Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Wira Kytajhorodśka: „Moje zakorzenienie nie pozwalało mi ulec koniunkturze”

Слово Просвіти, №25 за 2012 рік

Notatka „SP” Wira Kytajhorodśka urodziła się 5 grudnia 1961 roku we wsi Nahoriany w rejonie kelmienieckim obwodu czerniowieckiego. Ukończyła wydział filologiczny Uniwersytetu Czerniowieckiego. Członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Laureatka nagrody dziennikarskiej „Złote Pióro”, zasłużona pracownica kultury Ukrainy. Pracowała w gazetach „Budiwelnyk Bukowyny”, „Dżereła Bukowyny”, „Mołodyj bukowyneć”. Od 1997 roku kieruje gazetą obwodową „Bukowynśke wicze”, a w 2003 roku stworzyła i stanęła na czele gazety dla dzieci „Dzwinoczok”. Pisze poezję, utwory prozatorskie, publicystyczne i krytyczne. Jest autorką tomików poetyckich „Wynohradna kołyska”, „Sonce wnochi”, „Dekadans”, „Łowinnia witru”, „Bezkonecznyk”. Jednocześnie zajmuje się haftem, tkactwem, kolekcjonuje haftowane i tkane wzory strojów bukowińskich. Przy redakcji gazety „Bukowynśke wicze” założyła „Mysteczką witalniu”. Formuje ekspozycję muzealną sztuki użytkowej Bukowiny. Przygotowała do druku album „Bukowynśke tkactwo. Zołotoji nyti ne zhubić”. Na podstawie poezji Wiry Kytajhorodśkiej powstały spektakle „Tuha za majbutnim. Prosta istorija” oraz „Wira”, które wystawiono w Czerniowieckim Akademickim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym im. O. Kobylańskiej. W marcu 2011 roku Wira Kytajhorodśka za tomik wierszy „Sim winkiw sonetiw” została pierwszą „Kniahynią rosy”, laureatką nagrody im. Tarasa Melnyczuka „Kniaź rosy”. Obecnie pani Wira kieruje Czerniowiecką Organizacją Obwodową Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. „Wyższa siła nie pozwala mi żyć inaczej” — Pod koniec 2011 roku świętowała Pani swój pierwszy półmetek życia. Ukazały się Pani nowe książki: poetycka — „Sim winkiw sonetiw”, która ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Knyhy XXI”, oraz prozatorsko-poetycka — „Hojra”, która wyszła w wydawnictwie „Bukrek”. Czy można uznać je za swoiste podsumowanie dotychczasowych dokonań? — Każda książka to pewne podsumowanie. Ale dla mnie wydanie tych książek to raczej szczęśliwy przypadek, ponieważ na publikację choćby jednej nie było pieniędzy. Rękopis prozatorsko-poetyckiej „Hojry” „Bukrek” wydał na własny koszt, a zbiór „Sim winkiw sonetiw” to projekt mojej córki Łesi Woroniuk, która go zilustrowała i znalazła sponsorów. Na swój jubileusz otrzymałam w prezencie dwie książki oraz teatralizowany spektakl poetycki „Wira” z udziałem ludowej artystki Ukrainy Lidii Żuk, zasłużonego artysty Ukrainy Jewhena Nyszczuka, obwodowej orkiestry symfonicznej pod batutą Josypa Sozanśkiego oraz chóru „Rezonans”, którym kieruje Andrij Pliszka. Byłam naprawdę szczęśliwa i natchniona tymi świętami, które podarowali mi rodzina, przyjaciele, koledzy. Czasami przewracam w pamięci wydarzenia tamtych grudniowych dni 2011 roku, przeglądam zdjęcia, wideo i cieszę się: ilu mam przyjaciół, ludzi o podobnych poglądach! Oto jest podsumowanie tego, jak żyłeś, jak odnosiłeś się do ludzi, kim byłeś dla nich, jakie wartości wyznawałeś. Prawda, na żadnej z moich jubileuszowych okazji nie było przedstawicieli władzy. I to też jest wskaźnik. I jestem z tego dumna. Choć być dumnym, według praw Bożych, nie przystoi, ale ta moja duma nie jest pyszna, lecz szczera, szczęśliwa, skrzydlata. Teraz o tamtych wydarzeniach przypominają mi płatki z prawie 900 róż, które przechowuję w ogromnym szklanym wazonie. Moi przyjaciele żartują, że będą przychodzić do mnie na wino z róż. — Dlaczego proza? To hołd dla mody czy zew duszy, której brakuje przestrzeni do odkryć? — Moja proza to muszlowiec, który pozostał na dnie pamięci po burzliwych przypływach poetyckich emocji. Poezja to rzecz ulotna, zawsze trzeba ją łowić jak wiatr. Proza to sprasowany z muszli kamień (moja rodzinna wieś leży w dolinie krzemiennej korony z kamienia — muszlowca), który wysiewa się jak sól, jak otręby z przesianej mąki. Kamień „rośnie” powoli, oto do pięćdziesiątego roku życia pojawiło się kilka takich brył i u mnie. Ale potrzeba jeszcze pół wieku, aby zdążyć zapisać nagromadzone, lecz nie ułożone w przejrzyste stogi (to, co chce się utrwalić, leży jak pokosy pod deszczem i słońcem, a złożyć wszystko nie ma kiedy). Praca redakcyjna i wieczne rewolucje zabierają i czas, i siły. Ale nie usprawiedliwiam się, że zdążyłam mało. Faktycznie mało. Nie rzucałam się w literaturę eksperymentalną, nie przystawałam do modnych nurtów. Żyłam i żyję, jak moi ziomkowie — osiadle i z cyklicznym obiegiem. Lato spędzam. Czekam na jesień. Mam nadzieję, że będzie długa i ciepła (jak tradycyjnie u nas na Bukowinie). Ale ta moja przyziemność trzymała mnie na uwięzi (w dobrym tego słowa znaczeniu) i jednocześnie nie pozwalała ulec koniunkturze, stać się zakładniczką w fałszywych ukraińskich projektach, na posyłkach u partyjnych czy kryminalnych bonzów. Czasem przychodzi mi do głowy, że przez takie odosobnienie moim potomnym przyjdzie iść na służbę. I po ludzku się tego boję. Ale jakaś wyższa siła nie pozwala mi żyć inaczej. Nie, jestem daleka od tego, by uważać się za bardzo już sprawiedliwą (sprawiedliwość należy tylko do Boga i jego niebieskiego wojska). Jestem nawet pewna, że za moją trumną pójdzie mniej ludzi niż za sprawnym kryminalnym autorytetem. Po prostu we mnie tak jest ułożona ta naddniestrzańska mentalność — szukam piękna we wszystkim: w relacjach, w codzienności, w przyrodzie. Nie akceptuję grzebania w organach ani w dziennikarstwie, ani w literaturze. „Ukraińska sztuka jest zdolna kierować świadomością” — Jak scharakteryzowałaby Pani relacje władzy i prasy, władzy i artystów? — W 90% władza pracuje przeciwko niezależnej prasie i sztuce narodowej. (90% to suma w skali państwa). Tak, gdzieś głęboko, w samym jeszcze łonie nowego czasu (niepodległości), pojawiały się zalążki partnerskich relacji. Lecz zabił je mróz niekończących się zdrad i politycznych gierek, zawiązanych nie tyle na samej polityce, co na pragnieniu nadzysków. Dlatego w ukraińską kulturę nic nie inwestowano, nie promowano jej. Bo ona jest złożona, wymaga wysiłku, intelektu, emocji, harmonii. Jest wybredna i cnotliwa, doskonała i głęboka, jak kino poetyckie. Ukraińska sztuka jest zdolna kierować świadomością. I w tym jej główna bieda. Ze świadomością narodu zmagają się ci, którzy chcą łatwo i bezboleśnie kierować siłą roboczą, czyli środkiem zdobywania dochodów. Dlatego na ukraińskie na wszystkich poziomach nałożono tabu. Czasem dla zatkania ust wobec oczywistego bluźnierstwa komuś z artystów dają ochłap w postaci nagrody państwowej: komuś nagrodę, komu order, niby, widzicie, u nas wszystko jest na oku. Ale nikt nie dba o proces tworzenia warstwy kulturowej. Łatwiej, kiedy ukraińska inteligencja tuła się po zagranicach, inna — zapija się, sprzedaje się, stoi po różnych stronach jednej barykady pod różnymi sztandarami. Pozostaje wyssać z terytorium ostatnie mózgi, a z czasem i samo terytorium. — Pańskie spojrzenie na przestrzeń językową Ukrainy? — To pytanie globalne i wymaga monografii. Powiem tylko, że spekulacja na kwestii językowej obecnie nie zadziała na korzyść prowokatorów. Dla donieckich i ługańskich górników obecnie dwujęzyczność nie jest aktualna. Oni chcą stabilności i perspektywy, jak każdy z nas. Ustawa o językach mniejszości narodowych, którą skompilowali regionali, w razie uchwalenia w drugim czytaniu, zachwieje i tak iluzoryczną trwałość ich władzy, bo jutro apelować do nacji i narodowości nie będzie czym. Trzeba pokazywać jakość administrowania, a nie fontanny śliny z trybuny. “U nas prawdziwi inteligenci pozostali na marginesie” — Dzisiaj jest Pani pisarką, redaktorem naczelnym gazety i przewodniczącą obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy — wszystkie te stanowiska wymagają odpowiedniej postawy obywatelskiej w kwestiach związanych z polityką narodową i duchowym odrodzeniem narodu. Czy udaje się Pani je bronić? — Udaje się. To sens mojego życia i mojej rodziny, moich przyjaciół i kolegów. Nie zmieniam partyjnych szalików, dlatego zawsze mogę być szczera. Unikam demonstracyjności, dlatego mogę być wolna od odrabiania pańszczyzny i “wzajemnych rozliczeń”. Nie wyobrażam sobie siebie poza przestrzenią narodową, nigdy nie pogodzę się z tymi, którym wszystko jedno — gdzie żyć i jak rozmawiać, co czytać, gdzie włożyć swoje intelektualne i materialne zasoby. Mnie gorzko jedynie to, że my, Ukraińcy, na Ukrainie zawsze okazujemy się w mniejszości (już nawet nasi stołeczni prezenterzy telewizyjni obecnie wskrzesili termin mieńszewicy). Ich, tych, którzy z nami zmagają się o wytrzymałość i perspektywę, zawsze jest więcej, oni potrafią zjednoczyć się na pewnych krytycznych akcentach. Ukraińcy zaś ze swojej natury mierzą wszystko i wszystkich swoją miarą: nie są gotowi jako pierwsi dać odpór, zamknąć

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn