” T. Szewczenki, którego łączny nakład osiągnął już około 100 tysięcy egzemplarzy. W okresie sprawozdawczym „Proświta” wspólnie z Narodowym Muzeum Ukrainy wydała osiem albumów artystycznych. Wielką pracę na rzecz wychowania świadomości narodowej Ukraińców prowadzi kulturologiczny tygodnik „Słowo Proświty”. W celu rozszerzenia pracy oświatowej Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki częściowo wspiera czasopisma wydawane przez oddziały obwodowe „Proświty”, wśród nich: „Dzwin Sewastopolu” (Sewastopol), „Żurawłyk” (Charków), „Bachmutśkyj szlach” (Ługańsk), „Ukraińska łastiwka” (Czerniowce) i inne. W ramach realizacji państwowego programu rozwoju języka ukraińskiego „Proświta” wyprodukowała 57 odcinków filmu naukowo-publicystycznego „Logos” o kształtowaniu się i rozwoju języka ukraińskiego, który był wielokrotnie emitowany na kanałach Telewizji Narodowej; w serii „Sława Ukrainy” wyprodukowano kolorowy pełnometrażowy film fabularny „Maestro Berezowski”, a także 26-odcinkowy film animowany „Lis Mykyta”. Wspomniane filmy zostały z powodzeniem zaprezentowane na kanałach Telewizji Narodowej. Priorytetem w działalności „Proświty” jest praca z dziećmi i młodzieżą w zakresie jej rozwoju umysłowego, duchowego, fizycznego oraz wychowania patriotycznego. Na uwagę zasługuje praca Szkoły Młodego Członka Proświty, którą pod koniec 2007 roku zorganizował i prowadził I. Juszczak przy Zarządzie Głównym Towarzystwa (wygłoszono ponad 20 wykładów). Wspólnie z firmą „Atlantic” wydano serię programów edukacyjno-gier „Dziecięca kolekcja” na nośnikach elektronicznych, w szczególności: „Historia Ukrainy”, „Świat rzemiosł”, „Zwierzęta naszej planety”, „Sport”, „Język ukraiński”, „Mity Ukrainy” i inne. Prowadzone są różnorodne festiwale i konkursy, wśród nich: „Szewczenko w sercu moim”, „Paleta ukraińskiego słowa”, konkurs recytatorski poezji Tarasa Szewczenki, konkurs literacko-artystyczny „Dywo kałynowe” im. Dmytra Biłousa i inne. Dziesiątki tysięcy egzemplarzy publikacji przekazano bezpłatnie placówkom oświatowym, bibliotekom i instytucjom Ukrainy. Wytrwale pracują nad rozszerzeniem sieci placówek „Proświty” oddziały w Czerniowcach, Iwano-Frankiwsku, Żytomierzu, Doniecku, Czerkasach, Dnieprze, prowadzona jest odpowiednia praca nad przerejestrowaniem członków „Proświty”. Na uwagę zasługują działania prowadzone zgodnie z planem pracy Towarzystwa w Doniecku — Ogólnoukraiński festiwal „Źródło talentów”, konkurs „Nasza mowa słowicza, nasza pieśń — śpiew duszy” w Czerkasach, widowiska folklorystyczne w Równem i na Tarnopolszczyźnie. Prowadzona jest znacząca praca z młodzieżą studencką i szkolną w obwodach mikołajowskim, sumskim, ługańskim, charkowskim, chmielnickim oraz na Krymie. Komisja Kontrolno-Rewizyjna w okresie sprawozdawczym pracowała nad wzmocnieniem struktur organizacyjnych „Proświty”. W przypadku wystąpienia problemów w oddziałach, operacyjnie interweniowano i pomagano naprawić sytuację w ramach Statutu. Członkowie „Proświty” w tym trudnym dla państwa czasie, w okresie nie tylko kryzysu gospodarczego, ale także politycznego i duchowego, powinni jak nigdy dotąd być zjednoczeni, skupić się wokół celu swojej działalności, pracować nad wzmocnieniem struktur organizacyjnych Towarzystwa, rozszerzeniem sieci placówek oświatowych, przyciągać w swoje szeregi nowych członków, pracować z młodzieżą i pozostać wiernymi idei oświecenia. Biorąc pod uwagę powyższe, VIII zjazd „Proświty” uchwala:
1. Pracę Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki za okres sprawozdawczy uznać za zadowalającą. 2. Związkom obwodowym „Proświty” zwrócić szczególną uwagę na wzmocnienie struktury organizacyjnej związków, pracować nad rozszerzeniem sieci komórek proświtańskich, przyciągać w swoje szeregi nowych członków. Szczególną uwagę poświęcić pracy z dziećmi i młodzieżą. 3. Zakończyć przerejestrowanie członków Towarzystwa. Termin — do końca 2009 roku. 4. Sekretariatowi Towarzystwa udzielać wszelkiego wsparcia, pomocy organizacyjnej i metodycznej związkom obwodowym. 5. Związkom obwodowym Towarzystwa „Proświta” dążyć do konstruktywnej współpracy z organami władzy państwowej wszystkich szczebli podczas wykonywania głównych postanowień Konstytucji Ukrainy, w szczególności art. 10. 6. W celu wzmocnienia bazy materialno-technicznej Towarzystwa zintensyfikować pracę nad zbieraniem składek członkowskich. Ustalić wysokość składek członkowskich: dla studentów i uczniów — 1 hrywna miesięcznie; dla osób pracujących — 3 hrywny miesięcznie. 7. Pracować nad wykonaniem decyzji Zarządu Centralnego, sesji Rady Głównej, uchwał wypracowanych podczas konferencji naukowo-praktycznych, „okrągłych stołów”. 8. Inspekcji Kontrolno-Rewizyjnej kontynuować kontrolowanie przestrzegania wymogów statutowych przez członków „Proświty” oraz związki Towarzystwa.
