Strona · s. 14strona oryginału ↗
Radość spotkania
Слово Просвіти, №25 за 2012 рік
Bohdan HORYŃ
Rafael Bahautdinow znany i nieznany. Los. Twórczość. Otoczenie: Monografia-kolaż / Projekt i opracowanie S. Jowenko. — Kijów: Ukraiński pisarz, 2012. — 329 s.
Obserwując to, co dzieje się w ukraińskim parlamencie, z bólem uświadamiamy sobie, jak nie kochają Ukrainy niektórzy polityczni „enki” (nie chcę wymieniać ich nazwisk), ile sił dokładają, aby Ukraina nie miała swojej historii, kultury, języka, sztuki, jak cynicznie przeciwstawiają się temu narodowi, wśród którego żyją. Ale jest wielka radość, kiedy wspominamy wielu przybyszów z innych etnosów, którzy, jakby rekompensując straty, otwierają przed ukraińskim narodem swoje kochające serce, niczego nie żądając za swoją miłość. Takich przykładów w naszej historii — od najdawniejszych czasów po dziś dzień — jest bardzo wiele. To i szlachcic Stanisław Mrozowicki — wojskowy i polityczny działacz czasów Chmielniczyzny, wysławiony w pieśniach ludowych jako Morozenko, za którym „Ukraina płacze”, przybysz ze szlacheckiego rodu wybitny historyk Wiaczesław Łypynski, polityczny i wojskowy działacz — arcyksiążę i erzhercog Austro-Węgier Wilhelm Habsburg, który przybrał imię Wasyl Wyszywany, nie mówiąc o wielu działaczach różnych dziedzin kultury, w szczególności pisarzach. Ukraina ma wobec nich wielki dług, tak jak wobec etnicznego Tatarina Rafaela Bahautdinowa — człowieka, który zna i rozumie pełną cierpień drogę Ukrainy, bliską pełnemu cierpień losowi jego narodu. Pod koniec lat 90. Północnoatlantyckie Zgromadzenie przeprowadzało w Kazaniu seminarium, w którym brałem udział
Mykoła CYMBALUK
Jego uniwersytety „Nas nikt nie wychowywał, — jakoś powie w jednej z rozmów Mykoła Iwanowycz, — my wychowywaliśmy siebie nawzajem (w ich rodzinie było 8 dzieci — aut.), starsi młodszych, a potem i ja woziłem w wózkach, zmajstrowanych przez ojca, moich młodszych braci”. To, że tak powiem, w formalnym rozumieniu. Ale prawdziwy talent wychowuje się w 95 % osobistą wytrwałą, do siódmych potów pracą. Reszta — otoczeniem: rodziną, szkołą, wsią, żywą i niepowtarzalną przyrodą. Mały Mykołka od dzieciństwa był pod wrażeniem maminego malowania, która nieźle malowała w stylu ludowego prymitywizmu. Już jako uczeń miał szczęście spotkać nauczyciela Stepana Muzyczenkę. Od niego przyswoił sobie podstawy malarstwa i umiejętność kochania tego, co piękne i wzniosłe.
jako przewodniczący ukraińskiej delegacji parlamentarnej. Uczestnicy seminarium dowiedzieli się, że prawie czteromilionowy Tatarstan jest po równo podzielony na tatarską i nietatarską ludność (według spisu — Tatarów 49 procent). Taka sytuacja była w Estonii, na Łotwie, w innych republikach, a w piętnastomilionowym Kazachstanie mieszkało zaledwie 5 milionów Kazachów — wszystko to wynik imperialnej polityki Moskwy, której wieńcem był, tak jak na Ukrainie, straszny głód-etnocyd, który zabrał ponad połowę kazachskiego etnosu. Oprócz szczerej wymiany myśli i gościnności, z jaką nas przyjmowali Tatarzy, na zawsze zapamiętam spotkanie z muftim, który poprowadził delegację do meczetu i, częstując miodem i winem, szczegółowo opowiedział o tragedii tatarskiego narodu w aspekcie językowym i religijnym, o tym, jak Tatarstan z trudnościami powraca do swoich narodowych i religijnych tradycji. Podczas pełnych zaufania rozmów z tatarskimi opozycyjnymi politykami poczułem wielką tęsknotę Tatarów za własną państwową niepodległością i usłyszałem od nich gotowość do walki: „My będziemy wywalczać niepodległość, ale nie tak, jak robi to Czeczenia”. Imperialną politykę Kremla w pełni odczuła na sobie cała rodzina Bahautdinowów. Los rzucił Rafaela Bahautdinowa — syna represjonowanych rodziców na Ukrainę, gdzie zaaklimatyzował się, pokochał Ukraińców, a Ukraińcy pokochali jego. Bywa tak, że człowiek ma dwie matki — tę, która urodziła, i tę, która wychowała. Tatarstan urodził, a Ukraina wychowała, w sercu, duszy artysty żyją dwie ojczyzny, dlatego jest on jednocześnie ukraińskim i tatarskim artystą. Pod każdym względem Rafael Machmutowycz jest unikalną twórczą osobowością z unikalnym losem. Wielką sprawę zrealizowała Switłana Jowenko, realizując przez wydawnictwo „Ukraiński pisarz” własny projekt monografii-kolażu „Rafael Bahautdinow znany i nieznany” (opracowanie i redakcja S. Jowenko). Swoisty nowatorski twór gatunkowy — „kolaż” ma wielkie możliwości ukazania obrazu człowieka w całej pełni, całej wielostronności i złożoności, we wszystkich jego wymiarach, co potwierdza to nieprzeciętne wydanie. Książka jest mądrze zbudowana. Jeśli uciec się do metafory, jej architektonika przypomina świątynię, w której, oprócz ozdób (ikonostasy wyklejek, duża liczba kolorowych i czarno-białych fotografii, reprodukcje obrazów) słychać różnorodne głosy, które zmieniają się, uzupełniają, nadając świątyni pełnię duchowego życia.
Przeprowadzony przez artystę wywiad z Maryną Bondarenko, artykuły historyków sztuki Leonida Władycza, Wałentyny Ruban, pisarzy Mychajła Słaboszpyckiego oraz Wałentyny Dowydenko na swój sposób wprowadzają spragnionych piękna i duchowości do świątyni książki. Wszystko jest tu przemyślane, odpowiednio ustawione. Napisany na jednym emocjonalnym wydechu artykuł W. Dowydenko z akcentami, że Rafael Machmutowycz zaczynał jako grafik, zilustrowawszy około czterdziestu książek, przeszedł do akwareli, a na początku lat 80. — do malarstwa olejnego ze swoją puentylistyczną manierą, jest ściśle powiązany z kolejnymi publikacjami. W zamieszczonym fragmencie powieści Słaboszpyckiego „Autoportret artysty w dojrzałości” znajduje się wzmianka o pisarzu Wasylu Barce, a już na następnej stronie — epicki, filozoficznie pogłębiony głos samego Barki, który, przemyśliwując twórczość Rafaela Bahautdinowa, zatrzymał uwagę na portrecie „zamordowanego wielkiego poety-więźnia Wasyla Stusa”, obok — reprodukcja kompozycji z ukrzyżowanym poetą. Drut kolczasty oplata jego ręce i ciało. Wśród pagórków wyglądają głowy męczenników i siedem świec żałobnych. To requiem dla zabitych. Kompozycja, którą można by nazwać „Ukrzyżowany Stus” — czyż nie jest jedynym dziełem o tragicznym wydźwięku i nastroju, ale bez ukrzyżowania świątynia nie jest świątynią, bo musieli być ci, którzy zapłacili życiem, aby można było cieszyć się pięknem, przemyśliwać w pejzażach tajemnicę przyrody, odgadywać w portretowanych ich emocjonalną i intelektualną istotę. W stworzonej przez Switłanę Jowenko kolażowej świątyni książki można usłyszeć niemało ciekawych spostrzeżeń, głębokich myśli o życiowej i twórczej drodze artysty, zobaczyć reprodukcje dzieł, które emanują radością zewnętrznym obrazem. „Mykoła, odkąd go pamiętam, zawsze ma taki szlachetny wizerunek, jakby był wyrafinowanym inteligentem. Chociaż pochodzeniem jest ze wsi. A Ukraińcy od dawna mają jakąś wewnętrzną inteligencję, nawet jeśli nie otrzymali wysokiego wykształcenia czy też, być może, nie znali żadnej litery… To świadczy o duchowym szczepieniu”. Może dlatego szewczenkiana Stratyłatowa jest najlepsza (nie po prostu jedna z najlepszych) w naszej sztuce. Oprócz siły nieprzeciętnych prac według motywów utworów Kobziarza, uporządkował i napisał tekst do wydania „Taras Szewczenko — akademik grawerstwa”. Składa się ono z dwóch części: właściwego albumu i książki. W albumie umieszczono 26 akwafort, wczesną rycinę w technice galwanoakustyki itp. Osobno do niego dołączona jest książka — monografia, której autorem jest, w szczególności, Mykoła Iwanowycz. Historycy sztuki są zgodni w ocenie jego pracy: tylko tak doświadczony i utalentowany grafik mógł tak głęboko i wszechstronnie przeniknąć w
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
