Strona · s. 10strona oryginału ↗
«Błogosławiony dzień
Слово Просвіти, №25 за 2012 рік
Niepowetowana strata W Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki istnieje swoista, właściwa tylko jemu „muzealna magia”. Każdy, kto tu popracował, przesiąka duchową aurą i unikalnością tej placówki muzealnej. Szewczenkoznawca, zasłużony działacz kultury Ukrainy Wołodymyr Makarowycz Jaciuk był patriotą muzeum Szewczenki, fanatykiem-działaczem muzealnictwa na Ukrainie. Dzisiaj nie można znaleźć zastępstwa za W. Jaciuka — historyka sztuki, badacza, autora monografii i albumów popularnonaukowych, a przede wszystkim — utalentowanego muzealnika. Ta strata dla ukraińskiej kultury jest ogromna, niepowetowana. Przez ponad 35 lat pracy w domu Szewczenki muzeum stało się dla Wołodymyra Makarowycza rodzinnym domem, tutaj otaczali go koledzy-myśliciele, obok niego zawsze była jego „muzealna rodzina” i co najważniejsze — jego ukochana praca w badaniu spuścizny plastycznej Tarasa Szewczenki. Dla Wołodymyra Makarowycza pisanie koncepcji i późniejsza budowa ekspozycji — czy to muzealnej, czy wystawowej — zawsze było radością. I każda wystawa tematyczna, której inspiratorem i kierownikiem był W. Jaciuk, stawała się kamieniem milowym w działalności Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki, a także Pamięciowego Muzeum-Odwachu w Orenburgu, Narodowego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego „Ojczyzna Tarasa Szewczenki”. Ta praca była wysoko ceniona — za budowę ekspozycji Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki w 1989 roku W. Jaciukowi wręczono Dyplom Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR. Encyklopedyczność wiedzy, która dotyczyła kwestii szewczenkoznawstwa, zadziwiała wszystkich, którzy kontaktowali się z W. Jaciukiem. Ten badacz był jednym z niewielu pracowników naukowych, który tak głęboko zbadał muzealną kolekcję funduszową, opanował ogromny pokład informacyjny dotyczący życia i twórczości Szewczenki, a także jego współczesnych i naśladowców. Wołodymyr Jaciuk był z kohorty ukraińskich muzealników, którzy w trudnym dla placówki czasie walczyli o przetrwanie muzeum Tarasa Szewczenki, przyjmowali zwiedzających, nieśli szewczenkowskie natchnione słowo wielbicielom jego twórczej spuścizny, organizowali różnorodne imprezy kulturalno-masowe. Natalia HRIAZNOWA, wieloletni pracownik naukowy Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki
Akademik szewczenkoznawstwa Los Jego pokój pracy-gabinet — ikony, fotografie, malarstwo, pocztówki, na których bliski mu XIX wiek. I dlatego własne środki wydawał na to, by mieć przy sobie rzeczy drogich mu Tarasa Szewczenki, Pantelejmona Kulisza, Hanny Barwinok, Mykoły Kostomarowa… Badanie malarstwa Szewczenki stało się sensem jego życia. Losem. Przez 40 lat. Z dnia na dzień. Z roku na rok. Rano jako pierwszy przychodził do Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki i bardzo często wychodził ostatni. I nierzadko pracował w dni wolne — w soboty i niedziele, a jeszcze do tego dokładając ze dwa tygodnie urlopu. Bo należał do tego bardzo wąskiego kręgu wybranych, do których skoworodinowska sentencja o „pracy zgodnej z naturą” odnosi się absolutnie. Muza Miał radość i pociechę ze swojej pracy. I natchnienie. Poetycka muza przyszła do niego w młodości. W jej niewoli był do ostatnich dni. Wołodia! Twój wiersz, który czytałeś w irpińskim domu, kiedy za oknem kwitły wiśnie, czytałeś zmęczonym głosem, czytałeś, kochając każde słowo, będę pamiętać. Na zawsze. Sława Kariera, tytuły, regalia, nagrody — to nie o nim. Nie w tym widział swoje przeznaczenie. W wieloformatowej armii oficjalnych szewczenkoznawców nie był ani komandarmem, ani generałem, ani pułkownikiem, ani nawet porucznikiem. Był szeregowym. Z kohorty tych szeregowych, którzy są warci całej armii. Swego czasu ten szeregowy był nominowany do Nagrody Szewczenkowskiej. Ale… Generałowie-akademicy nie wybaczają szeregowym ich, zarobionej ciężką uczciwą pracą, sławy. Bóg sędzią generałom… A to ta jedyna regalia, która powinna uwieńczyć trud prawdziwego działacza-szewczenkoznawcy. „Niespodziewanie sędzia przyjdzie i dzieła każdego ujawnione będą…” Dziesiątki, setki stron badań W. Jaciuka, gdzie nie ukradzione, nie pożyczone, a własne myśli i odkrycia, — to ten bezcenny skarb, który wniósł do narodowego skarbca szewczenkoznawstwa. Bez patosu i pompy. Bez kotłów i pustosłowia. Tak, jak należy prawdziwemu pracownikowi. Renoma muzeum, jego potencjał naukowy i poziom przez 40 lat określało to, że w jego murach pracuje W. Jaciuk. Ludzie muzealni są wybredni i dziwaczni. Ale dla wszystkich Wołodymyr Jaciuk był autorytetem. W osieroconych murach muzeum pozostanie takim na zawsze. Natalia KLYMENKO, Dyrektor Generalny Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki w latach 2005—2012.
Wspomnienia lat studenckich. Wspominam Wołodymyra Jaciuka z lat studenckich. Pod koniec lat 60. XX wieku młodzieniec, świeżo zdemobilizowany z armii, pojawił się w Instytucie Pedagogicznym im. M. Gorkiego i od razu przykuł uwagę nie tylko swoją sportową sylwetką i urodą, ale także nieprzeciętnym intelektem. Uderzyło to, że Wołodymyr, nie wahając się, przeszedł z oddziału rosyjskiego na ukraiński właśnie wtedy, gdy język i literatura ukraińska nie były w cenie w przeciwieństwie do rosyjskiej, przed którą system komunistyczny gorliwie otwierał perspektywiczne ścieżki. Nieprzeciętność Wołodymyra przejawiała się i zawsze rzucała w oczy. Wytrwały, pozostawał niezwykle taktowny. Nikt nawet nie podejrzewał w nim poety. Swoją drogą, najlepsze wiersze zostały napisane w latach studenckich, związanych z jego jasnym zakochaniem w Switłanie Koszowej, która została jego żoną na całe życie. Tak samo ukrytymi okazały się jego postawy protestanckie, którymi przejmowało się buntownicze pokolenie lat sześćdziesiątych. W. Jaciuk, jak większość studentów, brał udział w akcjach pod pomnikiem T. Szewczenki, w rozpowszechnianiu samizdatu, w szczególności pracy „Internacjonalizm czy rusyfikacja?” I. Dziuby. Obecnie wiadomo, że nie ma w niej nic wywrotowego, a w tamtych latach można było stracić prawo do dyplomu. Zazwyczaj studenci na pokaz grali w karty, każdy z nich po kolei czytał maszynopis, odbity na papierze papierosowym. Wśród nich okazał się „tajny współpracownik”, zdaje się, o nazwisku Hołub. Później nie bez satysfakcji przyznał się do swojej „czujności”, mając nadzieję zaszokować Wołodymyra, ale ten umiał panować nad sobą, nie pokazywać swoich przeżyć, spotykając się z podobnymi prowokatorami. Później taka wytrzymałość przydała mu się podczas pracy w muzeum Tarasa Szewczenki, wszak dobrze wiedział, że za muzealnikami i archiwistami śledziło czujne, potworne oko KGB. Najwyraźniej dlatego zajął się kolekcjonowaniem, co z punktu widzenia władzy nie było wywrotowe, ale wyprowadziło naukowca do nowego rozumienia nieprzeciętnej postaci T. Szewczenki w zmaterializowanej recepcji ludowej (plastyka, pocztówki itp.). Przed tym W. Jaciuk wypróbował się w roli nauczyciela we wsi Fenewyczi, miał autorytet wśród uczniów i pedagogów, sformował drużynę piłkarską, która zdobywała nagrody na zawodach sportowych. Jednak szkoła nie zadowalała jego niespokojnej natury. Dlatego dyplomowany nauczyciel został budowniczym metra, pasjonował się swoją niełatwą pracą. Jednak ona nie zaspokajała jego intelektualnych i duchowych potrzeb, które skupiły się na postaci T. Szewczenki. Zrozumienie malarskiego dziedzictwa artysty dla W. Jaciuka było nie tylko powołaniem. Z zadziwiającą obsesją śledził każdy szczegół twórczej biografii grawera-akademika, który swobodnie czuł się w każdym gatunku sztuk pięknych, często eksperymentował. W. Jaciuk krytycznie przeglądał autorytatywne sądy innych badaczy, dążył sam do dojścia do prawdy, dlatego jego spostrzeżenia często pokrywały się z faktami praktyki malarskiej T. Szewczenki, a nie wyobrażeniami o nich. Chodziło nie tylko o analizę poszczególnych płócien, rycin czy sepii, ale także o skrupulatne śledzenie twórczej drogi T. Szewczenki w Petersburgu, Orenburgu, Mangyszłaku itp. Wołodymyr Jaciuk nie zamykał się tylko na nauce, miał szeroki krąg zainteresowań — od piłki nożnej po muzykę. Umiał i lubił odpoczywać, zarażał swoją życiową energią innych. Jurij KOWALIW, doktor nauk filologicznych, profesor. Żywa kolekcja Wołodymyra Jaciuka. W informatorze encyklopedycznym „Artyści Ukrainy” (Kijów, 2006) Wołodymyr Jaciuk został nazwany „historykiem sztuki, poetą, kolekcjonerem”. Dla pełności obrazu do tych określeń warto dodać jeszcze „muzealnik”, bo właśnie w dziedzinie działalności muzealnej przejawiał się jako głęboki badacz i wyrazisty popularyzator ukraińskiego dziedzictwa narodowego. O naukowych i kolekcjonerskich zainteresowaniach szewczenkoznawcy Wołodymyra Jaciuka wymownie opowiada za pomocą małej grafiki jego ekslibris autorstwa Wołodymyra Harbuzia. Znajduje się na nim spersonifikowany wizerunek kozaka-bandurzysty w połączeniu ze stylizowanym obramowaniem i tekstem: „Zbiory W. Jaciuka: Taras Szewczenko, Pantełejmon Kulisz, Wasyl Tarnowski, Hanna Barwinok, Amwrosij Zdacha, Opanas Słastion (książki — pocztówki — medale)”. Ten wykaz personaliów i rodzajów kolekcjonowania nie jest pełny, bo odzwierciedla tylko pewien czasowy wycinek zainteresowań Jaciuka, ich różnorodność szczególnie wyraźnie przejawiała się w wystawach tematycznych, które organizował Wołodymyr Jaciuk na materiałach ze swoich zbiorów i gdzie eksponowana była grafika Lwa Żemczużnikowa, Fotija Krasyckiego, Amwrosija Zdachy, Petra Chołodnego, Wasyla Masiutyna, Mykoły Butowycza, książki i karty pocztowe z autografami Mychajła Maksymowycza, Mykoły Kostomarowa, Pantełejmona Kulisza, Hanny Barwinok, Marko Wowczok, Ołeksandra Konyskiego, Iwana Franki, Dmytra Jawornyckiego, Borysa Hrinczenki, Mychajła Hruszewskiego, Mychajła Kociubynskiego, Serhija Jefremowa, Mykoły Zerowa. Poświęcająca praca Wołodymyra Jaciuka zarówno w poszukiwaniu bezcennych relikwii — zabytków kultury ukraińskiej, jak i w badaniu tej przebogatej warstwy otwiera nowe horyzonty przed badaczami, daje możliwość myślącemu współczesnemu człowiekowi zrozumieć fenomen Szewczenki, pełniej pojąć jego już ponad półtorawieczną obecność w świecie ukraińskim. Ihor LIHOWYJ, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. Szedł swoją drogą. Pamiętam, jak Wołodymyr Makarowycz przyszedł pracować do muzeum Tarasa Szewczenki. Młody, pełen energii, od razu stał się swój w zespole. Szanując poprzedników-szewczenkoznawców, mimo wszystko poszedł swoją drogą w nauce. Dane mu było widzieć to, co przeszło obok uwagi innych badaczy. Miał wyjątkowe wyczucie, którego często nie mają dyplomowani historycy sztuki. A wszystko dlatego, że kochał swoją pracę, kochał Szewczenkę, jego poezję, malarstwo. Kiedy Wołodymyr zaczął kolekcjonować pocztówki i odznaki szewczenkowskie, wielu muzealników sceptycznie do tego podeszło. Obecnie kolekcje Jaciuka stały się unikalne, wszak on nie tylko zbierał rzadkie zdjęcia, wydania, książki, on wprowadzał je do obiegu naukowego, publikował, wystawiał. Ile wystaw zostało zorganizowanych w murach Muzeum Narodowego na bazie materiałów zebranych przez Wołodymyra Jaciuka! Jest ich wystarczająco dużo, by stworzyć muzeum Kulisza czy cyrylo-metodyjczyków. Nadija NAUMOWA, kierownik Domu-Muzeum Pamięci T. Szewczenki na Priorce. Szewczenkowskie relikwie w Warszawie. Na prośbę polskich filmowców (do filmu Jerzego Hoffmana „Ukraina”) nam, muzealnikom, należało przygotować materiał tekstowy o walce o niepodległą Ukrainę i roli w tym Szewczenki, dostarczyć materiał ilustracyjny z czasów kozackich, XVIII i XIX wieku. Do pracy zabrali się Wołodymyr Jaciuk, Nadija Naumowa i ja. Przejrzeliśmy ogromną ilość literatury: książek, albumów, dokumentów. Dobrze popracowaliśmy, ale wdzięczność reżysera i producenta przerosła wszystkie nasze oczekiwania. Zaprosili nas na dziesięć dni do Polski. Pobyt w Warszawie, zobaczenie oryginalnych płyt akwafortowych Tarasa Szewczenki do „Malowniczej Ukrainy”, oryginalnych rysunków artysty i praca w archiwum, a do tego z takim znawcą malarskiego dziedzictwa, jak Wołodymyr Jaciuk — to
Minęło czterdzieści dni, odkąd zabrakło wybitnego badacza spuścizny plastycznej Tarasa Szewczenki, historyka sztuki, muzealnika, poety Wołodymyra Jaciuka. Jeszcze nie chce się wierzyć, jeszcze nie mija żal i nie pozwala mówić szerzej. Przedstawiamy wybór krótkich refleksji, wspomnień przyjaciół Wołodymyra, kolegów oraz wybór jego wierszy.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