Tłumaczenie maszynowe
W czasie, gdy toczy się bezalternatywna walka o to, czyim państwem ma być Ukraina — państwem narodu ukraińskiego czy państwem dawnych kolonizatorów — priorytetowym zadaniem „Proświty” jest odrodzenie narodowej samoświadomości i narodowej godności Ukraińców, lżonych przez stulecia przez różnych kolonizatorów. Dla realizacji tego zadania Zjazd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki postanawia: zobowiązać wszystkie oddziały „Proświty” do zorganizowania prenumeraty Ogólnoukraińskiego kulturologicznego tygodnika „Słowo Proświty” tak, aby w roku 2010 jego jednorazowy nakład sięgnął co najmniej 50 tysięcy egzemplarzy; zalecić obwodowym zrzeszeniom „Proświty” pozyskanie funduszy sponsorskich i wydanie broszury prof. I. Juszczuka „Jeśli ty jesteś Ukraińcem…” do rozpowszechnienia wśród Ukraińców — osób piastujących urzędy, pracowników służby państwowej, wykładowców uczelni wyższych, nauczycieli, studentów; poprzeć wobec Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy propozycję naukowców dotyczącą obowiązkowego nauczania we wszystkich uczelniach wyższych Ukrainy, niezależnie od ich specjalizacji, przedmiotów ukrainoznawczych: praktycznego kursu języka ukraińskiego, najnowszej literatury ukraińskiej, historii ukraińskiej państwowości i ukraińskiej kultury, które ma zakończyć się zintegrowanym państwowym egzaminem licencjackim.
Tłumaczenie maszynowe
Delegaci VIII zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki wyrażają głębokie zaniepokojenie zaostrzeniem sytuacji politycznej na Ukrainie, a zwłaszcza zakulisowymi porozumieniami, by pozbawić Ukraińców prawa do powszechnego wyboru Prezydenta, z lekceważeniem podstawowej zasady demokracji, zapisanej w art. 5 obowiązującej Konstytucji Ukrainy: „Nosicielem suwerenności i jedynym źródłem władzy w państwie jest naród”. VIII zjazd „Proświty” podkreśla, że podczas ostatnich wyborów ukraińscy wyborcy nie upoważniali wybranych deputowanych do uzurpowania sobie prawa narodu do wyboru Prezydenta i zmiany ustroju konstytucyjnego państwa, ograniczając prawa i wolności obywateli. Uważamy za niedopuszczalne próby pozbawienia narodu ukraińskiego prawa do bezpośredniego wyboru Głowy państwa. Należy poprzeć Prezydenta Ukrainy w podejmowaniu wyczerpujących środków, by zapobiec przewrotowi konstytucyjnemu w państwie. Wybory Prezydenta powinny odbywać się powszechnie. Priorytetowym zadaniem „Proświty” jest podniesienie patriotycznego wychowania, odrodzenie narodowej samoświadomości i narodowej godności Ukraińców. W celu realizacji tego zadania VIII zjazd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zwraca się do proświtian, aby poparli przed Ministerstwem Edukacji i Nauki Ukrainy propozycję naukowców dotyczącą obowiązkowego nauczania we wszystkich wyższych uczelniach Ukrainy, niezależnie od ich specjalizacji, przedmiotów ukrainoznawczych: praktycznego kursu języka ukraińskiego, najnowszej literatury ukraińskiej, historii państwowości ukraińskiej i kultury ukraińskiej. Biorąc pod uwagę, że Towarzystwo Języka Ukraińskiego, a następnie Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki były poprzedniczkami powstania Ruchu Ludowego Ukrainy, który jednoczył społeczeństwo do zdobycia niepodległości Ukrainy, wszyscy proświtianie powinni przyłączyć się do obchodów 20-lecia Ruchu Ludowego Ukrainy. Wydarzenia na Ukrainie rozwijają się szybko, każdy dzień zbliża prezydenckie i ewentualne przedterminowe wybory parlamentarne. Dlatego poczucie odpowiedzialności za los Ukrainy i narodu podpowiada, że już dziś trzeba szukać dróg do porozumienia i jedności wszystkich organizacji społecznych o kierunku patriotycznym. Miłość do Ojczyzny jest niepodzielna! Rozproszenie sił to świadome lub nieświadome działanie na szkodę sprawy ukraińskiej. Wzywamy proświtian do skupienia wszystkich patriotycznych, proukraińskich sił, aby wystąpić w przyszłych wyborach jednym obozem, by pod naszymi patriotycznymi sztandarami zgromadzić jak najszersze przedstawicielstwo świadomego narodowo ukraińskiego społeczeństwa. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” wzywa wszystkich proświtian, by uświadomili sobie, że dziś, jak nigdy dotąd, od każdego obywatela zależy przyszła droga Ukrainy — ku dobrobytowi w rodzinie cywilizowanych narodów Europy czy ku osuwaniu się w kolonialną zależność od wielkoimperialnych ambicji północnego sąsiada. Wzywamy do popierania tego kandydata, którego program będzie odpowiadał ideowym zasadom „Proświty”.
Tłumaczenie maszynowe
Od czasu założenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego i odrodzenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przez dwadzieścia lat prowadzona jest wytrwała praca na niwie duchowego i kulturowego odrodzenia narodu tytularnego, utwierdzania państwowości języka ukraińskiego. Szczególnie praca ta zintensyfikowała się w okresie międzyzjazdowym, w czasie przygotowań i obchodów 140-lecia „Proświty”. Prowadzenie konferencji naukowo-metodycznych pod hasłem „Ukrainie — język ukraiński!”, działalność wydawnicza, tworzenie produkcji wideo i filmów telewizyjnych „Logos”, organizacja wystaw artystycznych, wieczorów artystyczno-literackich, odradzanie ukraińskich zwyczajów i tradycji, czytanie wykładów z historii, ekonomii, kultury Ukrainy — to codzienna, celowa praca proświtian, która kształtuje narodową i obywatelską świadomość Ukraińców. Jednak struktury władzy nie zdołały wypełnić podstawowych postanowień Konstytucji dotyczących podniesienia autorytetu języka państwowego. Stan, który wytworzył się obecnie z językiem ukraińskim w niepodległej Ukrainie, jest krytycznie zagrażający. Lekceważąc wszystkie normy Konstytucji Ukrainy, historyczne prawo narodu ukraińskiego do rozwoju języka i kultury ukraińskiej, obecna władza bezpośrednio i pośrednio faktycznie zakonserwowała półkolonialny status języka ukraińskiego, pobłażając ideologom reakcyjnego moskwofilstwa, które aktywnie daje o sobie znać na południu i wschodzie Ukrainy. Przewidziane w art. 10 Konstytucji Ukrainy zapewnienie przez państwo „wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy” tak i nie nabrało charakteru postępowego. Szczególnie niebezpieczna sytuacja wytworzyła się w sferze informacyjnej. Ogólny nakład ukraińskich gazet stale spada, na kanałach niepaństwowych 90% audycji jest tylko w języku obcym — rosyjskim. Strumień zagranicznej prasy i książek z Rosji nie napotyka żadnych przeszkód. A ustawodawstwo podatkowe ukraińskiej książce nie sprzyja i jej nie chroni. Ukraińska przestrzeń informacyjna nie jest w całości ukraińska — pod względem państwowych interesów narodowych i priorytetów, języka i kultury. Jest ona nasycona ideologią, która nie pracuje na rzecz mobilizacji narodu, a często ma charakter antyukraiński. Wszystkie rosyjskie i wiele ukraińskich, ale prorosyjsko zorientowanych mediów, prowadzi propagandę skierowaną na dyskredytację ukraińskiej idei narodowej, ukraińskiej władzy i państwowości, języka i kultury ukraińskiej — czyli przeciwko Ukrainie została rozpętana prawdziwa wojna informacyjna. Niemało sił politycznych, w szczególności przedstawiciele Partii Regionów, którzy mają większość w radach wschodnich i południowych obwodów Ukrainy, kontynuuje niszczenie ukraińskiej państwowości, w wielu obwodach Ukrainy trwa celowa, bezprecedensowa działalność antykonstytucyjna dotycząca wprowadzenia języka rosyjskiego jako państwowego. Z budżetów lokalnych, w szczególności miasta Sewastopola, gdzie nie ma ani jednej ukraińskiej placówki edukacyjno-wychowawczej, wydzielane są milionowe środki na podniesienie jego roli społecznej. Korupcja, łapownictwo, nieodpowiedzialność urzędników doszły do ostatecznej granicy. Nie czuć należytego reagowania na wszystkie te antypaństwowe przejawy ze strony Prokuratury Generalnej, Służby Bezpieczeństwa oraz Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Ukrainy. Władze centralne i regionalne nie podejmują odpowiednich kroków. Społeczeństwo Ukrainy jest zaniepokojone tym, że obserwuje się skierowany, sterowany z zewnątrz zuchwały i agresywny atak na wszystko, co ukraińskie. Niedawne wydarzenia w Odessie z zabójstwem studenta Maksyma Czajki dowodzą, że sprawa doszła już do fizycznego niszczenia ukraińskich patriotów. Wbrew zdrowemu rozsądkowi ukraińskim patriotom przypina się etykiety „faszystów”, „nazistów”, „ksenofobów”. Niepokój proświtian budzą nastroje separatystyczne na Zakarpaciu grupy Rusinów, co zagraża integralności terytorialnej Ukrainy. Zjazd zwraca się do Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, Prokuratury Generalnej z żądaniem dokonania należytej oceny tej bezprawnej działalności i wszczęcia sprawy karnej wobec jej prowodyrów. Delegaci VIII zjazdu, przeanalizowawszy stan i nastroje społeczeństwa ukraińskiego, uważają za swój obowiązek oświadczyć, że kryzys gospodarczy w naszym państwie w pełni ujawnił jeszcze kryzysy polityczny i duchowy. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w swoich wielokrotnych apelach, w oświadczeniach adresowanych do Prezydenta, Rządu, Rady Najwyższej, nalegało na wypracowanie ideologii narodowej, stałe przestrzeganie Ustawy Zasadniczej we wszystkich sferach życia społecznego, w szczególności tych jej postanowień, które dotyczą wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego, zachowania i rozwoju narodowej przestrzeni informacyjnej, ukraińskiej kinematografii, druku i rozpowszechniania książek. Rada Najwyższa Ukrainy, do której Rada Główna, Zarząd, proświtianie wielokrotnie zwracali się z żądaniami przyjęcia pakietu ustaw językowych, programu rozwoju państwowego języka ukraińskiego, okazała się niezdolna do wypracowania państwowego ustawodawstwa językowego, które regulowałoby stosowanie i rozwój języków mniejszości narodowych oraz zapewniało pełnowartościowe funkcjonowanie języka państwowego w edukacji, mediach, w radiu i telewizji, w wydawnictwach książkowych, co stałoby się przeszkodą dla totalnej rusyfikacji Ukrainy. Żądamy przerwania tej antykonstytucyjnej warcholiny, którą tworzą antypaństwowe partie polityczne, prywatne media, kanały telewizyjne i radiowe, wpajając społeczeństwu antypaństwowe nastroje zwątpienia i rozczarowania, braku szacunku do symboli narodowych, do własnego kraju, do jego postępu drogą niepodległości, do samej niemożliwości nieodwracalnego zwycięstwa narodu ukraińskiego w ustanawianiu narodowego demokratycznego państwa Ukraina, gdzie każdy obywatel będzie czuł się chroniony i wolny. VIII zjazd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki zwraca się do wszystkich Ukraińców: jednoczmy się! To dzięki nam powstała niepodległa Ukraina! To my wyszliśmy na place, aby potwierdzić nasz wolny wybór — żyć w kraju silnym i bogatym, dlatego ogłaszamy zdecydowany protest przeciwko manipulacjom politycznym, politycznym handlarzom wszelkiej maści i koloru, którzy stworzyli piątą kolumnę i próbują poprzez przewrót konstytucyjny dokonać zmiany ustroju państwowego Ukrainy, zahamować nasz postęp do ogólnoeuropejskiego domu, zaprowadzić w pełną energetyczną,
ekonomiczną, polityczną, informacyjną zależność od chorych na wielkomocarstwowe ambicje północnych sąsiadów. Zważywszy na obecną sytuację polityczną, która może doprowadzić do powtórzenia nowych Krut i Hołodomorów, utraty przez Ukrainę swojej państwowości, jak to było w czasach Ukraińskiej Republiki Ludowej, wychodząc z lekcji historii i wymogów Konstytucji Ukrainy dotyczących bezpieczeństwa narodowego państwa, zwracamy się do: Prezydenta Ukrainy: 1. Zobowiązać Służbę Bezpieczeństwa Ukrainy, Prokuraturę Generalną do pociągnięcia do odpowiedzialności karnej wszystkich urzędników, którzy prowadzą antykonstytucyjną działalność, rozniecają nastroje separatystyczne i wrogość międzyetniczną, co zagraża integralności państwowej. 2. Wydać dekret „O ochronie, rozwoju i roli języka ukraińskiego w życiu człowieka, społeczeństwa, państwa”. 3. Polecić Rządowi opracowanie Programu dotyczącego wzmocnienia roli i autorytetu języka ukraińskiego oraz przedstawienie go do dyskusji publicznej. 4. Pozbawić dekretem Prezydenta prawa do noszenia nazwy „narodowy” uniwersytety, w których masowo dochodzi do naruszeń konstytucyjnych dotyczących stosowania języka państwowego w procesie edukacyjno-wychowawczym, uznawać to za jeden z głównych czynników podczas przeprowadzania akredytacji szkół wyższych i wydawania im licencji. Rady Najwyższej Ukrainy: 1. Uchwalić ustawę „O języku państwowym na Ukrainie” w takiej redakcji, która rzeczywiście zmieni pozycję języka ukraińskiego i powstrzyma rusyfikację kraju. 2. Przejrzeć projekt ustawy Ukrainy „O ogólnym wykształceniu średnim” w celu przywrócenia w nim art. 7, kładąc w jego podstawę obowiązkowe nauczanie i wychowanie w placówkach oświaty średniej w języku państwowym ukraińskim. 3. Rozpatrzyć kwestię przywrócenia rubryki „narodowość” na sesji Rady Najwyższej Ukrainy z żądaniem zatwierdzenia nowego wzoru paszportu z wprowadzeniem tej rubryki i wypełnianiem go w języku ukraińskim. Rządu Ukrainy: 1. Stworzyć przy Gabinecie Ministrów Ukrainy Państwowy Departament Polityki Językowej oraz komisję naukowo-ekspercką w celu wypełniania konstytucyjnych obowiązków państwa wobec obywateli i rządowych programów rozwoju językowego. 2. Przeprowadzić z udziałem odpowiednich ministerstw, innych centralnych organów przegląd ustawodawstwa, którym reguluje się stosowanie języków w środkach masowego przekazu, wydawnictwach, reklamie i wprowadzić do nich odpowiednie zmiany i uzupełnienia. 3. Stworzyć ulgowe warunki dla rozwoju ukraińskiej produkcji audio i wideo, dążyć do wprowadzenia języka ukraińskiego w Internecie i nauczaniu komputerowym. 4. Realizować rzeczywiste wsparcie państwowe dla ukraińskiej prasy, drukarstwa, wszystkich rodzajów ukraińskiej produkcji, przede wszystkim dla dzieci, młodzieży i młodych ludzi na podstawie ulg podatkowych. 5. W celu skutecznej realizacji zadania ochrony i rozwoju języka ukraińskiego ministerstwom, resortom, które zajmują się przede wszystkim kwestiami edukacji, nauki, kultury, rodziny i młodzieży, polityki informacyjnej, połączyć wysiłki, potencjał państwa z instytucjami społecznymi, ukraińską inteligencją i zaproponować konkretne drogi, środki i zasoby dla poprawy sytuacji. 6. Na podstawie społeczno-obywatelskiej analizy naukowej treści współczesnej edukacji wnieść uzupełnienia do istniejących i opracować nowe standardy państwowe, uwzględniając społeczne znaczenie ukraińskiego potencjału językowego i kulturologicznego, historii Ukrainy bez wielkomocarstwowych i radzieckich naleciałości ideologicznych. 7. Gabinetowi Ministrów Ukrainy zatwierdzić skład Komisji ds. Ortografii na czele z ministrem edukacji i nauki Ukrainy akademikiem Wakarczukiem, która została sformowana z inicjatywy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki wspólnie z Ministerstwem Edukacji i Nauki Ukrainy oraz Instytutem Języka Ukraińskiego. 8. Włączyć do planów tematycznych naukowych badań fundamentalnych i stosowanych problematykę roli języka ukraińskiego, pamięci historycznej, kultury w rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, państwa i jedności narodu. 9. Otworzyć akademie ukraińskiej literatury. 10. Do priorytetów i głównych zadań regionalnych programów rozwoju społeczno-ekonomicznego na rok 2009 i lata następne obowiązkowo należy wnieść kwestie wsparcia języka państwowego, drukarstwa i rozpowszechniania książek. 11. Uważać obecnie obowiązujący system opodatkowania dotyczący ukraińskiej książki, kina, sztuki za drakoński i antyhumanitarny, oraz za oznakę całkowitego niezrozumienia lub świadomego nieprzyjęcia ważnych czynników tworzenia narodu, znaczenia ich dla rozwoju osobowości, jej godności narodowej i państwowej. 12. Uważać za niedopuszczalną praktykę prowadzenia kancelarii, oficjalnej korespondencji w języku niepaństwowym między organami władzy centralnej i lokalnej. 13. Wzmocnić odpowiedzialność osobistą kierowników kanałów telewizyjnych i radiowych, redaktorów oraz dziennikarzy masowych wydawnictw periodycznych za nagłaśnianie antyukraińskich wystąpień rosyjskich polityków i ekspertów na ukraińskiej antenie i w prasie. 14. Zobowiązać przedstawicieli ukraińskiej władzy wszystkich szczebli — urzędników i osoby zajmujące stanowiska państwowe, kierowników i przedstawicieli lokalnych organów władzy, deputowanych ludowych Ukrainy i deputowanych wszystkich szczebli — do prowadzenia oficjalnych i nieoficjalnych wystąpień w prasie, radiu i telewizji wyłącznie w języku państwowym, wypełniając art. 10 Konstytucji Ukrainy. 15. Skończyć z haniebną praktyką, gdy dziennikarze telewizyjni i radiowi, komunikując się publicznie z ukraińskimi obywatelami, rozmawiają w języku rosyjskim. 16. Znacząco zmienić dyskurs językowy w ukraińskiej telewizji popularnych programów rozrywkowych, zawodów sportowych, które komentowane są w większości w języku rosyjskim. 17. Skierować należytą ilość środków budżetowych na produkcję i tworzenie ukraińskich seriali telewizyjnych, filmów fabularnych o heroicznej przeszłości narodu ukraińskiego, dziecięcych filmów animowanych, filmów fabularnych, a także filmów fabularnych dla dzieci i młodzieży. 18. Kontynuować i rozszerzyć praktykę dubbingowania filmów w języku ukraińskim. Przewodnicząca Międzynarodowego Funduszu Charytatywnego „Ukraińska Rodzina” Halyna Łemec przedstawia projekt Cerkwi Kobzarowej
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
każda myśl właśnie tego lektora Ukraińskiego Radia. Dzieje się to tak niezauważalnie, jak nie zauważamy, że oddychamy. A ileż trzeba włożyć codziennej pracy w to, aby u artysty pojawiła się taka naturalna prostota! Proszę zwrócić uwagę na to, jak logicznie brzmi każdy pasaże, każde słowo, a przecież nie każdemu artyście, w szczególności lektorowi, się to udaje. Co więcej, czym innym jest tekst publicystyczny czy polityczny, a czym innym literatura piękna — proza, wiersze, określone charaktery. Jeden lektor mówi lub czyta poprawnie, równo, ale „drewnianie”, a u Petra Todosijowycza za każdym dźwiękiem czuć własny stosunek do myśli, własny podtekst, własny piękny emocjonalny nurt. Tutaj za każdym słowem stoi myśliciel, artysta, twórca. Zatem, jak pisał wielki Puszkin do jednego ze swoich francuskich tłumaczy: „Skłonił mnie Pan do odnalezienia piękna w moich wierszach, szanowny panie. Przyodział je Pan w tę szlachetną szatę, w której poezja staje się prawdziwą boginią… Jest Pan poetą i uczy Pan młodzież; przyzywam na Pana podwójne błogosławieństwo”. W imieniu literatów wszystkie te słowa i myśli mogę zaadresować również do Petra Bojki. Dobrze to odczułem, słuchając własnych utworów w jego wykonaniu w radiu, ze sceny i po prostu w życiu. Przecież za każdym naszym tekstem stoi ktoś większy niż my sami, kiedy czyta go ten wielki mistrz. Czy to czyta on akademika M. Żułynskiego o France, czy T. Szewczenkę, którego któż tylko nie czytał, ale nikt tak nie czyta, jak Petro Bojko: nagle znika cały podręcznikowy blask, który przylgnął do słów Szewczenki przez „wiele lat”. Jego wykonanie jest jak życiodajne krople deszczu na zwiędłą trawę w upał. Jako dyplomowany aktor dobrze to czuję i wiem, bo sam słuchałem nie raz takich wspaniałych mistrzów słowa artystycznego, jak Dmytro Żurawlow, Anatolij Pałamarenko, Jurij Szumski, Łarysa Kadyrowa. Teraz obok nich z pełnym prawem mogę postawić Petra Bojkę. A tak, jak on przeczytał całego „Kobziarza” Tarasa Szewczenki w radiu „Kultura”, jeszcze nikt nie czytał i raczej nikt nie przeczyta lepiej. Słyszałem od ludzi opinie Liny Kostenko o jego wykonaniu i interpretacji jej poematu „Beresteczko”; czytałem słowa wielu autorów, napisane na ich książkach, podarowanych artyście, w szczególności przez akademika Mykołę Żułynskiego na jego niedawnym wspaniałym studium twórczości I. Franki „On wiedział, »jak wiele waży słowo«”, które przeczytał ten artysta w kilkudziesięciu audycjach radiowych w redakcji wspaniałego dziennikarza radiowego W. Karpinskiego. A jak błyskotliwie brzmi teraz cotygodniowy magazyn radiowy „Słowo” w wykonaniu Switłany Horłowej i Petra Bojki! …O nim można pisać i pisać, uczyć na jego życiowym przykładzie wszystkich młodych artystów, przecież nie sposób wyliczyć nawet w tak niemałym artykule dziesiątek, setek jego występów w radiu, na scenie, nabożeństw w świątyniach. Ten zwyczajny czarodziej, jak nikt inny, dawno pojął na całe życie słowa naszego proroka T. Szewczenki: Cóż by się zdawało, słowa... Słowa i głos — nic więcej. A serce bije — ożywa, Gdy je usłyszy!..
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło SIRENKO, poeta, zasłużony pracownik kultury Ukrainy „Jak wiele waży słowo!” Iwan Franko Znam go od dawna. Nawet bardzo dawna, bo sam już jestem w podeszłym wieku. Mam wrażenie, że znałem go całe życie i nigdy nie zastanawiałem się nad tym, kiedy i jak go poznałem. Czyż zastanawiamy się nad słonecznym wiosennym dniem? Po prostu przyjmujemy go jako dar, jako coś, co zostało nam podarowane przez Boga. Sądzę, że ten, kto potrafi cieszyć się takim dniem, który po prostu odczuwamy jako żywą i czystą cząstkę duszy, zrozumie mnie od razu. Właśnie taki jest ten zwyczajny czarodziej. Przecież słoneczny wiosenny dzień zupełnie niepostrzeżenie czaruje wszystko, wlewa w duszę radość, pewność, a ty nawet nie zauważasz, skąd się wziął ten czarowny dzień, i wierzysz, że będzie wiecznie z tobą. Mówię to wszystko o Petrze Bojce. Choć można by powiedzieć po prostu: Piotr. To dopiero teraz, kiedy staliśmy się starsi, czasami, jak inni, mogę nazwać go też Todosowyczem. A przyszedł on do mnie jeszcze wtedy, gdy ja na wsi (jako uczeń w powojennych latach) skonstruowałem własnymi rękami prymitywne radio z wysoką anteną pomiędzy ulicznymi wierzbami. Od niej szedł jeden drut przez okno do chaty pod strzechą, a drugi — od uziemienia. Pomiędzy nimi była niewielka deseczka ze stopem ołowianego kamyczka, a nad tym stopem — stalowy drucik. Do nich podłączyłem słuchawki i łowiłem drucikiem za kamyczkiem radio Kijowa, Moskwy itd. Dlaczego tak szczegółowo opisuję ten prymitywny odbiornik detektorowy? Dlatego, że tak samo na Winnicczyźnie, we wsi Łopatyn, Petro Bojko robił własne radio. Moje było, prawda, we wsi Drużnia na Kijowszczyźnie. Ale i w jego, i w mojej wsi o elektryczności i sieci radiowej tylko marzono. Zatem z tym „radiem” przyszli do mnie do chaty przede wszystkim spikerzy — Andrij Jewenko, Serhij Feszczenko, Nina Sawycka, Jewhenija Kruhłowa, Mykoła Pohribnyj… A po wielu latach, kiedy byłem już studentem i w domu na wsi miałem prawdziwy odbiornik radiowy — Petro Bojko, Ihor Muraszko, Lidija Lesna, Polina Pachomowa… Nie mówiąc już o aktorach kijowskich teatrów: Natalii Użwij, Polinie Niatko, Dmytro Franku, Walentynie Duklerze, Jewhenie Ponomarence… Mimo wszystko nie zapominałem o „radiu” pod i nad słomianą strzechą, i kiedy czytałem zbiór wierszy Mychajła Isakowskiego „Przewody w słomie”, to nie dziwiłem się, dlaczego te „przewody” są właśnie w słomie. Byłem już studentem Kijowskiego Instytutu Teatralnego imienia I. Karpenki-Karego, a mimo to często jeździłem do swojej Drużni, która położona jest na 66. kilometrze kolei do dawnej stolicy Drewlan, miasta Korostenia. We wsi moja matka i ojciec często dopytywali się, czy nie widziałem naszego Bojki, który mówi do nich od rana do wieczora, opowiadając najciekawsze nowiny, bo myśleli, że skoro uczę się na artystę, to też będę taki jak Bojko. A jeśli nawet nie, to chociaż przekazywałbym im przez radio prognozę pogody. A „pogoda” w tamtym czasie nie była taka znowu dobra, tym bardziej dla moich rodziców-rolników. Prawda, ojciec pracował jako zwrotniczy na pobliskiej stacji kolejowej i w kołchozie, a matka — tylko w kołchozie. Do tego jeszcze niepiśmienna. Wspominam, wszyscy bardzo się niepokoili, że jeśli nie wyrobisz normy dniówek, to zmniejszą ogród i nie wpuszczą naszej krowy na pastwisko. Lecz nawet w tej sytuacji sowieckie wieści Petra Bojki słuchano z przyjemnością i uważano go za swojego. A kiedy z czasem przywiozłem go do nas do domu, to nie wiedzieli, gdzie posadzić i czym ugościć drogiego gościa. Oczywiście siedział przy stole na pokuciu i w chacie było wtedy największe święto. Gościowi opowiedzieli epizod z czasów mojego detektorowego radia. Chata nasza była przedzielona na dwa pokoje. Matka zimą wieczorami siedziała na piecu, który z zapieckiem oddzielał drugi pokój, gdzie my w tym czasie byliśmy z ojcem. Zatem tato (jako zwrotniczy) przyniósł do domu ze służby starą słuchawkę telefoniczną, a ja ją dopasowałem do swojego odbiornika równolegle ze słuchawkami. Słuchawki dałem matce do słuchania w pierwszym pokoju na piecu, a ojciec słuchał słuchawką telefoniczną w drugim. I tak się złożyło, że kiedy w ciemny zimowy wieczór moskiewski spiker powiedział: „Goworit Moskwa”, ojciec postanowił sprawdzić, czy matkę tam słychać na piecu, i po słowie „Moskwa” krzyknął do słuchawki: „Fiedoro! Słyszysz?” Matka, przestraszywszy się na śmierć, rzuciła te słuchawki i jak krzyknie: „Niech ich diabli! Skąd oni tam wiedzą w Moskwie, że ja Fiedora i że ja ich słucham?” Kiedy rodzice opowiedzieli o tym Petrowi, śmiał się do łez i opowiedział nam, że też robił takie odbiorniki w dzieciństwie, ale nawet nie śmiał marzyć, że kiedyś zostanie spikerem radia. Dowiedzieliśmy się, że po szkole wiejskiej nasz gość wstąpił do technikum geologicznego we Lwowie. A dalej próbował szukać losu w Kijowskim Instytucie Teatralnym, ale z wiejskich przyczyn bytowych nie pojawił się na egzaminach — zatem wstępował na uniwersytet imienia T. Szewczenki na wydział górniczy, gdzie uczył się rok. Usłyszał, że Ukraińskie Radio przeprowadza konkurs spikerów. I on na tym konkursie, gdzie było 100 osób na miejsce, zdobył razem z absolwentem instytutu teatralnego Borysem Prydawą najwięcej punktów. Zatem, oczywiście, trzeba było na uniwersytecie kończyć już wydział filologiczny, pracując równolegle w Radiu Republikańskim… Czyż mogliśmy w tamtym czasie naszym niewykształconym rodzicom opowiadać o tym, że razem czytamy samizdatowe utwory Iwana Dziuby, Wasyla Symonenki, Mykoły Rudenki i innych, że Petro w swoich audycjach robi takie akcenty i podteksty, które grożą mu zwolnieniem z pracy, a ja czytam czasami naszemu Bojce takie swoje wiersze, za które można trafić na Sybir? Także nie mogłem opowiadać o jego występach w szkołach razem z nami, młodymi literatami, przed nauczycielami, licealistami o tym, jak warto rozumieć wiersz Sosiury „Kochajcie Ukrainę”, jak trzeba kochać, szanować i wykładać język ukraiński. Oto przykład. Gdzieś w latach sześćdziesiątych podczas chruszczowowskiej odwilży poeta-frontowiec Mykoła Hirnyk opublikował w czasopiśmie „Witchyzna” dość ostry (jak na tamte czasy) cykl wierszy z ogólnym tytułem „Korniki” o ówczesnych biurokratach ze słowami: „Idą, połykając witryny…” Albo takie: Osiem pokoi i dwie dacze — Ty już dotarłeś do celu. W przyjaźni żyjecie gorącej — Żona, pies i ty. Ależ na naszych występach Bojko robi taki akcent: „Żona — so”
! Iść”. Oczywiście w tamtym czasie „donos” docierał szybciej niż dźwięk, a do tego dodajcie jeszcze jego spotkania z takimi dysydentami jak B. Antonenko-Dawydowycz, M. Szułyło, M. Rudenko… Petro Todosowycz i mnie z nimi zapoznał, i innych młodych literatów. I oto teraz tak czy inaczej przenoszą go już z radia republikańskiego do obwodowego, a wkrótce i stamtąd wykopali „na własne życzenie”… Ja przez te lata ukończyłem instytut i pracowałem jako reżyser w studiu kroniki filmowej, gdzie z powodzeniem „klepałem” komsomolskie numery kronik filmowych „Młodzi Ukrainy”, w których lektorem był Petro Bojko. Tak dawałem możliwość zarobić koledze i współmyślicielowi. Oboje już się pożeniliśmy, mieliśmy dzieci, przyjaźniliśmy się rodzinami. A zatem właśnie w domu Bojki poznałem zakazane w tamtym czasie utwory Wołodymyra Wynnyczenki, Iwana Bahrianego, Mykoły Chwylowego. Do niego do domu przychodził wspaniały poeta z Donbasu Jewhen Letiuk. Ja zaś zapoznawałem Petra z Andrijem Miastkiwskim, Mykołą Winhranowskim, Wołodymyrem Karpekiem, Hryhorem Tiutiunnykiem oraz z innymi. On wielu z nich deklamował ze sceny na naszych spotkaniach twórczych w zakładach pracy Kijowa i w kołchozach. Co tu mówić, kiedy dla niego ukraińskie słowo już wtedy, jak i teraz, było i jest Bogiem. A zatem Bóg go i ratuje. Kiedy pewne „organy” odcięły Todosowyczowi dopływ tlenu tym Słowem, pojechał do błogosławionego Lwowa, skąd zaczynał zawodowe i artystyczne „wznoszenie się”. I znowu — nauka, już na księdza. baka I to wszystko po technikach, wydziale filologicznym Uniwersytetu Szewczenki, po wykładaniu retoryki i czytania ekspresyjnego w wyższych uczelniach Kijowa… Religia mu jeszcze raz przypomniała, że „Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Słowo było Bogiem”. Oto właśnie dlatego z Bogiem i ludźmi trzeba rozmawiać ojczystym ukraińskim słowem. Nawet wtedy, kiedy tacy „bardzo mądrzy” deputowani Rady Najwyższej, jak Bohosłowska, krzyczą: „Kłamiecie!”, uważając, że to najlepsze słowo naszego języka. Albo niemal codziennie jakiś głupek, a nie lektor, rozpoczyna transmisje Ukraińskiego Radia (i kto go tylko tam dopuścił?!) drewnianym, skrzypiącym głosem na „ruski sposób”: „Era radzio! Pierwszy kanał ukraińskiego radzio przedstawia wsio rozmaicie życia”. Petro Todosowycz nauczył się nabożeństw liturgicznych i obrzędowych ukraińskim słowem. I w czerwcu 1990 roku sam władyka UA Cerkwi Wołodymyr (Romaniuk) wyświęcił go na diakona, a w lipcu nałożyli ręce na księdza. A zatem 24 sierpnia 1991 r. właśnie on święcił Flagę Narodową Ukrainy. A kiedy Jego Wysokoekscelencja Mścisław przybył z Ameryki na Ukrainę, aby stanąć na czele jako Patriarcha Ukraińskiej Cerkwi, ksiądz Bojko P. T. był jego pierwszym sekretarzem. Mijały lata. Los przywiódł Petra Todosowycza z religijną misją do Kanady, gdzie pracował jako ksiądz i doskonalił swoją wiedzę w Kolegium Świętego Andrzeja przy Uniwersytecie Manitoby. Oto tutaj dobrze zrozumiał, że jeśli integralność Wszechświata trzyma idea Boga, to integralność ludzi na świecie — idea narodowa. Powróciwszy na ojczystą ziemię, już niemało lat kłania się właśnie tej idei narodowej. I to wszechstronnie — i w cerkwi, i w wyższych uczelniach religijnych, i wszędzie, służąc swojemu Bogu — Ukraińskiemu Słowu. Oto na tym chcę położyć szczególny nacisk. Ma tytuł zasłużonego artysty Ukrainy, choć w narodzie już dawno nazywają go ludowym za unikalny głos i złote słowo. Zazwyczaj ludzie nie zastanawiają się nad tym, dlaczego tak łatwo, prosto i z duszą kładzie się na serce Petro Bojko, absolwent Kolegium Św. Andrzeja w Winnipeg (Kanada). 1991 r.
Tłumaczenie maszynowe
Oleksandr Czerwonyj
Olena SZULHA Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ
Andrij Slusarczuk
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK Dział kultury
Serhij KLYMKO 279-49-47 Dział pracy oświatowej
Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział korekty
Olena SZULHA 278-63-69 Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy
Jewhen BUKET 279-39-55
Redaktor dyżurny
Nina HNATIUK
Księgowość 279-41-46
A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10KB, m. Kijów, 01001
E-mail: slovo_prosvity@ukr.net
http://slovoprosvity.org.ua
Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301225 Nakład w czerwcu — 24 000
Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.
Komisja podczas pracy
Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe.
I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywny. na 3 miesiące — 12,36 hrywny. na 6 miesięcy — 23,42 hrywny.
0 9 0 2 5
4 820095 780016
to nie tylko fenomen wytrenowanej pamięci, to skaner, który pracuje razem z komputerem. Taka praca wymaga ogromnych nakładów energii. Zdolności Andrija warto wykorzystać w badaniu osobliwości mózgu w fizjologii oraz możliwości odzyskiwania pamięci u chorych”. Podczas przeprowadzania eksperymentu Andrij popełniał nieznaczne błędy, ale to po raz kolejny potwierdza czystość eksperymentu, którą zresztą poświadczyła również komisja. Fenomen Slusarczuka to nie fantastyka, a najnowsza technologia. Nie ma dziedziny, w której nie przydałaby się ona — od medycyny po technologie komputerowe. Chodzi o syntezę naturalnej i sztucznej inteligencji. Jednak projekt Andrija do tej pory utrzymuje się dzięki entuzjazmowi. Potrzebuje on wsparcia finansowego na badania naukowe, ponieważ za mnemotechnikami stoi przyszłość. Trudno pojąć, jak bezgraniczne są ludzkie zdolności. Obecnie Andrij Slusarczuk wykłada psychologię i pracuje jako neurochirurg. A zaczęło się wszystko od tego, że śledził swoje procesy myślowe, fenomeny psychiki, badał fobie. Włączył hipnotechnologie, metody biologiczne. Obserwacje pozwoliły zrozumieć, że pamięć błyskawicznie rejestruje informacje i utrzymuje je przez całe życie. Naukowiec odkrył strefy kory mózgowej, które odpowiadają za specyficzność informacji. Jednak świadomość chroni przed nadmiarem. „Udało mi się zrozumieć fenomen pamięci, wykluczyć fenomen świadomości, sztucznie stworzyć warunki do przekonania mózgu, że informacja, którą chcę zapamiętać, jest ważna. Co dalej? Pukam do wszystkich drzwi, przekonuję, że z moją wiedzą i zdolnościami mogę zrobić wiele w medycynie i innych dziedzinach, choć nie traktują mnie poważnie. Mam osiem gotowych do wydania rękopisów, ale nikt nie chce ich drukować. Ukraina znajduje się daleko za innymi krajami w dziedzinie neuronauki, a może być z przodu, bo możliwości ku temu są. Możemy sformułować nową naukę, za którą stoi przyszłość. Człowiek jest obrazem i podobieństwem Stwórcy i powinien być blisko Niego”. Obecny etap bytu wymaga przemyślenia istnienia człowieka jako substancji informacyjnej. Naukowcy są przekonani, że zapamiętywać tak, jak Andrij Slusarczuk, wkrótce będzie mógł każdy. Dzięki najnowszym technologiom będzie można wyleczyć chorych na choroby nerwowe i psychiczne. Dlatego państwo powinno teraz posłuchać specjalistów, aby umocnić się w przyszłości.
Andrij Slusarczuk — doktor nauk medycznych, profesor, specjalista w dziedzinie neuronauk — neurochirurgii, neurologii, psychiatrii, technologii pracy z pamięcią. Potrafi wymienić sekwencję irracjonalnej aperiodycznej liczby pi. Swoją program nazwał „Krok za horyzont”, bo, jak sam mówi, ciekawie jest, co tam, za widnokręgiem. W obecności autorytatywnej komisji, w skład której wchodzili: kierownik projektu narodowego „Księga rekordów Ukrainy” Ihor Pidczibij, zastępca szefa Sekretariatu Prezydenta Ukrainy Maryna Stawnijczuk, akademik NAN Ukrainy, prezydent APN Ukrainy Wasyl Kremen, główny sekretarz naukowy Akademii Nauk Medycznych Ukrainy Wołodymyr Michniow, docent katedry analizy dyskretnej Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki Jurij Szczerbyna, rektor Narodowej Akademii Medycznej Kształcenia Podyplomowego im. P. Szupyka Jurij Woronenko, kierownik katedry neurochirurgii Narodowej Akademii Medycznej Kształcenia Podyplomowego im. P. Szupyka profesor Mykoła Poliszczuk, docent katedry systemów informacyjnych i sieci Narodowego Uniwersytetu „Lwowską, pamięta i może odtworzyć 5 milionów symboli po przecinku liczby pi. Akademik Wasyl Kremen po eksperymencie poprosił Andrija o wyłożenie metod treningu pamięci w dostępnej dla dzieci formie, bo może to być przydatne podczas nauki. Maryna Stawnijczuk jest pod wrażeniem tego, co zobaczyła. „Przekonaliśmy się — powiedziała — że geniusze na Ukrainie są. Z Panem i z Pana możliwościami związana jest przyszłość, otwierają się nowe technologie edukacyjne, możliwości w medycynie”. Mykoła Poliszczuk jako neurochirurg-praktyk przeprowadzał tysiące operacji, ale nie widział myśli i pamięci, a dzisiaj zobaczył. „Mnie jako neurochirurgowi wyjaśnić to trudno. To Politechnika Lwowska” Jurij Nikolski, dyrektor departamentu Ministerstwa Ochrony Zdrowia Ukrainy Mykoła Banchuk, w Ukraińskim Domu ustanowił kolejny rekord świata w zapamiętywaniu. Ihor Pidczibij zarejestrował ten rekord i wręczył profesorowi Slusarczukowi dyplom Księgi rekordów Ukrainy. Poprzedni rekord należy do Japończyka, który w latach 2007—2008 odtworzył 67 tysięcy znaków po przecinku liczby pi. Współmyśliciele Andrija Slusarczuka opracowali nową metodykę, dzięki której ogromne ilości informacji może zapamiętywać nie tylko sam profesor, ale i inni ludzie. Dziennikarzom przedstawiono ucznia Andrija Tychonowycza, absolwenta Politechniki Lwowskiej Oleksandra Czerwonego, który opanował metody-
30 czerwca w Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela odbędzie się wieczór pamięci znanego ukraińskiego poety, proświcianina, autora wielu piosenek Wasyla Juchymowycza, któremu w lipcu stuknęłoby 85 lat. W programie — występy rodaków, pisarzy, zespołów artystycznych: Narodowej Zasłużonej Kapeli Bandurzystów Ukrainy imienia H. Majborody, zasłużonego zespołu pieśni i tańca „Darnyczanka”, chóru ludowego „Lonok” z miasta Żytomierz, ludowej artystki Ukrainy Diany Petrynenko, trio bandurzystek Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy w składzie Tetiany Małomuż, Olhy Czernij, Kateryny Kowryk. Zabrzmią piosenki O. Biłasza, I. Słoty, W. Kostenki do wierszy W. Juchymowycza. Początek o godz. 19. Wstęp wolny.
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświata” im. Tarasa Szewczenki, Świadectwo rejestracyjne KB nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Redaktor prowadzący Ljubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Pierwsza zastępczyni redaktora naczelnego
Nina HNATIUK 279-49-47
Zastępca redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych
Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe